Geriatria z elementami
Geriatria z elementami
gerontologii
gerontologii
Dietetyka, III rok
Dietetyka, III rok
Geriatria z elementami
Geriatria z elementami
gerontologii
gerontologii
Dietetyka, III rok
Dietetyka, III rok
Gerontologia
Gerontologia
–
–
nauka
nauka
interdyscyplinarna o starzeniu się i starości,
interdyscyplinarna o starzeniu się i starości,
zajmującą się szerokim zakresem
zajmującą się szerokim zakresem
zagadnień od biologii i genetyki poprzez
zagadnień od biologii i genetyki poprzez
medycynę, psychologię, po socjologię i
medycynę, psychologię, po socjologię i
demografię
demografię
Geriatria
Geriatria
–
–
dziedzina medycyny
dziedzina medycyny
dotycząca fizjologicznych i patologicznych
dotycząca fizjologicznych i patologicznych
aspektów starzenia się człowieka oraz
aspektów starzenia się człowieka oraz
problemów klinicznych wieku starszego
problemów klinicznych wieku starszego
STARZENIE SIĘ
STARZENIE SIĘ
Jest to normalny, długotrwały i
Jest to normalny, długotrwały i
nieodwracalny proces fizjologiczny
nieodwracalny proces fizjologiczny
zachodzący w osobniczym rozwoju
zachodzący w osobniczym rozwoju
żywych organizmów, także człowieka.
żywych organizmów, także człowieka.
Procesy starzenia rozpoczynają się u
Procesy starzenia rozpoczynają się u
ludzi już w wieku średnim i nasilają
ludzi już w wieku średnim i nasilają
się z upływem czasu.
się z upływem czasu.
Starzenie się jest więc zjawiskiem
Starzenie się jest więc zjawiskiem
dynamicznym
dynamicznym
Starzenie prawidłowe
Starzenie prawidłowe
– starzenie, które pod
– starzenie, które pod
względem jakościowym przebiega jako proces
względem jakościowym przebiega jako proces
fizjologiczny, bez powikłań chorobowych
fizjologiczny, bez powikłań chorobowych
(znaczne różnice osobnicze, rodzinne
(znaczne różnice osobnicze, rodzinne
predyspozycje)
predyspozycje)
Starzenie patologiczne
Starzenie patologiczne
– ponieważ starzenie to
– ponieważ starzenie to
proces długoletni, trudno oczekiwać aby było
proces długoletni, trudno oczekiwać aby było
w pełni fizjologiczne. Najczęściej starzenie fizj.
w pełni fizjologiczne. Najczęściej starzenie fizj.
zostaje powikłane lub przyspieszone przez
zostaje powikłane lub przyspieszone przez
przewlekłe procesy chorobotwórcze
przewlekłe procesy chorobotwórcze
Podstawowe warunki
Podstawowe warunki
pomyślnego starzenia się:
pomyślnego starzenia się:
1) Utrzymanie zadowalającego stanu
1) Utrzymanie zadowalającego stanu
zdrowia
zdrowia
(niezależności funkcjonalnej)
(niezależności funkcjonalnej)
2) Utrzymanie niezależności finansowej i
2) Utrzymanie niezależności finansowej i
mieszkaniowej
mieszkaniowej
3) Utrzymywanie więzi rodzinnych i
3) Utrzymywanie więzi rodzinnych i
społecznych
społecznych
4) Możliwość kształcenia się i samorealizacji
4) Możliwość kształcenia się i samorealizacji
Ludzie starsi nie stanowią jednolitej
Ludzie starsi nie stanowią jednolitej
grupy istotne różnice dotyczą:
grupy istotne różnice dotyczą:
Stanu zdrowia
Stanu zdrowia
Sprawności fizycznej
Sprawności fizycznej
Sprawności psychicznej
Sprawności psychicznej
Sytuacji życiowej
Sytuacji życiowej
Sytuacji ekonomicznej
Sytuacji ekonomicznej
Sytuacji społecznej
Sytuacji społecznej
PODZIAŁ STAROŚCI NA
PODZIAŁ STAROŚCI NA
PODOKRESY
PODOKRESY
starość wczesna (wiek podeszły) - 65-
starość wczesna (wiek podeszły) - 65-
74 r. ż.
74 r. ż.
starość pośrednia (pełna) - 75-89 r. ż.
starość pośrednia (pełna) - 75-89 r. ż.
starość późna – powyżej 90 r. ż.
starość późna – powyżej 90 r. ż.
Starzenie się człowieka to bardzo
Starzenie się człowieka to bardzo
złożony, zindywidualizowany proces.
złożony, zindywidualizowany proces.
Przebiega w co najmniej trzech
Przebiega w co najmniej trzech
płaszczyznach:
płaszczyznach:
Biologicznej
Biologicznej
Psychologicznej
Psychologicznej
Społeczna - socjalnej
Społeczna - socjalnej
Zależność przeżywalności osobników od ich wieku w
Zależność przeżywalności osobników od ich wieku w
warunkach naturalnych (A) oraz w środowisku chronionym
warunkach naturalnych (A) oraz w środowisku chronionym
(B), do którego można zaliczyć współczesną cywilizację.
(B), do którego można zaliczyć współczesną cywilizację.
(zmodyfikowane wg Kirkwood T.B., Austad S.N.)
(zmodyfikowane wg Kirkwood T.B., Austad S.N.)
Starzenie się słabo ujawnia się w środowisku
Starzenie się słabo ujawnia się w środowisku
naturalnym, w którym obecni są naturalni
naturalnym, w którym obecni są naturalni
wrogowie np. czynniki chorobotwórcze co
wrogowie np. czynniki chorobotwórcze co
sprawia, że osobniki stare są rzadkością.
sprawia, że osobniki stare są rzadkością.
Przeniesienie osobników do środowiska
Przeniesienie osobników do środowiska
pozbawionego wrogów sprawia, że krzywa
pozbawionego wrogów sprawia, że krzywa
przeżywalności ulega rektangularyzacji
przeżywalności ulega rektangularyzacji
(wzrost przeżywalności we wszystkich
(wzrost przeżywalności we wszystkich
grupach wiekowych a zwłaszcza osobników
grupach wiekowych a zwłaszcza osobników
młodych i w średnim wieku)
młodych i w średnim wieku)
Tajemnica starzenia się jest równie
Tajemnica starzenia się jest równie
skomplikowana jak tajemnica życia
skomplikowana jak tajemnica życia
Mechanizmy starzenia się są u wszystkich
Mechanizmy starzenia się są u wszystkich
organizmów bardzo podobne i ściśle
organizmów bardzo podobne i ściśle
związane z:
związane z:
Metabolizmem glukozy
Metabolizmem glukozy
Procesami uszkodzeń i naprawy DNA
Procesami uszkodzeń i naprawy DNA
Produkcją reaktywnych form tlenu i obroną
Produkcją reaktywnych form tlenu i obroną
przed ich szkodliwym działaniem
przed ich szkodliwym działaniem
Działaniem układu odpornościowego
Działaniem układu odpornościowego
Zasadnicze zmiany starcze w niektórych
Zasadnicze zmiany starcze w niektórych
układach i narządach
układach i narządach
Proces starzenia się związany jest z szeregiem
Proces starzenia się związany jest z szeregiem
zmian
zmian
strukturalnych i czynnościowych
strukturalnych i czynnościowych
:
:
spadek beztłuszczowej masy ciała (
spadek beztłuszczowej masy ciała (
o
o
15% między
15% między
3 i 8 dekadą życia)
3 i 8 dekadą życia)
wzrost % zawartości tkanki tłuszczowej
wzrost % zawartości tkanki tłuszczowej
spadek podstawowej przemiany materii (BMR) i
spadek podstawowej przemiany materii (BMR) i
całkowitego wydatku energetycznego
całkowitego wydatku energetycznego
Układ krążenia:
Układ krążenia:
Usztywnienie ścian serca
Usztywnienie ścian serca
↑
↑
objętości przedsionków
objętości przedsionków
Włóknienie i uwapnienie zastawek
Włóknienie i uwapnienie zastawek
Niedomykalność zastawek
Niedomykalność zastawek
↑
↑
dysfunkcji śródbłonka tętnic
dysfunkcji śródbłonka tętnic
Zwiotczenie ścian żył
Zwiotczenie ścian żył
Układ oddechowy
Układ oddechowy
↓
↓
wrażliwości na tlen o 50%
wrażliwości na tlen o 50%
na dwutlenek węgla o 40%
na dwutlenek węgla o 40%
Osłabienie mięśni oddechowych
Osłabienie mięśni oddechowych
↓
↓
sprężystości tkanki płucnej
sprężystości tkanki płucnej
Układ pokarmowy
Układ pokarmowy
Zanik mięśniówki w ścianie i zwieraczach
Zanik mięśniówki w ścianie i zwieraczach
↓
↓
masy wątroby o 20-30%, zmniejszenie
masy wątroby o 20-30%, zmniejszenie
liczby mitochondriów
liczby mitochondriów
↓
↓
sekrecji HCL a ↑ gastryny
sekrecji HCL a ↑ gastryny
Układ moczowy
Układ moczowy
↓
↓
masy nerek o 25-30% (głównie kory)
masy nerek o 25-30% (głównie kory)
↓
↓
objętości pęcherza
objętości pęcherza
↓
↓
siły mięśni zwieraczy i wypieracza
siły mięśni zwieraczy i wypieracza
Układ ruchu
Układ ruchu
Ubytek masy kostnej (osteopenia)
Ubytek masy kostnej (osteopenia)
Ubytek masy (sarkopenia) i siły mięśniowej
Ubytek masy (sarkopenia) i siły mięśniowej
Degeneracja chrząstek stawowych
Degeneracja chrząstek stawowych
↓
↓
zakresu ruchów stawów
zakresu ruchów stawów
↓
↓
elastyczności mięśni, ścięgien i wiązadeł
elastyczności mięśni, ścięgien i wiązadeł
Według prognoz demograficznych ONZ, liczba osób w
Według prognoz demograficznych ONZ, liczba osób w
wieku powyżej 60 roku życia w połowie XXI wieku
wieku powyżej 60 roku życia w połowie XXI wieku
gwałtownie wzrośnie. Szacuje się, że w roku 2030,
gwałtownie wzrośnie. Szacuje się, że w roku 2030,
osoby powyżej 65 roku życia będą stanowiły 23 proc.
osoby powyżej 65 roku życia będą stanowiły 23 proc.
populacji w krajach rozwiniętych i 10 proc. w krajach
populacji w krajach rozwiniętych i 10 proc. w krajach
rozwijających się.
rozwijających się.
Przygotowane przez ONZ prognozy na lata 2000-2050
Przygotowane przez ONZ prognozy na lata 2000-2050
dla Polski przewidują natomiast, że liczba obywateli
dla Polski przewidują natomiast, że liczba obywateli
naszego kraju w wieku
naszego kraju w wieku
60- 64 lat wzrośnie o ok. 53
60- 64 lat wzrośnie o ok. 53
proc
proc
., w wieku
., w wieku
75-79 lat o ok. 75 proc
75-79 lat o ok. 75 proc
., a osób powyżej
., a osób powyżej
80 roku życia nawet o 155 proc
80 roku życia nawet o 155 proc
. Z tego względu coraz
. Z tego względu coraz
ważniejsza staje się kwestia zapewnienia seniorom
ważniejsza staje się kwestia zapewnienia seniorom
odpowiedniej do ich potrzeb opieki medycznej.
odpowiedniej do ich potrzeb opieki medycznej.
1931
1960
1970
1980
1990
1999
2025
2050
4,8 %
5,8 %
8,3 %
10,0 %
10,2 %
12,0 %
17,2 %
21,2%
0
5
10
15
20
25
1931
1960
1970
1980
1990
1999
2025
2050
L A T A
%
Odsetek osób powyżej 65 roku w Polsce w latach 1931-2050.
1960
1995
10,8% 11,0%
9,6%
5,9%
10,9%
22,7%
19,7%
17,8%
19,2%
19,0%
0
5
10
15
20
25
1960
1995
Łódź
Warszawa
Kraków
Wrocław
Poznań
%
L A T A
Udział procentowy osób w wieku 60 lat i więcej wśród ogółu ludności
w pięciu największych miastach w Polsce w 1960 i 1995 roku.
Not only are there more old people, but there is an increase in the old-old.
Percentage of population aged 80 and over, 1994 and 2020 (Butler, RN.
Population aging and health. Brit Med J 1997; 315: 1082-1084)
Ludność według płci i wieku w 2002 i
2030 r.
Epidemiologię geriatryczną, cechuje
Epidemiologię geriatryczną, cechuje
polipatologia, czyli równoczesne
polipatologia, czyli równoczesne
występowanie kilku swoistych lub
występowanie kilku swoistych lub
odmiennie przebiegających procesów
odmiennie przebiegających procesów
chorobowych oraz ich współistnienie
chorobowych oraz ich współistnienie
z fizjologicznymi zmianami starczymi,
z fizjologicznymi zmianami starczymi,
upośledzającymi sprawność
upośledzającymi sprawność
psychiczną i fizyczną
psychiczną i fizyczną
6
0
-6
9
7
0
-7
9
8
0
+
O
g
ó
łe
m
0
1
0
2
0
3
0
4
0
5
0
6
0
7
0
6
0
-6
9
7
0
-7
9
8
0
+
O
g
ó
łe
m
M
ę
ż
cz
y
ź
n
i
K
o
b
ie
ty
WIEK
%
6
0
-6
9
7
0
-7
9
8
0
+
O
g
ó
łe
m
0
1
0
2
0
3
0
4
0
5
0
6
0
7
0
6
0
-6
9
7
0
-7
9
8
0
+
O
g
ó
łe
m
M
ę
ż
cz
y
ź
n
i
K
o
b
ie
ty
WIEK
%
Z
g
o
n
y
z
p
o
w
o
d
u
n
o
w
o
t
w
o
ró
w
z
ło
śliw
y
ch Z
g
o
n
y
z
p
o
w
o
d
u
ch
o
ró
b
u
k
ła
d
u
k
rą
ż
e
n
ia
20-24
40-44
60-64
70-74
0,46
0,6
1,2
1,86
2,86
3,77
3,1
3,79
0,0
0,5
1,0
1,5
2,0
2,5
3,0
3,5
4,0
20-24
40-44
60-64
70-74
Mężczyźni
Kobiety
GRUPY WIEKU
średnia liczba chorób przewlekłych
Choroby przewlekłe w wybranych grupach wieku.
Mężczyźni
Kobiety
0,46
1,2
2,86
3,1
0,6
1,86
3,77
3,79
0,0
0,5
1,0
1,5
2,0
2,5
3,0
3,5
4,0
Mężczyźni
Kobiety
20-24
40-44
60-64
70-74
GRUPY WIEKU
średnia liczba chorób przewlekłych
C horoby przewlekłe w wybranych grupach wieku wg płci.
2
0
-3
4
3
5
-4
9
5
0
-
6
4
6
5
-7
9
0
5
0
1
0
0
1
5
0
2
0
0
2
5
0
2
0
-3
4
3
5
-4
9
5
0
-
6
4
6
5
-7
9
WIEK
%
2
0
-3
4
3
5
-4
9
5
0
-
6
4
6
5
-7
9
0
5
0
1
0
0
1
5
0
2
0
0
2
5
0
2
0
-3
4
3
5
-4
9
5
0
-
6
4
6
5
-7
9
WIEK
%
M
Ę
Ż
C
Z
Y
Ź
N
I
K
O
B
IE
T
Y
Stężenie cholesterolu w badaniu przekrojowym i zmiany w obserwacji 8-letniej w badaniu Framingham
Wilson et al., J Gerontol: MED SCI 1994: 49, M252-M257SCI 1994: 49, M252-M257
Reprezentatywna próba starszych Polaków:
Reprezentatywna próba starszych Polaków:
Nadwaga
Nadwaga
(BMI>25) - 66% (71%
(BMI>25) - 66% (71%
kobiet,
kobiet,
58% mężczyzn)
58% mężczyzn)
Nadciśnienie tętnicze (JNC VI) - 74%
Nadciśnienie tętnicze (JNC VI) - 74%
Wśród
Wśród
hospitalizowanych pacjentów w wieku 65-75
hospitalizowanych pacjentów w wieku 65-75
lat
lat
u 47,7% kobiet i 49,8% mężczyzn rozpoznano
u 47,7% kobiet i 49,8% mężczyzn rozpoznano
chorobę niedokrwienną serca
chorobę niedokrwienną serca
Losowo dobrana grupa mieszkańców
Losowo dobrana grupa mieszkańców
Łodzi
Łodzi
w wieku 65-79 lat
w wieku 65-79 lat
Chances per 1000 at age 65 of eventually dying from a specified
cause. The differences in risk seen in this table are caused by
differences in the factors that can prolong health and lifespan, e.g.
diet, access to good healthcare.
(Marsden, K. The Five percent Solution. Centre for Policy Studies, London,
2000)
The types of condition that patients have that contribute to relative
disability, according to a UK community practice survey. Their
relative importance will be different in different countries.
(Brocklehurst)
Causes of death in developing regions by year
(Brocklehurst)
Choroby wieku podeszłego
Choroby wieku podeszłego
OF AGING - Choroby swoiste np.:
OF AGING - Choroby swoiste np.:
upadki,
upadki,
odleżyny,
odleżyny,
otępienia,
otępienia,
osteoporoza,
osteoporoza,
nie trzymanie zwieraczy
nie trzymanie zwieraczy
choroba niedokrwienna serca
choroba niedokrwienna serca
IN AGING
IN AGING
- przebiegające odmiennie, często
- przebiegające odmiennie, często
utrudniają postawienie właściwego
utrudniają postawienie właściwego
rozpoznania, dlatego też ważne są:
rozpoznania, dlatego też ważne są:
znajomość zmian patofizjologicznych
znajomość zmian patofizjologicznych
zachodzących wraz z wiekiem,
zachodzących wraz z wiekiem,
dokładny wywiad (jeśli to możliwe
dokładny wywiad (jeśli to możliwe
uzupełniony przez opiekuna) z
uzupełniony przez opiekuna) z
uwzględnieniem wszystkich używanych
uwzględnieniem wszystkich używanych
leków,
leków,
dokładne badanie przedmiotowe
dokładne badanie przedmiotowe
nadciśnienie tętnicze, cukrzyca,
nadciśnienie tętnicze, cukrzyca,
niewydolność serca
niewydolność serca
Najczęstsze przyczyny inwalidztwa w
Najczęstsze przyczyny inwalidztwa w
wieku starszym to między innymi
wieku starszym to między innymi
choroby układu ruchu – zmiany
choroby układu ruchu – zmiany
zwyrodnieniowe, reumatoidalne
zwyrodnieniowe, reumatoidalne
zapalenie stawów, złamania jako
zapalenie stawów, złamania jako
powikłania osteoporozy,
powikłania osteoporozy,
udary mózgu,
udary mózgu,
choroba Parkinsona,
choroba Parkinsona,
otępienia
otępienia
15-29
30-39
40-49
50-59
60-69
70-79
80 +
3,9
6,6
18,3
23,2
26,3
14,9
6,8
0
5
10
15
20
25
30
15-29
30-39
40-49
50-59
60-69
70-79
80 +
%
GRUPY WIEKU
Odsetek osób niepełnosprawnych w poszczególnych grupach wieku.
15-29
30-39
40-49
50-59
60-69
70-79
80 +
22
60
154
333
395
386
446
0
100
200
300
400
500
15-29
30-39
40-49
50-59
60-69
70-79
80 +
GRUPY WIEKU
wskaźnik na 1000 osób w danym wieku
Częstość występowania niepełnosprawności w poszczególnych
grupach wieku na 1000 osób w danym wieku.
Older women are more likely to be
disabled than older men. Although
the "active life expectancy" of
women is longer, the expected
period of terminal disability and
dependency is about twice that for
men.
W Polsce szacuje się, że populacja osób starszych
W Polsce szacuje się, że populacja osób starszych
powyżej 65 r. ż. stanowi grupę liczącą prawie 5
powyżej 65 r. ż. stanowi grupę liczącą prawie 5
mln ludzi. Wśród nich:
mln ludzi. Wśród nich:
około 2% to osoby obłożnie chore stale
około 2% to osoby obłożnie chore stale
pozostające w łóżku,
pozostające w łóżku,
17% to ludzie mający poważne problemy w
17% to ludzie mający poważne problemy w
zakresie poruszania się w obrębie mieszkania.
zakresie poruszania się w obrębie mieszkania.
Osoby starsze przeciętnie chorują na 3-4 choroby
Osoby starsze przeciętnie chorują na 3-4 choroby
przewlekłe i zażywają przewlekle 4-5 leków.
przewlekłe i zażywają przewlekle 4-5 leków.
Zaledwie 7% osób w wieku powyżej 75 roku życia
Zaledwie 7% osób w wieku powyżej 75 roku życia
nie zgłasza żadnych schorzeń przewlekłych.
nie zgłasza żadnych schorzeń przewlekłych.
Potrzeby ludzi w wieku podeszłym zazwyczaj mają
Potrzeby ludzi w wieku podeszłym zazwyczaj mają
charakter złożony.
charakter złożony.
Natomiast
Natomiast
po 75 roku
po 75 roku
życia zdecydowanie
życia zdecydowanie
częściej pojawia się zniedołężnienie i tzw.
częściej pojawia się zniedołężnienie i tzw.
specyficzne problemy geriatryczne
specyficzne problemy geriatryczne
, do
, do
których m. in. zaliczamy:
których m. in. zaliczamy:
otępienie,
otępienie,
odleżyny
odleżyny
stan odżywienia
stan odżywienia
zespoły psycho - geriatryczne
zespoły psycho - geriatryczne
Upadki i złamania
Upadki i złamania
nietrzymanie zwieraczy
nietrzymanie zwieraczy
udar mózgu
udar mózgu
zaburzenia równowagi i chodu
zaburzenia równowagi i chodu
depresję
depresję
Rola lekarza pierwszego
Rola lekarza pierwszego
kontaktu
kontaktu
Wg European Health Committee tylko
Wg European Health Committee tylko
16%
16%
problemów z jakimi osoby starsze zgłaszają się do
problemów z jakimi osoby starsze zgłaszają się do
lekarza dotyczy spraw medycznych. Większość to
lekarza dotyczy spraw medycznych. Większość to
problemy psychologiczne i dotyczące funkcjonowania
problemy psychologiczne i dotyczące funkcjonowania
we własnym środowisku. Wg WHO Celem leczenia
we własnym środowisku. Wg WHO Celem leczenia
osób starszych jest nie tyle dążenie do całkowitego
osób starszych jest nie tyle dążenie do całkowitego
wyleczenia chorób - co zwykle nie jest realne, ale –
wyleczenia chorób - co zwykle nie jest realne, ale –
pomoc w utrzymaniu takiego stanu zdrowia i
pomoc w utrzymaniu takiego stanu zdrowia i
rozwijaniu takich zdolności, które zapewnią choremu
rozwijaniu takich zdolności, które zapewnią choremu
jak największą autonomię i możliwość samoopieki
jak największą autonomię i możliwość samoopieki
.
.
Wg WHO zdrowie osoby starszej to taki stan dobrego
Wg WHO zdrowie osoby starszej to taki stan dobrego
samopoczucia fizycznego i psychicznego, który
samopoczucia fizycznego i psychicznego, który
pozwala na optymalne funkcjonowanie we własnym
pozwala na optymalne funkcjonowanie we własnym
środowisku.
środowisku.
Zadania LR w opiece nad pacjentami w
Zadania LR w opiece nad pacjentami w
starszym wieku:
starszym wieku:
promocja zdrowia (styl życia: aktywność
promocja zdrowia (styl życia: aktywność
fizyczna, dieta, zainteresowania, etc)
fizyczna, dieta, zainteresowania, etc)
profilaktyka I-, II- i III-rzędowa
profilaktyka I-, II- i III-rzędowa
chorób przewlekłych, „cywilizacyjnych”
chorób przewlekłych, „cywilizacyjnych”
(cukrzyca, choroby układu krążenia, nowotwory)
(cukrzyca, choroby układu krążenia, nowotwory)
oraz schorzeń „typowych” dla wieku
oraz schorzeń „typowych” dla wieku
(np.osteoporozy)
(np.osteoporozy)
Prewencja trzeciorzędowa
Prewencja trzeciorzędowa
– zapobieganie
– zapobieganie
powikłaniom lub opóźnianie rozwoju powikłań
powikłaniom lub opóźnianie rozwoju powikłań
profilaktyka urazów i upadków – sprawność fizyczna chorego,
profilaktyka urazów i upadków – sprawność fizyczna chorego,
leki, sprzęt ortopedyczny,
leki, sprzęt ortopedyczny,
porady dotyczące aranżacji „bezpiecznego” mieszkania
porady dotyczące aranżacji „bezpiecznego” mieszkania
zapobieganie infekcjom (szczepienia ochronne – np. p-w
zapobieganie infekcjom (szczepienia ochronne – np. p-w
grypie, p-w zakażeniom pneumokokowym)
grypie, p-w zakażeniom pneumokokowym)
leczenie, w tym współpraca ze specjalistami
leczenie, w tym współpraca ze specjalistami
kontrola lekarska w domu
kontrola lekarska w domu
samoopieka i samokontrola (w tym wybór odpowiednich
samoopieka i samokontrola (w tym wybór odpowiednich
technologii i technik np. obsługa glukometru, kontrola RR)
technologii i technik np. obsługa glukometru, kontrola RR)
edukacja pacjenta i opiekunów
edukacja pacjenta i opiekunów
kontakt z rodziną – w tym ustalenie zasad opieki nad chorym,
kontakt z rodziną – w tym ustalenie zasad opieki nad chorym,
kwestia podawania leków
kwestia podawania leków
opieka pielęgniarki środowiskowej
opieka pielęgniarki środowiskowej
ośrodki opieki stacjonarnej, w tym hospicjum – zasady
ośrodki opieki stacjonarnej, w tym hospicjum – zasady
kierowania
kierowania
opieka w domu, w tym socjalna (możliwości, informacja,
opieka w domu, w tym socjalna (możliwości, informacja,
skierowania)
skierowania)
Lekarz rodzinny
Lekarz rodzinny
opracowując
opracowując
plan
plan
diagnostyczno – terapeutyczny
diagnostyczno – terapeutyczny
musi
musi
uwzględniać nie tylko aktualny stan
uwzględniać nie tylko aktualny stan
somatyczny chorego, ale także ocenę
somatyczny chorego, ale także ocenę
społeczną, czynnościową i przybliżone
społeczną, czynnościową i przybliżone
określenie czasu przeżycia. Po
określenie czasu przeżycia. Po
przeprowadzeniu
przeprowadzeniu
dokładnego wywiadu
dokładnego wywiadu
,
,
porozumieniu się z rodziną czy opiekunem
porozumieniu się z rodziną czy opiekunem
należy zebrać informacje dotyczące
należy zebrać informacje dotyczące
aktywności życiowej, sprawności intelektualnej
aktywności życiowej, sprawności intelektualnej
i fizycznej, stanu psychicznego oraz schorzeń
i fizycznej, stanu psychicznego oraz schorzeń
współistniejących. Na ich podstawie należy
współistniejących. Na ich podstawie należy
określić
określić
cele leczenia i możliwość ich realizacji
cele leczenia i możliwość ich realizacji
.
.
Rola geriatry w europejskich
Rola geriatry w europejskich
systemach opieki zdrowotnej
systemach opieki zdrowotnej
Lekarze geriatrzy pełnią różne role:
Lekarze geriatrzy pełnią różne role:
Jako lekarze opieki podstawowej
Jako lekarze opieki podstawowej
Jako konsultanci lekarzy rodzinnych w
Jako konsultanci lekarzy rodzinnych w
szpitalach i zakładach opieki
szpitalach i zakładach opieki
długoterminowej
długoterminowej
Jako kierownicy w zarządach wielu
Jako kierownicy w zarządach wielu
zakładów opieki zdrowotnej i pomocy
zakładów opieki zdrowotnej i pomocy
społecznej
społecznej
Należy podkreślić, że szersze
Należy podkreślić, że szersze
wprowadzenie geriatrów do systemu
wprowadzenie geriatrów do systemu
opieki zdrowotnej ma swoje
opieki zdrowotnej ma swoje
ekonomiczne uzasadnienie
ekonomiczne uzasadnienie
Zasady ogólne postępowania z chorymi w starszym wieku
Zasady ogólne postępowania z chorymi w starszym wieku
wywiad prowadzić kilkukrotnie
wywiad prowadzić kilkukrotnie
leczenie zapewniające zachowanie lub poprawę jakości życia
leczenie zapewniające zachowanie lub poprawę jakości życia
– często objawowe
– często objawowe
pamiętać o konsekwencjach polipragmazji
pamiętać o konsekwencjach polipragmazji
konieczna znajomość dotychczasowej dokumentacji
konieczna znajomość dotychczasowej dokumentacji
plan postępowania – kolejność badań
plan postępowania – kolejność badań
diagnoza po obserwacji – pamiętać o maskach! (np. depresji)
diagnoza po obserwacji – pamiętać o maskach! (np. depresji)
unikac zarzutu niekompetencji (ostrożna diagnoza)
unikac zarzutu niekompetencji (ostrożna diagnoza)
Podsumowując
Podsumowując
, lekarz rodzinny jest kluczową postacią w
, lekarz rodzinny jest kluczową postacią w
opiece nad osobami starszymi. Posiadając odpowiednie
opiece nad osobami starszymi. Posiadając odpowiednie
informacje i właściwie korzystając z dostępnych form opieki
informacje i właściwie korzystając z dostępnych form opieki
lekarz ma możliwość właściwego pokierowania opieką nad
lekarz ma możliwość właściwego pokierowania opieką nad
pacjentem w podeszłym wieku i tym samym stworzenia mu
pacjentem w podeszłym wieku i tym samym stworzenia mu
szansy na jak najdłuższe życie w dobrej formie.
szansy na jak najdłuższe życie w dobrej formie.
Standardy opieki geriatrycznej
Standardy opieki geriatrycznej
Celem medycyny geriatrycznej jest zachowanie maksymalnej
sprawności i samodzielności pacjenta by przywrócić mu
możliwości niezależnego życia w środowisku, a przez to zapewnić
optymalną jakość życia w starości.
Uzyskuje się to poprzez specyficzne podejście diagnostyczne,
lecznicze, rehabilitację, wsparcie rodzin i opiekunów, utrzymanie i
wzmocnienie sprawności funkcjonalnej.
Leczenie i diagnozowanie patologii w wieku podeszłym wymaga z
jednej strony znajomości konsekwencji procesu starzenia, a z
drugiej strony wiedzy na temat patofizjologii i symptomatologii
chorób wieku podeszłego, które są mało charakterystyczne i
często zupełnie odmienne w przebiegu niż u osób młodszych.
Opieka nad pacjentem w starszym wieku sprawowana jest przez
wielodyscyplinarny zespół złożony z personelu medycznego,
niemedycznego oraz wolontariuszy
Choroby często nierozpoznawalne u
Choroby często nierozpoznawalne u
starszych chorych:
starszych chorych:
zawał,
zawał,
choroby tarczycy,
choroby tarczycy,
owrzodzenia przewodu pokarmowego,
owrzodzenia przewodu pokarmowego,
zakażenia,
zakażenia,
niedobory,
niedobory,
choroby autoimmunizacyjne,
choroby autoimmunizacyjne,
depresja,
depresja,
niepożądane skutki politerapii
niepożądane skutki politerapii
Although people in developing countries do not live
as long, there are many more old people in them:
In 1980
they accounted for over
half of all people
aged
60+ worldwide
By
the end of the 20th
century, the figure was
60%
This is expected to
rise to 80%
towards
the middle of
this century.
By 2025, China may have 285 million people aged
over 60 years - more than the total present
population of the US.
Narastająca liczba osób starszych w
Narastająca liczba osób starszych w
społeczeństwie i rosnące w związku z tym potrzeby
społeczeństwie i rosnące w związku z tym potrzeby
w zakresie opieki medycznej i pomocy społecznej
w zakresie opieki medycznej i pomocy społecznej
stanowią poważne wyzwanie dla organizatorów
stanowią poważne wyzwanie dla organizatorów
ochrony zdrowia.
ochrony zdrowia.
Według WHO zasadniczym celem
Według WHO zasadniczym celem
polityki zdrowotnej w tym zakresie jest:
polityki zdrowotnej w tym zakresie jest:
wczesne wykrywanie i zapobieganie problemom
wczesne wykrywanie i zapobieganie problemom
zdrowotnym;
zdrowotnym;
promocja zdrowia osób starszych w sensie:
promocja zdrowia osób starszych w sensie:
utrzymania i poprawy sprawności (fizycznej i
utrzymania i poprawy sprawności (fizycznej i
psychicznej),
psychicznej),
edukacji w zakresie zachowań pro-zdrowotnych i
edukacji w zakresie zachowań pro-zdrowotnych i
samokontroli zdrowia
samokontroli zdrowia
stymulowania poprawy funkcjonowania tych osób w
stymulowania poprawy funkcjonowania tych osób w
środowisku społecznym;
środowisku społecznym;
organizacja opieki w taki sposób, aby zapewnić osobie
organizacja opieki w taki sposób, aby zapewnić osobie
starszej jak najdłuższe samodzielne funkcjonowanie w
starszej jak najdłuższe samodzielne funkcjonowanie w
środowisku domowym;
środowisku domowym;
zapobieganie instytucjonalizacji (umieszczaniu w
zapobieganie instytucjonalizacji (umieszczaniu w
placówkach opiekuńczych) poprzez przeciwdziałanie
placówkach opiekuńczych) poprzez przeciwdziałanie
niepełnosprawności fizycznej i psychicznej
niepełnosprawności fizycznej i psychicznej
Opieka nad pacjentem geriatrycznym powinna być
sprawowana przez zespół geriatryczny, w skład, którego
wchodzą, co najmniej: lekarz, pielęgniarka, rehabilitant,
psycholog i pracownik socjalny. Współdziałanie w ramach
zespołu pozwala na objęcie pacjenta opieką holistyczną,
czyli zaspokojenie zarówno jego potrzeb zdrowotnych –
psychosomatycznych, jak i opiekuńczo-bytowych.
W ramach działalności zespołu, każdy z jego członków ma za
zadanie ocenić stan i potrzeby pacjenta samodzielnie, a
następnie wszyscy razem powinni skonstruować plan
działania uwzględniający hierarchizację potrzeb osoby
objętej opieką. Pożądanym jest, aby w działalność zespołu
zostali również włączeni przeszkoleni woluntariusze
Profil działalności ośrodków geriatrycznych wynika z
zapotrzebowania z jednej strony na kompleksowa ocenę stanu
zdrowia osób starszych, którzy chcą być długo sprawni, a z
drugiej na opiekę domową u pacjentów nieopuszczających domu,
zwłaszcza tych radzących sobie samodzielnie z czynnościami
dnia codziennego.
Geriatra, opiekujący się osobami starszymi – co wymaga
podkreślenia - nie zastępuje lekarza rodzinnego, a jedynie z nim
współdziała na rzecz zdrowia pacjenta. Pacjenci bowiem, u
których zostaje ustalony schemat leczenia są odsyłani do lekarzy
rodzinnych, przez których są dalej prowadzeni.
Wiadomo również, że hospitalizacja osób starszych prowadzić może
do nieodwracalnego pogorszenia ich sprawności fizycznej i
intelektualnej. Tak więc, leczenie zaostrzeń schorzeń
podstawowych w warunkach domowych jest zdecydowanie
korzystniejsze - nie tylko ekonomicznie - od przewlekłych
hospitalizacji.
Obecnie istnieją następujące formy
Obecnie istnieją następujące formy
stacjonarnej opieki długoterminowej
stacjonarnej opieki długoterminowej
zorganizowanej w ramach opieki
zorganizowanej w ramach opieki
zdrowotnej:
zdrowotnej:
oddziały dla przewlekle chorych,
oddziały dla przewlekle chorych,
zakłady opiekuńczo-lecznicze (ZOL),
zakłady opiekuńczo-lecznicze (ZOL),
zakłady pielęgnacyjno-opiekuńcze (ZPO),
zakłady pielęgnacyjno-opiekuńcze (ZPO),
hospicja
hospicja
Hospitalizacja domowa
Hospitalizacja domowa
Koncepcja hospitalizacji domowej wywodzi się z Francji. Powstała w 1961
Koncepcja hospitalizacji domowej wywodzi się z Francji. Powstała w 1961
roku i była dotąd realizowana w krajach Europy i Ameryki Północnej. W
roku i była dotąd realizowana w krajach Europy i Ameryki Północnej. W
Polsce popularyzuje się tę formę opieki.
Polsce popularyzuje się tę formę opieki.
Jest definiowana jako świadczenia obejmujące
Jest definiowana jako świadczenia obejmujące
aktywne leczenie,
aktywne leczenie,
realizowane przez klinicystów w domu pacjenta
realizowane przez klinicystów w domu pacjenta
, w przypadku schorzeń,
, w przypadku schorzeń,
które zwykle wymagają leczenia w oddziale szpitalnym. Należy jednak
które zwykle wymagają leczenia w oddziale szpitalnym. Należy jednak
podkreślić, że hospitalizacja domowa ogranicza się tylko do okresu, gdy
podkreślić, że hospitalizacja domowa ogranicza się tylko do okresu, gdy
stan pacjenta wymaga skierowania do leczenia w szpitalu.
stan pacjenta wymaga skierowania do leczenia w szpitalu.
Zasadniczym celem tego modelu opieki jest zapobieganie hospitalizacji,
Zasadniczym celem tego modelu opieki jest zapobieganie hospitalizacji,
a jeśli do niej doszło przyspieszenie wypisu pacjenta ze szpitala. HD
a jeśli do niej doszło przyspieszenie wypisu pacjenta ze szpitala. HD
organizowana jest na bazie szpitali lub opieki środowiskowej. W
organizowana jest na bazie szpitali lub opieki środowiskowej. W
szpitalach często tworzone są zespoły lekarzy i pielęgniarek oraz innych
szpitalach często tworzone są zespoły lekarzy i pielęgniarek oraz innych
terapeutów, które kontynuują leczenie w domu pacjenta po jego wypisie.
terapeutów, które kontynuują leczenie w domu pacjenta po jego wypisie.
Pacjenci są kierowani do hospitalizacji domowej prosto ze szpitala lub ze
Pacjenci są kierowani do hospitalizacji domowej prosto ze szpitala lub ze
środowiska (przez lekarza rodzinnego).
środowiska (przez lekarza rodzinnego).
W DPS opieka prowadzona jest przez wielodyscyplinarny zespół
W DPS opieka prowadzona jest przez wielodyscyplinarny zespół
terapeutyczny, który realizuje:
terapeutyczny, który realizuje:
usługi opiekuńcze,
usługi opiekuńcze,
pielęgnację,
pielęgnację,
terapię zajęciową,
terapię zajęciową,
rehabilitację,
rehabilitację,
psychoterapię
psychoterapię
pracę socjalną.
pracę socjalną.
Opieka medyczna jest prowadzona przez lekarza rodzinnego, na
Opieka medyczna jest prowadzona przez lekarza rodzinnego, na
zasadach podobnych jak w przypadku osób mieszkających we
zasadach podobnych jak w przypadku osób mieszkających we
własnym domu. Leki przepisywane na recepcie są częściowo
własnym domu. Leki przepisywane na recepcie są częściowo
refundowane przez NFZ na takich samych zasadach jakie
refundowane przez NFZ na takich samych zasadach jakie
dotyczą osób mieszkających we własnych domach.
dotyczą osób mieszkających we własnych domach.
Mieszkańcy tych placówek ponoszą koszty pobytu w placówce do
Mieszkańcy tych placówek ponoszą koszty pobytu w placówce do
wysokości 70% własnych dochodów netto (tzn. emerytury lub
wysokości 70% własnych dochodów netto (tzn. emerytury lub
renty), ale nie więcej niż rzeczywisty koszt utrzymania w
renty), ale nie więcej niż rzeczywisty koszt utrzymania w
określonym domu
określonym domu
Dzienny dom pomocy społecznej (DDPS)
Dzienny dom pomocy społecznej (DDPS)
W ramach pomocy społecznej funkcjonują dzienne domy pomocy
W ramach pomocy społecznej funkcjonują dzienne domy pomocy
społecznej (DDPS). Osoby starsze przyjmowane są na podstawie
społecznej (DDPS). Osoby starsze przyjmowane są na podstawie
diagnozy pracownika socjalnego dotyczącej niepełnosprawności
diagnozy pracownika socjalnego dotyczącej niepełnosprawności
(fizycznej lub psychicznej) oraz trudnej sytuacji uprawniającej do
(fizycznej lub psychicznej) oraz trudnej sytuacji uprawniającej do
pomocy społecznej.
pomocy społecznej.
W DDPS:
W DDPS:
wydawane są posiłki,
wydawane są posiłki,
prowadzone są warsztaty terapii zajęciowej,
prowadzone są warsztaty terapii zajęciowej,
zajęcia społecznie aktywizujące,
zajęcia społecznie aktywizujące,
czasami fizjoterapia,
czasami fizjoterapia,
psychoterapia.
psychoterapia.
DDPS stanowią formę wsparcia głównie dla osób niepełnosprawnych
DDPS stanowią formę wsparcia głównie dla osób niepełnosprawnych
intelektualnie i z zaburzeniami psychicznymi oraz osób starszych z
intelektualnie i z zaburzeniami psychicznymi oraz osób starszych z
łagodnymi zaburzeniami psychofizycznymi. W niektórych domach
łagodnymi zaburzeniami psychofizycznymi. W niektórych domach
prowadzone są zajęcia dla osób starszych chorych na otępienie,
prowadzone są zajęcia dla osób starszych chorych na otępienie,
chociaż trzeba podkreślić, że ta forma opieki dla tego typu chorych jest
chociaż trzeba podkreślić, że ta forma opieki dla tego typu chorych jest
nadal bardzo rzadka. Udzielane świadczenia są bezpłatne na podstawie
nadal bardzo rzadka. Udzielane świadczenia są bezpłatne na podstawie
wniosku o przyjęcie składanego w ośrodku pomocy społecznej.
wniosku o przyjęcie składanego w ośrodku pomocy społecznej.
Brak zintegrowanego
Brak zintegrowanego
systemu opieki nad
systemu opieki nad
osobami starszymi w
osobami starszymi w
Polsce
Polsce