JAN BRZECHWA-
JAN BRZECHWA-
NASZ PATRON
NASZ PATRON
Opracowała: mgr Danuta Suska
Opracowała: mgr Danuta Suska
JAN BRZECHWA-
JAN BRZECHWA-
NASZ PATRON
NASZ PATRON
Opracowała: mgr Danuta Suska
Opracowała: mgr Danuta Suska
Życiorys
Życiorys
Właściwe nazwisko Jana Brzechwy brzmi Jan Wiktor Lesman.
Właściwe nazwisko Jana Brzechwy brzmi Jan Wiktor Lesman.
Był stryjecznym bratem poety Bolesława Leśmiana, który wymyślił literacki
Był stryjecznym bratem poety Bolesława Leśmiana, który wymyślił literacki
pseudonim „Brzechwa” (nawiązanie do elementu samolotu- brzechwy).
pseudonim „Brzechwa” (nawiązanie do elementu samolotu- brzechwy).
Poeta polski pochodzenia żydowskiego urodził się 15 sierpnia 1898 roku w Żmerynce
Poeta polski pochodzenia żydowskiego urodził się 15 sierpnia 1898 roku w Żmerynce
na Podolu, a zmarł 2 lipca 1966 roku w Warszawie.
na Podolu, a zmarł 2 lipca 1966 roku w Warszawie.
Jego grób znajduje się na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie.
Jego grób znajduje się na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie.
Był autorem bajek i wierszy dla dzieci, satyrycznych tekstów dla dorosłych,
Był autorem bajek i wierszy dla dzieci, satyrycznych tekstów dla dorosłych,
tłumaczem literatury rosyjskiej.
tłumaczem literatury rosyjskiej.
Lata młodości
Lata młodości
Brzechwa młodość spędził na Kresach Wschodnich,
Brzechwa młodość spędził na Kresach Wschodnich,
podróżując ze swą rodziną. Jego ojciec, Aleksander, był
podróżując ze swą rodziną. Jego ojciec, Aleksander, był
inżynierem kolejowym.
inżynierem kolejowym.
Ukończył Zakład Naukowo- Wychowawczy Ojców Jezuitów
Ukończył Zakład Naukowo- Wychowawczy Ojców Jezuitów
w Chyrowie, a następnie Wydział Prawa Uniwersytetu
w Chyrowie, a następnie Wydział Prawa Uniwersytetu
Warszawskiego.
Warszawskiego.
Jednocześnie z zapisaniem się na studia wstąpił
Jednocześnie z zapisaniem się na studia wstąpił
do 36 Pułku Piechoty Legii Akademickiej i jako ochotnik
do 36 Pułku Piechoty Legii Akademickiej i jako ochotnik
uczestniczył w latach 1920-1921 w wojnie polsko-
uczestniczył w latach 1920-1921 w wojnie polsko-
bolszewickiej, za co go odznaczono.
bolszewickiej, za co go odznaczono.
Działalność zawodowa
Działalność zawodowa
Jan Brzechwa z zawodu był adwokatem.
Jan Brzechwa z zawodu był adwokatem.
W pracy posługiwał się nazwiskiem metrykalnym.
W pracy posługiwał się nazwiskiem metrykalnym.
W latach 1924- 1939 był radcą prawnym ZAiKS-u, specjalistą w
W latach 1924- 1939 był radcą prawnym ZAiKS-u, specjalistą w
dziedzinie prawa autorskiego, które wybrał na specjalizację studiów.
dziedzinie prawa autorskiego, które wybrał na specjalizację studiów.
Reprezentował w sądzie m. in. Zenona Przesmyckiego („Miriama”) w
Reprezentował w sądzie m. in. Zenona Przesmyckiego („Miriama”) w
sprawie toczącej się przeciwko poecie Tadeuszowi Piniemu, który
sprawie toczącej się przeciwko poecie Tadeuszowi Piniemu, który
poprzez wydanie dzieł Cypriana Kamila Norwida bez zgody
poprzez wydanie dzieł Cypriana Kamila Norwida bez zgody
właściciela praw autorskich, Przesmyckiego, naruszył jego prawa do
właściciela praw autorskich, Przesmyckiego, naruszył jego prawa do
spuścizny po Norwidzie.
spuścizny po Norwidzie.
Po drugiej wojnie światowej Brzechwa powrócił do zawodu prawnika.
Po drugiej wojnie światowej Brzechwa powrócił do zawodu prawnika.
Był m. in. radcą prawnym wydawnictwa „Czytelnik”. Jednocześnie
Był m. in. radcą prawnym wydawnictwa „Czytelnik”. Jednocześnie
działał aktywnie w PEN Clubie.
działał aktywnie w PEN Clubie.
Twórczość
Twórczość
Brzechwa zadebiutował jako nastolatek w 1915 roku. Opublikował swoje pierwsze wiersze
Brzechwa zadebiutował jako nastolatek w 1915 roku. Opublikował swoje pierwsze wiersze
w piotrogrodzkim „Sztandarze” oraz w kijowskich „Kłosach Ukraińskich”.
w piotrogrodzkim „Sztandarze” oraz w kijowskich „Kłosach Ukraińskich”.
Nie wiązał wówczas swej przyszłości z karierą pisarską- postanowił, że zostanie
Nie wiązał wówczas swej przyszłości z karierą pisarską- postanowił, że zostanie
prawnikiem.
prawnikiem.
Po demobilizacji w 1920 roku i rozpoczęciu studiów prawniczych zaczął dorabiać jako autor
Po demobilizacji w 1920 roku i rozpoczęciu studiów prawniczych zaczął dorabiać jako autor
tekstów satyrycznych oraz piosenek i skeczy. Współpracował wówczas z kabaretami „Qui
tekstów satyrycznych oraz piosenek i skeczy. Współpracował wówczas z kabaretami „Qui
Pro Quo”, „Czarny Kot”, „Morskie Oko”. Posługiwał się pseudonimami Szer- Szeń oraz
Pro Quo”, „Czarny Kot”, „Morskie Oko”. Posługiwał się pseudonimami Szer- Szeń oraz
Inspicjent Brzeszczot.
Inspicjent Brzeszczot.
W 1926 roku ogłosił tom poezji „Oblicza zmyślone”.
W 1926 roku ogłosił tom poezji „Oblicza zmyślone”.
Pierwszy tomik wierszy dla dzieci- „Tańcowała igła z nitką”- wydano w 1938 r.
Pierwszy tomik wierszy dla dzieci- „Tańcowała igła z nitką”- wydano w 1938 r.
W 1939 roku wydano tom „Kaczka Dziwaczka”.
W 1939 roku wydano tom „Kaczka Dziwaczka”.
Na lata II wojny światowej przypada jeden z najważniejszych okresów twórczości
Na lata II wojny światowej przypada jeden z najważniejszych okresów twórczości
bajkopisarza- napisał on w tym czasie „Akademię pana Kleksa”, „Pana Dropsa i jego trupę”.
bajkopisarza- napisał on w tym czasie „Akademię pana Kleksa”, „Pana Dropsa i jego trupę”.
Dwie książki kontynuujące „Akademię…” („Podróże pana Kleksa” i „Tryumf pana Kleksa”)
Dwie książki kontynuujące „Akademię…” („Podróże pana Kleksa” i „Tryumf pana Kleksa”)
powstały kolejno w 1961 i w 1965 roku.
powstały kolejno w 1961 i w 1965 roku.
Twórczość
Twórczość
Brzechwa był zaprzyjaźniony z grafikiem Janem Marcinem
Brzechwa był zaprzyjaźniony z grafikiem Janem Marcinem
Szancerem, autorem licznych ilustracji do jego tekstów.
Szancerem, autorem licznych ilustracji do jego tekstów.
W latach 50. XX wieku pisał socrealistyczne wiersze propagandowe,
W latach 50. XX wieku pisał socrealistyczne wiersze propagandowe,
gloryfikujące partię (do której sam nie należał) i ustrój socjalistyczny.
gloryfikujące partię (do której sam nie należał) i ustrój socjalistyczny.
W latach późniejszych nie angażował się w twórczość polityczną,
W latach późniejszych nie angażował się w twórczość polityczną,
uchodził za biernego kontestatora ustroju.
uchodził za biernego kontestatora ustroju.
Tłumaczył z języka rosyjskiego utwory A. Puszkina,
Tłumaczył z języka rosyjskiego utwory A. Puszkina,
S. Jesienina i W. Majakowskiego.
S. Jesienina i W. Majakowskiego.
Był autorem komentarza do ustawy o prawie autorskim z 1926 roku
Był autorem komentarza do ustawy o prawie autorskim z 1926 roku
(książka przygotowana do druku w 1939 roku, ocalała w formie
(książka przygotowana do druku w 1939 roku, ocalała w formie
egzemplarzy korekty drukarskiej).
egzemplarzy korekty drukarskiej).
Nagrody
Nagrody
W 1955 roku Jan Brzechwa otrzymał nagrodę
W 1955 roku Jan Brzechwa otrzymał nagrodę
miasta Warszawy za całokształt twórczości,
miasta Warszawy za całokształt twórczości,
w 1956 roku nagrodę Prezesa Rady Ministrów
w 1956 roku nagrodę Prezesa Rady Ministrów
za twórczość dla dzieci i młodzieży, natomiast
za twórczość dla dzieci i młodzieży, natomiast
w 1965 roku- nagrodę Ministra Kultury
w 1965 roku- nagrodę Ministra Kultury
i Sztuki I stopnia za całokształt twórczości.
i Sztuki I stopnia za całokształt twórczości.
Rok urodzenia poety
Rok urodzenia poety
Istnieją niejasności co do roku urodzenia poety. Większość
Istnieją niejasności co do roku urodzenia poety. Większość
encyklopedii podaje rok urodzenia 1900. Sytuację tę tłumaczy Janusz
encyklopedii podaje rok urodzenia 1900. Sytuację tę tłumaczy Janusz
Odrowąż- Pieniążek, dyrektor Muzeum Literatury w Warszawie, w liście
Odrowąż- Pieniążek, dyrektor Muzeum Literatury w Warszawie, w liście
opublikowanym w „Gazecie Wyborczej” (2000, nr 195 z 22 sierpnia):
opublikowanym w „Gazecie Wyborczej” (2000, nr 195 z 22 sierpnia):
>>Posiadamy niezbite dowody na to, że urodził się w Żmerynce na
>>Posiadamy niezbite dowody na to, że urodził się w Żmerynce na
Podolu 15 sierpnia 1898 r., co stwierdzał własnoręcznie choćby w
Podolu 15 sierpnia 1898 r., co stwierdzał własnoręcznie choćby w
podaniu
podaniu
o weryfikację jako członka ZAIKS-u dnia 1 września 1945 r. Aliści
o weryfikację jako członka ZAIKS-u dnia 1 września 1945 r. Aliści
po drugim małżeństwie z osobą znacznie od siebie młodszą zaczął
po drugim małżeństwie z osobą znacznie od siebie młodszą zaczął
Brzechwa podawać datę 1900 i to tak konsekwentnie, że dziś we
Brzechwa podawać datę 1900 i to tak konsekwentnie, że dziś we
wszystkich encyklopediach i słownikach PWN, a nawet w
wszystkich encyklopediach i słownikach PWN, a nawet w
podstawowym wydawnictwie IBL „Współcześni pisarze polscy i
podstawowym wydawnictwie IBL „Współcześni pisarze polscy i
badacze literatury” figuruje rok urodzenia 1900 i jakoś nikogo nie
badacze literatury” figuruje rok urodzenia 1900 i jakoś nikogo nie
zdziwiło, że debiutował, mając lat 15<<
zdziwiło, że debiutował, mając lat 15<<
Znane cytaty…
Znane cytaty…
„
„
A to feler- westchnął seler”
A to feler- westchnął seler”
NA STRAGANIE
NA STRAGANIE
„
„
Na tapczanie siedzi leń, nic nie robi cały dzień”
Na tapczanie siedzi leń, nic nie robi cały dzień”
LEŃ
LEŃ
„
„
Niech mi każdy powie szczerze, skąd się wzięły dziury w serze?”
Niech mi każdy powie szczerze, skąd się wzięły dziury w serze?”
WRONA I SER
WRONA I SER
„
„
Tańcowała igła z nitką, igła- pięknie, nitka- brzydko”
Tańcowała igła z nitką, igła- pięknie, nitka- brzydko”
TAŃCOWAŁA IGŁA Z NITKĄ
TAŃCOWAŁA IGŁA Z NITKĄ
„
„
W Szczebrzeszynie chrząszcz brzmi w trzcinie i Szczebrzeszyn z tego słynie”
W Szczebrzeszynie chrząszcz brzmi w trzcinie i Szczebrzeszyn z tego słynie”
W SZCZEBRZESZYNIE
W SZCZEBRZESZYNIE
„
„
Nad rzeczką, opodal krzaczka, mieszkała Kaczka -dziwaczka”
Nad rzeczką, opodal krzaczka, mieszkała Kaczka -dziwaczka”
KACZKA- DZIWACZKA
KACZKA- DZIWACZKA