Struktura rynkowa:
Struktura rynkowa:
monopol, oligopol,
monopol, oligopol,
konkurencja
konkurencja
monopolistyczna, pełna
monopolistyczna, pełna
konkurencja
konkurencja
Joost Platje
Joost Platje
Struktura rynkowa:
Struktura rynkowa:
monopol, oligopol,
monopol, oligopol,
konkurencja
konkurencja
monopolistyczna, pełna
monopolistyczna, pełna
konkurencja
konkurencja
Joost Platje
Joost Platje
Struktura Rynkowa
Struktura Rynkowa
Struktura rynkowa
Struktura rynkowa
: do jakiego
: do jakiego
stopnia kupujący i sprzedający mają
stopnia kupujący i sprzedający mają
wpływ na cenę?
wpływ na cenę?
Rynek doskonały
Rynek doskonały
: kupujący i
: kupujący i
sprzedający nie mają wpływu na cenę.
sprzedający nie mają wpływu na cenę.
Rynki niedoskonałe
Rynki niedoskonałe
: działalności
: działalności
pojedynczych kupujących lub
pojedynczych kupujących lub
sprzedających mają wpływ na rynek.
sprzedających mają wpływ na rynek.
MONOPOL
MONOPOL
Istnieje jeden producent (sprzedawca)
Istnieje jeden producent (sprzedawca)
produktu, dla którego nie ma bliskich
produktu, dla którego nie ma bliskich
substytutów i wielu kupujących.
substytutów i wielu kupujących.
Ogólnie:
Ogólnie:
–
Producent / sprzedający raczej preferuje
Producent / sprzedający raczej preferuje
monopol niż konkurencja.
monopol niż konkurencja.
–
Monopolista powoduje, że cena jest wyższa i
Monopolista powoduje, że cena jest wyższa i
zyski są wyższe niż są w warunkach
zyski są wyższe niż są w warunkach
konkurencji.
konkurencji.
–
Monopolista
Monopolista
ustala ceny
ustala ceny
.
.
Jak założyć monopol?
Jak założyć monopol?
Muszą być
Muszą być
bariery
bariery
wejścia na rynek
wejścia na rynek
(= przeszkoda lub
(= przeszkoda lub
ograniczenie, które
ograniczenie, które
niechęca
niechęca
potencjalnych
potencjalnych
konkurentów do
konkurentów do
wejścia na rynek
wejścia na rynek
lub im to
lub im to
uniemożliwia).
uniemożliwia).
Bariery wejścia na rynek
Bariery wejścia na rynek
Rząd lub władze lokalne przyznają firmie
Rząd lub władze lokalne przyznają firmie
prawo
prawo
do wyłącznej produkcji danego
do wyłącznej produkcji danego
produktu lub świadczenia określonej usługi.
produktu lub świadczenia określonej usługi.
(Np. licencje - poczta, telekomunikacja, gaz,
(Np. licencje - poczta, telekomunikacja, gaz,
komunikacja miejska.)
komunikacja miejska.)
Patenty
Patenty
. Chroni wynalazcę przed kopiowania
. Chroni wynalazcę przed kopiowania
wynalazku przez kilka lat (prywatna
wynalazku przez kilka lat (prywatna
własność), żeby stymulować wynalazki.
własność), żeby stymulować wynalazki.
Prawo autorskie
Prawo autorskie
uniemożliwiają powielanie
uniemożliwiają powielanie
technologii lub produktów przez innych.
technologii lub produktów przez innych.
Bariery wejścia na rynek
Bariery wejścia na rynek
Znak firmowy
Znak firmowy
reprezentuje wizerunek (np.
reprezentuje wizerunek (np.
Coca Cola, Adidas, Mc
Coca Cola, Adidas, Mc
Donalds). „Budowanie”
Donalds). „Budowanie”
znaku firmowego jest
znaku firmowego jest
kosztowne. Dominujące
kosztowne. Dominujące
firmy mogą używać
firmy mogą używać
(tymczasowe) obniżki cen
(tymczasowe) obniżki cen
aby uniemożliwiać wejście
aby uniemożliwiać wejście
na rynek innym fiirmon.
na rynek innym fiirmon.
Korzyści skali
Korzyści skali
występuje
występuje
wówczas, gdy jeden
wówczas, gdy jeden
producent, wytwarzając
producent, wytwarzając
taniej (dzięki korzyściom
taniej (dzięki korzyściom
skali) niż pewna liczba
skali) niż pewna liczba
mniejszych firm, jest w
mniejszych firm, jest w
stanie zaspokoić całkowity
stanie zaspokoić całkowity
popyt rynkowy.
popyt rynkowy.
Monopol: dobry czy zły dla
Monopol: dobry czy zły dla
społeczeństwa?
społeczeństwa?
Monopol zwyczajnie zmniejsza
Monopol zwyczajnie zmniejsza
produkcję i podwyższa ceny w
produkcję i podwyższa ceny w
porównania do doskonałej konkurencji.
porównania do doskonałej konkurencji.
W rezultacie, monopolista zwyczajnie
W rezultacie, monopolista zwyczajnie
osiąga ekonomiczny zysk w krótkim
osiąga ekonomiczny zysk w krótkim
terminie, i nie musi się bać
terminie, i nie musi się bać
konkurencji z tego powodu jak w
konkurencji z tego powodu jak w
sytuacji doskonałej konkurencji, więc
sytuacji doskonałej konkurencji, więc
również osiąga ekonomiczny zysk w
również osiąga ekonomiczny zysk w
długim terminie.
długim terminie.
Monopol: dobry czy zły dla
Monopol: dobry czy zły dla
społeczeństwa?
społeczeństwa?
Joseph Schumpeter stwierdził, że ten argument
Joseph Schumpeter stwierdził, że ten argument
ignoruje możliwość postępu technologicznego,
ignoruje możliwość postępu technologicznego,
który powoduje niższe koszty i umożliwia
który powoduje niższe koszty i umożliwia
obniżki cen oraz powiększenie produkcji.
obniżki cen oraz powiększenie produkcji.
Monopolista ma więcej fundusze dla prac
Monopolista ma więcej fundusze dla prac
badawczo-rozwojowych (np. podróże
badawczo-rozwojowych (np. podróże
kosmiczne, wynalezenie odtwarzacza CD,
kosmiczne, wynalezenie odtwarzacza CD,
magnetowidu).
magnetowidu).
Monopolista ma silniejsze
Monopolista ma silniejsze
bodźce
bodźce
do prac
do prac
badawczo-rozwojowych (zysk). Jest trudniejsze
badawczo-rozwojowych (zysk). Jest trudniejsze
dla firm w warunkach konkurencyjnych żeby
dla firm w warunkach konkurencyjnych żeby
osiągać zyski z wynalazku (ale są patenty).
osiągać zyski z wynalazku (ale są patenty).
Konkurencja
Konkurencja
monopolistyczna
monopolistyczna
Na rynku działa wielu
Na rynku działa wielu
producentów i wielu
producentów i wielu
nabywców.
nabywców.
Istnieje nieograniczona
Istnieje nieograniczona
swoboda wejścia
swoboda wejścia
nowych firm na rynek
nowych firm na rynek
danej gałęzi.
danej gałęzi.
Produkty wytwarzane
Produkty wytwarzane
przez różne firmy nie
przez różne firmy nie
są jednorodne, są one
są jednorodne, są one
zróżnicowane pod
zróżnicowane pod
względem cech
względem cech
użytkowych oraz mają
użytkowych oraz mają
bliskie substytuty.
bliskie substytuty.
Konkurencja
Konkurencja
monopolistyczna
monopolistyczna
Zmowa
Zmowa
jest trudna. Zmowa jest to
jest trudna. Zmowa jest to
współdziałanie firm działających na
współdziałanie firm działających na
tym samym rynku, czyli producentów
tym samym rynku, czyli producentów
tych samych lub podobnych
tych samych lub podobnych
produktów, w celu wspólnego
produktów, w celu wspólnego
ustalania ceny monopolistycznej.
ustalania ceny monopolistycznej.
Każda firma działa
Każda firma działa
niezależnie
niezależnie
od
od
innych firm.
innych firm.
Konkurencja
Konkurencja
monopolistyczna
monopolistyczna
Pojedyncze firmy, wykorzystując
Pojedyncze firmy, wykorzystując
niejednorodność oferowanych
niejednorodność oferowanych
produktów, dysponują pewnym
produktów, dysponują pewnym
stopniem siły monopolowej
stopniem siły monopolowej
pozwalającym im często na
pozwalającym im często na
utrzymanie istniejącego poziomu cen,
utrzymanie istniejącego poziomu cen,
a w pewnych szczególnych warunkach
a w pewnych szczególnych warunkach
nawet na niewielkie podniesienie cen
nawet na niewielkie podniesienie cen
bez ryzyka utraty klientów.
bez ryzyka utraty klientów.
Konkurencja
Konkurencja
monopolistyczna
monopolistyczna
Reklama i promocje mogą
Reklama i promocje mogą
powodować większe sprzedaży. Cel
powodować większe sprzedaży. Cel
reklamy = przesunięcie krzywej
reklamy = przesunięcie krzywej
popytu na prawo (lub zapobiec, że
popytu na prawo (lub zapobiec, że
popyt spada - np. papierosy, proszek
popyt spada - np. papierosy, proszek
do prania).
do prania).
Oligopol
Oligopol
Na rynku występuje niewielka liczba
Na rynku występuje niewielka liczba
producentów (którzy opanowali rynek
producentów (którzy opanowali rynek
danego produktu) oraz duża liczba
danego produktu) oraz duża liczba
kupujących. Istnieje silna
kupujących. Istnieje silna
współzależność między firmami.
współzależność między firmami.
Swoboda wejścia na rynek jest
Swoboda wejścia na rynek jest
ograniczona względami
ograniczona względami
technologicznymi oraz ekonomicznymi.
technologicznymi oraz ekonomicznymi.
Oligopol istnieje z powodu korzyści skali
Oligopol istnieje z powodu korzyści skali
Dyskryminacja cenowa
Dyskryminacja cenowa
Ustalenie różnych cen na różnych
Ustalenie różnych cen na różnych
segmentach rynku.
segmentach rynku.
Ustalenia różnych cen dla
Ustalenia różnych cen dla
poszczególnych odbiorców przy czym
poszczególnych odbiorców przy czym
różnice w cenach nie są uzasadnione
różnice w cenach nie są uzasadnione
różnicą kosztów. Działanie takie
różnicą kosztów. Działanie takie
uznane jest w Stanach Zjednoczonych
uznane jest w Stanach Zjednoczonych
za bezprawne, jeżeli wpływa
za bezprawne, jeżeli wpływa
materialnie na stan konkurencyjności
materialnie na stan konkurencyjności
rynku.
rynku.
Warunki dla dyskryminacji
Warunki dla dyskryminacji
cenowej
cenowej
Firma musi mieć siłę rynkową.
Firma musi mieć siłę rynkową.
Firma musi być w stanie żeby
Firma musi być w stanie żeby
rozróżnić rynki.
rozróżnić rynki.
Kupujący na różnych rynkach muszą
Kupujący na różnych rynkach muszą
mieć różne elastyczności popytu.
mieć różne elastyczności popytu.
Firma musi być w stanie żeby
Firma musi być w stanie żeby
zapobiec odsprzedaży.
zapobiec odsprzedaży.
Przykłady: zniżki dla studentów /
Przykłady: zniżki dla studentów /
emerytów / niepełnosprawnych.
emerytów / niepełnosprawnych.
Bariery wejścia na rynek a
Bariery wejścia na rynek a
konkurencja
konkurencja
Jakie czynniki są ważne w sektorze
Jakie czynniki są ważne w sektorze
transportowym?
transportowym?
Czy logistyczne rozwiązania mogą stworzyć
Czy logistyczne rozwiązania mogą stworzyć
bariery wejścia na rynek?
bariery wejścia na rynek?
Czy może być za dużo konkurencji?
Czy może być za dużo konkurencji?
Jeśli rynkowe koszty transakcyjne są
Jeśli rynkowe koszty transakcyjne są
wysokie, czy to jest argument:
wysokie, czy to jest argument:
–
żeby zrezygnować z outsourcingu?
żeby zrezygnować z outsourcingu?
–
żeby ograniczyć konkurencję poprzez fuzję?
żeby ograniczyć konkurencję poprzez fuzję?
–
żeby ograniczyć konkurencję poprzez regulację?
żeby ograniczyć konkurencję poprzez regulację?
–
żeby założyć monopol?
żeby założyć monopol?
Bariery wejścia na rynek a
Bariery wejścia na rynek a
konkurencja
konkurencja
Jakie są struktury rynkowe w różnych
Jakie są struktury rynkowe w różnych
gałęziach następujących łańcuchów
gałęziach następujących łańcuchów
logistycznych i gdzie państwo ingeruje?
logistycznych i gdzie państwo ingeruje?
Kopalnia węgla
Kopalnia węgla
transport węgla
transport węgla
huta.
huta.
Kopalnia węgla
Kopalnia węgla
transport węgla
transport węgla
konsument.
konsument.
Produkcja truskawek
Produkcja truskawek
przetwórstwo
przetwórstwo
pośrednicy
pośrednicy
konsument.
konsument.
–
Dlaczego PKP ma monopol na koleje?
Dlaczego PKP ma monopol na koleje?
–
Dlaczego rząd chce sprywatyzować PKP?
Dlaczego rząd chce sprywatyzować PKP?
–
Jakie są potencjalne korzyści i zagrożenie
Jakie są potencjalne korzyści i zagrożenie
prywatyzacji PKP?
prywatyzacji PKP?
Regulacja przedsiębiorstwa
Regulacja przedsiębiorstwa
transportowego
transportowego
Hipotezy wejściowy
Hipotezy wejściowy
[Ciesielski i Szudrowicz, 2001, 83]
[Ciesielski i Szudrowicz, 2001, 83]
a) Firmy transportowy w sektorach o
a) Firmy transportowy w sektorach o
wysokich barierach wejścia:
wysokich barierach wejścia:
przywiązują mniejsze znaczenie do
przywiązują mniejsze znaczenie do
nieefektywności X,
nieefektywności X,
pomijają przy formułowaniu strategii
pomijają przy formułowaniu strategii
słabe sygnały rynkowe,
słabe sygnały rynkowe,
prowadzą grę polityczną z państwem,
prowadzą grę polityczną z państwem,
dążąc do uzyskania preferencji kosztem
dążąc do uzyskania preferencji kosztem
innych sektorów (gałęzi) transportu.
innych sektorów (gałęzi) transportu.
Hipotezy wejściowy
Hipotezy wejściowy
[Ciesielski i Szudrowicz, 2001, 83]
[Ciesielski i Szudrowicz, 2001, 83]
b) Firmy transportowe w sektorach o niskich
b) Firmy transportowe w sektorach o niskich
barierach wejścia:
barierach wejścia:
preferują strategie oparte na jakości,
preferują strategie oparte na jakości,
wykazują tendencję do porozumień
wykazują tendencję do porozumień
cenowych,
cenowych,
formułują strategie bierne względem
formułują strategie bierne względem
istniejącego podziału rynku między
istniejącego podziału rynku między
przedsiębiorstwa i grupy strategiczne,
przedsiębiorstwa i grupy strategiczne,
prowadzą grę polityczną z państwem,
prowadzą grę polityczną z państwem,
domagając się ochrony przed konkurencją
domagając się ochrony przed konkurencją
zagraniczną.
zagraniczną.
Struktury rynkowe w
Struktury rynkowe w
transporcie
transporcie
Konkurencja
Konkurencja
Duża elastyczność cenowa popytu
Duża elastyczność cenowa popytu
konkurencja cenowa.
konkurencja cenowa.
Mniejsza elastyczność cenowa
Mniejsza elastyczność cenowa
popytu
popytu
więcej konkurencji za
więcej konkurencji za
pomocą różnorodności usług, ich
pomocą różnorodności usług, ich
jakości, marki i reklamy.
jakości, marki i reklamy.