Jan Łazowski
Psychologia dla Fizjoterapii
Wykład 2.
PSYCHOLOGIA
ROZWOJOWA
Jan Łazowski
Psychologia dla Fizjoterapii
Wykład 2.
PSYCHOLOGIA
ROZWOJOWA
2
Potrzeba utrzymania
gatunku
Zaspakajanie potrzeby utrzymania
rodu ludzkiego zaczyna się od
istnienia dwóch rodzajów ludzi -
kobiet i mężczyzn o różnej roli
biologicznej i psychicznej
Realizuje się przez łańcuch
zachowań organizowanych przez
popęd, emocje i uczucia
3
Zaspakajanie potrzeby
utrzymania rodu ludzkiego
Zachowania popędowe widoczne są
już u dzieci inne u dziewczynek inne
u chłopców (widać inne role)
Zachowania popędowe układają się
w sekwencje wiodącą do założenia
rodziny
Kierują nimi zachowania skierowane
do płci przeciwnej: zalotne,
erotyczne, seksualne i więziowe
4
Potrzeba utrzymania
gatunku
Zaloty – tworzenie atrakcyjnego obrazu
siebie, wzajemne zainteresowanie i
przyciąganie się z silnymi uczuciami
Erotyka – gdy wchodzi w grę obustronne
zgodne zainteresowanie uczuciowe,
Więź gdy partnerzy stają się dla siebie
wyłączni, niewymienialni.
Miłość – Gdy erotyka łączy się z więzią
5
Potrzeba więzi
Więź z innymi ludźmi jest
bezwzględnie
potrzebna do wychowania zdrowego
człowieka
i do dobrego samopoczucia
każdego człowieka w każdym wieku.
Przeciwieństwem więzi jest osamotnienie
(stan wymuszony) i samotność (stan z
dobrowolnego wyboru).
W zdrowej psychice więź jest w
równowadze z samodzielnością
(autonomią), więź nie jest uzależnieniem.
6
Więź i emocje, dzieci i
dorosłych
Więź jest źródłem największych emocji
pozytywnych: zadowolenia, radości,
spokoju, dumy, bezpieczeństwa i innych
Najsilniejsze uczucia przy powstawaniu
więzi - zakochaniu
Brak więzi jest powodem do
najprzykrzejszych emocji negatywnych:
smutku, rozpaczy, gniewu, złości,
zazdrości i innych
Najsilniejsze uczucia przy zrywaniu więzi
7
Więź i erotyka
Jednoczesne zaspokojenie potrzeb
erotyki i więzi daje najsilniejsze emocje
jakie przeżywają ludzie.
MIŁOŚĆ - WIELKĄ MIŁOŚĆ
Zawsze opiewana w poezji, pieśni i wszelkiej sztuce od
prawieków do dziś.
Potrzeby erotyczne często
występują przeciwko więzi,
powodują zrywanie więzi – są ważną
przyczyną patologii społecznych.
8
Być RODZICAMI
Ludzie chcą mieć dzieci
zdrowe, szczęśliwe i samodzielne
.
Ci, którym się to udało, otrzymują wielką
nagrodę.
Ci którym się nie udało płacą wysoką cenę.
Angażowanie się w rodzicielstwo to
jest gra o wielką - największą stawkę.
9
Nauka o więziach
rodzinnych
Powinniśmy poznać wszystko co
tylko można o naturze biologicznej
i o różnorodnych warunkach, które
wpływają na rozwój dziecka
.
TAKĄ WIEDZĘ DAJE NAUKA O
WIĘZIACH RODZINNYCH
10
Dwa wzory więzi
Więź pomiędzy matką a dzieckiem
(rodzicielska)
Więź małżeńska
Obie wymagają wyłączności (jednej stałej
osoby)
Dzięki WIĘZI powstaje rodzina i pole dla
zaspokojenia wielu potrzeb w tym
Bezpieczeństwa –
Opieki -
Których spełnianie tworzy DOM (nie tylko mieszkanie)
Więź daje pole do spokojnego życia
i rozwoju w swoim domu
11
Realizacja więzi
Z dzieckiem lub inną osobą następuje
przez
Bliskość emocjonalną i fizyczną
Dostrzeganie sygnałów o potrzebach
Rozumienie tych sygnałów
Reakcje zaspakajające potrzeby
Więzi z inną osoba winna towarzyszyć
„więź z sobą samym”, realizowana na
analogicznej zasadzie
12
Opiekuńczość
Potrzeba i popęd do opiekowania się
innymi istnieje w różnym natężeniu u
wszystkich ludzi
Daje emocjonalną motywację dla wyboru
i praktykowania
zawodu fizjoterapii
(także lekarza, pielęgniarki i in.)
Wywodzi się z instynktów rodzinnych i
stanowi podstawę dla pojęcia „Rodzina
ludzka”
13
Psychologia Rozwojowa
W etapach przez całe
życie
– okres pierwszy - dorastania
Osesek 1 rok
Niemowlę do 2 roku
I dzieciństwo do 6 roku
II dzieciństwo do 14 (lub 16) roku
Wiek młodzieńczy (adolescencja) do 22 r.
przechodzenie do samodzielności
14
Rozwój somatyczny
Proporcje ciała
15
Uspołecznienie -
socjalizacja
Rozwija się stopniowo, zależna od
warunków wychowania i więzi
Dziecko – mama (tzw. diada)
Dziecko – rodzice (tzw. triada)
Dziecko – rodzice i rówieśnicy
Dziecko – rówieśnicy i rodzice
Życie samodzielne/Nowa rodzina
16
Rozwój ruchowy, odbywa się w
ściśle określonym czasie
17
Rozwój
słownictw
a
18
Rozwój mózgu, somy i
genitaliów
19
Wychowanie to
zaspakajanie potrzeb
dziecka
1.
Biologicznych
(żywienie, sen, ciepło,
ubranie, higiena
)
2.
Psychologicznych
Więzi
Bliskości emocjonalnej i fizycznej
Dostrzegania sygnałów potrzeb
Rozumienia ich
Prawidłowego reagowania
Bezpieczeństwa
Ciekawości
20
Cykl zachowania dzieci (do 4
r.ż.) w bezpiecznych więziach
M
A
M
A
P
O
R
T
B
A
Z
A
Ś
W
IA
T
P
O
Z
N
A
W
A
N
IE
Z
A
B
A
W
A
Oddalenia są powodowane ciekawością
Powroty dla uzyskania bezpieczeństwa
W podobnych cyklach upływa życie
ludzi dorosłych w bezpiecznych więziach
21
Dzieci w dobrych więzach
ciekawe
towarzyskie
wesołe
figlarne
22
Główne błędy
wychowawcze
Słaba więź, - dystansowanie się od dziecka,
przy poprawnym zaspakajaniu potrzeb
biologicznych (dziecko niechciane)
Zachowania zmienne, nieprzewidywalne dla
dziecka, raz serdeczne, raz dystansujące,
kary i nagrody nieadekwatne, (chory rodzic,
alkoholik).
Więź rwana, przekazywane z rąk do rąk,
opiekun rodzi strach, kary cielesne, znęcanie
się, przemoc (sieroty biologiczne i
społeczne).
23
Dzieci w więzach nie dość
bezpiecznych są:
Napięte, odosabniające się
Lękliwe, trzymające się stale mamy
Wykazują zachowanie zdezorganizowane
z nieopanowanymi emocjami (agresja)
uczą się gorzej
Gdy dorosną, chorują 3 razy częściej niż
ludzie ze zdrowych więzów, mają
osłabioną odporność na stres i straty.
24
Możliwości naprawy
małe i średnie błędy wychowania ustępują
i są tuszowane w korzystnym otoczeniu
społecznym
Usunięcie dużych błędów i braków więzi
wymaga kosztownych i długich terapii,
często nieskutecznych.
Najcięższe błąd – brak więzi w dzieciństwie
wiedzie do zdezorganizowania osobowości
tzw zaburzenia socjopatycznego
25
Okres dojrzałości
(lata w
przybliżeniu)
Pierwsza dojrzałość - zdobywanie
pozycji społecznej do 28 – 35 r. ż.
Druga dojrzałość - rozwijanie p. s.
do 45 -55 r. ż. (kompetencji,
autorytetu)
Późna dojrzałość do 65-70 r. ż.
Granice między etapami są indywidualnie
bardzo zmienne nawet do 15 lat
26
Typy zachowania ludzi
dorosłych
Pozytywny
Negatywny
Pozytywn
y
Lubi
intymność,
ceni więź,
zrównoważony,
autonomiczna/
y
Zaabsorbowanie
więzią,
nadmierna
zależność
Negatywn
y
Usuwa się z
więzi, nie ceni i
boi się jej,
niezależna/y
Pragnie więzi i
boi się jej, nie
stały,
niezrównoważon
y,
socjopatyczna/y
Stosunek do siebie
Stosune
k do
innych
27
Starość
Wczesna starość do 75 lat
Średnia starość do 85 lat
Późna starość powyżej 85
lat
T. zw. czwarta starość –
niezdolność do samoobsługi
po 65 r. ż.
28
Cel wykładu
Orientowaniu się w swoim rozwoju i
rozwoju przyszłych pacjentów fizjoterapii
Przygotowanie się do rozwiązywania
sytuacji
trudnych - stresu
POZNAJ SIEBIE
to podstawa kultury osobistej,
umożliwia kontrolowania siebie i innych
29
KONIEC
Jan Łazowski
Psychologia dla Fizjoterapii
Seminarium.
PSYCHOLOGIA
ROZWOJOWA
31
Potrzeby emocje i umysł
Niemowlęcia
Dziecka
Dziecka
W adolescencji
Człowieka dorosłego
Człowieka dorosłego
W starości
W starości
32
Potrzeby
Umysłowe tylko ludzkie
Twórczości, estetyki, sensu (religii)
Socjalne
Więzi rodzinnej i grupowej, seksu,
współdziałania i komunikacji, pozycji społecznej i
własnej wartości
Informacji, poznania, wiedzy
Bezpieczeństwa zewnętrznego
Zdrowia i sprawności (integracji cielesnej i
psychicznej)
Biologiczne (substancji i energii)
33
Niemowlę do 2 roku życia
Potrzeby i emocje
Biologiczne (odżywienia, tlenu, ciepła,
światła)
Rozwoju i zdrowia
Więzi rodzinnej
Bezpieczeństwa
Informacji
34
Dziecko do 6 r. życia
Potrzeby i emocje
Biologiczne
Rozwoju i zdrowia, zabawy
Więzi rodzinnej
Bezpieczeństwa
Poznania i informacji
Współdziałania z rówieśnikami
35
Dziecko do 14 - 16 r. życia
Potrzeby i emocje
Biologiczne
Sprawności, rozwoju i zdrowia, zabawy
Więzi rodzinnej, Bezpieczeństwa
Informacji i wiedzy
Współdziałania z rówieśnikami dorównuje
potrzebie współdziałania z rodzicami
Wartości własnej i pozycji społecznej
36
Adolescencja
od 14 - 16 do ok. 20 - 24 r.
ż.
Potrzeby i emocje
Wyznaczyć potrzeby graniczne
37
Lista potrzeb
Odżywiania, oddychania,
Ciepła, światła
Bezpieczeństwa
Informacji i poznania
Sprawności i zdrowia, zabawy i rekreacji
Komunikacji, współdziałania i moralności
Erotyki i więzi rodzicielskiej, małżeńskiej
Wartości własnej i pozycji społecznej
Twórczości, wynalazczości
Estetyki, piękna, zdobnictwa, muzyki, sztuk
pięknych
Sensu, filozofii, mistyki, metafizyki, etyki
38
Pierwsza dojrzałość
Potrzeby i emocje
Wyznaczyć granice
39
Druga dojrzałość
Potrzeby i emocje
Odżywiania, Oddychania,
Ciepła, światła
Bezpieczeństwa
Informacji i poznania
Sprawności i zdrowia
Komunikacji i współdziałania
Erotyki i więzi
Wartości własnej i pozycji społecznej
Twórczości
Estetyki
Sensu
40
Późna dojrzałość
Potrzeby i emocje
Odżywiania, Oddychania,
Ciepła, światła
Bezpieczeństwa
Informacji i poznania
Sprawności i zdrowia
Komunikacji i współdziałania
Erotyki i więzi
Wartości własnej i pozycji społecznej
Twórczości
Estetyki
Sensu
41
Wczesna starość
Potrzeby i emocje
Odżywiania, Oddychania,
Ciepła, światła
Bezpieczeństwa
Informacji i poznania
Sprawności i zdrowia
Komunikacji i współdziałania
Erotyki i więzi
Wartości własnej i pozycji społecznej
Twórczości
Estetyki
Sensu
42
Średnia starość
Potrzeby i emocje
Odżywiania, Oddychania,
Ciepła, światła
Bezpieczeństwa
Informacji i poznania
Sprawności i zdrowia
Komunikacji i współdziałania
Erotyki i więzi
Wartości własnej i pozycji społecznej
Twórczości
Estetyki
Sensu
43
Późna starość
Potrzeby i emocje
Odżywiania, Oddychania,
Ciepła, światła
Bezpieczeństwa
Informacji i poznania
Sprawności i zdrowia
Komunikacji i współdziałania
Erotyki i więzi
Wartości własnej i pozycji społecznej
Twórczości
Estetyki
Sensu
44
Czwarta starość
Potrzeby i emocje
Wyznaczyć granice
45
Cel seminarium
Rozpoznawanie potrzeb w różnych
okresach rozwojowych
Śledzenie uczuć i odnoszenie ich do
potrzeb
Przygotowanie do kontaktu z
pacjentami i podopiecznymi
46
KONIEC
Wykład 2
STRES
Jan Łazowski
48
Stres
Jest to psychofizjologiczna
reakcja organizmu człowieka
na sytuację trudną
Stresor to zewnętrzny czynnik
powodujący trudną sytuację
Stres jest często mylony ze
stresorem
49
Zagrożenie - stres i lęk
Istotą trudnych sytuacji jest zagrożenie
(przeszkoda) zaspokojenia potrzeb, w tym
zdrowia i życia.
Trudne sytuacje są spowodowane
warunkami (wymaganiami) zewnętrznymi
oraz wielkością i jakością naszych potrzeb
Głównymi emocjami i uczuciami w stresie są
lęk, strach, złość, gniew, zagubienie, niepokój w
różnych postaciach
50
Strata
Strata to pozbawienie źródła
zaspakajania potrzeb
Odwracalna strata okresowa – to stres
natomiast
Nieodwracalna – strata prawdziwa, to
więcej niż stres, wymaga innych
interwencji
Emocje i uczucia to żal, smutek, żałoba
51
Rodzaje stresu
EUSTRES – stres przewalczony, nie
przekraczający granic wytrzymałości
może poprawiać stan zdrowia
DYSTRES – stres przekraczający granice
wytrzymałości wywołuje szkody, choroby
O skutkach stresu decyduje:
1.
wielkości i jakości stresora
2.
odporność na stres
3.
zasoby przeciw stresowe,
4.
umiejętność postępowania ze stresem
52
Choroba, uraz, kalectwo
Zawsze wywołują reakcje
stresową, która wpływa na
pierwotne szkody chorobowe
Wiedza o stresie jest
koniecznym elementem
wiedzy terapeutycznej
53
Stadia stresu
Stadium pobudzenia
Stadium alarmowe
Stadium
przystosowania
Stadium wyczerpania
54
Krzywa stresu (GAS)
wg Lazarusa i
Selye’go
55
Stadium pobudzenia - alarmu
Wydzielanie adrenaliny i
noradrenaliny (katecholamin),
działających pobudzająco -
mobilizująco
Wydzielanie hormonów rdzenia
nadnerczy (sterydów) – działających
ochronnie
Wyostrzenie uwagi, przyspieszenie
reakcji, napięcie mięśni.
56
Stadium pobudzenia - alarmu
ORGANIZM JEST POBUDZONY
I CHRONIONY,
Gdy w tym czasie usunie
(poczucie) zagrożenia i uspokoi
emocje, wyjdzie zwycięsko i być
może z lepszym zdrowiem
psychofizycznym, niż było przed
stresem
57
Stadium dystresu
Adaptacja (przystosowanie) do stresu
odbywa się kosztem potrzebnych
funkcji organizmu, (np. Odporności na
zakażenia, obciążeniem układu naczyń
i serca i in.) – prowadzi po dłuższym
czasie do wyczerpania możliwości
przystosowania, odczuwanego w
objawach psychicznych i fizycznych
58
Skutki zbyt intensywnego
lub długiego dystresu
Skłonność do chorób
psychosomatycznych
Zmniejszenie odporności na infekcje,
chorobę wrzodową, choroby serca i
inne schorzenia narządowe
Zaburzenia lękowe i afektywne w
postaci ostrego lub przewlekłego
zespołu stresowego, przewlekłego
zmęczenia, wypalenia zawodowego
59
Sytuacja kryzysowa czyli ostra
reakcja stresowa
Wywołana silnym, nagłym zagrożeniem
zdrowia i życia, swojego i najbliższych,
którego ofiara nie potrafi usunąć.
Występują wtedy objawy psychiczne
(szok), polegające na utracie kontroli
nad sobą i otoczeniem (ruchy bezładne,
płacz, krzyk, lub znieruchomienie i
milczenie), pogarszające sytuację.
60
Ratowanie
Wymaga szybkiej pomocy specjalistycznej
– wyszkolonego psychologa lub psychiatry.
Zwykle także policji, pogotowia
ratunkowego i straży pożarnej
Dotychczas działają w naszym kraju
Ośrodki Pomocy Kryzysowej
(psychologicznej), ale tworzy się
ratownictwo zintegrowane, na jeden nr
telefonu
912
wzywa się jednocześnie
wszystkie wymienione służby ratunkowe.
Tak jest w całej UE
61
Zespół zaburzeń po urazie
stresowym
(Post Tramatic Stress Disorder- PTSD)
Trwa miesiące i lata po często powtarzanym,
silnym stresie. Wymaga leczenia
psychiatrycznego
Objawy (często ukrywane)
Zaburzenia snu, koszmary
Stany lękowe niespodziewane
Obniżona wrażliwość emocjonalna, odosabnianie
się, zmienność
Obniżona zdolność do pracy i udziału w rodzinie
62
Stopień obciążenia
stresem
Można obliczyć różnymi sposobami.
Np. przy pomocy tabeli zmian życiowych
Rahe i Holmes’a, zamieszczonej na
następnych trzech slajdach.
Należy zaznaczyć, które z zaznaczonych
zmian życiowych przeszło się w ostatnich
sześciu miesiącach i podsumować
odpowiadającą im liczbę jednostek
(ostatnia kolumna tabeli).
63
Zmiany życiowe
wg Rahe i Holmes
rodzaj i wielkość stresora
64
Zmiany życiowe wg Rahe i
Holmes
65
Zmiany życiowe Rahe i
Holmes
66
Strategie radzenia sobie ze
stresem
Unikanie, odraczanie, negowanie;
nieskuteczna i szkodliwa
nieskuteczna i szkodliwa
Reagowanie emocjonalne – np. złość, strach,
pobudzenie, zahamowanie, inne wyrażanie
emocji; rozładowuje, jednak przesadzone może
osłabić niezbędne rozumowanie.
Uruchomienie funkcji poznawczych np.:
poszukiwanie informacji, analiza sytuacji,
szukanie porady; najskuteczniejsze, wiążą się z
poczuciem koherencji
67
Zmysł lub poczucie
koherencji
JEST TO OSOBISTA ZDOLNOŚĆ DO RADZENIA
SOBIE ZE STRESEM, na którą składa się:
Zmysł
rozumienia
świata i ludzi,
uporządkowania doświadczeń i struktury losu
Poczucie
zaradności,
wystarczają dostępne
zasoby do utrzymania i rozwijania egzystencji
dającej zadowolenie
Poczucie
sensu życia
, dostrzegania i
strzeżenia wartości dla których warto żyć,
działać, walczyć.
68
Zasoby przeciw stresowe
Osobiste
Atrakcyjność fizyczna,
Zdrowie, zdrowy styl życia, sprawność fizyczna
Mieszkanie, majątek,
Praca zarobkowa, charytatywna, hobby
Wykształcenie zawodowe, ogólne, samokształcenie
Zachowania p/stresowe i łagodzące stres
Społeczne
sieć osobistych związków i kontaktów
interpersonalnych
umiejętność korzystania ze społecznych zabezpieczeń
fizycznych, pssychologicznych i finansowych
69
POSTĘPOWANIE P/STRESOWE
Uregulowanie stosunków międzyludzkich
na zasadzie więzi, przyjaźni i zrozumienia
Ustalanie planu każdego dnia, miesiąca i
roku, całego życia, realizowanie marzeń
i pragnień
Uporządkowanie swego mieszkania,
miejsca pracy i pracy zawodowej
Kształtowanie zdolności do
samokształcenia do przystosowania do
zmian
70
Łagodzenie i leczenie
stresu
Trening relaksacyjny wg Schulz’a
Trening relaksacyjny wg
Jackobson’a
Medytacje klasyczne
Medytacje z myślą przewodnią
Joga
Sen
71
Religijność
ułatwia radzenie sobie ze stresem
Modlitwa
Odnoszenie swoich problemów do
pisma Świętego
Odnoszenie się do świętych
Związek z przodkami
Udział w obrzędach swojej wiary
72
Więzi
Wzorem są więzi (miłość)
pomiędzy matką i małym
dzieckiem
Powtórzeniem są więzi
partnerskie - małżeńskie
73
Cechy więzi
Bliskość fizyczne i emocjonalna
Dostrzeganie sygnałów potrzeb
dziecka
Rozumienie tych sygnałów
Rozumne zaspakajanie tych
potrzeb
74
Szczególne potrzeby w
więzi
Dziecka
Więzi
Bezpieczeństwa
Ciekawości
Opieki fizycznej
Matki (rodziców)
Więzi
Opiekowania się innymi
75
Więzi nie dość bezpieczne
Zbyt duży dystans
Zmienność postępowania
matki
Więzy z przemocą i
zrywane
76
Opanowanie
Znajomość siebie
Orientacja w swoich
potrzebach i emocjach
Poczucie odpowiedzialności
za siebie
77
Poczucie koherencji
Ludzie z poczuciem koherencji
wychodzą zwycięsko z najcięższych
opresji, katastrof i okrucieństw losu
Np. przeżycie holocaustu w
strasznych mękach z utratą rodziny
następnie odbudowanie zdrowia i
owocna działalność w długim życiu
78
Emocje erotyki
Zaspakajanie potrzeb erotycznych daje
podobnie pozytywne emocje ale
gwałtowniejsze i krócej trwające:
rozkoszy, radości, szczęścia,
zadowolenia i inne.
Brak zaspokojenia erotycznego daje
emocje negatywne: tęsknotę,
marzenia, smutek, przygnębienie, złość
i inne