Etapy procesu badań 
społecznych

      Marcin 

Kocór

Plan szkolenia  dzień 1

losy absolwentów

1. konceptualizacja

2. operacjonalizacja

3. dobór próby

4. wybór techniki 
badawczej/narzędzia

5. konstrukcja  

narzędzia

tworzenie koncepcji badań  po co badania są robione?
 precyzowanie problemu badawczego i przełożenie go na kolejne 

etapy:

1.

definicja problemu badawczego



wyjście od możliwie szerokiego ujęcia problemu i stopniowe 
zawężanie go (model lejka) lepsze zrozumienie co jest 

właściwym problemem



tło problemu  wszelkie kwestie drugo- i trzeciorzędne 

związane z problemem



pomocne działania:
 analiza danych zastanych  co ktoś już na ten temat 

napisał?
 badania eksploracyjne: rozmowy z ekspertami, badania 

fokusowe, wywiady pogłębione

Konceptualizacja

2.

pytania badawcze



przełożenie głównego problemu badawczego na kwestie 

szczegółowe

Konceptualizacja

aktywność 

społeczna młodzieży 

szkół 

ponadgimnazjalnych

PROBLEM BADAWCZY

PYTANIA BADAWCZE

 jaki jest poziom 

aktywności 

społecznej 

młodzieży?

 jakie są formy 

aktywności 

społecznej 

młodzieży?

 od czego zależy 

aktywność 

społeczna 

młodzieży?

3.

cele badawcze



określenie co będzie celem badań w przypadku 

poszczególnych pytań badawczych

Konceptualizacja

PYTANIA BADAWCZE

 jaki jest poziom 

aktywności 

społecznej 

młodzieży?

 jakie są formy 

aktywności 

społecznej 

młodzieży?

 od czego zależy 

aktywność 

społeczna 

młodzieży?

CELE BADAWCZE

 określenie 

poziomu aktywności 

społecznej 

młodzieży

 wskazanie form 

aktywności 

społecznej 

młodzieży

 od czego zależy 

aktywność 

społeczna 

młodzieży?

charakterystyka 

poszczególnych 

form, najczęstsze 

formy

czynniki wpływające 

na większą bądź 

mniejszą aktywność

4.

hipotezy badawcze



podstawowe twierdzenia testowane w badaniach  

określają one zależności pomiędzy różnymi zmiennymi



mają postać prognozy  muszą być sprawdzalne 

(test/weryfikacja hipotez)



ogólna postać

Konceptualizacja

... wynika z / wpływa na 

...

X                                    

Y

 od czego zależy 

aktywność 

społeczna 

młodzieży?

CELE BADAWCZE

HIPOTEZY BADAWCZE

im wyższy status 

społeczno-

ekonomiczny 

rodziców tym 

większa aktywność 

społeczna dzieci

Ogólne zasady:
 wyrazistość: poszczególne rzeczy (definicja problemu, 

pytania badawcze ...) powinny być jasne i zrozumiałe, 
przynajmniej dla autorów :)

 prostota: im prostsza konstrukcja tym większa przejrzystość 

i wyrazistość

Po co potrzebna jest konceptualizacja?

1) napisanie projektu badań
2) pomoc w zrozumieniu czy naprawdę wiadomo co będzie 
badane
3) kontrola realizacji badań

Konceptualizacja

... i uzyskanie funduszy

Czym jest operacjonalizacja?
 przełożenie zdefiniowanych pojęć, postawionych hipotez 

badawczych na język badań, czynności badawczych        

(„instrukcja obsługi badań”)

 jak coś zbadać???

Jaki jest poziom aktywności społecznej młodzieży szkół 

ponadgimnazjalnych?

Trzy etapy poprawnej operacjonalizacji:

1.

definicja pojęć



musi być zrozumiała i możliwie prosta



w definicji pojęcia można zawrzeć pewne wskazówki jak je 

badać

Operacjonalizacja

2.

dobór wskaźników

Co to jest wskaźnik?



dobór wskaźników musi być: 
 skuteczny  wskaźniki muszą pozwolić dobrze określić 

badane zjawisko
 ekonomiczny  wybór wskaźników które są 

„oszczędniejsze” do zbadania

Operacjonalizacja

zjawisko łatwe do 

zbadania/zmierze

nia

wskaźnik

badane zjawisko 

[ukryte bądź 

trudne do 

zbadania]

zjawisko wskazywane

3.

określenie sposobów pomiaru wskaźników 
 jak zmierzyć wskaźniki?



należy określić sposoby pomiaru WSZYSTKICH wskaźników 
wprowadzonych w definicji



MAKSYMALNIE precyzyjne określenie sposobów pomiaru 
wskaźników:
 jakimi narzędziem się posługiwać (przykład pytań 

kwestionariuszowych)
 kto będzie źródłem informacji (dobór próby lub jednostka 

analizy)
 w jaki sposób będą zbierane informacje (kiedy i co będzie 

badane?)



JAKIE WYNIKI POMIARU będą świadczyć o wystąpieniu 
badanego zjawiska, problemu

Operacjonalizacja

Pojęcie:

„brutalność w sporcie”

1.

Definicja:

Przez brutalność rozumiemy wszelkie zachowania zawodnika w trakcie gry, 

niezgodne z regułami tej gry i w bezpośredni sposób narażające zdrowie 

innych graczy

2.

Wskaźniki:

Wskaźnikiem brutalności zawodnika będzie liczba żółtych i czerwonych kartek 

uzyskanych przezeń w meczach pierwszoligowych w rozpatrywanym sezonie

3.

Pomiar wskaźników:

Biorąc pod uwagę wszystkie mecze I ligi w sezonie
2004-2005, dla każdego zawodnika wyliczymy:



liczbę minut spędzonych przez niego na boisku (m) 



liczbę otrzymanych przezeń żółtych kartek (z) 



liczbę otrzymanych przezeń czerwonych kartek (c)

Operacjonalizacja – przykład

3.

Pomiar wskaźników - cd:



liczbę minut podzielimy przez 90 (czas trwania pojedynczego meczu), aby 
czas spędzony na boisku wyrażony był nie w minutach, ale w meczach



każdą czerwoną kartkę będziemy traktować jako równoważną 3 kartkom 
żółtym  za każdą żółtą kartkę przyznamy 1 punkt karny, natomiast za 

czerwoną 3 punkty karne 



następnie zsumujemy punkty karne dla każdego zawodnika i sumę tę 
podzielimy przez całkowity czas gry

Miarą brutalności gracza będzie wartość wyliczonego dlań współczynnika 
B. Im wyższa wartość tego współczynnika, tym bardziej brutalny zawodnik.

Przedmiotem naszego zainteresowania są zawodnicy uczestniczący w 
rozgrywkach o mistrzostwo I ligi piłki nożnej w Polsce w sezonie 2004-2005

Źródłem danych do wyliczeń będą numery tygodnika „Piłka nożna” 
dotyczące rozgrywek sezonu jesiennego Orange Ekstraklasa 2006.

Operacjonalizacja – przykład

90

/

3

m

c

z

B



