Basidiomycota 

– podstawczaki

Ascomycota 

– workowce

Glomeromycota 

– grzyby arbuskularne

Chytridiomycota 

– grzyby skoczkowe

Zygomycota 

– grzyby sprzężniowe

 

 

Gromada 

Basidiomycota

Ok. 37 % wszystkich opisanych gatunków 
grzybów

Wszystkie znane grupy troficzne i 
ekologiczne

Lądowe i wodne

Strzępkowe i drożdżoidalne
Dymorfizm

Cykl życiowy: haplodikariotyczny

 

 

Synapomorfia – podstawka (zarodnia, 
odpowiednik worka)

tu:  kariogamia, 

mejoza, 
wykształcenie haploidalnych zarodników 

(egzogennie!)

 

 

Dwa główne typy 
podstawek:

Holobazydia 

podstawki 

niepodzielone

Fragmobazydia 

podstawki 

podzielone

 

 

Inne cechy wyróżniające:

Sprzążki – związane z procesem migracji 
jąder podczas 
podziałów segementów strzępkowych

Proces podobny do powstawania komórki 
haczykowatej 
u Ascomycota

Balistospory – mejospory (zarodniki 
podstawkowe) 

    i zarodniki mitosporowe,
    aktywnie odrzucane (

siła > 10 000g

),

    powstały bardzo wcześnie w 

ewolucji

kropla Bullera

 

 

Kiełkowanie zarodników podstawkowych:

kiełkowanie 
bezpośrednie

kiełkowanie powtarzalne

 

 

Urediniomycotina

Ustilaginomycotina

Hymenomycotina

Dane molekularne (rDNA), ultrastrukturalne, biochemiczne

 

 

Urediniomycotina

Ustilaginomycotina

Hymenomycotina

Większość pasożyty 

Bardzo zróżnicowane strukturalnie
Dymorfizm

Fragmobazydia podzielone poprzecznie 
(stychiczne) (wyjątkowo holobazydia)

Ok. 215 rodz., 7400 gat. 

Większość taksonów 

monotypowa

 

 

Cecha wyróżniająca (apomorfia):
Proste septy, najczęściej z centralnym 
otworem 

         

 

 

Septobasidiales
Uredinales

Platygloeales
Helicobasidiales

Atractiellales
Agaricostilbales

Heterogastridiales 

Microbotryales

Sporidiobolales
Leucosporidiales

Cystobasidiales
Erythrobasidiales

Mixia osmundae
Cryptomycocolacales
Classiculales
grupa „Mycogloea”

Septobasidi
ales
Uredinales

Microbotry
ales

Urediniales – ok. 95 % opisanych gat., 75 % 
rodz.

Septobasidiales, Microbotryales – ok. 5 % 
gat., 4 % rodz.

 

 

Rząd 

Uredinales

Obligatoryjne pasożyty biotroficzne roślin 
naczyniowych,
tzw. rdze

Ok. 164 rodzaje, 7000 gatunków

Najczęściej infekcje lokalne, rzadziej 
systemiczne

 

 

Rdze:
jednodomowe – pasożytujące na jednym 
żywicielu
dwudomowe – pasożytujące na dwóch 
niespokrewnionych 

       ze sobą 

żywicielach

Cykl życiowy z występowaniem maksymalnie 5 
typów zarodników, różniących się:

funkcją
sposobem powstawania
ploidalnością

Brak owocników

 

 

Puccinia graminis – rdza 
źdźbłowa

Kiełkowanie bazydiospory
Grzybnia 1n – infekcja I żywiciela (Berberis sp.)

Na pierwszym żywicielu (berberysie):

0

 – 

Spermatangia

 /

spermacja

 1n

      

strzępki przyjmujące 

1n

Dikariotyzacja

I – Ecja

 / 

ecjospory

 n+n

Kiełkowanie ecjospory – infekcja II żywiciela (trawy)

 

 

Na drugim żywicielu (trawach):

II – Uredinia

/

urediniospory

 n+n

III – Telia

/

teliospory

 n+n - przetrwalnikowe 

(zimowanie)
W teliosporze: 
kariogamia (jądro 2n), mejoza

Kiełkowanie – powstanie podstawki 
podzielonej

(IV) Zarodniki podstawkowe

 1n

 

 

Puccinia graminis

0  – spermatangia / spermacja

I   – ecja / ecjospory

II  – uredinia / uredospory

III – telia / teliospory

(IV) – bazydiospory

I  żywiciel

II żywiciel

 

 

Phragmidium violaceum 
żywiciel:  Rubus sp. (I, II, III)

Wykorzystywana w biokontroli

 

 

Microbotryum sp.

Choroby roślin dwuliściennych
m.in. z rodziny Caryophyllaceae 
tzw. głownia pręcików

Przerasta pręciki wypełniając 
je fioletowymi teliosporami

Rozprzestrzenianie przez owady

Indukuje powstawanie pręcików 
w kwiatach żeńskich

Rząd 

Microbotryales

 

 

Podstawka septowana, odpada od teliospory

Wypączkowywanie 
Zarodników (tzw. sporidiów):
3 z podstawki
1 z teliospory

Michael E. Hood
Department of Biology
University of Virginia 

Bipolarny system płci
Odkrycie 
heteromorficznych 
chromosomów płci 
(po raz pierwszy u 
grzybów)

 

 

Rząd 

Septobasidiales

Septobasidium sp.

Pilśniowata warstwa grzybni na powierzchni gałęzi

Obligatoryjnie związane z czerwcami 
(Homoptera, Coccoidea)
głównie w cieplejszych regionach świata

Specyficzny typ symbiozy

 

 

Urediniomycotina

Ustilaginomycotina

Hymenomycotina

Pasożyty roślin (gł. okrytozalążkowych)

Dymorfizm

Holobazydia lub fragmobazydia stychiczne 
(większość)

Ok. 80 rodz., 1400 gat. 

 

 

Apomorfie:

Pory zakryte przez błoniaste kapturki 
lub dyski

strefa interakcji patogen-gospodarz – 
materiał 
pochodzenia grzybowego (egzocytoza 
tzw. pierwotnych pęcherzyków 
oddziaływania)

 

 

Cykl życiowy:

Faza haploidalna (u większości drożdżoidalne 
komórki) 

Rozmnażanie przez pączkowanie komórek 

lub balistospory (blastokonidia)

Faza dikariotyczna – grzybnia, stadium 
infekcyjne

 

 

Ustilago maydis – pasożyt kukurydzy (Zea mays)

Rząd 

Ustilaginales

Ustilago tritici (na Triticum sp.), U. nuda 
(na Hordeum sp.), U. hordei (na Hordeum 
sp.)

Wiosną kiełkowanie teliospor – tworzą się 
podstawki

Koniugacja kompatybilnych komórek – 
dikariotyczna grzybnia infekcyjna

 

 

Przykłady form drożdżoidalnych (rodzaje 
anamorficzne):

Rhodotorula spp.
Sporobolomyces spp.

Obydwa rodzaje polifiletyczne, anamorfy w 
różnych grupach Urediniomycotina i 
Ustilaginomycotina

 

 

Rhodotorula sp. 
– w powietrzu, glebie, wodzie słodkiej i słonej, 
produktach mlecznych

Brak strzępek

Saprobionty, mogą powodować oportunistyczne 
mikozy

Np.:
Rh. glutinis 
Rh. minuta
Rh. mucilaginosa

 

 

Sporobolomyces sp. 
– częsty, izolowany z powierzchni roślin, 
również z ssaków i ptaków, także powietrza

Strzępki i pseudostrzępki, konidia 
(balistospory)

Saprobionty, mogą powodować 
oportunistyczne mikozy

Np.:
S. salmonicolor (teleomorfa: Sporidiobolus 
salmonicolor)

 

 

Urediniomycotina

Ustilaginomycotina

Hymenomycotina

Wszystkie grupy ekologiczne 

Dymorfizm (w niektórych grupach)

Więkoszość tworzy owocniki

Fragmobazydia oraz holobazydia

Ok. 20 000 gatunków

 

 

Apomorfie:
Septy doliporowe
 
Parentosomy

 

 

Rząd 

Tremellales

Galaretowate 
owocniki

Exidia plana

Tremella foliacea

Pseudohydnum 
gelatinosum

 

 

Fragmobazydia podzielone podłużnie 
(chiastyczne)

Wyjątkowo holobazydia

Pączkowanie zarodników podstawkowych

 

 

Cryptococcus neoformans 
(stadium doskonałe: Filobasidiella 
neoformans)

Odchody ptaków (np. gołębi) – źródło infekcji
Powoduje infekcje płucne lub/i ogólne (gł. 
układ nerwowy), również  skórne, głównie u 
osób o obniżonej odporności

 

 

Auricularia auricula-judae

Auricularia mesenterica

Rząd 

Auriculariales

Owocniki galaretowato-
chrząstkowate

Fragmobazydia 
stychiczne

 

 

Bardzo duża różnorodność form owocników

Trzy typy rozwoju owocników:
Bez osłon
Z nietrwałymi osłonami
Z trwałymi osłonami

 

 

Hymenium (warstwa rodzajna) – warstwa podstawek 
i płonych wstawek (bazydiole, cystydy)

Hymenofor – część owocnika, na której 
wykształca się 
hymenium

Agaricus – powierzchnia ok. 1200 cm

2

, 1.8 mld 

zarodników

 

 

Dawna systematyka:

Agaricales – owocniki kapeluszowe o 
rozwoju gymno- lub hemiangiokarpicznym 
(lub sekotioidalne); formy, nietrwałe

Aphyllophorales – owocniki zawsze 
gymnokarpiczne, bardzo zróżnicowane w 
formie, często trwałe 

Gasteromycetes – owocniki angiokarpiczne

 

 

Rząd 

Polyporales

Trametes versicolor

Fomitopsis pinicola

Ganoderma lucidum

Większość o owlocnikach skórzastych lub 
zdrewniałych, trwałych
Trimityczny system strzępkowy

 

 

Rząd 

Boletales

Boletus sp.

Paxillus involutus

Gomphidius glutinosus

- Selekcja na rozsiewanie zarodników przez wiatr 

(owocniki epigeiczne)

- Selekcja na rozsiewanie zarodników przez 
zwierzęta 

i na oszczędność wody (owocniki 

sekotioidalne 

i zamknięte, gasteroidalne)

 

 

Ektomikoryza – symbioza mutualistyczna

Grzyby: głównie Basidiomycota, 

    również Ascomycota, 
    wyjątkowo Zygomycota (Endogone sp.), 

Struktury: mufka, sieć Hartiga, 

       grzybnia ekstramatrykalna (ryzomorfy)

 

 

Rząd 

Agaricales

Agaricus sp.

Amanita sp.

Pleurotus ostreatus

Armillaria sp.

 

 

Bioluminesce
ncja

Świecenie owocników:

Omphalotus olearius
Panellus stipticus – tylko amerykańskie szczepy

Armillaria spp. – 
świecenie grzybni i ryzomorf, nie 
owocników

 

 

Leucoagaricus – produkuje tzw. 
bromacja, 
symbioza z mrówkami z grupy Attinae

Termitomyces – symbioza z termitami

Podobny trend jak u Boletales: od 
naziemnych, kapeluszowych, poprzez 
sekotioidalne do podziemnych, np. 
Cortinarius – Thaxterogaster - Protoglossum

 

 

Rząd 

Lycoperdales

Lycoperdon perlatum

Lycoperdon 
echinatum

Langermannia gigantea

 

 

Rząd 

Nidulariales

Cyathus striatus

Crucibulum laeve

 

 

Rząd 

Phallales

Phallus 
impudicus

Dictyophora sp.

Clathrus 
ruber

Clathrus archeri

Hysterangium sp.

 

 

Rząd 

Geastrales

Geastrum sp.

 

 

Wykształcenie form gasteroidalnych 
następowało wielokrotnie w ewolucji

W wielu grupach wielokierunkowa 
ewolucja form owocników

Forma owocników nie świadczy o 
pokrewieństwie –
wynik konwergencji i presji ewolucyjnej