Slajd 1

< made by M. A. N. >

Charakterystyka ogólna i

mechanizm działania

sulfonamidów

Pochodne kwasu sulfanilowego, działającego

przeciwbakteryjnie, moczopędnie i

hipoglikemicznie

Antagoniści kwasu p-aminobenzoesowego (PABA),

niezbędnego do syntezy kwasu foliowego przez

bakterie

Kwas foliowy jest niezbędny do syntezy

nukleotydów purynowych i rozmnażania bakterii

< made by M. A. N. >

Mechanizm działania

sulfonamidów a oporność

naturalna

Sulfonamidy na skutek podobieństwa strukturalnego do PABA

wchodzą w jego miejsce w trakcie syntetyzowania kwasu

foliowego przez bakterie. W rezultacie tworzą się nieaktywne

analogi kwasu foliowego, blokujące syntezę puryn.

Poszczególne rodzaje sulfonamidów różnią się tzw. wskaźnikiem

aktywności, który wyraża zdolność do zastępowania PABA przez

sulfonamid, np. dla sulfanilamidu wynosi on 2000, a dla

sulfatiazolu 27.

Naturalnie oporne na sulfonamidy są drobnoustroje, które nie

syntetyzują kwasu foliowego, lecz pobierają w formie gotowej z

podłoża.

< made by M. A. N. >

Oporność na sulfonamidy i jej

mechanizm

Sulfonamidy nie działają na grzyby, wirusy, riteksje

Odporne na ich działanie są bakterie same wytwarzające

PABA

Mechanizm oporności:

Wzmożona produkcja PABA

Zmiana szlaków metabolicznych prowadzących do

syntezy PABA

Utrudnienie przenikania leku do wnętrza komórki

Nabytą odpornością charakteryzują się zwłaszcza

dwoinki zapalenia płuc, rzeżączki, gronkowce.

< made by M. A. N. >

Zakres działania sulfonamidów

Dawniej szeroko stosowane, ze względu na swoje

działanie zarówno na bakterie G(+) i G(-)

Obecnie ich stosowanie jest ograniczone z

powodu narastającej odporności i stosunkowo

licznych działań niepożądanych.

< made by M. A. N. >

Zastosowanie sulfonamidów

Większość należy uważać za przestarzałe, pewne

znaczenie mają tylko pochodne sulfonamidów (sulfony,

sulfasalazyna) oraz preparaty złożone sulfonamidów z

inhibitorami reduktazy kwasu dihydrofoliowego

Miejscowe stosowanie prostych preparatów

sulfonamidów (w kroplach do oczu, na rany) nie jest

zalecane ze względu na niewielką skuteczność i częste

reakcje uczuleniowe.

Są lekami z wyboru w nokardiozie i wrzodzie miękkim,

niekiedy stosowane w zakażeniach dolnego odcinka dróg

moczowych (sulfakarbamid)

< made by M. A. N. >

Farmakokinetyka - 1

Większość dobrze wchłania się z przewodu pokarmowego

(70-90%)

Max stężenie we krwi po podaniu doustnym po 2-3 h.

Wyjątek: sulfonamidy stosowane w zakażeniach układu

pokarmowego - praktycznie się nie wchłaniają

Łatwo przenikają przez błony biologiczne, więc ich

rozmieszczenie w organizmie jest dość równomierne (w

tkankach i płynach ustrojowych stanowi 50-80% stężenia we

krwi)

Słabo przenikają do płynu mózgowo-rdzeniowego

(przenikanie to zwiększa się w trakcie zapalenia opon)

Stosunkowo łatwo przenikają przez barierę łożyskową (po

kilku godzinach we krwi płodu stwierdza się 50-80% stężenia

we krwi matki)

< made by M. A. N. >

Farmakokinetyka - 2

Metabolizm – głównie w wątrobie (acetylacja,

utlenianie, sprzęganie z kwasem glukuronowym)

Acetylowane pochodne nie działają

bakteriostatycznie

Po utlenieniu mogą działać alergizująco na skórę

Wydalanie – przez nerki w wyniku przesączania

kłębuszkowego, w postaci wolnej oraz jako

nieczynne metabolity

< made by M. A. N. >

Zasady stosowania

Najczęściej podawanie doustne

Tylko niektóre sulfonamidy można podać

domięśniowo i dożylnie

Mała skuteczność i częste odczyny alergiczne w

przypadku maści, zasypek i roztworów

< made by M. A. N. >

Podział sulfonamidów

Krótko działające – dobrze wchłaniane z przewodu

pokarmowego i szybko wydalane

O przedłużonym czasie działania – dobrze

wchłaniane i wolno wydalane

Działające bakteriostatycznie jedynie w świetle

przewodu pokarmowego - słabo wchłaniane

< made by M. A. N. >

Sulfonamidy krótko

działające

Sulfafurazol – może być stosowany w zakażeniach dróg moczowych

(cewki i pęcherza) i rzadziej w innych chorobach bakterujnych; 8g/24h

w 4-6 dawkach

Sulfakarbamid – w moczu osiąga kilkakrotnie większe stężenie niż we

krwi, niełączy się z białkami i w małym stopniu ulega acetylacji w

wątrobie, zastosowanie w zapaleniach dróg moczowych i

zapobiegawczo przy niewielkich zabiegach urologicznych

(cystkoskopia, cewnikowanie), ; 3-4g/24h w dawkach co 6-8h

Praktycznie nie są stosowane:

Sulfatiazol

Sulfizomidyna

Sulfafenidol

Sulfadimidina

< made by M. A. N. >

Sulfonamidy o przedłużonym

czasie działania

Większość z nich wiąże się w znacznym stopniu z albuminami

krwi

Większość praktycznie wyszła z użycia ze względu na

działania uboczne

Sulfametoksazol – w preparacie złożonym z trimetoprimem

Sulfadimetoksyna – szczególnie duża toksyczność

Sulfaproksylina

Sulfamerazyna

Sulfafenazol

Sulfafen

Sulfametoksydiazyna

Sulfametoksypirazyna

Sulfadoksyna

< made by M. A. N. >

Sulfonamidy działające

bakteriostatycznie w świetle przewodu

pokarmowego

Brak uzasadnień do stosowania – może prowadzić

do zwiększenia częstości nosicielstwa

Sulfaguanidyna - jej stosowanie w zakażeniach

przewodu pokarmowego przedłuża czas choroby,

wchłaniany z przewodu pokarmowego do 50% -

możliwe działania niepożądane ogólne

Sukcynylosulfatiazol

Ftalilosulfatiazol

< made by M. A. N. >

Sulfonamidy nadal stosowane

-SULFASALAZYNA

Działanie bakteriostatyczne, przeciwzapalne, immunosupresyjne

Koryguje zaburzenia gospodarki sodowej i wodnej w chorym

jelicie

Zawiera kwas 5 – aminosalicylowy, związany kowalencyjnie z

sulfapirydyną, która odpowiada za większość działań

niepożądanych

Stosowana w: colitis ulceroza, chorobie Leśniowskiego-Crohna,

przewlekłych biegunkach, RZS

1-2g doustnie co 6h

Działania niepożądane – utrata łaknienia, nudności, bóle brzucha,

włókniejące zapalenie płuc, niedobór IgA, przejściowa

niepłodność u mężczyzn

Kwas 5-aminosalicylowy hamuje aktywność prostaglandyn w

jelicie, jest to uznawane za podstawowy mechanizm

terapeutycznego działania sulfosalazyny.

< made by M. A. N. >

Sulfonamidy nadal

stosowane

MESALAZYNA - mniej działań ubocznych od sulfosalazyny, zawiera

tylko kwas 5-aminosalicylowy

OKSALAZYNA – prolek złożony z 2 cząsteczek kwasu 5-

aminoslicylowego, rozpad układu w jelicie grubym, stosowana w RZS

SULFANILAMID – zasypka w ropnych zakażeniach skóry

W zapaleniach bakteryjnych spojówek:

SULFACETAMID – krople do oczu

SULFADIKRAMID – maść do oczu

SOLE SREBROWE SULFADIAZYNY I SULFOTIAZOLU – w nadkażeniach

ran, owrzodzeniach, odleżynach, oparzeniach, sulfonamid jako nośnik

dla jonów srebra (aktywność przeciwdrobnoustrojowa)

< made by M. A. N. >

Działania niepożądane

Ze strony układu krwiotwórczego: agranulocytoza,

trombocytopenia, leukopenia, niedokrwistość aplastyczna i

hemolityczna – zwłaszcza po sulfonamidach o przedłużonym

działaniu

Skąpomocz, białkomocz, krwinkomocz, krystalizacja

pochodnych w kanalikach nerkowych (starsze preparaty)

Alergie: wysypki skórne, obrzęki błony śluzowej, stawów,

odczyny hipertermiczne

Krzyżowa odporność (wszystkie sulfonamidy i leki o strukturze

sulfamidopodobnej – furosemid i in.)

Krzyżowa alergia

Zespół Stevensa-Johnsona (rodzaj rumienia wielopostaciowego

z owrzodzeniem spojówek, jamy ustnej, cewki moczowej,

przebieg może być bardzo ciężki, nawet do zgonu)

Po podaniu doustnym: zmniejszenie łaknienia, nudności, bóle

brzucha, biegunki, żółtaczka (zastoinowa)

Bóle głowy, depresja, ataksja, zapalenie nerwów obwodowych

Nie powinno się prowadzić pojazdów

< made by M. A. N. >

Przeciwwskazania

Nadwrażliwość

Niewydolność nerek i wątroby

Zmiany w układzie krwionośnym

Nie stosować u kobiet w ciąży i u niemowląt

Nie opalać się i nie naświetlać się lampą

kwarcową – ryzyko reakcji fototoksycznej

< made by M. A. N. >

Interakcje sulfonamidów z

innymi lekami

Działanie sulfonamidów znoszą leki miejscowo

znieczulające (działają antagonistycznie)

Działanie toksyczne sulfonamidów względem układu

krwiotwórczego, nerek i wątroby jest potęgowane przez

nienarkotyczne leki przeciwbólowe o działaniu

przeciwzapalnym i alkohol

Wzmacniają działanie doustnych hipoglikemizujących

leków z grupy pochodnych sulfonylomocznika przez

wypieranie ich z połączeń białkowych, zwolnienie

biotransformacji i szybkości wydalania

Potęgują działanie leków przeciwzakrzepowych

Wchłanianie sulfonamidów zmniejszają leki zobojętniające

< made by M. A. N. >

Preparaty złożone sulfonamidów i

inhibitorów reduktazy kwasu

dihydrofoliowego

KO-TRIMOKSAZOL

TRIMETOPRIM

KOTRIMAZYNA – sulfadiazyna + trimetoprim 5:1, w

zakażeniach dróg moczowych 500 mg (dzieci 125-

250 mg) co 12h

KO-TRIFAMOL – sulfamoksol 400 mg +80 mg

trimetoprimu

KO-ZOLTRIM – sulfametrol + trimetoprim

KELFIPRIM – trimetoprim + sulfometapirazyna

Wskazania i działania niepożądane – takie same jak

w przypadku ko-trimoksazolu

< made by M. A. N. >

KO-TRIMOKSAZOL - 1

Preparat złożony w stosunku 1:5

Trimetoprim – inhibitor reduktazy kw.

dihydrofoliowego (hamuje przemianę kwasu

dihydrofoliowego do tetrahydrofoliowego), w 44%

wiąże się z białkami krwi, T½ = 10-16 h,

wydalanie – w większości w postaci niezmienionej

Sulfametaksazol – hamuje syntezę kwasu

foliowego, w 60% wiąże się z białkami krwi, t1/2 =

10 h, wydalanie w postaci niezmienionej i

nieczynnych pochodnych acetylowych

< made by M. A. N. >

KO-TRIMOKSAZOL - 2

Wprowadzony w latach 60., ma synergetyczne działanie

przeciwbakteryjne, działa bakteriostatycznie

Hamuje rozwój bakterii G(+) i G(-) – E.coli, Roteus

vulgaris, Slmonella spp., Shigella spp., Pneumocystis

carinii

Nie działa na prątki, grzyby i wirusy

Rzadziej występuje oporność na preparat złożony, ale

obserwuje się obecnie duży odsetek szczepów różnych

rodzajów bakterii opornych

< made by M. A. N. >

KO-TRIMOKSAZOL - 3

Łatwo wchłania się z przewodu pokarmowego (>90%)

Max stężenie we krwi po 2-4 h po podaniu doustnym

Dobrze przenika do tkanek (w płucach i nerkach stężenie

wyższe niż w surowicy)

Wydalanie – nerki (bardzo duże stężenia trimpetoprimu w

moczu)

Zastosowanie

Toksoplazmoza, bruleloza, nokardioza, wrzód miękki

Zakażenia układu moczowego, oddechowego,

pokarmowego, narządów płciowych

Dury, paradury, zwalczanie nosicielstwa

Zapalenia gruczołu krokowego

< made by M. A. N. >

KO-TRIMOKSAZOL - 4

Przeciwwskazania bezwzględne:

Uczulenie na składniki leku

Uszkodzenie miąższowe nerek i wątroby

Uszkodzenie układu krwiotwórczego

Ciąża, okres karmienia, okres noworodkowy

Działania niepożądane

Skórne objawy alergiczne – pokrzywka, nadwrażliwość na

światło, rumień wielopostaciowy, zespół Stevena-Johnsona

Zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego

Zmiany w układzie krwiotwórczym

Objawy ze strony układu nerwowego – nie wolno prowadzić

pojazdów

< made by M. A. N. >

KO-TRIMOKSAZOL - 5

Dawkowanie

Najczęściej doustnie

Dorośli 960 mg (2 tabl. co 8-12h)

Dzieci 120-480 mg co 12h

W cięższych zakażeniach dawkowanie może

wynosić 1,44 g (3 tabl.) co 12 h

Postacie: forte i retard, syropy dla dzieci, postacie

pozajelitowe, domięśniowe, dożylne

Zazwyczaj przez 7-12 dni, w przewlekłych

zakażeniach dolnego odcinka dróg moczowych

oraz w salmonellozach – do 3 tygodni

< made by M. A. N. >

TRIMETOPRIM - 1

Zastosowanie:

w zakażeniach układu moczowego spowodowanych przez

wrażliwe szczepy Enterobacter spp., E. coli, Proteus mirabilis,

gronkowce koagulazoujemne, w tym Staphylococcus

saprophyticus

w zakażeniach dróg oddechowych wywołanych przez

pierwotniaka Pneumocystis carinii

Dawkowanie

Zazwyczaj doustnie 200 mg co 12 h

Rzadko dożylnie 150-250 mg co 12 h

Większe dawki wskazane w pneumocystozie 15 mg/kg na dobę

w 3 dawkach podzielonych lub 300 mg co 8 h wraz z dapsonem

w dawce 100 mg na dobę

< made by M. A. N. >

TRIMETOPRIM - 2

W przeciwieństwie do sulfonamidów trimetoprim

znacznie łatwiej przenika do wnętrza komórki oraz do

płynu mózgowo-rdzeniowego

Działania niepożądane podobne jak w przypadku

sulfonamidów

Działanie teratogenne – badania na zwierzętach

Nie stosuje się u kobiet w ciąży

TETRAOKSOPRIM

Analog trimetoprimu

T1/2 = 6,5 h

Stosowany zazwyczaj w połączeniu z sulfadiazyną

< made by M. A. N. >

SULFONY

Działają bakteriostatycznie na bakterie G(+) i G(-)

Stosowane przede wszystkim w leczeniu trądu

(Mycobacterium leprae)

Przedstawiciele:

Dapson

Aldesulfon

< made by M. A. N. >

DAPSON - 1

stosowany w leczeniu trądu, gruźlicy u chorych na AIDS,

pomocniczo w pneumocystozie, w celiakii

Wolno się wchłania z przewodu pokarmowego, ale

prawie całkowicie

Max stężenie po 2-4 h, w 50% wiąże się z białkami krwi

T1/2 = 17 h

Wydalanie – głównie przez nerki (70-80%), przede

wszystkim w postaci glukuronianów

Dawkowanie

początkowo 25-50 mg 2x w tyg., stopniowo zwiększając

do 400 mg 2x w tyg. lub 100 mg dziennie

< made by M. A. N. >

DAPSON - 2

Działania niepożądane:

Brak łaknienia, nudności, wymioty

Bóle głowy, bezsenność

skórne objawy alergiczne

parestezje, psychozy, odczyny hipertermiczne

zmiany w układzie krwiotwórczym (hemoliza

krwinek, methemoglobinemia, niedokrwistość

hemolityczna, agranulocytoza)

odczyn Jarisha-Herxheimera (po 5-6 tyg. stosowania)

Terapia skojarzona z rifampicyną lub klofazyminą

Document Outline