Układ płciowy jest zespołem narządów
warunkujących rozmnażanie, a tym samym
istnienie gatunku. Jest to jedyny układ w
organizmie wskazujący różne postacie
czynnościowe i morfologiczne, uwzględniające
dwa różne typy osobnicze - samicę i samca.
U samców wewnętrznymi narządami
układu płciowego są: jądro, najądrze,
nasieniowód, gruczoły pęcherzykowo-
nasienne, przewód wytryskowy, gruczoł
krokowy i gruczoły opuszkowo-cewkowe.
Narządami zewnętrznymi są: moszna i
prącie.
1 - Pęcherz moczowy.
2 - Kość łonowa.
3 - Prącie.
4 - Ciało jamiste.
5 - Żołądź.
6 - Napletek.
7 - Ujście cewki
moczowej.
8 - Esica.
9 - Odbytnica.
10 - Pęcherzyk
nasienny.
11 - Przewód
wytryskowy.
12 - Prostata.
13 - Gruczoł opuszkowo-
cewkowy.
14 - Odbyt.
15 - Nasieniowód.
16 - Najądrze.
17 - Jądro.
18 - Moszna.
Jądra
parzyste narządy składające się z kanalików
nasiennych, w których znajdują się komórki zwane
spermatogoniami. Z nich rozwijają się plemniki.
Ponadto w kanalikach nasiennych znajdują się tzw.
komórki Sertoliego, których zadaniem jest
odżywianie plemników. Między kanalikami
występuje tkanka śródmiąższowa. Obecne w niej
tzw. komórki Leydiga wydzielają androgeny
(głównie testosteron).
Najądrza
są to kanaliki tworzące kilkumetrowy
przewód zawierający rzęski, przesuwające plemniki.
Najądrze ma wymiary ok. 1,5-5 cm
.
Jego głównym zadaniem jest przechowywanie
plemników aż do osiągnięcia ich pełnej
dojrzałości.
Wyprowadza plemniki z najądrzy
do cewki moczowej.
Do nasieniowodu uchodzi pęcherzyk
nasienny, którego wydzielina
pobudza ruch plemników i
zawiera substancje odżywcze
.
Ma kształt woreczka o długości ok. 5cm.
Wyściela go błona zawierająca nabłonek
sześcienny wydzielający składniki
nasienia (proteiny, enzymy, fruktozę itp.).
Pęcherzyk nasienny położony jest w
okolicy dna pęcherza moczowego, a
jego ujścia wnikają do nasieniowodu w
miejscu zwanym bańką.
Główne zadanie to wytwarzanie
substancji zawierających niewielkie
ilości fruktozy stanowiącej źródło energii
dla plemników.
Mają one kształt grochu, otwierają się
do cewki moczowej w obrębie tylnej
ściany jej opuszki, i są położone
poniżej prostaty.
Ich zadaniem jest wydzielanie
preejakulatu z cewki moczowej.
Wydzielina ta zabezpiecza plemniki
przed kwaśnym środowiskiem cewki
moczowej i pochwy, gdyż ma ona
charakter zasadowy.
Przewód wytryskowy
Jest odcinkiem drogi nasienia od bańki nasieniowodu do
cewki moczowej. Położony jest on w obrębie gruczołu
krokowego.
Ma długość ok 2 cm.
Przewody wytryskowe wychodzą do cewki moczowej na
małym wzniesieniu błony śluzowej zwanym wzgórkiem
nasiennym, po obu stronach podłużnego zagłębienia -
łagiewki sterczowej.
Gruczoł krokowy, prostata, stercz
Jest narządem mięśniowo-gruczołowym wielkości kasztana.
Otacza początkowy odcinek cewki moczowej.
Jego wydzielina wraz z wydzielinami jeszcze innych
gruczołów
dodatkowych (opuszkowo-cewkowych) wchodzi w skład
nasienia (spermy) zawierającej plemniki.
Jest ważnym elementem męskiego układu
płciowego.
Penis ma walcowaty kształt i służy do
wyprowadzania moczu z pęcherza
moczowego na zewnątrz oraz
wprowadzania nasienia do narządów
płciowych kobiety.
Podczas stosunku płciowego obecne w prąciu
ciała wypełniają się krwią, co powoduje
usztywnienie prącia (erekcję), a wytrysk
(ejakulację) nasienia umożliwia jego
wprowadzenie do dróg rodnych kobiety.
Jest workiem skórno-
mięśniowym, w którym
znajdują się jądra.
Głównym zadaniem moszny
jest ochrona jąder oraz
utrzymanie optymalnej
temperatury.
Czynniki wpływające na przebieg
spermatogenezy:
-czynniki odżywcze
-unaczynienie
-temperatura
-promieniowanie jonizujące
-czynniki farmakologiczne
-toksyny
-czynniki zakaźne
W przypadku plemników z 46-chromosomowego
spermatogonium (to komórki macierzyste leżące
na błonie podstawnej kanalika nasiennego, z
których ostatecznie powstają plemniki) z których
każdy posiada chromosom żeński X i chromosom
męski Y w wyniku kolejnych podziałów powstaje
16 plemników. Połowa z nich zawiera
chromosomy żeńskie X - te w wyniku połączenia z
komórką jajową zapoczątkują rozwój zarodka
żeńskiego. Druga połowa zaś zawiera chromosomy
męskie Y (te zapładniając oocyt, dają początek
męskiemu potomkowi).
Proces spermatogenezy rozpoczyna się w
kanalikach nasiennych. Następnie plemniki
przemieszczają się do najądrza, gdzie zostaje
ukończony proces ich dojrzewania. Tam też
oczekując na wytrysk, nabywają zdolności
ruchu i zdolności do zapłodnienia.
Pełen cykl tworzenia się nowych, dojrzałych
plemników trwa 74 dni. Warto o tym
pamiętać jeśli w celu poprawienia jakości
nasienia zmieniamy styl życia,
przyjmujemy preparaty / suplementy diety.
Efektów ich działania możemy oczekiwać
najwcześniej po około 3 miesiącach.
SPERMATOGONIE ► SPERMATOCYTY I
RZĘDU ► SPERMATOCYTY II RZĘDU ►
SPERMATYDY ► PLEMNIKI
Główkę plemnika
o długości 4-5μm i
szerokości 1,5-3μm, która zawiera jądro
komórkowe, od przodu jest otoczone
akrosomem
akrosom – to „czapeczka” na główce
plemnika, która zawiera enzymy. W warunkach
naturalnego zapłodnienia, gdy plemnik zbliży
się do komórki jajowej akrosom pęka i
wydziela enzym ułatwiający przeniknięcie
plemnika przez osłonę komórki jajowej, dzięki
czemu plemnik może dostać się do środka.
W jądrze znajduje się materiał genetyczny
potencjalnego ojca.
Witkę plemnika
oddzieloną od
główki szyjką; w witce wyróżniamy:
wstawkę (4-5μm), część główną witki
(45μm) oraz część końcową (1-2μm) –
przy jej pomocy i w skutek spalania
fruktozy zawartej w nasieniu
plemnik może się poruszać.
Szyjkę
,
w której znajdują się
struktury łączące główkę plemnika z
witką. We wstawce bierze początek
włókno osiowe witki otoczone 9
parami włókien obwodowych oraz ok.
20 mitchondriów-magazynu energii
plemnika.
Około 10-30% populacji jest dotknięta
bezpłodnością, natomiast około 20% par
ma trudności z poczęciem dziecka.
Problemy pojawiają się u coraz większej
liczby par i są one często wynikiem
niekorzystnych zmian cywilizacyjnych,
nieprawidłowej diety, zmęczenia i stresu
czy zanieczyszczonego środowiska, które
zakłócają płodność, naturalne cykle
kobiety i procesy spermatogenezy u
mężczyzn
Podział narządów płciowych:
Wewnętrzne: jajnik, jajowód, macica i
pochwa
Zewnętrzne: srom niewieści, składający
się: ze wzgórka łonowego, warg
sromowych większych i mniejszych,
przedsionka pochwy, łechtaczki, opuszki
przedsionka i gruczołów
przedsionkowych.
Gonada wytwarza komórki jajowe i hormony
płciowe ( folikulina i progesteron)
Kształt migdałowaty
Położony w miednicy mniejszej
wewnątrzotrzewnowe, po obu stronach
macicy
Umocowane węzadłem szerokim
Zawiera 1000 niedojrzałych pęcherzyków, w
których znajduje się jedna komórka jajowa
Mierzą ok. 4cm długości i 2cm. szerokości
Biegną od okolicy jajników do macicy
Kształt – trąbek które zwężają się przy
wejsciu do macicy a rozszerzają w
pobliżu jajników.
Funkcja : transport kom. Jajowej do
macicy
Położona między pęcherzem moczowym
a odbytnicą
Kształt spłaszczonej gruszki
Narząd mięśniowy
Bardzo rozciągliwy
Tam następuje rozwój zapłodnionej
komórki jajowej
Kanał mięśniowo włóknistym
Wymiary od 6-12 cm
Odpowiedzialna za produkcje śluzu o
odczynie kwaśnym, który zabezpiecza
drogi rodne przed infekcjami
Cyklem miesiączkowym nazywamy zmiany zachodzące w
organizmie kobiety pod wpływem hormonów w ustalonym
rytmie biologicznym
Cykl miesiączkowy (menstruacyjny) powtarza się od okresu
dojrzewania (wiek 11-14 lat) do menopauzy (wiek ok45-55
lat)
Jego średnia długość wynosi 28 dni.
Miesiączka
Faza przedowulacyjna (pęcherzykowa)
Owulacja (jajeczkowanie)
Faza poowulacyjna (lutealna)
pęcherzyk
pierwotny
pęcherzyk
Graafa
pęcherzyk
z jamką
owulacja
ciałko
żółte
ciałko żółte
białawe
Hormon przysadki
jajniki
jądra
FSH
(folikulotropowy)
Pobudza wzrost i
dojrzewanie
pęcherzyka
jajnikowego oraz
wydzielanie
estrogenu
Pobudza
spermatogenezę
LH
(luteinizujący)
Podtrzymuje
jajeczkowanie i
produkcję
progesteronu
Pobudza produkcję
testosteronu
PODWZGÓRZE
PRZYSADKA
JAJNIK
JAJNIK
JAJNIK
JAJNIK
FSH
ESTRADIO
L
FSH
LH
PROGESTERON
ESTRIADIOL
Trwa ok. 4-5 dni. Dochodzi do niej pod
wpływem zmniejszenia się stężenia
hormonów steroidowych (głównie
progesteronu). W tym czasie przysadka
mózgowa uwalnia hormon folikulotropowy
(FSH), który pobudza w jajniku rozwój
jednego z pęcherzyków jajnikowych oraz
wydzielanie hormonów żeńskich –estrogenów.
Trwa między 5-14 dniem cyklu. W fazie
tej trwa dojrzewanie pęcherzyka
Graafa. Pod koniec fazy przysadka
wydziela hormon luteinizujący (LH),
który działając z FSH rozpoczyna
proces owulacji.
Dochodzi do niej ok. 14 dnia cyklu z
dojrzałego pękniętego pęcherzyka
Graafa uwolniona zostaje komórka
jajowa. Jajeczkowanie następuje, gdy
wytwarzane w pęcherzyku estrogeny
częściowo zahamują wydzielanie FSH, a
wpłyną pobudzająco na wydzielanie LH.
Trwa do 28 dnia cyklu. Na miejscu
pęcherzyka Graafa powstaje ciałko
żółte- zaczyna ono produkować
progesteron, który hamuje wydzielanie
LH oraz powoduje grubienie błony
śluzowej macicy.
Zapłodnienie – proces połączenia
żeńskiej komórki rozrodczej z męską
komórką rozrodczą. W wyniku czego
powstaje zapłodniona komórka jajowa
zwana zygotą.
W normalnych warunkach tylko jeden
plemnik zapładnia komórkę jajową.
Zapłodnienie odbywa się w jajowodzie, a
dalszy rozwój przebiega początkowo w
jajowodzie a następnie w macicy.
Powstała zygota jest początkiem nowego
życia.
Zapłodnienie może też być wynikiem inseminacji lub
metody in vitro.
W wyniku zapłodnienia dochodzi do przekazania
potomstwu zawartych w gametach czynników
dziedziczenia (genów) obydwu organizmów
rodzicielskich. Wynikiem zapłodnienia jest ciąża. U
ludzi do zapłodnienia dochodzi zwykle pomiędzy 10 a
18 dniem cyklu.
Proces powstawania komórki jajowej.
Rozpoczyna się u dziewczynki zanim się
urodzi ale ulega zahamowaniu do czasu
osiągnięcia dojrzałości płciowej.
Podczas oogenezy z jednej komórki
macierzystej powstaje tylko jedna
komórka jajowa (pozostałe komórki
haploidalne się degenerują).
Ontogeneza – wszystkie zmiany
zachodzące w życiu osobniczym od
chwili poczęcia do śmierci – rozwój
embrionalny i postembrionalny.
Bruzdkowanie i gastrulacja od
zapłodnienia do końca 3 tygodnia.
faza rozwoju zarodkowego trwa 5
tygodni (od 4 do 8 tygodnia),
faza rozwoju płodowego trwa od 9
tygodnia do końca ciąży.
Po zapłodnieniu komórki jajowej w górnej części
jajowodu zygota zaczyna się dzielić.
Mitotyczne podziały zygoty noszą nazwę
bruzdkowania.
Jaja człowieka są ubogie w żółtko, zygota podlega
bruzdkowaniu całkowitemu, prawie równomiernemu
(powstające blastomery są prawie jednakowej
wielkości); zarodek w czasie bruzdkowania nie rośnie.
W wyniku szeregu podziałów powstaje morula (lita
grudka komórek) przypominająca owoc morwy.
Przemieszczanie się komórek prowadzi do powstania
jednowarstwowego pęcherzyka zwanego blastulą lub
blastocystą.
Ścianę blastocysty tworzy pojedyncza warstwa
komórek – trofoblast, powstałą jamę wypełnia płyn.
Część komórek wpukla się do środka i tworzy węzeł
zarodkowy – embrioblast.
Z trofoblastu rozwija się zewnętrzna błona płodowa
– kosmówka, a z embrioblastu zarodek
i owodnia oraz omocznia.
Po 5–9 dniach zarodek dostaje się z jajowodu do
macicy, rozpoczyna się proces implantacji, czyli
zagnieżdżenia blastocysty w błonie śluzowej
macicy.
Od 12 dnia zaczynają się tworzyć błony płodowe.
W procesie gastrulacji powstają listki zarodkowe:
ektoderma, endoderma i mezoderma, która dzieli
się na zarodkową i pozazarodkową uczestniczącą
w powstaniu pęcherzyka żółtkowego i pępowiny.
W części ogonowej zarodka powstaje smuga
pierwotna (zgrubienie), rozszerzająca się z przodu
w węzeł Hensena.
Z węzła powstaje zawiązek struny grzbietowej, a z
ektodermy
Następuje różnicowanie się komórek, wytworzenie
tkanek i zawiązków narządów pierwotnych.
W 4 tygodniu:
pojawiają się zawiązki kończyn, nerek, tchawicy i płuc,
wątroby i trzustki, oczu i uszu, zaczyna pracować serce,
zaczynają rozwijać się zawiązki mózgu,
zarodek ma ok. 4 mm długości,
tworzy się łożysko przez wniknięcie kosmków kosmówki
w błonę śluzową macicy (kosmki skupione są w postaci
tarczy),
łożysko nosi nazwę łożyska omoczniowego, tarczowego,
łożysko łączy się z zarodkiem za pomocą pępowiny, w
której występują dwie tętnice i jedna żyła,
w tętnicach płynie krew „żylna”, a w żyle „tętnicza”,
-
łożysko:
przekazuje z krwi matki do płodu substancje
odżywcze, tlen, przeciwciała,
odbiera z płodu CO
2
, azotowe metabolity,
wytwarza i wydziela hormony,
chroni płód przed mikroorganizmami
występującymi we krwi matki.
– W 5 tygodniu pojawiają się zarysy twarzy,
przegrody przedsionkowo-komorowe, płuca,
tkanka chrzęstna i mięśniowa.
– W 7–8 tygodniu pojawiają się pierwsze ruchy
oddechowe, głowa powiększa się (1/3 ciała),
chrząstka ulega kostnieniu, zarodek ma 3 cm.
– Większość narządów ma właściwe położenie
w organizmie.
- Powstają ostateczne narządy.
– Następuje znaczny wzrost płodu.
– W 3 miesiącu pojawia się:
meszek płodowy (lanugo),
można rozróżnić płeć (USG),
płód ma 7,5 cm.
– W 4 miesiącu rysy twarzy stają się typowe
dla człowieka.
- W 5 miesiącu:
pojawiają się na głowie i ciele włosy,
wyczuwalne są ruchy płodu,
zaczyna się intensywny wzrost.
Do 12 tygodnia nie ma różnicy między
genitaliami płodu męskiego i żeńskiego.
Po 12 tygodniach guzek i fałdy
moczowo-płciowe stają się prąciem, a
wyniosłości płciowe łączą się i tworzą
mosznę. Jeśli zarodek jest płci żeńskiej
to guzek przekształca się w łechtaczkę
a fałdy wyniosłości stają się wargami
sromowymi.
– W 6–7 miesiącu:
zanika meszek płodowy z twarzy,
pojawiają się brwi, rzęsy, paznokcie,
zaczyna odkładać się tłuszcz, następuje przyrost
masy ciała,
jądra zstępują do moszny.
– W 9 miesiącu dziecko waży ok. 3,5 kg, ma długość
ok. 36 cm, jest całkowicie rozwinięte i zdolny do
życia poza organizmem matki.
– Rozpoczyna się poród – sterowany stężeniem
odpowiednich hormonów:
przed porodem spada poziom progesteronu,
wzrasta poziom estrogenów,
oksytocyna wpływa na skurcze macicy.
Poranne nudności
Wzrost i bóle piersi
Częste oddawanie moczu
Zmienność emocji
Częste oddawanie moczu
Bezsenność
Niestrawność
Kurcze mięśni
Bóle związane z rozciąganiem macicy
Wydzielina z pochwy i szyjki macicy
Depresja ciężarnych – około 10 %
ciężarnych ma łagodne/ średnie objawy
Zmniejszona pojemność płuc przez
ucisk na przeponę
Zadyszka
Obrzęki w obrębie kostek i palców stóp
– ucisk na żyłę główną dolną
1–3 miesiąc ciąży
Gonadotropina kosmówkowa (HCG)
Zapłodnione jajo już 7-10 dnia wyzwala
produkcję HCG, która wstrzymuje okres i
odpowiada za nudności. Dzięki niemu na
teście ciążowym pojawiają się dwie kreski.
Progesteron i estrogeny
Ciałko żółte wydziela progesteron, który z
estrogenem (powstaje w jajniku) pomaga
utrzymać ciążę. Progesteron przygotowuje
też piersi do laktacji, chroni macicę przed
skurczami oraz rozluźnia mięśnie układu
pokarmowego. Powoduje to zgagę, wzdęcia i
zaparcia. Wpływa także na spokojniejsze
samopoczucie.
4–6 miesiąc ciąży
Relaksyna
rozluźnia więzadła i stawy, by macica
mogła bez przeszkód rosnąć, a kanał
stał się bardziej elastyczny.
Kortyzol
jego poziom wzrasta stukrotnie,
Powoduje że objawy alergii są
łagodniejsze i ciężarna ma więcej
energii.
7–9 miesiąc ciąży
Oksytocyna
jest w organizmie w czasie ciąży, ale mięsień
macicy staje się na nią wrażliwy dopiero
podczas porodu. To dzięki niej kurczy się, by
wypchnąć dziecko.
Endorfiny
Endorfiny poprawiają samopoczucie i są
naturalnymi środkami przeciwbólowymi.
Adrenalina
Hormon stresu, zadziała na początku porodu,
może wyhamować czynność skurczową, a gdy
jest to już niemożliwe – przyspieszy poród
Mit, że ciężarna musi jeść za dwoje, już
dawno został obalony. Dodatkowe kalorie
zaczynają być potrzebne przyszłej mamie
dopiero od czwartego miesiąca.
Wzrasta zapotrzebowanie na:
Białko
Wapń
Żelazo
Cynk
Witaminę B2
Kwas foliowy
jod
Bezpłodność to trwała niemożność
posiadania potomstwa, np. z powodu
braku jajników (u płci żeńskiej) lub
jąder (u płci męskiej)
Jest to stan, w którym zachodzi
niemożność zajścia w ciążę pomimo
rocznego współżycia seksualnego z
przeciętną częstotliwością, bez stosowania
jakichkolwiek środków antykoncepcyjnych.
Leczenie w zależności od przyczyny:
Stymulacja owulacj
Stymulacja spermatogenezy
Zabiegi przeszczepienia narządów
płciowych
Inseminacja domaciczna
Zabieg In Vitro
Wpływ:
1.U kobiet
Czynniki ogółnoustrojowe (np. cukrzyca,
ch.tarczycy, nadnerczy, alkoholizm, otyłość)
Choroby przysadki mózgowej
Choroby narządów płciowych
2. U mężczyzn
Czynniki ogólno ustrojowe (psychologiczne,
choroby tarczycy, cukrzyca, narkotyki
alkoholizm)
Choroby narządów płciowych
Zaburzenia genetyczne
Antykoncepcja naturalna
Antykoncepcja mechaniczna
Antykoncepcja chemiczna
Antykoncepcja hormonalna