Zdrowie zbiorowości i mierniki stanu zdrowia.

Zdrowie zbiorowości i

mierniki stanu zdrowia.

Lek. med. Ilona Miśkowiec- Wiśniewska

Asystent

Katedra i Zakład Higieny i Epidemiologii

Collegium Medicum im.L. Rydygiera w

Bydgoszczy

Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Zdrowie zbiorowości-

to stan dynamicznej równowagi między populacją a
otoczeniem, zapewniający jej możliwość przetrwania
i rozwoju dzięki korzystnemu kształtowaniu cech
biologicznych jednostek oraz pomyślnym zmianom w
środowisku.

Rodzaje zmienności zjawisk zdrowotnych w
czasie:

sekularna

- zmiany w następstwie chorób, zgonów

lub innych zjawisk zdrowotnych na przestrzeni
długiego okresu czasu
(wielu dziesiątków lat), np. zmienność poziomu
umieralności

okresowa

- zmiany zwykle regularne cykliczne w

występowaniu choroby (przedziały kilku lub
kilkunastoletnie), np. choroby zakaźne jak płonica (5-
10 lat)

sezonowa

- dotyczy głównie chorób zakaźnych,

zmiany występują w różnych porach roku, także
obserwuje się sezonowe zaostrzenia chorób
przewlekłych

gwałtowne zmiany w częstości występowania
choroby w krótkich okresach czasu,

charakterystyczne zwykle dla pojedynczego czynnika
chorobowego

(nagła zwyżka zapadalności =

epidemia)

Mierniki zdrowia populacji:

negatywne

oparte są one na określeniu

rozpowszechniania zgonów, chorób i inwalidztwa.

Mierniki oparte na zgonach

mają postać

współczynników

wyrażających liczbę zgonów zanotowanych w

pewnym okresie

czasu .

Mierniki oparte na rozpowszechnianiu chorób

, mają

postać

współczynników wyrażających liczbę przypadków

zachorowań

pozytywne

dostarczają informacji o stopniu

adaptacji organizmu lub łączą się ze zmniejszonym

ryzykiem zachorowania

ryzyka choroby

dostarczają informacji o takich

właściwościach lub poziomie cechy, których obecność

zwiększa szansę wystąpienia danej choroby

Pozytywne mierniki zdrowia -

Są to miary zdrowia, które informują o stopniu
adaptacji organizmu lub łączą się ze zmniejszonym
ryzykiem zachorowania.

Wyróżnia się mierniki rozwoju i sprawności

mierniki sprawności czynnościowej-

dostarczają

informacji o stanie przystosowania ustroju do
środowiska zewnętrznego.

mierniki rozwoju

–to zmienne opisujące rozmiary

ciała, bądź jego ciężar (pomiary długości ciała,
poszczególnych jego odcinków, ciężar, powierzchnia,
objętość)

mierniki ryzyka zachorowania lub zgonu-

zarówno cechy genetyczne jak i wpływ środowiska,
które u danej osoby mogą

zwiększyć

prawdopodobieństwo wystąpienia choroby

Pozytywne mierniki zdrowia:

długi przeciętny okres życia człowieka,

dobry stan odżywienia- wyrażony korzystnym

stosunkiem ciężaru
ciała do wzrostu w określonej grupie wiekowej,

dobry stan: wzroku, słuchu, rozwoju umysłowego,

prawidłowa
budowa i postawa ciała,

dobry stan uodpornienia przeciw chorobom

zakaźnym,

dobre warunki środowiskowe i mieszkaniowe,

dobre warunki nauki i pracy- eliminujące wpływ

czynników
szkodliwych dla zdrowia,

należyty stosunek czasu pracy do czasu

odpoczynku,
odpowiednie warunki rekreacji,

niskie wskaźniki spożycia alkoholu, tytoniu i innych

używek,

niski wskaźnik wypadków komunikacyjnych,

domowych,
wypadków przy pracy

Negatywne mierniki zdrowia

Współczynniki:

- zgonów
- śmiertelności
- zapadalności
- chorobowości

Są to najpowszechniej stosowane mierniki oparte na
określeniu rozpowszechnienia zgonów, chorób i
inwalidztwa.
Umożliwiają one określenie bieżącej sytuacji
zdrowotnej .

Umieralność-

liczba zgonów w badanej populacji w

danym okresie czasu

śmiertelność-

odsetek zgonów wśród osób chorych

na ściśle określoną chorobę

Badanie umieralności.

Cel badania:

- określenie prawdopodobieństwa zgonu w

danej populacji w wybranym okresie czasu.

Umieralność wyrażamy współczynnikiem podającym

liczbę zgonów na jednostkę ludności w określonym
czasie.

Jednostką ludności ( K)

w stosunku do której przelicza

się zwykle liczbę zgonów, jest 1 tys., 10 tys., 100 tys.
lub 1 mln.

celu poprawnego obliczenia wsp

. umieralności,

konieczne jest

zdefiniowanie jednostek czasu, ludności,

przyczyn zgonów oraz ustalenie rodzaju populacji

( pop. generalna, lub jej część wg wieku, płci, zawodu)

Potrzeba analizy wsp.

umieralności w odniesieniu

do poszczególnych grup populacji,

wynika z tego,iż

ryzyko zgonu zależy od wielu czynników

jak: wiek,

płeć, budowa fizyczna, czynniki środowiskowe.

Umieralność nie jest zbyt dobrym i pełnym
wskaźnikiem oceny stanu zdrowia

ludności,

ponieważ

prawdopodobieństwo

wystąpienia

zgonu

jest niejednakowe w rożnych schorzeniach

a szereg

chorób nie kończy się śmiercią.

Umieralność

jest wartościową miarą

tylko w

odniesieniu do chorób o wysokim współczynniku
śmiertelności

( np. nowotwory złośliwe)

STATYSTYKA

Stan zdrowia ludności po roku 1991

ulega systematycznie

pewnej poprawie

, jednak w stopniu generalnie

niewystarczajacym.

Przeciętna długość życia

w Polsce w 2001 wynosiła :

- dla mężczyzn - 70,2 lat, ( krócej o ponad 5 lat do UE)
- dla kobiet – 78,4 lat, ( krócej o ponad 3 lata do UE)
- jest ona

wyraźnie krótsza niż w krajach UE.

W miastach

– mężczyźni żyją o 6 m-cy dłużej niż na wsi,

- kobiety żyją o 6 m-cy krócej niż na wsi.

[ miasta M >K, wieś K >M]

Najkrócej żyją

mieszkańcy

woj. łódzkiego-

statystyki

wieloletnie, sytuacja pogłębia się
- w 2001r „M ” z woj. łódzkiego, żyli krócej o 3,6 roku niż „M”
z

woj. małopolskiego

[ M z w. łódzkiego o 3,6 roku < M z w. małopolskiego]

[ K z w. łódzkiego o 2,5 roku < K z w. podlaskiego]

Główna przyczyna zgonów-

I miejsce

choroby ukł. krążenia

- większe zagrożenia w Polsce > innych krajach UE

- szczególnie choroby naczyń mózgowych.

Nowotwory złośliwe

II przyczyna

zgonów,

↑ neo j. grubego, gr. krokowego, rak płuc u kobiet

- największe zagrożenie neo złośliwym- rak oskrzeli i płuc

- sytuacja jest gorsza niż w innych krajach UE, ale nieco

lepsza niż

w przypadku chorób

ukł. krążenia.

Natężenie zgonów z powodu

ogółu przyczyn zewnętrznych

–

III miejsce

, trend spadkowy, ale Polska > UE

- najczęstsza przyczyna przedwczesnych zgonów M
- dominują: -

wypadki komunikacyjne-

wysoka l. zabitych

pieszych,

samobójstwa.

Systematycznie ↓ umieralność niemowląt

jednak jest ona o ponad 50% wyższa niż w
innych krajach UE,

- najwyższa umieralność- woj. śląskie i woj.

dolnośląskie,

Gdyby w Polsce natężenie umieralności = jak w

innych krajach UE, to liczba zmarłych byłaby o
ok. 96 tys. mniejsza niż faktycznie
obserwowana.

Swoiste współczynniki umieralności

( wiek, płeć,

przyczyna choroby):

3) swoisty współczynnik umieralności dla grupy wieku
30-40 lat

liczba zgonów osób w wieku 30-40 lat

liczba ludności w wieku 30-40 lat narażonej na

ryzyko zgonu

4) swoisty współczynnik umieralności dla kobiet

liczba zgonów kobiet

liczba kobiet narażonej na ryzyko zgonu

x
K

x K

5) swoisty współczynnik umieralności z powodu
choroby

liczba zgonów z powodu choroby

liczba ludności narażonej na ryzyko zgonu

Prawdopodobieństwo zgonu, które w 1 rż jest duże i
w 2 rż niewiele mniejsze w dalszych latach stopniowo
maleje i osiąga poziom najniższy w wieku szkolnym.
Od tej granicy wieku

prawdopodobieństwo zgonu

wykazuje

tendencję wzrostową

i wraz ze zbliżaniem

się

okresu starości

dochodzi

do wartości takich

samych jak u niemowląt
a następnie znacznie wyższych

Należy się spodziewać, że

w Polsce w związku ze

starzeniem się ludności

współczynnik umieralności

ludności będzie wzrastał

x
K

UMIERLNOŚĆ NIEMOWLĄT:

1) wsp.umieralności ogólnej niemowląt:

liczba zgonów niemowląt

0-11 m-ca

w roku badanym (X)

liczba urodzeń żywych ( ¼ roku X –1 + ¾ w roku X)

2) wsp.umieralności wczesnej niemowląt:

liczba zgonów niemowląt

0-27 doby życia

w roku badanym (X)

liczba urodzeń żywych ( ¼ roku X –1 + ¾ w roku X)

x 1000

x
1000

3) wsp.umieralności późnej niemowląt:

liczba zgonów niemowląt od 28 doby do 11 mc w roku badanym X

liczba urodzeń żywych ( ¼ roku X –1 + ¾ w roku X)

4) współczynnik umieralności okołoporodowej:

l.urodzeń martwych + l. zgonów niemowląt w wieku 0- 6 doby w
roku X

liczb urodzeń żywych i martwych w roku X

5) współczynnik martwo urodzonych płodów:

liczb urodzeń martwych

liczba urodzeń żywych + liczba urodzeń martwych

x
1000

1000

Pierwszy rok życia jest niebezpiecznym okresem
w życiu człowieka
Ryzyko zgonu w pierwszych 12 miesiącach po
urodzeniu jest znacznie większe niż w
jakimkolwiek inny, okresie z wyjątkiem wieku
starczego.
Zgony niemowląt związane są nie zawsze i nie
tylko z

przyczynami zdrowotnymi

lecz także w

ogromnym stopniu

zalezą od warunków

ekonomicznych i kulturowych środowiska

Umieralność niemowląt to nie tylko

zagadnienie

medyczne

, ale także

jeden z problemów

demograficznych społeczeństwa.

Dla celów epidemiologicznych przydatne są również

mierniki urodzeń i przyrostu naturalnego:

1) wsp. urodzeń

liczba urodzeń żywych

liczba ludności

2) wsp. płodności:

liczba urodzeń

liczba kobiet w wieku rozrodczym ( 15-49 rż)

3) wsp. przyrostu naturalnego:

liczba urodzeń żywych – liczb zgonów

liczby ludności

x 1000

x
1000

Badania rozpowszechnienia chorób.

Statystyki chorobowości

dostarczają informacji o

chorobach

, które choć nie powodują zgonów,

mogą

przynieść cierpienie i straty materialne.

Na ich podstawie można

wnosić, czy spadek

umieralności łączy się ze zmniejszeniem częstości
choroby, czy jest tylko następstwem pomyślniejszego
jej przebiegu

Dane o chorobach

powinny być rozpatrywane w

powiązaniu z czynnikami środowiskowymi,
chemicznymi i fizycznymi-

mogącymi wywrzeć swój

wpływ na długo przed wystąpieniem choroby.

W przeciwieństwie do zgonu, który jest wydarzeniem
jednoznacznie określonym,

pojęcie choroby nie jest

jednoznaczne

Choroba:

- może pojawiać się i cofać,
- jej objawy bywają nieokreślone a nawet wyłącznie
subiektywne,
- używamy dla niej rożnych określeń:

choroba, niedomoga, zaburzenie, wada,

upośledzenie, uraz

Częstość występowania choroby można określić za
pomocą dwóch mierników:
1) chorobowości,
2) zapadalności

Pomiar chorobowości:

1) wsp. chorobowości okresowej ( całkowitej)-

jest to suma chorób lub chorych na przestrzeni

określonego

czasu

2) wsp. chorobowości punktowej:

liczba chorych dana chorobę w danym czasie

liczba ludności w tym czasie

x K

Pomiar zapadalności;

Dotyczy przypadków nowych zachorowań.

1) wyrażony w formie mierzącej liczbę nowych
chorych

liczba nowych chorych

liczba ludności narażonej na ryzyko zachorowania

2) wyrażony w formie mierzącej liczbę nowych
zachorowań

liczba nowych zachorowań

liczba ludności narażonej na ryzyko zachorowania

Chorobowość (ch) = zapadalność (z) x czas
trwania choroby (t)

x K

Document Outline