Rak jajnika - epidemiologia

Rak jajnika - epidemiologia



Najwyższa zachorowalność - USA, kraje

skandynawskie



Polska - rak jajnika zajmuje:



4 miejsce pod względem zachorowalności na

nowotwory złośliwe narządów płciowych – 10/100 tys



1 miejsce pod względem umieralności na

nowotwory złośliwe narządów płciowych

Umieralność w Polsce - 6.7/100 tys w 1999r (1957

kobiet)



Chorują gł. kobiety w wieku pomenopauzalnym.



Szczyt zachorowalności 60-75 rż.

Rak jajnika - czynniki ryzyka



Wzrost ryzyka



Obciążony wywiad rodzinny



Dieta wysokotłuszczowa, bogatobiałkowa



Wysoki status socjoekonomiczny, wyższe wykształcenie



Przebyte infekcja wirusowe, zwłaszcza świnka

(bezobjawowa)



Narażenie na związki zawierające talk lub azbest



Niepłodność w wywiadzie



Spadek ryzyka



Ciąże i porody



Antykoncepcja hormonalna > 6 miesięcy

Rak jajnika - zespoły

dziedziczne

5-10% raków jajnika

Zespół rodzinnego występowania raka

jajnika

Zespół rodzinnego występowania raka

sutka i jajnika

Zespół Lynch II (rak endometrium, rak

jajnika, niepolipowaty rak jelita grubego)

Rak jajnika - rozwój procesu

nowotworowego



Pierwotny rozwój w jednym lub obu jajnikach



Krytyczny moment-

przekroczenie lub pęknięcie torebki

guza



naciekanie tkanek sąsiednich przez ciągłość



rozprzestrzenianie grup komórek nowotworowych i

egzofityczych rozrostów w całej jamie otrzewnej -

wszczepy na otrzewnej

trzewnej, ściennej, sieci



Nowotworowo zmieniona otrzewna produkuje zwiększone

ilości płynu - rozwój

wodobrzusza



Rozsiew drogą naczyń chłonnych - ww. chłonne miednicy

mniejszej, jamy brzusznej, okołoaortalne, zajęcie opłucnej.



Późno przerzuty drogą naczyń krwionośnych - wątroba,

płuca, kości.



Zespół Meigsa

- guz jajnika, wodobrzusze, płyn w jamie

opłucnej (łagodny włókniak jajnika, rzadko rak)

Rak jajnika - diagnostyka

Brak skutecznej metody przesiewowej!



Badanie ginekologiczne - niska czułość i

swoistość



Badania obrazowe



USG, zwłaszcza przezpochwowe



tomografia komputerowa



rezonans magnetyczny



Markery nowotworowe:

CA 125

, Ca 19-9.

Rak jajnika - diagnostyka

ultrasonograficzna

Na łagodny charakter

guza wskazują:



struktura torbieli

jednokomorowej



cienka torebka, gładkie

obrysy torbieli



brak egzo- i

endofityczne rozrostów



brak unaczynienia lub

unaczynienie o

wysokooporowych

przepływach (RI>0.5)

Na złośliwy charakter

guza wskazują:



struktura lita,

torbielowato-lita,

wielokomorowa



gruba torebka,

nierówne obrysy guza



egzo- i endofityczne

rozrosty



bogate unaczynienie o

niskooporowych

przepływach (RI<0.5)

Rak jajnika - markery

nowotworowe

Antygen CA 125

norma <35 U/ml



podwyższone stężenia w >80% raków surowiczych,

endometrioidalnych, jasnokomórkowych,

niezróżnicowanych



w stanach fizjologicznych (I trymestr ciąży, miesiączka)



stanach patologicznych (endometrioza, mięśniaki macicy, stany zapalne)



chorobach innych narządów (choroby wątroby, RZS, SLE)



innych nowotworach (trzustki, sutka, płuca, wątroby)

Niska wartość pojedynczego pomiaru



stężenie wzrasta wraz z masą guza i stopniem

zaawansowania nowotworu



monitorowanie wyników leczenia, wykrywanie wznowy

Rak jajnika - objawy



Brak objawów wczesnych!



Objawy późne - niespecyficzne:



bóle brzucha



powiększenie obwodu brzucha



zmiana rytmu wypróżnień



zaburzenia dyzuryczne



wyczuwalny guz w jamie brzusznej



facies ovarica

Rak jajnika - klasyfikacja wg

FIGO

STOPIEŃ I

Rak obejmuje jajniki



IA:

guz jednego jajnika, torebka guza

nieuszkodzona, bez nacieku torebki, bez wysięku



IB:

guzy obu jajników, torebka guzów

nieuszkodzona, bez nacieku torebki, bez wysięku



IC:

naciekanie torebki lub/i uszkodzona torebka

guza lub/i wodobrzusze, komórki nowotworowe w

płynie otrzewnowym

Rak jajnika - klasyfikacja wg

FIGO

STOPIEŃ II

Rak obejmuje jajniki, nacieki w miednicy

mniejszej



IIA:

naciek lub przerzuty do macicy, jajowodów



IIB:

naciek innych tkanek miednicy mniejszej



IIC:

guz jak w stopniu IIA lub IIB, wodobrzusze,

komórki nowotworowe w płynie otrzewnowym

Rak jajnika - klasyfikacja wg

FIGO

STOPIEŃ III

Rak szerzy się poza miednicę mniejszą

wewnątrzotrzewnowo, przerzuty do węzłów

chłonnych zaotrzewnowych lub pachwinowych



IIIA:

makroskopowo rak ograniczony do

miednicy mniejszej, histologicznie potwierdzone

przerzuty na powierzchni otrzewnej



IIIB:

nacieki śródotrzewnowe <2 cm średnicy



IIIC:

nacieki śródotrzewnowe >2 cm średnicy,

przerzuty do węzłów chłonnych zaotrzewnowych

lub pachwinowych

Rak jajnika - klasyfikacja wg

FIGO

STOPIEŃ IV

Guz jajnika lub obu jajników, przerzuty

odległe



przerzuty odległe (płuca, kości, przerzuty

do miąższu wątroby)



nowotworowy charakter wysięku w

opłucnej

Guzy nabłonkowe jajnika - typy

histologiczne



Guzy surowicze



Guzy śluzowe



Guzy endometrioidalne



Guzy jasnokomórkowe



Guzy z komórek przejściowych (guzy

Brennera)



Guzy płaskonabłonkowe



Raki niezróżnicowane



Raki mieszane i niesklasyfikowane

Guzy nabłonkowe jajnika -

postacie graniczne



Zaburzenia w strukturze jądra

komórkowego



Nie naciekają podścieliska



Torebka nieuszkodzona - zachowują się

jak zmiany łagodne



Torebka uszkodzona - powolny wzrost,

niski potencjał dawania przerzutów

Guzy nabłonkowe jajnika

Guzy surowicze



łagodne torbiele surowicze-

cystadenoma serosum



guzy o granicznej złośliwości

borderline tumor



raki surowicze

- cystadenocarcinoma

serosum

Guzy nabłonkowe jajnika

Guzy śluzowe



łagodne torbiele śluzowe -

cystadenoma mucinosum



guzy o granicznej złośliwości

borderline tumor



raki śluzowe

- cystadenocarcinoma

mucinosum

Guzy nabłonkowe jajnika

Guzy endometrioidalne



łagodne torbiele endometrioidalne-

cystadenoma endometrioides



guzy o granicznej złośliwości

borderline tumor



raki endometrioidalne

cystadenocarcinoma endometrioides

Guzy nabłonkowe jajnika

Guzy jasnokomórkowe



torbiele łagodne -

cystadenoma

clarocellulare



guzy o granicznej złośliwości

borderline tumor



raki jasnokomórkowe

cystadenocarcinoma clarocellulare

Guzy nabłonkowe jajnika

Guzy Brennera



łagodne guzy Brennera



guzy o granicznej złośliwości



złośliwe guzy Brennera

(kazuistyczne przypadki)

Rak jajnika - leczenie

chirurgiczne



Cel zabiegu operacyjnego:



ocena rzeczywistego stopnia zaawansowania



usunięcie całej masy nowotworu (stopień

I,II)



usunięcie jak największej masy nowotworu -

cytoredukcja (stopień III)

Pierwotny zabieg operacyjny ma podstawowy wpływ

na sposób dalszego leczenia i rokowanie

pacjentki

Rak jajnika - leczenie

chirurgiczne

STOPIEŃ I i II

Usunięcie macicy z przydatkami drogą

brzuszną

W czasie zabiegu operacyjnego należy :



pobrać płyn lub popłuczyny otrzewnowe do

badania cytologicznego



pobrać wymazy spod kopuł przepony



obejrzeć i zbadać palpacyjnie wszystkie narządy

jamy brzusznej



wykonać biopsję otrzewnej ściennej (ślepe próby)



wykonać biopsję węzłów chłonnych biodrowo-

zasłonowych i okołoaortalnych



usunąć sieć większą i wyrostek robaczkowy

Rak jajnika - leczenie

chirurgiczne

STOPIEŃ III i IV

Pierwotna operacja cytoredukcyjna -

usunięcie jak największej masy guza:



macicy z przydatkami



sieci większej i wyrostka robaczkowego



wszystkich widocznych możliwych do

usunięcia ognisk nowotworu

Optymalna cytoredukcja (pozostawienie

ognisk<1 cm) istotnie wpływa na

wydłużenie życia pacjentki

Rak jajnika - leczenie

chirurgiczne



Laparotomia diagnostyczna

- stopień III,

IV - przypadki nieresekcyjne



możliwość cytoredukcyjnej operacji odroczonej po

3 kursach chemioterapii



Wtórna operacja cytoredukcyjna

wznowy, choroba przetrwała po

chemioterapii



Operacje paliatywne

(sztuczny odbyt,

zespolenia omijające)



Operacje typu „

second look

”

Rak jajnika - chemioterapia



Schematy wielolekowe (zwykle 6 kursów).



Podstawowe leki:



taksoidy:

paklitaksel,

docetaksel



analogi platyny:

cisplatyna

, karboplatyna



Inne leki (brak odpowiedzi na leki I linii, wznowa):

cyklofosfamid, topotekan, liposomalna doksorubicyna.



Chemioterapia dootrzewnowa (cisplatyna)

Monitorowanie: poziom CA125, tomografia

komputerowa

Rak jajnika - czynniki

prognostyczne



Stopień zaawansowania nowotworu

(staging)



Stopień zróżnicowania histologicznego

(grading)



Typ histologiczny



Stopień cytoredukcji



Wiek i stan ogólny pacjentki

Rak jajnika - wyniki leczenia

Wskaźniki przeżyć pięcioletnich:



stopień I: 80-90%



stopień II: 60%



stopień III: 15-20%



stopień IV: 5%

Jedynie około 25% rozpoznań - stopień I

Nienabłonkowe nowotwory

jajnika - typy histologiczne

Około 20% wszystkich nowotworów jajnika



Nowotwory

gonadalne

ze sznurów płciowych



Nowotwory

germinalne

z pierwotnej komórki rozrodczej



Nowotwory

niespecyficzne dla gonad

z podścieliska jajnika



Nowotwory

przerzutowe

Nowotwory gonadalne -

sznurów płciowych



Struktury gonady żeńskiej



folliculoma

(estrogeny)



nieprawidłowe krwawienia maciczne -

wczesne

objawy



rozrosty/rak endometrium



niska złośliwość



chirurgia + teleradioterapia



thecoma

(estrogeny, androgeny)

fibroma

(-)



łagodne - leczenie chirurgiczne



Struktury gonady męskiej

(androgeny, estrogeny)

zwykle łagodne



androblastoma



sertiolioma



leydigioma



Mieszane -

Gynandroblastoma

Nowotwory germinalne

z pierwotnej komórki rozrodczej gonady



70% rozpoznań przed 30 rokiem życia



im młodsza chora, tym gorsze rokowanie



utkanie monomorficzne

(jeden typ komórek

przypominajacych gonocyty)



różnicujące się w struktury pozazarodkowe

(trofoblast, pęcherzyk żółtkowy)



różnicujące się w kierunku linii zarodkowej

na różnych etapach ontogenezy - utkanie

zarodkowe, płodowe, utkanie tkanek dojrzałych

Nowotwory germinalne

utkanie monomorficzne



Rozrodczak -

dysgerminoma -

HCG



stosunkowo powolny wzrost > 50% rozpoznań w I

stopniu



chirurgia + teleradioterapia



wrażliwy na cytostatyki



ok. 80% przeżyć pięcioletnich



Rak zarodkowy -

ca embionale -

AFP, CEA,

HCG



bardzo złośliwy



może być czynny hormonalnie - przedwczesne

dojrzewanie płciowe



chirurgia + chemioterapia

Nowotwory germinalne

odtwarzające tkanki pozazarodkowe



Guz pęcherzyka żółtkowego -

endodermal sinus tumor -

AFP



bardzo szybki wzrost



chirurgia + wielolekowa chemioterapia



złe rokowanie



Rak kosmówki -

choriocarcinoma -

HCG



komórki syncytio- i cytotrofoblastu



bardzo złośliwy - szybko daje przerzuty



chirurgia + chemioterapia



złe rokowanie

Nowotwory germinalne

różnicujące się w kierunku linii zarodkowej



Poliembrioma



utkanie tarczki zarodkowej



towarzyszy złośliwym guzom germinalnym



Potworniaki -

teratoma



Potworniak niedojrzały (tkanki płodowe)



szybki wzrost, bardzo złośliwy, złe rokowanie



chirurgia + chemioterapia



Potworniak dojrzały

najczęstszy guz germinalny



gł. wiek rozrodczy



postacie cystyczne, zawierają włosy, zęby, elementy chrząstek ,

kości



najczęsciej łagodny charakter - leczenie chirurgiczne

Document Outline