Koncepcje systemowe

Podstawowe założenia

• Człowiek jest istotą społeczną, elementem 

systemu, jego zachowanie jest pochodne w 

stosunku do tego co społeczne

• Najważniejszym systemem, w którym 

funkcjonuje człowiek jest rodzina – system, 

który charakteryzuje się dwoma cechami: 

tendencją do utrzymania homeostazy i 

równocześnie tendencją do zmiany

• Podstawowe elementy systemu to 

struktura (role), zasady pełnienia ról i 

sposoby wymiany informacji

Cele rodziny jako systemu

Rodzina jest systemem, którego 

główne zadania to:

- Zapewnienie jej członkom 

zaspokojenia indywidualnych 
potrzeb

- Realizacja zadań: urodzenie i 

wychowanie dzieci

Struktura rodziny (S. 

Minuchin)

• Struktura to sieć funkcjonalnych 

wymagań, określający  sposób, w jaki 

członkowie rodziny pozostają w 

interakcji

• System rodzinny składa się z 

hierarchicznych podsystemów:
- małżeńskiego
- rodziców
- rodzeństwa

Cechy systemu 

rodzinnego

• Najistotniejszą cechą systemu rodzinnego są 

granice – reguły przynależności, interakcji i 

komunikowania się, które mogą być:
- jasne – pozwalają na wzajemną wymianę, 

zrozumienie i bliskość bez naruszania 

autonomii
- sztywne – mała przepuszczalność, rzadka 

wymiana informacji, izolacja między 

podsystemami 
- rozmyte – zbyt przepuszczalne, częsta ale 

chaotyczna wymiana informacji, 

uniemożliwiająca autonomię

Sposoby komunikowania się 

(P. Watzlawick)

• Komunikowanie się partnerskie – 

koncentrowanie się na partnerze ale także na 

sobie

• Komunikowanie się bezpośrednie – kierowanie 

komunikatów wprost do rozmówcy

• Komunikowanie się otwarte – treści osobiste 

dostosowane są do własnych potrzeb a poziom 

otwartości podlega kontroli

• Efektywności komunikowania się służą 

informacje zwrotne dotyczące: zachowań 

partnera oraz uczuć wywołanych 

zachowaniami partnera

 c.d.

• Komunikowanie się symetryczne – 

partnerzy są na tych samych pozycjach 
a przekazywane treści są w znacznym 
stopniu zależne od każdego z partnerów

• Komunikowanie się komplementarne – 

partnerzy różnią się pozycją, jeden z 
nich jest aktywny a drugi bierny; jeden 
opiekuje się, drugi przyjmuje opiekę – 
zachowania uzupełniają się

Cechy komunikowania się 

• Każde zachowanie się jest przekazywaniem 

informacji na dwóch poziomach:
- informacji o treści
- informacji o relacji między partnerami 

komunikacji

• Komunikowanie się ma charakter cyrkularny – 

zachowanie komunikacyjne jest reakcją na czyjś 

komunikat – odrzucenie zasady przyczynowości

• Sprzeczność między poziomami prowadzi do 

przerwania interakcji i zaniechania działania lub 

do działania mającego na celu odrzucenie 

partnera

Zaburzenia komunikacji

• Podwójne wiązanie (G. Bateson) - 

sposoby informowania się wewnętrznie 
sprzeczny, a działania są niemożliwe do 
zrealizowania

• Pseudowzajemność (L.Wynn)
• Odmienne sposoby porządkowania 

napływających informacji (P. Watzlawick)

• Zaprzeczanie treściom ukrytym

Zaburzenia struktury

• Patologiczne triady:

- koalicje międzypokoleniowe
- koalicje niejawne
- koalicje zaprzeczane

• Zbyt sztywne lub rozmyte granice – 

zakłócają relacje między potrzebą stałości i 
zmiany

• Zatarcie granic między pokoleniami
• Zjawisko delegowania

Zaburzenia zasad 

funkcjonowania systemu

• Zasada lojalności rodzinnej 

(Boszormenyj-Nagy)

• Unikanie zaakceptowania 

rzeczywistości, w tym zasady 
uporządkowania (Dell)

• Próby kontrolowania innych 
• Dążenie do wpływania na określony 

sposób zachowania innych

Cele terapii systemowej

• Zmiana struktury rodziny (granice, 

triady, role, spójność)

• Zmiany zasad (zachowania 

podtrzymujące problem, transmisja 
międzygeneracyjna)

• Zmiany relacji emocjonalnych 

(koluzja, detraingulacja, separacja

• Zmiany w narracji historii rodziny

Metody zmiany

• Przeformułowanie
• Pytania cyrkularne
• Odtwarzanie interakcji rodzinnych
• Techniki paradoksalne – 

przepisywanie objawu

• Genogramy
• Psychoedukacja