PowerPoint Presentation

Charakterystyka biologiczna

i psychologiczna przemian

okresu dojrzewania

Opracowała: Beata Okrój

Fizjologia okresu

dojrzewania

•

W psychologii tradycyjnej wiekiem dojrzewania

nazywano okres między 12 a 21-25 rokiem życia.

Uznano go za okres przejściowy między

dzieciństwem a dorosłością

dzielono go na dwie

lub trzy fazy np. Baley(1958) wyróżnia:

•

Przedpokwitanie (13-15 lat)

•

Pokwitanie (14-17 lat)

•

Wiek młodzieńczy (18,20,24 lata)

Uwzględniając potrzeby

gimnazjum, przedmiotem

niniejszej charakterystyki jest

okres między 12 a 16

rokiem życia,

„

wczesny okres

pokwitania”

Każdy nastolatek w okresie

kształcenia gimnazjalnego

przeżywa jeden z najbardziej

burzliwych okresów w życiu

człowieka

Okres wielkich

przemian

cielesnych

i psychicznych

Ważne dla tego okresu

zjawiska omówimy w

następnej kolejności:

•

Dojrzewanie

fizyczne

•

Dojrzewanie

umysłowe

•

Dojrzewanie

społeczne

•

Dojrzewanie

emocjonalne

Dojrzewanie fizyczne

•

Zanik gruczołów grasicy

i szyszynki, które

dotychczas hamowały

czynności przysadki,

uruchamia nieswoiste

dla płci hormony

przysadkowe

wytwarzane pod

kontrolą mózgu-

podwzgórza.

Gonadotropiny
Androgeny

•

Gonadotropiny

pobudzają dojrzewanie

gruczołów płciowych-

gonad,

kora nadnerczy zaczyna

również produkować

zwiększone ilości

hormonów

zwanych androgenami

•

Androgeny

u kobiet wywodzą się z

kory nadnerczy, a u

mężczyzn z komórek

Leyoliga (w jądrach),

warunkują rozwój wtórnych

cech płciowych ( wzrost

prącia łechtaczki, rozwój

moszny i warg sromowych

większych oraz rozwój

owłosienia

łonowego i pachwinowego).

Silniejsza, ilościowo i jakościowo, produkcja

androgenów u mężczyzn

powoduje męskie

•

owłosienie ciała

•

brody,

•

wąsy,

•

zmiana głosu,

oraz rozwój silniejszych kości i mięśni.

•

Fazę przedpokwitaniową

cechuje przyrost wagi ciała i u

polskich dzieci przypada na 9-

10 rok życia.

Rozwój

„wczesnego

okresu pokwitania”

(12-16 r. ż.)

13 r. ż. (chłopcy)

•powiększenie jąder

•pojawienie owłosienia

łonowego

•rozwój gruczołów

potowych

14 r.ż. (dziewczęta)

•obrzmienie gruczołów

piersiowych

szczyt skoku wzrostu

przypada

13.5-15.5 r.ż.

14r.ż.(chłopcy)

•pojawia się owłosienie
pachowe

•trądzik, wąsy

•zmiana głosu

•

Przemiany w organizmie są nierównomierne.

Najbardziej wyraźne są zaburzenia sercowo-

naczyniowe. Przyrost wagi i ciała i mięśnia sercowego

nie zawsze następuje równolegle. Zaburzenia te

cechuje skłonność do omdleń, sinienie rąk i nóg,

okresowe niedotlenienie układu nerwowego

manifestuje się bólami głowy, znużeniem, stanami

osłabienia.

Rozwój płuc też nie nadąża za wzrostem ciała,

wentylacja płuc nie odbywa się , więc kosztem

pogłębiania oddechów, ale kosztem ich przyśpieszania

i płytkości.

Między 12 a 15

rokiem życia ustala

się:

•

wagę i objętość

mózgowia

MĘŻCZYŹNI
KOBIETY

Waga:

(1375-1405g) (1245-
1275g)

Objętość:

Około 1330 cm

Zmiany anatomiczne

układu nerwowego

•

Intensywnie kształtują się płaty czołowe,

ciemieniowe i potyliczne. Zwiększa się ilość

kojarzeniowych włókien nerwowych.

Pojawiają się zaburzenia dynamiki procesów

nerwowych, pobudzenie przeważa nad

hamowaniem, kontrola korowa słabnie, w

motywach większego znaczenia nabierają

instynkty i uczucia niższe zachowania

cechuje chwiejność i sprzeczność uczuć.

Wzrost wrażliwości na

działanie szkodliwych

czynników

zatru

zaburzeń

odżywiani

zakażeń

•Wzrasta skłonność do takich przewlekłych chorób jak:

gruźlica

Choroby

nerwowe

psychiczne

gościec

anemia

Choroby
gruczołów
dokrewnych

Zjawisko akceleracji

•

Polega

ono na przyśpieszeniu tempa rozwoju organizmu

( rozmiarów ciała i dojrzałości fizjologicznej) jednej

generacji pokoleniowej w porównaniu z poprzednią.

Zjawisko to uwidacznia się w warstwach społecznych lepiej

sytuowanych i jest częstsze w środowisku miejskim niż

wiejskim.

Przyczyn

akceleracji upatruje się we wzroście kultury

materialnej i w polepszeniu warunków bytowych, sanitarno-

higienicznych , obniżeniu zachorowań we wczesnym

dzieciństwie na choroby zakaźne.

Akceleracja

ma także swój aspekt psychologiczny – może

prowadzić do asynchronii między rozwojem psychicznym a

fizycznym ( Piaget 1967)

Dojrzewanie umysłowe

•

Polega na rozwoju funkcji poznawczych. Spostrzeżenia

staja się bardziej wielostronne, co wiąże się z

dochodzeniem przez zmysły do szczytowego poziomu

i z doskonaleniem procesów myślowych

umożliwiających dokładniejszą analizę i syntezę

spostrzeganej rzeczywistości.

Występuje przejście od myślenia konkretnego i

obrazowego do myślenia abstrakcyjnego, pamięć

logiczna stopniowo uzyskuje przewagę nad

mechaniczną

Rozwój myślenia

Od 12 roku życia myślenie z operacji konkretnych
wchodzi w stadium operacji formalnych
umożliwiających hipotetyczno- dedukcyjne
rozumowanie. Rozwój myślenia zmienia postawę
młodzieży wobec problemów życiowych.

Młodzież doskonale wyłapuje sprzeczności między
postępowaniem dorosłych a głoszonymi prze nich
zasadami, między teorią a praktyką.

Wyłuskiwanie sprzeczności i niekonsekwencji
prowadzi do dyskusji, sporów, dociekań
myślowych, bywa też, że do uczuć złości
przejawiającej się w formach krytykanctwa,
przekleństw, milczenia i sarkazmu

Zjawisko astenizacji

psychicznej

Między 13-16 rokiem życia zaobserwowano

wśród młodzieży

zjawisko astenizacji

psychicznej.

Objawia się ono skłonnością do :

•zmęczenia

•trudnością skupienia uwagi

•niechęcią do wysiłku umysłowego

Astenizacja wynika zarówno z gwałtownych

przemian fizjologicznych, jak i ze zmian form

myślowych.

Przy opóźnionym dojrzewaniu zjawisko to może

przenosić się na okres po 17 roku życia.

Dojrzewanie emocjonalne

•

Życie uczuciowe, w

okresie dorastania,

różni się od stanów

emocjonalnych

innych okresów

rozwojowych

Fazy dojrzewania

emocjonalnego

•

Negatywna

- dotyczy treści,

przebiegu,

intensywności i

dynamiki uczuć,

oscylujących między

nastrojami krańcowymi,

dając obraz chwiejności

emocjonalnej z

przewagą przykrych

nastrojów

•

Pozytywna

-przeważają uczucia

przyjemne i

konstruktywne

Objawy dojrzewania

emocjonalnego

Część psychologów dopatruje się u młodzieży :

•

Postawy lękowej ( szczyt przypada na 13-14 r.ż)

•

Oceny wyglądu zewnętrznego przez otoczenie

•

występowania przekory ( po 12 r.ż.)

Młodzież przeciwstawia swoją wolę otoczeniu:

•

Negatywny stosunek do rodziców, nauczycieli oraz

norm i przepisów społecznych

Warunkiem prawidłowego rozwoju

emocjonalnego jest uczestnictwo

młodzieży w życiu społecznym

( w życiu szkolnym):

•

Kółka przedmiotowe

•

Chóry szkolne

•

Konkursy przedmiotowe

•

Przedsięwzięcia społeczne i

ogólnoszkolne

i klasowe

To konieczny warunek by rozwijać uczucia wyższe, które
dochodzą do głosu pod koniec okresu dojrzewania

Dojrzewanie społeczne

•

Około 12 roku życia pojawia się kryzys

zaufania do rodziców. Początkowo stosunek do

najbliższych ma charakter ambiwalentny.

Szczyt kryzysu przypada na 14-16 r.ż. a w 17-

19 r.ż. następuje powrót do rodziny- przy

zmianie stosunku do rodziców, których

młodzież nie uważa już za najwyższy

autorytet, a za przyjaciół wybaczając im błędy.

„

Doroślenie” fizyczny i

intelektualne

powoduje

, że młodzież odczuwa potrzebę

samodzielności. Na wszelkie jej ograniczenia

reaguje buntem i skłonnością do izolacji, szukając

jednocześnie oparcia wśród rówieśników.

Owo oparcie znajduje wśród najbliższych:

•

przyjaciół

•

paczkach

•

grupach towarzyskich

•

bandach

Przyjaźń

•

Typ stosunków

międzyludzkich,

pojawia się w okresie

pokwitania i na ogół

dotyczy osób tej samej

płci. Szczyt napięcia

osiąga między 12- 17

r.ż., w miarę zaś

dorastania traci swą

wyjątkową rolę.

„

Paczki”

Powstają około 14 r.ż. Swoich

założycieli. Rekrutują młodzież

tej samej płci, aby potem

przechodzić w grupy

mieszane. Postawą doboru do

grupy są:

•

wzajemne akceptowanie

swoich osobowości

•

podobne ideały

•

zainteresowania oraz zbliżony

poziom dojrzałości

„

Paczki”

Pozytywne

•

akceptacja przez

rówieśników, która

zapewnia poczucie

pewności

i bezpieczeństwa

•

rozładowuje emocje

•

pozwala na

nieskrępowane

dzielenie się myślami

Negatywne

•

lojalność wobec

członków grupy

•

wrogość wobec nie

członków

•

rozdźwięk w

stosunkach

z rodzicami

•

rozbijanie jedności

klasy szkolnej

Bandy są podobne do „paczek”.

Większy w nich nacisk kładzie się na

osiągnięcie specyficznych dla każdej bandy

celów ( społecznych, seksualnych,

przestępczych), wymagają większej

solidarności, utrzymują wroga, konspiracyjną

postawę wobec dorosłych, ich przywódcy

cieszą się sporym autorytetem.

Wzrost zainteresowań osobami

innej płci

sympatia

przyjaźń

flirt

adoracja

Zjawiskami
przejściowy
mi są:

Adoracja

•

Forma przygotowująca

do właściwych stosunków

heteroseksualnych.

Występuje między 12

a 17 r.ż., częstsze jest

u dziewczyn niż u

chłopców, zwykle odnosi

się do starszych kolegów,

koleżanek, nauczycieli,

gwiazd filmowych,

sportowców i idoli

muzyki

Przyjaźń

Między osobami płci

odmiennej występuje

najczęściej w środowisku

koedukacyjnym (np.

gimnazjum) i spełnia

podwójną rolę-zaspokaja

potrzeby obcowania

z osobnikami innej płci

i daje to wszystko,

czego młodociany

oczekuje od przyjaźni

Awersja płciowa

Przy niewłaściwym oddziaływaniu

wychowawczym u młodocianych

może wytworzyć się tzw.

awersja

płciowa

, która najczęściej zanika w

okresie dojrzałości, niekiedy jednak

jej ślady pozostają na całe życie

Inne objawy dojrzewania

W wieku 12-13 lat obok

zainteresowania otoczeniem,

pojawia się zainteresowanie

własnymi przeżyciami wewnętrznymi

Młodzież w coraz

większym stopniu

dokonuje oceny

otoczenia i samooceny,

co powoduje, że

młodociany czuje się

innym wobec dorosłych

i własnej grupy

Gdy dzieci interesują się wszystkim, wśród dorastającej

młodzieży pojawiają się zainteresowania tj.:

•teologiczne

•kosmologiczne

•moralne

•etyczne

Krystalizuje się także

światopogląd, przy czym

ulega ciągłym zmianom

i przeobrażeniom

Wczesny okres pokwitania (12-16

lat) jest krótkim, ale bardzo

ważnym okresem w życiu człowieka.

W tym krótkim okresie zachodzą

istotne przemiany w osobowości

młodzieży, które, choć przejściowe

znacząco rzutują na zachowanie się

dziewcząt i chłopców oraz decydują

o dalszym ich rozwoju

Psychopatologia okresu

pokwitania

Nie istnieją psychozy ani nerwice, których

przyczyna jest wyłącznie pokwitanie.

Burzliwe przemiany fizjologiczne tego

okresu wymagane dodatkowymi

szkodliwymi czynnikami, mogą prowadzić

do występowania przemijających lub

trwałych zaburzeń psychicznych.

U pewnej grupy młodocianych pokwitanie

przebiega w sposób bardziej burzliwy.

Osoby z predyspozycjami

do zaburzeń psychicznych

osobnicy z ograniczonym

uszkodzeniem ośrodkowego

układu nerwowego

( niedorozwinięci,

encefalopaci)

osobnicy z zaburzeniami

hormonalnymi

psychopaci oraz młodociani, poddani

w dzieciństwie niewłaściwemu

oddziaływaniu wychowawczemu

środowiska

Przebycie ciężkich schorzeń

Somatycznych, może

Prowadzić do nieprawidłowego

Przebiegu pokwitania

Asynchronia procesu

dojrzewania

Jest groźniejsza niż opóźnienie lub

przyśpieszanie pokwitania.

Polega ona na całkowitym braku

zespolenia się czynnika somatycznego

i psychicznego u dojrzewającego

dziecka.

Oto najczęściej występujące

w okresie dojrzewania

zaburzenia psychiczne:

Infantylizm

Zaburzenia nerwicowe

Dysmorfofobia

Psychopatyczne zachowanie

się

Pierwsze napady padaczki

Początek psychoz

endogennych

Infantylizm

Opóźnienie rozwoju psychicznego prowadzi do

infantylizmu psychicznego polegającego na

utrzymywaniu się u człowieka dorosłego cech

psychiki dziecka lub dojrzewającego.

Obraz kliniczny infantylizmu psychicznego

młodzieży gimnazjalnej jest zjawiskiem

przejściowym i mogą go cechować niska-

dziecięca jeszcze:

•

samodzielność

•

nadmierne uleganie wpływom

•

brak powagi w zachowaniu

•

brak stałości dążeń

•

chwiejność emocjonalna

•

dziecięca beztroska

•

skłonność do prymitywnych zabaw

•

chęć imponowania rówieśnikom za wszelką cenę

•

opór wobec nauczycieli i wychowawców

Zaburzenia nerwicowe

Charakterystyczne dla okresów

pokwitania są :

hipochondria

– wynika z wieku nadmiernego

zainteresowania się swoim organizmem. Przemiany

dokonują się niejako urazem psychicznym i wywołują

przekonanie o własnym niezdrowiu

hipochondryk

hipochondryk- na zewnątrz jest raczej zamknięty w

- na zewnątrz jest raczej zamknięty w

sobie, przesadnie wstydliwy, unika towarzystwa, jest

drażliwy, wybuchowy, po kryjomu spożywa różne leki

i studiuje literaturę medyczną. Nierzadkie wypadki

samobójcze przeważnie zaskakują otoczenie i

dokonywane są pod presją przekonania o

nieuleczalnej chorobie, kalectwie, życiu bez

przeszłości

Psychastenia

Psychastenia- daje się stwierdzić przeważanie u

- daje się stwierdzić przeważanie u

dzieci nadmiernie troskliwych rodziców.

Cechuje ją przede wszystkim chorobliwe mędrkowanie,

bezładne i sceptyczne zastanawianie się nad każdym

swoim mało ważnym postępkiem, trudności w podjęciu

decyzji prowadzące do odkładania ważniejszych spraw

na później, bezładna krytyka autorytetów, częste

„ ucieczki” z rzeczywistości w świat fantazji, brak

poczucia winy za swe niepowodzenia życiowe i

przekonanie, że winę ponoszą inni ( rówieśnicy,

rodzice, nauczyciele)

Dysmorfofobia

To zespół , który psychiatrzy traktują jako

schorzenie sygnalizujące początek

•

paranoi

•

schizofrenii

Wydaje się ,że niektóre formy tego

zespołu, niezbyt uporczywie utrzymujące

się, występują wśród nastolatków dość

często. Schorzenie polega na pojawieniu

się nieuzasadnionego przekonania o

własnej odpychającej brzydocie.

Nastolatkowie z tą przypadłością

odosabniają się, sprawiają wrażenie

nieśmiałych, mogą być aroganccy.

U większości nastolatków objawy mające

charakter przejściowy

Psychopatyczne zachowanie

się

Rozumiemy jako trwałą anatomię osobowości

w zakresie życia uczuciowo-

popędowego oraz napędu psychoruchowego.

Tymczasem my mówimy „tylko o

psychopatycznych zachowaniach”

nastolatków, które nie są trwałe

i są zjawiskami przejściowymi. Owe

zachowania to przede wszystkim :

•

arogancja

•

wybuchowość

•

przekora

•

dążność do obalania autorytetów

•

poczucie odpowiedzialności

•

zainteresowanie życia- bez oglądania się na

skutki.

•

Dopiero w późnym okresie

pokwitania

( 17-21 lat) ujawniają się trwałe

anomalie osobowości:

•

socjopatie

•

psychopatie

•

anomalie ( uwarunkowane

ograniczonymi

uszkodzeniami mózgu)

Pierwsze napady padaczki

W okresie pokwitania ujawnia

się wiele chorób, w tym także

nerwowych i psychicznych

takich jak:

•

różne odmiany padaczki

•

schizofrenia

•

psychoza maniakalno-

depresyjna

Nie znaczy to jednak wcale,

aby okres pokwitania był

przyczyną tych chorób

W świetle powyższego można

sformułować zasadniczych wniosek

praktyczny dla lepszego poznania

i zrozumienia zagadnienia

przystosowania się młodzieży do

realizacji obowiązku szkolnego,

niezbędne jest pogłębienie wiedzy

psychologicznej wychowawców,

nauczycieli i dyrekcji placówek

oświatowych w zakresie funkcjonowania

mechanizmów regulacji stosunków

człowieka ze środowiskiem społecznym

i biologicznym

Document Outline