Odrębności zabiegów resuscytacyjnych w 

ostrych zatruciach substancjami 

chemicznymi i lekami

Alicja Macheta, Marta Banach

Katedra Anestezjologii i Intensywnej Terapii              

Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego

 

 

Najczęstsze przyczyny ostrych zatruć:

1) zatrucia lekami (głównie samobójcze)
2) przedawkowanie substancji narkotycznych
3) alkohol etylowy, tlenek węgla
4) wypadki 

przemysłowe, 

działania 

wojenne, 

ataki 

terrorystyczne (zatrucia najczęściej masowe) 

     

Wprowadzenie (1)

Ostre  zatrucia  substancjami  chemicznymi  i 

lekami  są  wiodącą  przyczyną  nagłych  zatrzymań 
krążenia (NZK) wśród osób poniżej 40 roku życia.    
                  

(dane ze statystyk USA)

 

 

Wprowadzenie (2)

Do połowy ubiegłego stulecia za narząd krytyczny 
w ostrych zatruciach uważano układ oddechowy.

Obecnie  za  narząd  krytyczny  uznaje  się 

układ 

krążenia

.

 

 

Wprowadzenie (3)

Zaburzenia  sercowo-naczyniowe  są  jedną  z 
głównych 

przyczyn 

ciężkiego 

przebiegu 

i 

śmiertelności w ostrych zatruciach.

 

 

Układ oddechowy (1)

• resuscytacja  w  ostrych  zatruciach  bazuje  na 

schemacie ABCDE

• najczęstszą 

przyczyną 

niedrożności 

dróg 

oddechowych  i  niewydolności  oddechowej  jest 
utrata przytomności

 

   

Postępowanie:

•  zabezpieczenie drożności dróg oddechowych,
•  wspomaganie wentylacji płuc

 

 

Układ oddechowy (2)

    

!

 U pacjentów nieprzytomnych, bez zachowanych 

odruchów  z  tylnej  ściany  gardła,  konieczna  jest 
szybka  intubacja  z  zastosowaniem  ucisku  na 
chrząstkę 

pierścieniowatą 

krtani 

(aby 

zminimalizować 

ryzyko 

aspiracji 

treści 

żołądkowej) wykonana przez osobę fachową.

 

 

Układ oddechowy (3)

Użycie chlorsukcynylocholiny do tzw. „szybkiej 
intubacji”może być niebezpieczne ze względu na:

• jej działanie nasilające występowanie zaburzeń rytmu 

serca

    (niektóre lekami, CO)

• podwyższenie CTK (kokaina, itp.)
                           
• możliwość wydłużenia czasu bezdechu przy zatruciu 

związkami fosforoorganicznymi (blokującymi 
cholinesterazę)  

 

 

Układ oddechowy (4)

        w  przypadku  zatrucia  cyjankami,  siarkowodorem, 

związkami  fosforoorganicznymi  oraz  substancjami 
żrącymi należy unikać wentylacji usta-usta 

    
     

zalecana wentylacja przy użyciu maski Pocket-

mask lub worka samorozprężalnego z maską

 

 

Układ oddechowy (5)

 

W  zatruciach  opiatami  u  chorych  z  zachowanym  tętnem,  przed 

przystąpieniem do wentylacji mechanicznej, należy podać Naloxon w 
celu zwalczania niewydolności oddechowej.

?

 

 

Układ krążenia (1) 

Rodzaje zaburzeń rytmu serca prowadzące do 

zatrzymania krążenia

Bradykardia i bloki p-k indukowane lekami

     

 

Ciężka 

bradykardia 

spowodowana 

przedawkowaniem  leków  (głównie  glikozydy  nasercowe, 
beta-blokery,  blokery  kanału  Ca

2+

)  może  być  oporna  na 

leczenie  zgodne  ze  standardowym  protokołem  ALS 
(zablokowanie  przez  lek  receptorów  lub  bezpośrednie 
uszkodzenie komórek mięśnia sercowego)

 

 

Układ krążenia (2) 

Bradykardia c.d.

Ciężkie  zatrucie  digoksyną  lub  innymi  glikozydami  leczy  się 

za pomocą:

 Specyficznych przeciwciał 
 Elektrostymulacja

Zatrucie beta-blokerami leczy się za pomocą:
 Glukagonu (odtrutka)
 Izoproterenol
 Stymulacja zewnętrzna, endokawitarna
 Kontrapulsacja wewnątrzaortalna

Stymulacja  nieefektywna  przy  znacznym  upośledzeniu 

kurczliwości mięśnia sercowego

 

 

Układ krążenia (3) 

Bradykardia c.d.

Atropina – lek ratujący życie w zatruciach: 

1) związkami fosforoorganicznymi
2) karbaminianami
       
Ma zastosowanie nawet przy paradoksalnie 

występującej tachykardii w tych zatruciach.

 

 

Układ krążenia (4)

Bradykardia c.d.

Wskazania do podania preparatu Digibind:

• zagrażające  życiu  zaburzenia  rytmu  nie  reagujące  na 

konwencjonalne leczenie

• objawy  wstrząsu  kardiogennego  lub  gwałtownie 

rozwijająca się niewydolność krążenia

• hyperkaliemia (K

+ 

> 5.0 mmol/l)

• stężenie  digoksyny  w  surowicy  powyżej  10  ng/ml  u 

dorosłych i 5 ng/ml u dzieci

• zatrzymanie krążenia

 

 

Układ krążenia (5)

Tachykardia indukowana lekami

1) Tachyarytmie zagrażające życiu:
       - kardiowersja elektryczna

2) Wielokształtny częstoskurcz komorowy (Torsades de 

pointes):

       - suplementacja magnezu, potasu 
        (również u chorych z prawidłowym poziomem Mg

2+

 K

 +

 w 

surowicy)

       - elektrostymulacja narzuconą częstością 

3) Zatrucie trójcyklicznymi antydepresantami:
        - systemowa alkalizacja do pH 7.45-7.55 (wodorowęglan 

sodu)

        - uzupełnienie Na+
        - specyficznym antidotum jest fizostygmina

 

 

Układ krążenia (6)

Tachykardia indukowana lekami

Zalecenia ogólne:

• podanie  adenozyny  lub  zastosowanie  kardiowersji 

może być mało skuteczne

• korzystne  może  być  zastosowanie  leków  z  grupy 

benzodiazepin

• korzystne może być zastosowanie selektywnych beta-

blokerów np. propranolol

• inne 

stosowane 

leki: 

lidokaina 

(tachykardia 

komorowa), fenytoina (obecnie nie stosowana)

 

 

Układ krążenia (7)

Najpotężniejszym 

czynnikiem 

wyzwalającym  arytmie  w  ostrych  zatruciach 
jest 

hipoksja, 

na 

drugim 

miejscu 

jest 

wzmożona stymulacja adrenergiczna.

Istotna rola tlenoterapii !

 

 

Układ krążenia (8)

Główne czynniki pośrednie powodujące arytmie:

1) zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej
2) hipotermia / hipertermia
3) zaburzenia elektrolitowe
4) Spadek CTK

 

 

Układ krążenia (9)

Nie 

zaleca 

się 

stosowania 

leków 

antyarytmicznych  w  zaburzeniach  rytmu  i 
przewodzenia  gdyż  leki  te  same  nie  są 
wolne od działania kardiotoksycznego.

 

 

Układ krążenia (10) 

Lekiem pierwszego rzutu są benzodiazepiny (midazolam, 

diazepam, lorazepam)

Nitrogliceryna, fentolamina – leki II rzutu

Labetalol – gdy ciężkie nadciśnienie i tachykardia

Nadciśnienie, tachykardia i ostry zespół wieńcowy 

 indukowane lekami (kokaina)

 

 

Wstrząs (11)

1.

Hipowolemiczny (zatrucie diuretykami, krwawienie 

w substancjami żrącymi)

a)

resuscytacja płynami

b)

wazopresory (noradrenalina, dopamina)

2.

Kardiogenny (leki powodujące niewydolność 

krążenia lub/i poważne zaburzenia rytmu serca)

         leki działające inotropowo dodatnio 
        (wapń, glukagon, amrinon, glukoza z insuliną, dobutamina)

3.

Dystrybucyjny (zatrucia lekami działającymi 

depresyjnie na OUN)

a)

resuscytacja płynami

b)

wazopresory

 

 

Zatrzymanie krążenia (12)

• w przypadku zatrzymania krążenia należy postępować zgodnie z 

wytycznymi  dla  podstawowych  i  zaawansowanych  zabiegów 

resuscytacyjnych

• podanie  adrenaliny  wymaga  wydłużenia  czasu  pomiędzy 

kolejnymi 

dawkami 

oraz 

stosowania 

wyłącznie 

dawek 

standardowych (1 mg)

• należy unikać wysokich dawek

• w  przypadku  ciężkich  zatruć  wydłużenia 

standardowego  czasu  resuscytacji  może  okazać 

się skuteczne (nawet 3-5 godzin)

 

 

Specyficzne postępowanie terapeutyczne w zatruciach 

(1)

Wskazana jest jak najszybsza identyfikacja trucizny
Kontakt z Reg. Ośrodkiem Informacji Toksykologicznej

Procedury ograniczające wchłanianie przyjętej trucizny:

 węgiel medyczny
     powtarzane dawki korzystne w zatruciach karbamazepiną,      

fenobarbitalem, chininą, teofiliną

     (nie działa przy alkoholach, węglowodorach, metalach ciężkich, 

środkach żrących) 

 płukanie żołądka
    skuteczne tylko w ciągu 1 godziny od przyjęcia trucizny

 

 

Specyficzne postępowanie terapeutyczne w zatruciach 

(2)

Procedury przyspieszające wydalanie przyjetej trucizny:

 płukanie jelit
     nie stosuje się
 leki przeczyszczające (np. laktuloza, cytrynian 

magnezu)

     niewielka skuteczność
 forsowana diureza – mit w toksykologii
 alkalizacja moczu (pH >7.5)
     salicylany, barbiturany, TLA
 hemodializa
    metanol, glikol etylenowy, salicylany, lit

 

 

Specyficzne postępowanie terapeutyczne w zatruciach 

(3)

  

hemoperfuzja

     karbamazepina, fenobarbital, fenytoina, teofilina

  dializa albuminowa
      muchomor sromotnikowy

 

 

Dziękuję za uwagę