Wykład 1: Nauki o zarządzaniu

1.Wprowadzenie do zajęć
2.Pojęcie i dziedzina nauk o zarządzaniu 
3.Struktura dyscyplinarna nauk o zarządzaniu 
4.Podstawowe pojęcia nauk o zarządzaniu 
5.Problem współdziałania nauk  o zarządzaniu z innymi naukami 
6.Istota i znaczenie zarządzania w praktyce organizacji
7.Powstanie i rozwój nauk o zarządzaniu. 
8.Metafory organizacji. Podejścia do organizacji  i zarządzania oraz  ich 
charakterystyka.

 Przedmiot: Organizacja i zarządzanie w 
administracji publicznej

LITERATURA PODSTAWOWA:
 

Koźmiński A.K., Jemielniak D., Zarządzanie od podstaw, Wyd. Akademickie    i Profesjonalne, Warszawa 

2008.
Schermerhorn J.R., Jr., Zarządzanie, PWE, Warszawa 2008.
Król H., Ludwiczyński  A. (red.) Zarządzanie zasobami ludzkimi. Tworzenie kapitału ludzkiego organizacji. 
Wyd. Nauk .PWN, Warszawa 2006. 
Chrisidu-Budnik A., Korczak J., Pakuła A., Supernat J., Nauka organizacji i zarządzania. Kolonia Limited. 
Wrocław 2005.
Wojciechowski E., Zarządzanie w samorządzie terytorialnym, Difin, Warszawa 2003.

LITERATURA UZUPEŁNIAJĄCA:

Zalewski A. (red.), Nowe zarządzanie publiczne w polskim samorządzie terytorialnym, Wyd. II zm., Of. Wyd. 
SGH, Warszawa 2007. 
Kożuch B., Zarządzanie publiczne w  teorii i praktyce polskich organizacji, Placet, Warszawa 2004
Kieżun W.. Struktury i kierunki zarządzania państwem[w:]Kieżun W., Kubin J.(red.) Dobre państwo. Wyd. 
WSPiZ, Warszawa 2004. Dostęp: http:// www. witoldkiezun. com/ docs/ dobre_panstwo_2004.htm.                
                                                                                            Czaputowicz J., Zarządzanie  w administracji 
publicznej w dobie globalizacji; 

www. ppsk, pl/ Portal/ kinet/ Zarzadzanie_w_administarcji_publicznej.pdf

.

WYMAGANIA EGZAMINACYJNE 

Przedmiot kończy się egzaminem w ramach sesji egzaminacyjnej.

Egzamin odbywa się w formie pisemnej. Czas pisania odpowiedzi -60 

minut.                           Liczba  pytań opisowych wynosi 6.                    

                                                                                Średni czas 

odpowiedzi na jedno pytanie – 10 minut.                                                

                           Za każdą odpowiedź student może otrzymać 

maksymalnie  5 punktów (0-5).

Oceny:

10-12  pkt. – dostateczna (3,0)

13-14  pkt.- dostateczna plus (3,5)

15-16  pkt.– dobra  (4,0)

17-18  pkt.- dobra plus (4,5)

19-20 pkt.- bardzo dobra (5,0)

W uzasadnionych wypadkach istnieje możliwość egzaminu ustnego. 

Obowiązuje znajomość wszystkich zagadnień podanych w sylabusie 

oraz wykazanie się znajomością wiedzy na podstawie co najmniej 

trzech pozycji literatury zalecanej i uzupełniającej.

Studenci, którzy otrzymali na egzaminie ocenę niedostateczną mogą 

przystąpić do egzaminu poprawkowego w sesji poprawkowej.

 

Zaliczenie ćwiczeń na podstawie obecności na zajęciach, 

opracowania i prezentacji   case

,

u  oraz ocen uzyskanych podczas 

zajęć.

 
 

 

Nauki o zarządzaniu są częścią nauki w ogóle  na tyle, na ile 

spełniają normy naukowości. 

Pojawia się przeto pytania: Czym  jest nauka i jakie normy  

naukowości w niej obowiązują? 

Nauka jest uporządkowanym zasobem wiedzy ludzkiej o 

rzeczywistości przyrodniczej, społecznej i kulturowej, 

prawidłowościach jej rozwoju oraz sposobach badania i 

przekształcania, ujętym w system należycie uzasadnionych 

twierdzeń. 

Do jej zadań należy:

 stawianie pytań, 

definiowanie terminów – pojęć,

 ich porządkowanie - klasyfikacja i typologia  oraz 

formułowanie twierdzeń    i budowanie teorii.

         Nauka i normy naukowości

W nauce istnieją normy, decydujące o naukowości danej 

dziedziny wiedzy. Metodologia każdej nauki poszczególnej  

musi traktować owe normy jako obwiązujące. 

Do tych norm zalicza się:

intersubiektywną komunikowalność i sprawdzalność,

krytycyzm,

systematyzację wiedzy,

 formułowanie zweryfikowanych twierdzeń i teorii 

naukowych

Postulat intersubiektywnej komunikatywności głosi, że w 

nauce trzeba formułować swoje myśli jasno i 

jednoznacznie, aby każdy dostatecznie wykształcony 

słuchacz czy czytelnik rozumiał je właśnie tak jak ich autor. 

Natomiast subiektywna sprawdzalność  wiąże się z 

wymogiem podawania uzasadnienia swych tez, aby każdy 

kompetentny badacz mógł je prześledzić i przekonać się co 

do ich zasadności.

Normy 
naukowości

Zasadniczym celem nauki jest opis i wyjaśnianie rzeczywistości 

Jest to stanowisko kognitywistyczne w wersji czystej, warunkujące 

poznanie przez realizację wartości poznawczych, takich jak: pewność, 

ścisłość, ogólność, prostota                      i zawartość informacyjna 

wiedzy. 

W wersji zaś aktywistycznej -nauka służy zdobywaniu wiedzy przez 

zrozumienie własności i składników rzeczywistości.

Stanowisko praktycystyczne ujmuje naukę jako usprawnianie 

działań praktycznych, które zmierzają do zmiany rzeczywistości, 

zgodnie z celami człowieka. 

Ma on o również dwie wersje: konstruktywistyczną i aplikacyjną. 

Zgodnie z pierwszą, celem nauki jest bezpośrednie rozwiązywanie 

problemów praktycznych. Jest to założenie złudne, bowiem  nie 

przyczynia się do uzyskiwania poważnych rezultatów badawczych.

Praktycyzm w wersji aplikacyjnej zakłada, że celem nauki jest 

pośrednie przyczynianie się do rozwiązywania problemów 

praktycznych dzięki odpowiedniemu zastosowaniu                   i 

wykorzystaniu wiedzy przez praktyków. 

Jest to możliwe przez dostarczanie wiedzy  o charakterze 

diagnostycznym, budowaniu przewidywań i optymalnych modeli 

działania ( systemy, procesy).

Cele nauki 

W ujęciu komplementarnym, 

godzącym stanowisko kognitywizmu aktywistycznego   i 

praktycyzmu aplikacyjnego, możemy przyjąć, że celem nauki jest 

opis i wyjaśnianie rzeczywistości, a także tworzenie poznawczo 

ugruntowanych podstaw do wprowadzania  w niej zmian, 

korzystnych dla człowieka.

 Dlatego też poznanie naukowe nie jest tylko odzwierciedlaniem 

rzeczywistości,                  ale także jej kreowaniem.

Obecnie nauka nie jest pojmowana wyłącznie jako dążenie 

do prawdy; 
                                                   rozwija się także wtedy, gdy:

generuje nowe alternatywy,

popiera te alternatywy,

umożliwia selekcję  najlepszych rozwiązań*.

* K. Jodkowski, Metodologiczne aspekty kontrowersji ewolucjonizm- kreacjonizm, RRR 35 , Wyd. 

UMCS, Lublin, 1998

              Cele nauki 
–c.d.

W ujęciu komplementarnym, 

godzącym stanowisko kognitywizmu aktywistycznego   i 

praktycyzmu aplikacyjnego, możemy przyjąć, że celem nauki jest 

opis i wyjaśnianie rzeczywistości, a także tworzenie poznawczo 

ugruntowanych podstaw do wprowadzania  w niej zmian, 

korzystnych dla człowieka.

 Dlatego też poznanie naukowe nie jest tylko odzwierciedlaniem 

rzeczywistości,                  ale także jej kreowaniem.

Obecnie nauka nie jest pojmowana wyłącznie jako dążenie 

do prawdy; 
                                                   rozwija się także wtedy, gdy:

generuje nowe alternatywy,

popiera te alternatywy,

umożliwia selekcję  najlepszych rozwiązań*.

* K. Jodkowski, Metodologiczne aspekty kontrowersji ewolucjonizm- kreacjonizm, RRR 35 , Wyd. 

UMCS, Lublin, 1998

              Cele nauki 
–c.d.

Przedmiot 

materialny

(obiekt badania)

Przedmiot 
formalny

   Metoda  
naukowa

Wiedza naukowa

Badacz lub 

zespół badawczy

          Schemat  działalności 
badawczej

Całość wiedzy naukowej dzieli się na hierarchiczne jednostki: dziedziny, 

grupy nauk, dyscypliny i specjalności.  

Największą  jednostką nauki  jest dziedzina naukowa. 

Stanowi ją trwały  zespół grup nauk, wyodrębniony ze względu na 

potrzeby badań, kształcenia kadr naukowych i organizacji szkolnictwa 

wyższego, w ramach którego nadawane są  tytuły naukowe.

Pokrewne przedmiotowo dyscypliny naukowe podlegają agregacji lub 

rozrostowi                 (wpierw wyłaniają się z nich specjalności, a 

następnie-w miarę rozwoju-uzyskują one status dyscypliny ) i w ten 

sposób tworzą grupę nauk. 

Mamy wówczas do czynienia   z jednolitym układem, zespołem 

kilku dyscyplin  naukowych, stanowiących pod względem badawczym    i 

organizacyjnym  autonomiczną część poznania rzeczywistości. 

 Podstawową jednostką podziału nauki jest dyscyplina naukowa. 

Jest to… logicznie    i treściowo zwarta  część nauki, jaką na danym 

szczeblu jej rozwoju                  i w określonych warunkach-może jeden 

pracownik naukowy  jeszcze skutecznie opanować   w  zakresie 

twórczych badań i dydaktyki. 

Pojęcie grupy nauk jest  w praktyce rzadko używane.

Jednostki podziału 
nauki

W celu identyfikacji dyscypliny naukowej wystarczy podać:

 przedmiot materialny – fragment badanej rzeczywistości 
(może się on pokrywać   w pełni lub częściowo z 
przedmiotem materialnym innej nauki),

 przedmiot formalny- aspekt lub punkt widzenia tej 
rzeczywistości.                 Musi być odmienny od przedmiotu 
formalnego każdej innej nauki),

 cel badań i główne zadanie - odrębne od innych nauk,

metoda naukowa  -  może być  tożsama dla wielu nauk.

Identyfikacja dyscypliny naukowej

1. Pojęcie i dziedzina nauk o zarządzaniu

Współczesne nauki o zarządzaniu obejmują szeroki i 

niejednorodny przedmiotowo zespół zagadnień, znajdujących 

się pod względem przedmiotu materialnego w polu 

badawczym innych nauk, zaś wzięte od strony przedmiotu 

formalnego - stanowią  obszar zainteresowań i badań 

teoretyków oraz praktyków  zarządzania. 

Z tego powodu zróżnicowane przedmiotem materialnym dyscypliny 

naukowe, posiadają w swym uposażeniu specjalności badawcze  

badające problemy, które –według pewnego kryterium - zaliczamy do 

obszaru badawczego nauk  o zarządzaniu. Właśnie zbiór tych 

specjalności tworzy grupę nauk - nauki o zarządzaniu.

Zgodnie z formalną ich nazwą, wskazującą na ich  mnogość, to  
grupa nauk,                     o charakterze stosowanym, obejmująca 
pewien zbiór działów (dyscyplin)                                 i 
specjalności, ukonstytuowanych wokół wspólnych elementów:        
                              obszar  badań, wzgląd badawczy, terminologia, 
podstawowe uogólnienia.

Ze względu na stopień zaawansowania dorobku naukowego (wiedzy 

naukowej) na temat zarządzania organizacjami,  w tzw. świecie 

organizacji wyróżnić można następujące ich  typy:

organizacje - przedsiębiorstwa, nastawione na zysk. Ich wytwory: 

wyroby  i usługi podawane są weryfikacji ekonomicznej przez klienta. 

organizacje militarne, służące zapewnieniu bezpieczeństwa 

narodowego. Ich wytwory     i usługi ukierunkowane są na budowanie 

zdolności prowadzenia przez nie walki zbrojnej w sytuacjach 

konfliktowych. Decyzje co do sposobu  wykorzystania tych  wytworów   

                  i usług wymagają akceptacji władzy politycznej, której 

podlegają

organizacje administracyjne: państwowe i samorządowe. Ich 

wytworami są usługi administracyjne i kierownicze, wykonywane  na 

rzecz   i w imieniu społeczeństwa;  

inne organizacje  użyteczności publicznej: szkoły, szpitale, instytucje 

naukowe, kulturalne, organizacje społeczne i religijne. Świadczą one 

usługi edukacyjne, naukowe, kulturalne lub zaspokajają potrzeby 

rozmaitych grup społecznych, z reguły oceniane według innych 

kryteriów, niż omówione wyżej.

    

Typy organizacji

Metoda nauk o zarządzaniu

 TEORIE 

OPERACYJNE

HIPOTEZY

          
MODELE

      ORGANIZACJE   -    PRAKTYKA

Świat                   

                            

     konceptualny

Świat realny

Dyrektywy praktyczne

sugerują  i 

weryfikują 

indukcja

 

konsekwencje

wdrażanie

prezentacja

dedukcja

Przedsiębiorstwo

           Siły zbrojne

Instytucje administracji                      

publicznej

             Zarządzanie organizacjami

Inne organizacje

ORGANIZACJE JAKO  PRZEDMIOTY 
BADAŃ

N

auki o zarządzaniu 

innymi organiacjami

Inne nauki

Nauki wojskowe

Nauka dowodzenia

Nauka o zarządzaniu 

przedsiębiorstwem

Nauka o zarzadzaniu 

administracją publiczną

Nauka o przedsiębiorstwie

Nauka administracji

Nauki o zarządzaniu

Nauki badające organizacje i nauki o 
zarządzaniu

Elementy  konstytuujące 
grupę nauk

Dziedzina badań, terminologia, 
podstawowe założenia   i 
uogólnienia dotyczące 
efektywności zorganizowanego 
działania 

                      dyscypliny

specjaln

ości

       specjalności

sp

ec

ja

ln

o

śc

i

specja

lności

Nauka o zarządzaniu    

przedsiębiorstwem 

(biznesem)

Nauka o zarządzaniu       

                administracją 

publiczną

Nauka o dowodzeniu     

                                      

        siłami zbrojnymi  

Nauka o zarządzaniu    
                             
innymi organizacjami

Nauki o zarządzaniu  przedmiotami     

                                     innymi niż 

organizacje

P

sy

c

h

o

lo

g

ia

 

za

rz

ą

d

za

n

ia

S

o

c

jo

lo

g

ia

 

o

rg

a

n

iz

a

c

ji

E

ty

k

a

 

o

rg

a

n

iz

a

c

ji

H

is

to

ri

a

 n

a

u

k

o

w

e

j 

m

yś

li

  

  

  

  

  

  

  

  

  

  

  

  

o

 

za

rz

ą

d

za

n

iu

  

  

  

M

e

to

d

y 

i 

te

c

h

n

ik

i 

o

rg

a

n

iz

a

c

ji

  

  

  

  

  

  

  

  

  

  

  

  

  

  

  

  

  

  

  

  

  

  

  

  

  

  

  

  

  

  

  

  

  

  

  

  

  

 i

 z

a

rz

ą

d

za

n

ia

 

    Zarządzanie zasobami 
ludzkimi

  

  

  

  

  

 Z

a

rz

ą

d

za

n

ie

 

st

ra

te

g

ic

zn

e

Zarządzanie techniką i 
innowacjami

Z

a

rz

ą

d

za

n

ie

  

m

ię

d

zy

n

a

ro

d

o

w

e

        Zarządzanie 
finansowe

Zarząd

zanie 

jakośc

ią

      Zarządzanie wiedzą 

Z

a

rz

ą

d

za

n

ie

 m

a

rk

e

ti

n

g

o

w

e

Zarzą

dzani

e 

         

         

  

         

         

  

      

projek

tami

Zarządza

nie  

             

       

wartości

ą

Zarzą

dzan

ie 

logis

tyczn

e

Zarząd

zanie

 ryzykie

m

Zarządz

anie 

produkc

ją

Struktura dyscyplinarna nauk o 

zarządzaniu

Kluczowy dla nauk o zarządzaniu termin zarządzanie  jest w 

literaturze przedmiotu rozmaicie rozumiany i występuje w 

kontekście innych bliskoznacznych terminów, takich jak: 

sterowanie, gospodarowanie, rządzenie, kierowanie, 

administrowanie, dowodzenie. 

Dominują przy tym interpretacje zarządzania z pozycji 

prakseologicznych, cybernetycznych, systemowych i 

socjologicznych.

    Również termin angielski management, bliski polskiemu 

zarządzaniu,  ma kilka znaczeń:

rodzaj działalności zawodowej; działalność związaną z 

urzeczywistnianiem procesu kierowania ludźmi i  

dysponowania zasobami organizacji;

proces zarządzania obejmujący funkcje: planowania, 

organizowania, przywództwa i kontroli,

dyscyplinę badawczą, zajmującą się procesami  zarządzania w 

organizacjach gospodarczych

Problem siatki pojęciowej nauk o zarzdzaniu i zagadnienie 

hierarchii występujących w niej terminów jest istotnym 

elementem porządkowania wiedzy.

         

Zarządzanie 

          
 

Sterowani
e

Sterowanie

w 

maszynach

Kierowani

e

Zarządzani
e 

Przewodzeni

e

(Przywództw

o

Rządzenie

Zarządzanie 

organizacjami 

innymi niż 

gospodarcze

Zarządzanie 

organizacjami 

gospodarczymi

Zarządzanie 

środowiskiem, 

regionami itp.

Administrowan
ie

Dowodzenie

Zachowania 
ludzi   

S

terowanie  

automatyczn

e

Sterowanie      

            w 

organizmach

Działani

a

Inne 

zachowania 

ludzi

 

         

Oddziaływa
nia

Siatka kluczowych pojęć nauk o zarządzaniu

Oddziaływania  - procesy 

przekazywania przez jedne 

rzeczy (byty) materii, energii  

i/lub  informacji innym 

rzeczom. 

Oddziaływania przysługują 

zarówno pojedynczym rzeczom  
oraz kolektywnym ich zbiorom. 

Oddziaływania jednych rzeczy 

na inne  mogą być naturalne, tj. 

wynikać z praw  natury  bądź  

wolicjonalne (celowe), jeśli 

rzeczą oddziałującą świadomie  

 jest człowiek lub grupa ludzi.

Dzięki  oddziaływaniom rzeczy 

zmieniają cechy własne, a 

zatem                         i  

zachowania. 

Wszelkie celowe oddziaływanie 

jednego systemu na inny w celu 

dokonania w nim  pożądanych 

zmian    (w jego stanie, 

realizowanych procesach) 

nazywamy sterowaniem

Działania człowieka lub grupy ludzi, podejmowane dla osiągnięcia 

zakładanych celów  i polegające na  dobrowolnym lub 

wymuszonym ograniczaniu swobody działań ludzi nazywamy 

kierowaniem 

W procesie kierowania wyróżniamy ludzi spełniających rolę 

kierujących (kierowników) i kierowanych, czyli tych, na których 

oddziaływanie jest skierowane. Całokształt czynności 

podejmowanych  przez kierowników w procesie kierowania  

nazywamy działalnością kierowniczą. Warunkiem 

urzeczywistniania kierowania jest władza, czyli możliwość 

wywierania wpływu na innych ludzi

Formami kierowania są: rządzenie,  przewodzenie (przywództwo), 

administrowanie 

 dowodzenie i zarządzanie

Istotne jest  rozróżnianie  kierowania w szerokim i wąskim 

znaczeniu. Pierwsze rozumienie kierowania obejmuje wszystkie 

jego formy, drugie- jedynie kierowanie ludźmi 

                  

KIEROWANIE

Rządzenie – forma kierowania polegająca na stanowieniu i 

kształtowaniu zewnętrznych warunków funkcjonowania innych 

podmiotów (podmioty prawa) poprzez tworzenie dla nich norm 

prawnych  w obszarze kompetencji organu rządzącego.

 W ramach rządzenia występuje ustalanie celów ogólnych, 

planowanie (ogólne wytyczne) oraz kontrola wyników działania 

podległych podmiotów. Przykładem rządzenia jest działalność 

parlamentu, walnych zgromadzeń uczestników organizacji, rad 

jednostek samorządu terytorialnego itd.

Przewodzenie (przywództwo) polega ona oddziaływaniu przez 

kierującego (przywódcę) na innych ludzi (dzięki odpowiednim 

cechom osobowości)                         w sposób pozyskujący 

zwolenników, ich integrowanie, inspirowanie                               

    i pociąganie za sobą.

RZĄDZENIE I   
PRZEWODZENIE/PRZYWÓDZTWO

Administrowanie – forma kierowania, w której rola  

kierującego jest ograniczona do  wykonywania decyzji w 

granicach ustalonych przepisami obowiązującego prawa

Dowodzenie – forma kierowania mająca  zastosowanie  w 

organizacji, w której dopuszcza się - w określonych sytuacjach - 

 wymuszone ograniczenie swobody działań jej uczestników 

(postępowanie według rozkazu lub ustalonych  zawczasu 

procedur). Należą do nich przede wszystkim organizacje 

wojskowe, ale także  policyjne i inne, prowadzące szczególne 

operacje, w tym  także   jednostki ratownicze ( w sytuacjach 

zagrożenia zdrowia  i życia) 

                        Administrowanie i 
dowodzenie

Zarządzanie  jest  zintegrowaną formą  kierowania. 

Obejmuje działania pojedynczego człowieka lub grupy 

ludzi (zarządzających), polegające na wyborze oraz 

zastosowaniu odpowiednich sposobów oddziaływania 

(instrumentów) na dostępne zasoby dla efektywnego 

(sprawnego) osiągania zakładanych nich celów                   

            w kontekście warunków otoczenia z 

zastosowaniem również instrumentów  innych form 

kierowania: przywództwa, administrowania, dowodzenia. 

Zarządzający, oprócz kompetencji kierowniczych, 

dysponują zasobami organizacji oraz  posiadają 

kompetencje  w zakresie regulacji jej  zachowań, 

kształtując odpowiednie relacje wewnętrzne i  z 

otoczeniem.  

Przykładem  zarządzania jest działalność takich organów 

kierowania jak: 

rząd, zarządy organizacji, dyrekcje, kierownicy rozmaitych 

szczebli organizacyjnych.

              Zarządzanie

    

ZASOBY

Materialne

Niematerial
ne

Rzeczowe:

-  budynki      -  

grunty

-  maszyny   - 

urządzenia

- surowce         -  

materiały                - 

pieniądze

-  

ludzie

  

Intelektualne:

- 

wiedza

- kompetencje

- kreatywność

- innowacyjność

- technologie

- własność 
intelektualna

Relacje  z otoczeniem:

- 

zasoby rynkowe: pozycja 

konkurencyjna, marka, 
wizerunek, klienci, kanały 
dystrybucji,                        
dostęp do surowców, 
kontrahenci,                        
             - więzi z 
makrootoczeniem

      Kulturowe:

- 

normy i 

wartości

- cechy osobowe 
pracowników

-wzorce, 
artefakty

-style 
zarządzania

Organizacyjne:

- 

struktura organizacyjna     - procesy 

zarządzania

-systemy informacyjne       - systemy 
produkcyjne

- systemy motywacyjne      - systemy  
logistyczne

-systemy marketingowe          -systemy 
handlowe    

        Inne:

- czas

- energia

- walory 
środowiska

Na pojęcie zarządzanie - w pełnym wymiarze - składają 

się cztery  elementy, jeśli występują łącznie:

 wykonywanie władzy nad ludźmi, wchodzących w skład 

przedmiotu zarządzania,

 wybór celów działania i podejmowanie decyzji na temat 

przyszłych działań przedmiotu zarządzania,

 dysponowanie  wszelkimi zasobami, dostępnymi 

przedmiotowi  zarządzania,

 kształtowanie relacji wewnątrz organizacyjnych i z 

otoczeniem.

Zastępowanie terminu zarządzanie terminem kierowanie nie 

jest właściwe: 

mamy bowiem do czynienia albo ze zbyt szerokim albo zbyt 

wąskim zakresem przedmiotowym zarządzania (np. kierowanie 

ludźmi).

Zarządzanie - c.d.

Miejsce nauk o zarządzaniu w układzie nauk 
nadrzędnych

 

Nauki          

                   

o 

zarządzaniu

Prakseologia

      

Teoria informacji

Teoria podejmowania  

decyzji

Teoria gier

Informatyka

Badania operacyjne

Metodologia 

projektowania

Nauka o przedsiębiorstwie

Nauka  administracji

Nauki wojskowe

          Teoria systemów 
adaptacyjnych

Filozofia
 Ekonomia
Rachunkowość
Antropologia kulturowa
 Prawo
Studia o przyszłości
Technologie produkcji
Nauka o  eksploatacji
Fizjologia pracy
Ergonomia
Nauki o polityce

Nauki pograniczne

Nauki pomocnicze

            Nauki  pograniczne  i pomocnicze  nauk 
o zarządzaniu

ZARZĄDZANIE  ORGANIZACJAMI  

ZARZĄDZANIE  ORGANIZACJAMI  

DZISIAJ

DZISIAJ



działanie w warunkach niejasności



kreowanie organizacji:



trwałość



elastyczność



adaptacja



orientacja na relacje kierowania ludźmi



skupienie uwagi na:



przywództwie



klientach



budowaniu zespołów



rozwijaniu  zdolności uczenia się organizacji

           

           

Historia zarządzania

Historia zarządzania

 3000         2500        2000         1500        1000        500                                        500        
  1000       1500 

           

p.n.e.

n.e.

    
Babilończycy

Chińczycy

  

Grecy

          Egipcjanie

Sumerowi
e

   Wenecjanie

        Rzymianie

Potrzeby społeczne 
(1)                   

Konieczność 

synchronizacji, 

koordynacji               

          i integracji 

działań(6)

         

Doskonalenie 
techniki 
wytwarzania, 
zwłaszcza narzędzi 
pracy (2)

Rozwój podziału 

pracy              i  

specjalizacji  

produkcji(3)

Wzrost skali              

               i 

koncentracji 

produkcji, 

doskonalenie 

wyrobów (4)

Wzrost stopnia 
zależności procesów 
wytwórczych (5)       
          

Pojawienie się 

zarządzania jako 

formy praktyki 

społecznej               

   i zawodu (7)

Uwarunkowania główne

Zapotrzebowanie na 

wiedzę o zarządzaniu  

(8)

Uwarunkowania dodatkowe

Sprzężenie 
zwrotne

Powstanie  nauk                    

            o  organizacji i 

zarządzaniu (9)

Uwarunkowania powstania nauk o 
zarządzaniu

Źródło: L.J. Krzyżanowski, O kierowaniu organizacjami inaczej, Warszawa 1999.

Nazwa

Treść

Podział pracy

Wysoki stopień specjalizacji powinien przynieść wzrost 

efektywności. Specjalizacji podlega zarówno praca techniczna,  

jak  i kierownicza

Autorytet

Do wykonywania  obowiązków kierowniczych niezbędny jest 

autorytet: autorytet formalny do wykonywania poleceń i 

autorytet osobisty wynikający z wiedzy                                     i 

doświadczenia

Dyscyplina

Członkowie organizacji muszą szanować reguły obowiązujące i 

rządzące organizacja

Jedność 

rozkazodawstwa

Każdy pracownik powinien otrzymywać polecenia tylko od 

jednego bezpośredniego przełożonego.

Jedność kierownictwa

Podobne czynności w organizacji powinny być zgrupowane    i 

podległe tylko jednemu kierownikowi

Podporządkowanie 

własnego interesu 

interesowi ogółu

Interesy jednostek nie powinny być przedkładane ponad cele  

całej organizacji

Wynagrodzenie

Wynagrodzenie powinno być sprawiedliwe zarówno dla 

pracowników,                             jak   i dla organizacji

Centralizacja

Władza i autorytet powinny być możliwe silnie skoncentrowane   

na wyższych szczeblach organizacji

Hierarchia

Linia władzy powinna przebiegać z góry w dół organizacji i 

należy  jej zawsze przestrzegać.

Ład

Zasoby  ludzkie i rzeczowe  powinny być skoordynowane tak, aby 

znalazły                         się na właściwym miejscy i we właściwym 

czasie

Sprawiedliwość

Menedżerowie powinni być uprzejmi i sprawiedliwi w stosunkach 

                           z podwładnymi

Stabilizacja 

personelu

Należy unikać dużej fluktuacji pracowników

Inicjatywa

Podwładni powinni mieć swobodę inicjatywy

Harmonia

Praca zespołowa, duch zespołu, poczucie jedności i 

przynależności do jednej grupy powinny być popierane i 

podtrzymywane

 

                        

Zasady zarządzania według H. 

Fayola

Nurty w naukach o zarządzaniu

Nauki te cechuje wielowątkowość problematyki badawczej, co znajduje  

swój wyraz                              w stosowaniu  różnych strategie badań 

problemów tworzenia organizacji  i zarządzania nimi

Wyróżnić można trzy wielkie nurty badawcze:

Nurt klasyczny i neoklasyczny, zawierający naukowe uogólnienia licznych 

doświadczeń praktyków, postrzegający człowieka instrumentalnie.

Człowiek – to homo economicus. Najistotniejszym problemem tego nurtu – wysoka 

efektywność organizacji.                                                    

    Model organizacji – mechanistyczny

Nurt psychosocjologiczny, skupia się na zjawiskach społecznych. Bada się w nim 

zachowanie różnych grup                      i pojedynczych członków organizacji w 

różnych sytuacjach organizacyjnych. Celem tego nurtu jest poznanie prawidłowości 

rządzących ludzkim zachowaniem oraz rozwojem stosunków międzyludzkich. 

Człowiek postrzegany jest jako  istota społeczna.                                                           

                                                  Model organizacji – humanistyczny

Nurt systemowy, wykorzystujący do opisu i wyjaśniania oraz budowy teorii 

projektowania organizacji                             i zarządzania nimi dorobek cybernetyki i 

ogólnej teorii systemów. Organizacja jest całością zorganizowanego działania, 

systemem społecznym i technicznym, otwartym na otoczenie. Człowiek jest istota 

racjonalną.

Model organizacji – systemowy, integracyjny

System działa tak sprawnie jak jego najsłabszy element

Metafor

a

 

 

 

 

 

Widzenie 

organizacji

Kluczowe 

 

charakterystyki

maszyna

Organizacja jako zespół dobrze 

ustrukturyzowanych części ściśle 

określonych rolach i zadaniach

Nacisk na sprawność, wydajność. 

Ludzie  widziani jako elementy  

mechanizmu, działające                    w 

sposób określony przez  ich  zadania

organizm

Organizacja jako byt podatny na upływ 

czasu (narodziny, rozwój, dojrzałość, 

starzenie się, śmierć), działający    w 

otoczeniu i od niego zależny

Nacisk na otoczenie. Organizacja   to 

całość, elastyczne dostosowywanie się 

do otoczenia, zaspokajanie  własnych 

potrzeb

mózg

Organizacja jako twór rozumnie 

działający                         i uczący się

Nacisk na zdolność uczenia się. Ludzie 

jako najważniejszy zasób organizacji

kultura

Organizacja jako  rodzaj symbolicznego 

sposobu porozumiewania się i działania, 

odmiennego od działania innych

Nacisk na indywidualny charakter 

organizacji na zewnątrz       i 

jednoznaczne, wspólne wartości oraz 

postawy wewnątrz

system 

polityczny

Organizacja jako sieć ludzi działających  

razem, by osiągnąć indywidualne cele

Nacisk na władzę jako sposób 

reagowania na konflikty oraz 

zapobiegania sprzecznym działaniom

więzienie 

psychiczne

Organizacja jako sposób 

stereotypowego podejścia do zjawisk, 

ograniczająca indywidualne cechy

Nacisk na ograniczanie wolności 

jednostki poprzez narzucanie 

stereotypowych postaw                        i 

zachowań

przepływ            

           i 

transformacja

Organizacja jako ciągle zmieniający się 

układ, świadomie kształtujący swoje 

działania i wpływający na otoczenie

Nacisk na zmianę. Wykorzystanie 

strategii do świadomego kształtowania 

własnej pozycji oraz otoczenia

instrument  

dominacji

Organizacja jako  sposób wyzysku, stale 

kontrolująca postępowanie i postawy 

ludzi z nią związanych

Nacisk na kontrolę i dominację 

organizacji nad ludźmi, 

wykorzystywanie możliwości do 

osiągania najlepszych wyników

Metafory przedstawione przez G. Morgana i ich 

charakterystyki

Źródło: A,. Zając, M. Kuraś, Metafory organizacyjne jako narzędzie wstępnej analizy organizacji; 

http://ki.ae.krakow.pl/ zajaca/ artykuly/ metaf98.html

. 

Perspektywa Metafor

a

Wyobrażenie organizacji

jako

Wyobrażenie 

menedżera jako

okresu 

klasycznego

maszyny

maszyny zaprojektowanej         

           zbudowanej przez 

kierownictwo                   w 

celu osiągnięcia wcześniej 

ustalonych celów

inżyniera 

projektującego, 

budującego i 

kierującego maszyną 

organizacyjną

modernistyczna organizm

u

Żywego ustroju spełniającego 

funkcje konieczne do 

przetrwania,  zwłaszcza 

przystosowania się do  

wrogiego otoczenia

niezależnej części      

                  w ustroju 

o zdolnościach 

przystosowania się

symboliczno-

interpretująca

kultury

Systemu znaczeń stworzonych  

                      i utrwalonych w 

wyniku stowarzyszenia się 

ludzi mających wspólne 

wartości, tradycje, zwyczaje

artefaktu 

pragnącego być 

symbolem 

organizacji

postmodernisty

czna

kolażu

Kolażu złożonego z 

fragmentów wiedzy i 

zrozumienia w celu stworzenia 
nowej perspektywy odnoszącej 

się do przeszłości

teoretyka, który jest 

artystą

 

Metafory w teorii organizacji według M. 

Jo Hatch

Źródło: M. Jo Hatch, Teoria organizacji, PWN, Warszawa 2002

Koncepcja władzy

                            Typy władzy prawomocnej - wg M.Webera:



władza charyzmatyczna - oparta na przekonaniu, że przywódcy  mają  

nadzwyczajne cechy,                       a ustanawiane przez nich normy są  

prawomocne



władza tradycyjna - oparta na wierze w trwałość pewnego porządku i jego 

prawomocność                       ( patriarchat, matriarchat)



władza legalna – pochodząca  z  mianowania lub wyboru dokonanego na 

podstawie usankcjonowanych procedur, opierająca się na przekonaniu  o 

legalności norm prawnych                                  i o uprawnieniu osób 

sprawujących władzę do wydawania poleceń na mocy tych norm

                           

Źródła władzy kierowniczej:

• własność firmy – władza właścicielska

• władza  formalna – związana z pozycją formalną w strukturze

• nagradzanie – pieniądze i awanse

• przymus – oparta na karze lub groźbie jej zastosowania

• charyzma – oparta na emocjonalnym związku między liderem a 

współpracownikami,                    czego wyrazem jest lojalność i oddanie

• władza ekspercka – kluczowe umiejętności i wiedza oparta na 

doświadczeniu

        

        

Modele organizacji - mechanistyczny

Modele organizacji - mechanistyczny

 
A

Filozofia 

mechanistyczna

         

Organizacja jako maszyna

Organizacja jako maszyna:

• jeden cel – maksymalizacja  zysku

• racjonalna analiza i podejmowanie decyzji

• naukowe zarządzanie – racjonalizacja działań 

ludzkich

• standaryzacja pracy robotników – wzorce 

postępowania

• formalna komunikacja, zasady i regulaminy

• dowodzenie, komunikacja, koordynacja i obsesyjna 

kontrola

Perspektywa behavioralna

Podstawa: wpływ czynników psychologicznych i socjologicznych 

na rezultaty produktywności i zadowolenia z pracy

• 

Efekt Hawthorne –sam sposób organizowania i przeprowadzenia 

badań implikuje określone reakcje    u osób będących ich 
przedmiotem

• Podejście Human Relations- stosunki międzyludzkie 
pracownikami  i ich przełożonymi stanowią   konieczny aspekt 
zarządzania:

•motywacja pracowników

•style przywództwa

Społeczne warunki pracy, związane z poczuciem przynależności do 

grupy, poczuciem osobistej więzi z jej członkami, doświadczeniem 

akceptacji i uznania ze strony współpracowników, są dla ludzi 

ważniejsze od fizycznych warunków pracy oraz, że bodźce ekonomiczne 

nie są jedynymi bodźcami oddziałującymi na pracowników

Hawthorne – miejscowość w pobliżu Chicago. W latach 1924 -1932 prowadzono 

w Western Electric Company badania dotyczące wpływu motywacji, warunków 

pracy i stosunków między ludzkich na efektywność pracowników

                     

                     

Modele organizacji - 

Modele organizacji - 

humanistyczny

humanistyczny

P

sy

ch

o

lo

g

ia

, 

so

cj

o

lo

g

ia

Człowiek –istota społeczna 

B

Założenia:

 potrzeby ludzkie

 stosunki międzyludzkie – human relations

 teoria X i Y oraz Z

 nurt potencjału ludzkiego

Modele organizacji - gra

C

organizacja – arena  gry

te

o

ri

a

 g

ie

r

Założenia:

• organizacja jest sztuczna konstrukcją społeczną tworzoną przez graczy; gracze tworzą koalicje 

w celu realizacji swoich        celów

• cele graczy są różne i niesprowadzalne do wspólnego mianownika; czynnikiem integracyjnym 

stron  są reguły gry

• gracze rywalizują ze sobą, a rywalizacja polega na tym, ze jedni wygrywają kosztem 

drugich( gra o sumie zerowej)

• gracze są autonomiczni (niezależni od siebie); zachowania graczy są nieprzewidywalne 

(charakteryzuje je  pewne prawdopodobieństwo)

• gracze działają w sytuacji  ograniczoności  zasobów; reprezentują dwie strategie: minimalizacji 

strat – maksymalizacji    zysku

• bez konfliktu nie ma gry; uczestnicy gry się uczą

         

Założenia i model organizacji  systemowej

organizm - system

te

o

ri

a

 s

ys

te

m

ó

w

, 

cy

b

e

rn

e

ty

k

a

Organizm – system:

• organizacja jest złożoną całością (systemem); naczelnym jej celem jest przetrwanie i 
rozwój; stanem  organizacji jest  homeostaza; podsystemy organizacji są analogami 
narządów organizmu

• zmiana w organizacji jest wynikiem dwóch cyklów: naturalnego cyklu życia  i 
adaptacji do otoczenia; adaptacja do otoczenia może być czynna lub bierna

• kierownictwo organizacji jest jej mózgiem: ustala normy, wartości i kontroluje jej 
funkcjonowanie

• konflikty wewnętrzne są stanami patologicznymi

B

Porównanie organizacji

Czynnik

Organizacja dawna

Organizacja 

nowoczesna

Struktura organizacji

Hierarchiczna; 

specjalizacja;

podział funkcjonalny; 

struktury sztywne

Struktury spłaszczone; 

zespoły wielofunkcyjne; 

struktury elastyczne

Projektowanie stanowisk 

pracy

Wąski zakres 

obowiązków; pracownik 

wykonuje jedną pracę; 

prace powtarzalne, 

proste, standaryzowane

Szeroki zakres obowiązków; 

pracownik wykonuje wiele 

prac; duża odpowiedzialność 

pracownika

Umiejętności pracowników

Specjalizacja

Szeroki zakres umiejętności

Kierowanie pracownikami

System rozkazodawczo- 

kontrolny

W dużym zakresie 

pracownik kieruje sam sobą

Komunikacja

Pionowa; potrzeba 

zdobywania informacji

Pionowa i pozioma; 

informacja 

rozpowszechniona w 

organizacji

Odpowiedzialność za decyzje

Łańcuch decyzyjny

Decentralizacja

Procedury zarządzania

Standaryzowane

Procedury zmieniające się

Autonomia pracownika 

Mała

Duża

Znajomość problemów 

organizacji przez pracownika

Niewielka

Duża

Współczesne podejścia do 

zarządzania

• 

systemowe

•  organizacja jako system składający się z części 
współprzyczyniających  się do powodzenia całości

•  wejście  - proces transformacji  -wyjście

•  środowisko = rynek zewnętrzny

•  ważnym komponentem jest sprzężenie zwrotne

•  całość –to więcej niż suma części (efekt synergiczny)

• podsystem -  zależna od całości część systemu

• ekwifinalność-  zdolność do zmiany celów

• s

ytuacyjne

• sytuacyjne charakterystyki  się  różnią

• menedżerowie muszą uwzględniać sytuacje, w jakich działają 
organizacje; mają one wpływ na  efektywność ich funkcjonowania

• organizacji uczącej się i organizacji inteligentnej

•  podejście to bazuje na dostosowywaniu się organizacji do 
przyszłych warunków działania

•  organizacja musi  antycypować zmiany,  aby lepiej dostosować się 
do przyszłych potrzeb klienta

• proces organizacyjnego uczenia się