Robert Szczepankowski

2008/2009

Plan wykładu



Specyficzne 

uwarunkowania 

administracji 

publicznej



Administracja publiczna w wybranych krajach:

-

Wielka Brytania,

-

Francja,

-

Niemcy,

-

Szwecja,

-

Stany Zjednoczone Ameryki Północnej.

Uwarunkowania 
administracji publicznej



Historyczne,



Ustrojowe,



Kulturowe,



Polityczne,



Międzynarodowe,



Społeczne,



……,

Wielka Brytania

1)

Cechy charakterystyczne  ustroju:

a)

Tradycja rządów ograniczony,

b)

Funkcjonowanie samorządu lokalnego,

c)

Instytucja rządu parlamentarnego,

d)

Brak konstytucji w sensie formalnym,

e)

Brak 

rozróżnienia 

pomiędzy 

prawem 

publicznym i prywatnym.

Inne cechy ustroju

1)

Najważniejszym organem państwa jest Parlament 
złożony 

z 

niewybieralnej 

Izby 

Lordów 

i 

wybieralnej  w  wyborach  większościowych  Izby 
Gmin,

2)

Izba  Lordów  jako  sąd  konstytucyjny  i  najwyższy 
organ kontroli,

3)

Unitarność  z  istotnymi  różnicami  w  systemach 
administracyjnych  i  prawnych  poszczególnych 
części składowych państwa,

4)

„Monarcha panuje a nie rządzi”,

5)

Szefem rządu jest Premier.

Kształtowanie się 
administracji brytyjskiej

1)

Tajna Rada przekształcona z Rady Królewskiej,

2)

Opinie  Tajnej  Rady  udzielane  królowi  dotyczyły 

przede  wszystkim  administrowania  i  realizacji 

polityki władcy,

3)

Wprowadzenie  systemu  komitetowego  w  Tajnej 

Radzie,

4)

Ukształtowanie się Rady Gabinetowej/Gabinetu,

5)

Przejęcie  funkcji  Tajnej  Rady  przez  Radę 

Gabinetową za czasów dynastii hanowerskiej,

6)

Ukształtowanie się Gabinetu Wewnętrznego.

Rząd brytyjski

1)

W 

ramach 

Gabinetu 

Wewnętrznego 

najważniejszą  rolę  pełnił  premier,  którym 
pierwotnie był z urzędu Lord Skarbu,

2)

Lord  Skarbu  był  strażnikiem  finansów 
państwa  i  nadzorował  system  patronażu- 
synekur państwowych,

3)

Reforma  prawa  wyborczego  z  1832  roku 
doprowadziła do zwiększenia roli Izby Gmin i 
utrwalenia suwerenności politycznej narodu,

Rząd brytyjski cd.

4)  Na  przełomie  XIX  i  XX  wieku  zmniejszała  się 

rola  monarchy  na  rzecz  premiera  i  ministrów, 
którzy  de  facto  rządzili,  zaś  monarcha 
podejmował działania za ich radą,

5) Premiera mianuje monarcha,
6)  Premier  przewodniczy  posiedzeniom  rządu, 

powołuje  ministrów,  ma  prawo  interwencji  we 
wszystkie działania resortów,

7) 

Premier 

„musi 

być 

przywódcą 

charyzmatycznym”

Współczesny Gabinet

1)

Sformalizowane 

ciało 

składające 

się 

z 

ministrów seniorów,

2)

Decyduje  o  ostatecznym  kształcie  polityki 
rządu,

3)

Nadzoruje działania rządu,

4)

Koordynuje pracę ministrów,

5)

Podejmuje uchwały w procedurze niejawnej,

6)

Kolektywnie odpowiada za działania rządu,

7)

Ministrowie  są  zobowiązani  do  publicznego 
popierania polityki rządu

Współczesny Gabinet cd.

8)  Liczba  członków  Gabinetu  uzależniona  jest  od 

woli premiera,

9) Obowiązuje wewnętrzny system komitetowy,
10)  Waga  decyzji  komisji  jest  taka  sama  jak  waga 

decyzji rządu,

11)  O  składach  członkowskich  komisji  decyduje 

premier,

12) Głównymi instrumentami realizującymi politykę 

rządu  są  resortowe  ministerstwa  zatrudniające 
przede wszystkim urzędników służby cywilnej,

Współczesny Gabinet cd.

13)  Najważniejszą  rolę  w  strukturze  relacji 

Premier-Gabinet-Ministerstwa  odgrywa  Urząd 
Szefa Rządu:

a)

Odpowiada 

za 

utrzymywanie 

bieżących 

kontaktów pomiędzy ministerstwami,

b)

Zapewnia  doradztwo  w  szczególnie  istotnych 

kwestiach,

c)

Komunikuje się z mediami,

d)

Pełni funkcję Sekretariatu,

Służba cywilna

1)

Zwierzchnikiem  służby  cywilnej  jest  Premier 
będący  jednocześnie    ministrem  służby 
cywilnej,

2)

Premier odpowiada za całościową organizację 
i  pozafinansowe  aspekty  zarządzania  służbą 
cywilną,  co  jest  realizowane  przez  Urząd 
Usług Publicznych i Nauki,

3)

Obecna 

struktura 

służby 

cywilnej 

ukształtowana została w 1968 roku,

4)

Wprowadzono wówczas:

Służba cywilna cd.

a)

Elastyczne zasady rekrutacji,

b)

Nowe zasady awansowania urzędników,

c)

W  latach  70-tych  XX  w.  podzielono 
wszystkich urzędników na 3 grupy:

•

Osoby podlegające bezpośrednio resortom,

•

Osoby 

nie 

podlegające 

żadnym 

ministerstwom (Grupa Administracyjna),

•

Specjaliści  (prawnicy,  naukowcy,  doradcy 
medyczni, etc.)

Agencje wykonawcze

1)

Stanowią specyficzną cechę brytyjskiego 
systemu administracji publicznej,

2)

Czuwają nad podnoszeniem poziomu 
świadczonych usług publicznych oraz 
poprawą zarządzania administracyjnego

Administracja 
samorządowa

1)

Silna i niezależna władza lokalna,

2)

Samorząd  odpowiada  za  wiele  spraw,  które  w 

innych 

państwach 

unitarnych 

stanowią 

kompetencję rządu centralnego,

3)

Wybory lokalne są większościowe,

4)

Występuje  dwuszczeblowy  samorząd  lokalny: 

hrabstwa i dystrykty,

5)

Samorząd  jest  finansowo  ograniczony  przez 

władzę centralną,

6)

Współcześnie  koncentruje  się  na  zapewnianiu 

usług publicznych a nie ich świadczeniu.

Cechy ustroju 
francuskiego

1)

Posiada formalną konstytucję,

2)

System rządów parlamentarnych z silną pozycją 
głowy  państwa  (prezydenta),  który  zwany  jest 
systemem semiprezydenckim,

3)

Władza  wykonawcza  sprawowana  jest  przez 
prezydenta i premiera (dualizm egzekutywy),

4)

Specyfiką rządów jest to, iż prezydent popierany 
przez  większość  parlamentu  jest  faktycznym 
szefem  rządu.  W  przeciwnym  wypadku  szefem 
rządu jest premier - kohabitacja

Kształtowanie się 
administracji francuskiej

1)

Zręby francuskiej administracji publicznej 
ukształtowane zostały za rządów Ludwika 
XIV,

2)

Państwo było wówczas silnie 
scentralizowane, co miało zmniejszyć 
istniejące podziały społeczne i tendencje 
separatystyczne,

3)

Rozwiązania wprowadzone przez Ludwika 
XIV stanowiły podstawę organizacji państwa 
za Napoleona Bonapartego.

Rola Napoleona w 
kształtowaniu administracji 
francuskiej

1)

Wprowadził podstawowe organy centralne i 

urzędy, m.in.:

a)

Rada ministrów,

b)

Rada stanu,

c)

Izba obrachunkowa,

d)

Urząd prefekta,

e)

Wielkie korpusy,

2) Wprowadził nowy podział terytorialny państwa:

a)

Departament,

b)

Okręg,

c)

Gmina. 

Francuska administracja 
publiczna

1)

Rząd składa się z ministrów i sekretarzy stanu:

a)

Minister i ministrowie seniorzy,

b)

Ministrowie z teką,

c)

Młodsi ministrowie,

d)

Sekretarze stanu.

2)  W  praktyce,  rząd  nie  podejmuje  decyzji  bez 

obecności prezydenta.

3)  Ciałem  pomocniczym  premiera  jest  Sekretariat 

Generalny.  Sekretarz  jest  głównym  doradcą 
premiera.

Administracja francuska w 
terenie

1)

Na poziomie regionalnym i departamentalnym 

kluczową  rolę  w  administracji  rządowej 

odgrywa prefekt,

2)

Prefekt jest przedstawicielem rządu w terenie, 

kieruje 

działalnością 

funkcjonariuszy 

państwowych, stoi na straży legalności działań 

władz 

samorządowych 

i 

jest 

organem 

administracji 

ogólnej. 

Realizuje 

politykę 

państwa w regionie i departamencie oraz dba 

o 

zgodność 

działań 

administracji 

samorządowej 

z 

kierunkami 

polityki 

państwowej.

Administracja samorządowa 
we Francji

1)

Podstawową jednostką władzy lokalnej jest gmina,

2)

Organem uchwałodawczym i kontrolnym w gminie 
jest Rada Gminy,

3)

Organem  wykonawczym  jest  burmistrz  wybierany 
przez radę,

4)

Państwo  kontroluje  jedynie  legalność  działań 
gminy,

5)

Departament  został  przekształcony  w  jednostkę 
samorządową 

przez 

powierzenie 

władzy 

wykonawczej 

przewodniczącemu 

rady 

departamentu

Administracja samorządowa 
we Francji cd.

7)  Region  jest  także  jednostką  samorządu 

terytorialnego o charakterze regionalnym,

8) Region zarządzany jest przez Radę Regionu w 

składzie:  przewodniczący  (organ  wykonawczy), 
komitet zarządzający i jednostki konsultacyjne.

9)  Regiony  i  departamenty  mają  podwójny 

status: 

są 

jednostkami 

administracji 

samorządowej  i  szczeblami  zdekoncentrowanej 
administracji 

państwowej 

reprezentowanej 

przez prefektów.

Zadania gmin, 
departamentów regionów

1)  Zadania  gmin  dotyczą  przede  wszystkim 

zaspokajania  potrzeb  społeczności  lokalnych 
(świadczenie 

podstawowych 

usług 

publicznych),

2)  Departamenty  odpowiadają  za  tworzenie 

infrastruktury 

technicznej 

na 

obszarach 

wiejskich i świadczenie pomocy społecznej,

3)  Regiony  odpowiadają  za  rozwój  społeczno-

gospodarczy oraz zarządzanie przestrzenne.

Służba cywilna

1)

Obowiązuje podział na korpusy, których jest 
ponad 1500,

2)

Najważniejszymi korpusami są:

a)

Korpus dyplomatyczny,

b)

Korpus rady stanu,

c)

Korpus inspekcji finansów.

Kontrola administracji 
publicznej we Francji

1)

Francja jako pierwsza stworzyła system 
sądownictwa administracyjnego rozpatrując 
skargi na nielegalne decyzje administracyjne,

2)

Do 1926 roku członkowie Rady Stanu 
wykonywali zadania Najwyższego Trybunału 
Administracyjnego,

3)

Od 1954 roku działają we Francji:

a)

Trybunały administracyjne,

b)

Administracyjne sądy apelacyjne.

Podstawowe cechy ustroju 
Niemiec

1)

Niemcy  są  republiką  federalną,  w  skład  której 

wchodzi 16 landów (państw związkowych),

2)

Każdy  land  posiada  własną  konstytucję, 

parlament, rząd i administrację.

3)

Głową państwa jest prezydent.

4)

Władzę  wykonawczą  sprawuje  kanclerz  i  jego 

rząd,

5)

Rząd podejmuje decyzje polityczne i proponuje 

projekty ustaw,

6)

Landy  pełnią  przede  wszystkim  funkcje 

administracyjne.

Zasady władzy wykonawczej 
w Niemczech

1)

Władza  wykonawcza  oparta  jest  na  3 
zasadach:

a)

Kanclerskiej  –  szef  rządu  decyduje  o 
najważniejszych sprawach politycznych,

b)

Gabinetowej  –  członkowie  rządu  podejmują 
decyzje kolegialnie,

c)

Ministerialnej  –  ministerstwa  odpowiadają  za 
działalność departamentów,

2) Kanclerza wybiera Bundestag i tylko kanclerz 

odpowiada za działania rządu.

Niemiecka administracja 
publiczna

1)

Oparta  jest  na  koncepcji  legalistycznej 
wyrażającej się w idei państwa prawa,

2)

Jej  funkcjonowanie  powiązane  zostało  z 
odpowiedzialnością  państwa  przed  sądami 
powszechnymi  za  szkody  spowodowane 
przez 

funkcjonariuszy 

administracji 

publicznej,

3)

Administrowanie  polega  na  stosowaniu 
regulacji  prawnych,  nie  zaś  na  racjonalnym 
zarządzaniu.

Struktura administracji 
centralnej

1)

Urząd  kanclerski  odzwierciedlający  strukturę 
ministerstw resortowych,

2)

Ministerstwa 

federalne 

odpowiadają 

za 

formułowanie i koordynowanie polityki państwa,

3)

Na 

czele 

ministerstwa 

stoi 

minister 

wspomagany przez urzędników służby cywilnej,

4)

Rząd  federalny  tworzy  komitety  gabinetu 
odpowiedzialne 

za 

kwestie 

wymagające 

szczególnego zainteresowania,

Struktura administracji 
centralnej cd.

1)

Powołuje 

się 

Rady 

wyższe 

w 

celu 

koordynowania polityki międzyministerialnej,

2)

Rady  zajmują  się  planowaniem  finansowym, 
rekomendacjami  dla  polityki  budżetowej  i 
fiskalnej  rządu  centralnego,  władz  landów 
oraz samorządu lokalnego,

3)

Na  każdym  szczeblu  administracji  istnieją 
Komisje niestałe o charakterze doradczym,

4)

Na  szczeblu  federalnym  istnieją  Komisje 
stałe podlegające władzy federalnej.

Struktura landów i 
samorządu

1)

Każdy 

land 

posiada 

kompetencje 

do 

określenia 

własnej 

organizacji 

administracyjnej,

2)

Większość  landów  posiada  trójszczeblową 

organizację administracyjną:

a)

Instytucje wyższego szczebla,

b)

Instytucje średniego szczebla,

c)

Instytucje niższego szczebla,

2) Landy wykonują także działania wspólne, które 

są  instrumentem  współpracy  pomiędzy  nimi  i 

rządem federalnym.

Lokalny samorząd 
terytorialny

1)

Konstrukcja dualistyczna,

2)

Istnieją dwa szczeble samorządu lokalnego:

a)

gmina,

b)

Powiat,

3) Samorząd działa na zasadzie subsydiarności,
4) Władze lokalne odpowiadają za kwestie ściśle 

lokalne oraz wdrażają prawo landowe i 
federalne.

Kontrola administracji 
niemieckiej

1)

Zewnętrzna  kontrola  sprawowana  jest  przez 
niezależne  Izby  kontroli  zajmujące  się 
badaniem wykonania budżetów,

2)

Na system kontroli składają się:

a)

Federalna Izba Kontroli,

b)

Landowe Izby Kontroli,

3)  Izby  wspierane  są  przez  „urzędy  kontroli 

wstępnej”  zintegrowane  bezpośrednio  z 
jednostkami administracyjnymi.

Cechy ustroju 
szwedzkiego

1)

Szwecja jest monarchią konstytucyjną o 

parlamentarnej formie rządów,

2)

Konstytucję szwedzką tworzą 4 akty, prawa 

fundamentalne:

a)

Naczelne Zasady Ustroju,

b)

Ustawa o Sukcesji,

c)

Ustawa o Wolności Prasy,

d)

Ustawa o Wolności Słowa.

3) Głową państwa jest król, który nie może 

kontrasygnować aktów rządu.

Rząd i ministrowie

1)

Oddzielenie rządu od centralnej administracji 
państwowej,

2)

Stanowiska  państwowe  obsadzane  są  przez 
stałych  urzędników  niezależnych  od  zmian 
politycznych,

3)

Szefem  rządu  jest  premier  powołujący 
ministrów tworzących Gabinet,

4)

Członkowie 

Gabinetu 

są 

zazwyczaj 

parlamentarzystami

Rząd i ministrowie cd.

1)

Ministrowie,  co  do  zasady,  podejmują  decyzje  o 

największym ciężarze gatunkowym,

2)

Decyzje  wprowadzane  są  w  życie  podległym  im, 

lecz  niezależnym,  agencjom  rządowym  i  urzędom 

centralnym oraz administracji terytorialnej,

3)

Obok  ministrów  funkcjonują  komisje  i  komitety  o 

charakterze doradczym,

4)

Ministrowie rządzą nie administrują,

5)

Jednym  politycznym  urzędnikiem  w  ministerstwie 

jest  podsekretarz  stanu  zarządzający  działaniami 

urzędu i reprezentujący ministra

Służba cywilna

1)

Urzędnicy służby cywilnej mają duży stopień 
niezawisłości i stabilności,

2)

Służba 

cywilna 

tworzona 

jest 

przez 

pracowników  zatrudnionych  w  agencjach 
rządowych i urzędach państwowych,

3)

Agencje  i  urzędy  posiadają  dużą  swobodę  w 
procesie naboru urzędników,

4)

Na  czele  każdego  urzędu  stoi  dyrektor 
generalny powoływany na 6-letnią kadencję.

Kontrola administracji

1)

Całościowy  nadzór  nad  funkcjonowaniem 
administracji  publicznej  sprawuje    Minister 
finansów,

2)

Funkcje kontrolne wypełniają:

a)

Agencja Rozwoju Administracji,

b)

Krajowy Urząd Kontroli,

3) Minister ds. administracji publicznej sprawuje 

nadzór nad administracją rządową w terenie 

4) Ombudsman

Samorząd terytorialny

1)

Działa pod nadzorem władz centralnych,

2)

Administracja  samorządowa  w  regionie 
posiada 

bezpośrednio  wybieralne  rady 

regionalne,

3)

Niższym  szczeblem  samorządu  lokalnego  są 
gminy,

4)

Na 

szczeblu 

regionalnym 

i 

lokalnym 

widoczne 

jest 

wyraźne 

rozgraniczenie 

kompetencji 

i 

zadań 

administracji 

samorządowej i państwowej

Cechy ustroju USA

1)

Nie odwołuje się do tradycji monarchii 
absolutnych,

2)

Oparty na XIX-wiecznej demokracji liberalnej,

3)

Fundamentem ładu ustrojowego jest 
konstytucja z 1787 roku

4)

Wyraźna separacja władzy wykonawczej, 
ustawodawczej i sądowniczej (system check 
and balances)

5)

Federalna struktura państwa

Organizacja władzy 
federalnej

1)

Na szczeblu federalnym powołuje się departamenty 
odpowiadające europejskim ministerstwom,

2)

Pracami departamentów kierują sekretarze 
bezpośrednio odpowiedzialni przed prezydentem,

3)

W USA nie istnieje gabinet w sensie europejskim, 

4)

Nie podejmuje się decyzji kolegialnie,

5)

Nie istnieje instytucja odpowiedzialności solidarnej,

6)

Opinie wyrażane w trakcie spotkań sekretarzy z 
prezydentem nie mają charakteru wiążącego

Organizacja administracji 
federalnej

1)

Departamenty są podstawowymi 
jednostkami organizacyjnymi administracji 
federalnej,

2)

Departamenty dzielą się na wydziały, urzędy 
i biura oraz posiadają delegatury w terenie 
całego kraju,

3)

Specyficzne i kompleksowe zadania 
wykonywane są przez agencje 
administracyjne.

Administracja 
samorządowa

1)

W  USA  istnieje  bardzo  rozbudowany  system 
jednostek administracji samorządowej (86 tys.),

2)

W 

podziale 

administracyjnym 

samorządu 

wyróżnia  się:  hrabstwa,  dystrykty,  gminy, 
dzielnice, dystrykty specjalne,

3)

Ogólne  ramy  prawne  działalności  władz 
lokalnych określają władze stanowe,

4)

Wyróżnia 

się 

trzy 

podstawowe 

modele 

zorganizowania  władz  lokalnych:  burmistrz-
rada, komisja, zarządca miasta.

Model burmistrz-rada

1)

Forma 

zorganizowania 

samorządu 

miejskiego,

2)

Burmistrz 

jako 

organ 

wykonawczy 

wybieralny,

3)

Rada jako organ uchwałodawczy wybieralny,

4)

Działania  burmistrza  wspierane  są  przez 
szefów wydziałów urzędu miasta.

Model „Komisja”

1)

Specyficzny  dla 

amerykańskiej  demokracji 

lokalnej,

2)

Funkcje  wykonawcze  i  legislacyjne  powierzane 
są tej samej grupie urzędników, tzw. komisarzom 
wybieranym w wyborach bezpośrednich,

3)

Każdy  komisarz  odpowiada  za  funkcjonowanie 
jednego lub wielu wydziałów urzędu miasta,

4)

Jeden  z  komisarzy  pełni  funkcję  burmistrza,  ale 
zakres 

jego 

uprawnień 

jest 

tożsamy 

z 

uprawnieniami innych komisarzy.

Model „zarządcy miasta”

1)

Najnowsze rozwiązanie,

2)

Zarządca 

miasta 

jest 

menadżerem 

posiadającym  umiejętności  rozwiązywania 
problemów współczesnych społeczeństw,

3)

Niewielkie 

wybieralne 

rady 

miejskie 

podejmują 

decyzje 

strategiczne, 

które 

wdraża i realizuje menadżer miasta.

Prawa autorskie

Prezentacja przygotowana została na podstawie 

tekstu 

pt. „Narodowe modele administracji publicznej” 
autorstwa Stanisława Mazura opublikowanego w 
podręczniku  „Administracja  publiczna”  pod  red. 

J. 

Hausnera, Warszawa 2005.