1

Badania wizualne (VT)

czynności mające na celu 
umiejscowienie i oceny 
powierzchniowych cech jakości 
obiektu, takich jak: nieciągłości, 
zniekształcenia, ogólny stan 
powierzchni ludzkim nieuzbrojonym 
okiem lub przy użyciu przyrządów 
optycznych, optoelektronicznych, 
pomiarowych, itp. 

2

Nieciągłości wykrywane w 

badaniach wizualnych

1. Niezgodności kształtu 

odstępstwa wymiarowe, 
uszkodzenia spowodowane niewłaściwym montażem, 

2. Nieciągłości powierzchniowe powstające w 

procesie wytwarzania
pęknięcia powierzchniowe: kuźnicze, hartownicze, 

szlifierskie, wywołane odkształceniem np. 

prostowaniem, spowodowane korozją naprężeniową, 
spowodowane obróbką plastyczną: 

zawalcowania, naderwania, zadziory, zakucia, 

zgniecenia zgorzeliny, łuski, 

3

Nieciągłości wykrywane w 

badaniach wizualnych

2. Nieciągłości powierzchniowe powstające w 

procesie wytwarzania
niezgodności spawalnicze; kształtu i 

wymiarów, odkształcenia kątowe, przesunięcie 

brzegów, niewłaściwa spoina (nadmierny nadlew 

lica, brak przetopu)
kompozytów; nierównomierny układ włókien, 

nierówność powierzchni, 

3. Uszkodzenia eksploatacyjne 

korozja, 
erozja, 
pęknięcia zmęczeniowe, 
nieszczelności itp.

4

Badania wizualne (VT)

Kontrola obiektów wykonanych z różnych
materiałów 
Wykrywanie nieciągłości materiałowych
powierzchniowych o wymiarach:
• szerokość 0,01 mm (0,001 mm),
• długość 0,1 mm,
• głębokość od 0,1 mm.

5

Istota badań wizualnych

• Badanie samodzielne
• Badania wstępne celem oceny 

spełnienia wymagań do dalszych 
zabiegów technologicznych lub przed 
przeprowadzeniem badań 
nieniszczących innymi metodami

• Ocena wskazań nieciągłości w 

badaniach nieniszczących innymi 
metodami 

6

Zastosowanie badań 

wizualnych

• odpowiedzialne części samolotów, w 

tym silników lotniczych, 

• wirniki turbin i generatorów, 
• zbiorniki piece, kotły, rurki 

wymienników,

• odpowiedzialne części samochodów, 
• złącza spawane,
• odlewy i odkuwki,
• obwody drukowane i obwody scalone.

7

Rodzaje badań wizualnych

 

Bezpośrednie 
• badanie powierzchni bezpośrednio 

dostępnych do oględzin, 

• obserwacje nieuzbrojonym okiem lub z 

wykorzystaniem przyrządów optycznych 

(lupa, mikroskop,

Pośrednie
• badanie optyczne powierzchni 

niedostępnych bezpośrednio do oględzin,

• za pomocą endoskopów, wideoskopów, 

peryskopów.

8

Warunki dobrej wykrywalności 

nieciągłości

• Kąt padania 

wiązki światła 
 - 45-85

o

• Dostęp do 

badanego obiektu
 - min. 30

o



Oświetlenie

 białe naturalne lub sztuczne 

   min. 300 lx, zalecane 500 lx, (do 2000 lx)

 halogenowe, ultrafioletowe



9

Wyposażenie do badań wizualnych 

bezpośrednich

• sprzęt badawczy

• przyrządy do pomiaru kształtu oraz wymiarów

spoinomierze

sprzęt optyczny

 

• lupy pow. 2-12(16)x
• mikroskopy piórkowe,

   

25-100(300)x

• źródła światła

 

   100-300W

10

Badania wizualne pośrednie

 

• za pomocą endoskopów, 

wideoskopów, peryskopów.

• Endoskop
• Endos – wewnętrzny, skopein – 

widzieć.

• sztywne (boroskopy)
• giętkie fiberoskopy, flexoskopy 

11

Budowa boroskopu

1

) Końcówka sondy - soczewka  lub pryzmat obserwacyjny

2) Układ soczewek pośrednich
3) układ oświetlenia – żarówka lub światłowód, 
4) Okular
5) Układ manipulacyjny

średnica 1,4 – 13,0mm, długość 0,7-3,0 (25)m

     kąt pola widzenia 10 -120

o

12

Wykonywanie badań 

boroskopowych

13

Badania fiberoskopowe

• kabel światłowodowy – 

pełniący role układu 

optycznego oraz źródła światła
średnica 0,5-13,0 mm, długość 

0,8-3,0m
kąt pola widzenia 30-100

o

• wymienny obiektyw

• manipulator

• okular

14

Badania wideoskopowe

Wideoskop – endoskop wyposażony w 

mikrokamerę zabudowaną na końcu 
sondy, 

• obraz obiektu transmitowany jest na ekran 

monitora dodatkowe podłączenie do komputera 
umożliwia zapis i analizę otrzymanego obrazu

• średnica 6-12,7mm, długość 1,0-7,5m, 
• kąt pola widzenia 50-100

o

 

• ostrość 2x wyższa niż dla optyki światłowodowej

 

15

Budowa wideoskopu

16

Zastosowanie VT-

videoskopowych

17

Przebieg badań wizualnych

1. Zapoznanie się badanym obiektem

(technologią wytwarzania, wymaganiami 
jakościowymi).

2. Przygotowanie powierzchni obiektu.
3. Wybór metody badania: bezpośrednia, pośrednia.
4. Dobór wyposażenia do badań.
5. Wykonanie badania.
6. Ocena 

wykryto nie wykryto nieciągłości,
opis stwierdzonych nieciągłości
znaczenie nieciągłości 
decyzja o przydatności obiektu.

7. Dokumentacja wyników badania.

18

Normy - VT

• PN-EN 13927 

Badania wizualne

. 

Wyposażenie.

• PN-EN 13018 Badania wizualne. 

Zasady ogólne.

• PN-EN 970 Badania wizualne złączy 

spawanych.

• PN-EN 12454 Wizualne badanie 

nieciągłości powierzchni odlewów ze 

staliwa