HISTORIA GOSPODARCZA, 

WZROST POPULACJI A 

OPIEKA ZDROWOTNA

Grażyna Dykowska 

WUM

Determinanty kształtu opieki 
zdrowotnej

Determinantem tym jest wzrost gospodarczy
Aby mógł zaistnieć nowoczesny system opieki 

zdrowotnej potrzebne są warunki wstępne 

1.Skuteczne technologie medyczne
2.Występowanie niskiego ryzyka śmierci tak iż 

zasadne jest poprawnie stanu zdrowia

3.Odpowiednie środki niezbędne dla 

sfinansowania nowoczesnych metod leczenia

4.Finansowe organizacje/ ubezpieczenia do 

gromadzenia środków 

Rys historyczny

Sytuacja taka istnieje od dopiero ok. 100 lat, 

pomimo iż opieka zdrowotna od chwili istnienia 

społeczeństw
Dotyczy państw najbardziej rozwiniętych
Związana jest ze śmiertelnością, 

utrzymywaniem się z rolnictwa, brakiem 

dostępności do opieki , organizacji społecznych i 

finansowych. W takiej sytuacji ryzyko zgonu jest 

większe i uzależnione od dochodu.
 To rozwój gospodarki ma wpływ na współczesną 

medycynę. 

Powiązania

Aby zrozumieć powiązania pomiędzy 

rozwojem gospodarczym, 
wzrostem liczebności populacji i 
technologii medycznych można 
posłużyć się uproszczonym 
schematem dzielącym historie 
ludzkości na 4 okresy

Stopa urodzeń , zgonów a 
wzrost liczebności populacji 

Wzrost liczebności populacji zależy od 

różnicy między liczba urodzeń a 
liczba zgonów ( pomijając imigracje, 
w wyniku której ludzie 
przemieszczają się pomiędzy 
różnymi kontynentami, państwami) . 
Wyrażona jest w %.

czyli

Jeżeli współczynnik urodzeń wynosi 4,2 a 

współczynnik zgonów 3,9 % to stopa 

wzrostu=4,2 %

                  4,2%-3,9%=0,3 % rocznie
W przybliżeniu współczynnik zgonów jest 

wyrażony relacja 1/oczekiwana długość 

życia

Czyli oczekiwana długość życia na poziomie 

25 lat oznacza 1/25 ( lub 4 %) populacji 

umiera każdego roku

Wahania 2



Jeżeli jednak urodzenia wzrosną dalej 
o do 4,2 ( tzn.0,2 % wzrostu netto) 
populacja będzie 4 razy większa po 
tych 700 latach.



Jedno % stopa wzrostu rocznie 
oznacza podwajanie się liczby 
ludności co każde 70 lat .

Wahania

Jeżeli urodzenia i zgony są na poziomie 4 

% rocznie , wielkość populacji jest stała 
ani rośnie ani kurczy się.

Jeżeli pojawia się niewielka różnica w 

urodzeniach  do 4,1 % rocznie , naturalna 
stopa wzrostu wynosi 0,1 % populacja 
podwaja swój rozmiar na przestrzeni 700 
lat jak to miało miejsce w epoce rolniczej.

Epoka kamienna

Trwanie-od 5 mln. do 10 000 lat p.n.e
Populacji ogółem-na koniec ok.. 4 mln.
Stopa wzrostu-0,00007 % ( 100 000 lat)       

  czyli podwojenie,

Oczekiwana długość życia-20 lat
Gospodarka-polowania, zbieractwo
Dystrybucja- mniej więcej równa
Opieka zdrowotna – szaman, lecząca wiedźma
Wydatki na lecznictwo-brak danych

Epoka rolnicza

Powstały 2 klasy-rolników i władców
W Grecji ok.. 440 r pne żyło więcej ludzi 

niż w ciągu następnych 2000 lat( ok. 
1850 Grecja osiągnęła tę samą liczbę)

Przy upadku imperium rzymskiego 

populacja zmalała z 44 mln.osób w 
220 r pne do 22 mln. ok. 600 r ne

Epoka rolnicza

Epidemie- populacja kurczyła się nadal do 1500 r 

ne. W tym czasie 1347-1352 przez Europę 

przetoczyła się dżuma – czarna śmierć, która  

spowodowała śmierć ¼ populacji  Genui czy też 

np. miała obfite żniwo w Neapolu gdzie  zmarła 

ponad połowa obywateli.

Ok.1700 roku populacja wzrosła do poprzedniej 

wartości.

Am.Płd- hiszpańscy najeźdźcy przywlekli ospę 

prawdziwą , odrę .Te i inne choroby zakaźne  

spowodowały, iż populacja Azteków spadła z 17 

mln. W 1532 do 2 mln. w 1580 i do 1 mln. 1608 

r.

Epoka rolnicza- podaż 
żywności



Podaż żywności była najważniejszym 

ogranicznikiem wzrostu



Za każdym wzrostem cen żywności 

zwiększała się liczba zgonów i rosła 

śmiertelność



Zaobserwowano, kiedy ludzie umierają 

spada popyt , spadają i ceny



Kiedy jest dość żywności to są śluby, dzieci 

się rodzą ,rośnie cena ale rosną zgony i cykl 

się powtarza

Epoka rolnicza- rozwój 
gospodarki



Pracujący robotnik 80 % wydawał na 
żywność



Okres renesansu i oświecenia 
przyniósł zmianę podejścia do rządów, 
postęp w nauce i handlu (w 
medycynie dopiero zmiany nastąpiły 
pod koniec XIX w.) 



1676 sir William Petty oszacował GDP

Epoka rolnicza



Rozwój statystyki, księgowości 
przyczyniła się do rozwoju nowych 
technologii informacyjnej-obligacje, 
akcje spółek – przesuwając tony złota 
za pomocą papieru.



Publikacja Adama Smitha z 1766 roku 
jest uważana za początek nowej 
ekonomii

Epoka rolnicza-Irlandia

Była polem eksperymentalnym jego hipotezy
Uprawianie ziemniaków sprowadzanych z 

Nowego Świata spowodował wzrost zbiorów z 
akra i zysków. W 1700 roku dawał utrzymanie 1 
rodzinie a już w 1800 roku 3 rodzinom. Ale była 
to też główna żywność chłopów. 

W ciągu 50 lat populacja Irlandii zwiększyła się o 

50 % i w ciągu następnych 30 lat o 30 %

Epoka rolnicza-Irlandia

Gospodarstwa dzielono na coraz mniejsze, 

żywność uboga – głównie ziemniaki. Ok. 1845 
roku zaraza ziemniaczana zniszczyła zbiory co 
spowodowało zgon 1,5 mln. obywateli a drugie 
tyle wyemigrowało głównie do Am.Północnej

Po tym wydarzeniu, obywatele Irlandii zacisnęli 

pasa, kobiety miały 10 razy mniej szans aby 
wyjść za mąż i mieć dzieci niż te co 
wyemigrowały

Epoka industrialna 

Trwanie-od początku XIX w do połowy XX
Populacji ogółem- 0,4-1,6 mld.
Stopa wzrostu-0,65 % ( 108 lat)       

  

czyli podwojenie,

Oczekiwana długość życia-35 lat
Gospodarka-przemysł,
Dystrybucja- mieszana
Opieka zdrowotna – empiryczna.
Wydatki na lecznictwo-być może 2-4 %

Epoka industrialna

Początek rewolucji przemysłowej był 

trudniejszy dla robotników. Trudne warunki 
pracy, zatłoczone rudery, nie urozmaicone 
jedzenie, zwiększona liczba chorób

W XVIII wiecznej Anglii oczekiwana długość 

życia wynosiła 38 lat i po tym czasie 
zmniejszała się i do połowy XIX w nie 
powróciła jeszcze do tego stanu z XVIII 
wieku

Epoka industrialna

Stopa wzrostu populacji rosła bardzo szybko
W latach 1750-1800 – 0,43 %
1800-1900 o 0,53 % rocznie
1900-1950 - 0,88%
Po 1950 roku 1,8 % 3Liczba ludności wzrosła 

czterokrotnie do 2,5 miliarda.

Oczekiwana długość życia np.w Szwecji 

wzrosła z 37 lat w 1750 roku do 71,3 w 1950

Epoka industrialna



Ale przewidywania Malthusa okazały się 
błędne z m.in. z powodu iż;

Postęp techniczny zamiast chwilową poprawą stał się 

stałym procesem. Produkcja powodowała coraz to 
nowe odkrycie. Urządzenia i wykwalifikowana kadra 
stali się ważniejsze niż ziemia i niewykwalifikowani 
rolnicy.

Kiedy mniej dzieci umierało, rodzice inwestowali w 

wykształcenie i opiekę medyczną,  co spowodowało 
m.in. rewolucję społeczną.

 Wzrosły zarobki, podniósł się standard życia

Epoka industrialna

Stopy urodzeniowe obniżyły się ale na skutek 

wejścia na rynek nowej siły roboczej – kobiet

Zaczynały one mieć mniej czasu na 

wychowanie dzieci.Więcej dzieci przeżywało.

Przeciętna dzietność kobiet w Anglii 

zmniejszyła się z 5,3 urodzeń w 1750 roku 
do 4,6 w 1850 r. i do 1,6 w 1900 roku 
( poniżej stopy zastępowalności )

Epoka informacyjna

Trwanie-od 1950 do przyszłości
Populacji ogółem-1,6 – 20 mld,
Stopa wzrostu-1,88 % ( 40 lat)       

  

czyli podwojenie lecz zwalnia,

Oczekiwana długość życia-80 lat
Gospodarka-usługi,
Dystrybucja- nie jest jeszcze jasna
Opieka zdrowotna – naukowa
Wydatki na lecznictwo-6,5%do15 %

Epoka informacyjna

Powszechna obecności komputerów i telewizji. 

Przewaga zatrudnienie w usługach a nie 

rolnictwie czy przemyśle. Specjaliści od 

informacji spędzają wiele lat w szkole, ludzie 

zdrowsi, większa długość życia, przejście na 

emeryturę w wieku 65 lat z możliwością jej 

zabezpieczenia. Choroby zakaźne i wieku 

dziecięcego nie są głównymi problemami 

zdrowotnymi. Każde pokolenie będzie żyło 

dłużej ale nie będzie miało więcej dzieci 

Epoka informacyjna

Ale większa cześć świata jest nadal 

niedorozwinięta , zatrzymując się 
pomiędzy epoka rolnictwa i i 
informacyjną. Tygrysy Wschodu-
Korea, Singapur Indonezja a z drugiej 
strony Somalia, Rwanda  z 
tragicznymi eksplozjami urodzeń  bez 
postępu technicznego