KONKURENCJA W GOSPODARCE RYNKOWEJ

Co to jest konkurencja?

Konkurencja

- proces, w którym podmioty rynkowe

współzawodniczą ze sobą w zawieraniu transakcji

rynkowych poprzez przedstawianie korzystniejszej

od innych podmiotów oferty rynkowej celem

realizacji swoich interesów.

Konkurowanie może się odbywać w oparciu o wiele

cech oferty rynkowej, takich jak cena, jakość,

forma płatności i wiele innych. W zależności od

struktur rynku, na którym zachodzi proces

konkurencji, wyróżnia się różne modele

konkurencji.

cd.

Pojęcie konkurencji dotyczy zarówno

producentów, jak i konsumentów.

Kupujący także konkurują między sobą o

to, aby nabyć ograniczoną ilość dóbr na

najkorzystniejszych warunkach.

Przykładem ilustrującym konkurowanie

między sobą kupujących jest aukcja

dzieła sztuki. Jednostkowy charakter

dzieła sztuki powoduje, że kupujący

mają do czynienia z dobrem rzadkim, w

związku z czym muszą złożyć ofertę

lepszą od pozostałych uczestników

aukcji, jeżeli chcą nabyć dobro dostępne

w ograniczonej ilości.

cd.

W ekonomii konkurencję uważa się za

podstawę wolnego rynku, który

zakłada wolność współzawodniczenia

ze sobą na wszystkich podmiotów

gospodarczych na wszystkich

obszarach handlu i usług.

Teoretycznym ujęciem wolnego rynku

jest model konkurencji doskonałej.

Modele konkurencji:

•

Konkurencja doskonała

(nazywana także

wolną konkurencją

)

jest modelem teoretycznym opisującym jedną z form

konkurencji na rynku;

Cechą charakterystyczną konkurencji doskonałej w

odróżnieniu od innych jej form jest przekonanie

zarówno kupujących jak i sprzedających, że ich

indywidualne decyzje nie mają wpływu na cenę

rynkową; rynek, na którym panuje konkurencja

doskonała zapewnia optymalną alokację zasobów w

sensi Pareta.

Aby na danym rynku zaistniała konkurencja

doskonała, muszą zostać spełnione cztery

założenia:

cd.

•

Duża liczba sprzedających i kupujących - dzięki temu każdy

podmiot ma bardzo mały udział w globalnym popycie lub globalnej

podaży i tym samym pojedyncze decyzje nie mają wpływu na cenę

rynkową; także ewentualne zmowy producentów są na tyle

utrudnione, że nieopłacalne;

•

Jednorodność produktu - produkty poszczególnych producentów są

identyczne, w związku z czym nabywcom jest wszystko jedno od

kogo kupią produkt;

•

Doskonała informacja rynkowa - zarówno kupujący jak i

sprzedający posiadają pełną informację o samym produkcie, jak i

jego cenie - tak obecnej jak i w przyszłości;

•

Swoboda wejścia i wyjścia do branży - nie istnieją żadne bariery

wejścia ani wyjścia z branży; dzięki temu przy większym

zapotrzebowaniu ze strony kupujących producenci będą mogli

swobodnie rozpocząć dodatkową produkcję, zwiększając tym

samym podaż, a przy zmniejszonym zapotrzebowaniu wycofać się

nie ponosząc dodatkowych strat.

Przykłady

•

W rzeczywistości spełnienie tych założeń jest bardzo trudne, dlatego też

niewiele jest rynków charakteryzujących się doskonałą konkurencją.

Niektórzy wskazują na rynki niektórych płodów rolnych, jako przykłady

bliskie doskonałej konkurencji, ze względu na dość dużą liczbę

producentów, stosunkowo nieelastyczny popyt i niemal doskonałą

możliwość substytucji produktu. W praktyce gospodarczej jednak rynki

rolne podlegają głęboko posuniętej regulacji w postaci ustalania cen

minimalnych i skupów interwencyjnych, a także dopłat do produkcji, co stoi

w sprzeczności z założeniami doskonałej konkurencji.

•

Inni wskazują na Giełdę Papierów Wartościowych jako przykład doskonałej

konkurencji. Istotnie wiele z założeń jest spełnionych, jeśli rynek jest

rozpatrywany w kontekście pojedynczego waloru, będącego przedmiotem

obrotu. W przypadku jednak obrotu papierami wartościowymi duże

znaczenie ma spekulacyjny motyw zakupu, a więc oczekiwania kupującego,

co do przyszłego kształtowania się ceny waloru. Oznacza to niedoskonałą

informację rynkową co do przyszłych cen. Wykonanie odpowiednich analiz,

które pozwalają ograniczyć ryzyko związane z przyszłym kształtowaniem

się cen waloru stanowi poważne koszty transakcji i stoi w sprzeczności z

założeniami modelu.

•

Konkurencja

monopolistyczna

powszechnie występująca forma rynku (inne to konkurencja

doskonała, oligopol, monopol) wyróżniona ze względu na

możliwość kształtowania ceny przy jednoczesnej dużej

liczbie podmiotów na rynku i gdzie producenci próbują

odróżniać się od swoich konkurentów.

Rynek ma postać konkurencji monopolistycznej, jeżeli:

–

występuje na nim ograniczona lecz stosunkowo duża

liczba producentów (znacznie mniejsza niż przy

konkurencji doskonałej, ale wyraźnie większa niż przy

oligopolu) i wielka liczba kupujących,

–

dostawcy próbują się odróżniać i wytwarzają

zróżnicowane (choć podobne) produkty – produkt jest

niejednorodny

–

krzywe popytu są wysoce elastyczne, więc zmiana

rozmiarów produkcji ma wpływ na poziom ceny.

•

Oligopol

- forma struktury rynkowej, różna od doskonałej konkurencji,

gdzie występuje znaczna ilość małych konkurentów, oraz od

czystego monopolu, gdzie istnieje tylko jedna potężna

firma; dominująca forma w krajach rozwiniętych; sytuacja

na rynku, w której występuje tylko kilku dużych

producentów danego dobra czy też dostawców usługi.

Charakterystyczną cechą dla oligopolu jest brak

konkurencji cenowej między uczestnikami takiego rynku.

Rywalizacja przedsiębiorstw odbywa się na innych

płaszczyznach (jakość, reklama, usługi dodatkowe itp.).

Zachowania uczestników oligopolu próbuje się tłumaczyć

przy użyciu teorii gier. Istnieją tutaj duże bariery wejścia i

wyjścia. Oligopol jest formą konkurencji niedoskonałej,

charakteryzuje się najwyższym stopniem monopolizacji.

•

Monopol

To struktura rynkowa charakteryzująca się:

–

występowaniem na rynku tylko jednego dostawcy danego

towaru, który kontroluje podaż i ceny, oraz wielu odbiorców;

–

występowaniem barier uniemożliwiających innym firmom

wejście na rynek (np. ustawodawstwo, patenty, koszty itp.);

Monopol może mieć charakter:

Monopol może mieć charakter:
–

państwowy - kiedy prawo danego państwa pozwala

świadczyć usługi lub produkować określony asortyment

towarów tylko jednemu podmiotowi (np. monopol

spirytusowy, monopol loteryjny itp.);

–

wymuszony - kiedy jeden z producentów towaru/usługi

osiąga taką pozycję na rynku, że pozostali producenci

bankrutują;

cd.

•

państwowy - kiedy prawo danego państwa pozwala świadczyć

usługi lub produkować określony asortyment towarów tylko

jednemu podmiotowi (np. monopol spirytusowy, monopol

loteryjny itp.);

•

wymuszony - kiedy jeden z producentów towaru/usługi osiąga

taką pozycję na rynku, że pozostali producenci bankrutują;

W przypadku monopolów naturalnych i wymuszonych w

wielu krajach świata tworzone jest specjalne

prawodawstwo które reguluje zmonopolizowany rynek,

w sposób sztuczny tworząc na nim warunki do

powstania i rozwoju konkurencji.

Konkurencja monopolistyczna oraz oligopol bywają zaliczane

jako struktury konkurencji niedoskonałej.

3.Rodzaje konkurencji

Ze względu na liczbę firm:

•

Monopol – jedna firma mająca decydujący wpływ na

przebieg warunków rynkowych

•

Oligopol – od dwóch (duopol) do kilku (czasem

przyjmuje się, że np. siedmiu) firm tej samej branży

działających na rynku

•

O zbliżonym udziale w rynku – od piętnastu do

dwudziestu firm, gdzie każda z nich jest na tyle

silna, że utrzymuje się na rynku obok innych

równie silnych firm konkurencyjnych.

•

Układ wolnej (pełnej) konkurencji – duża liczba firm

o niewielkim udziale w rynku (około 1 – 2%),

niemających większego wpływu na kształtowanie

cen rynkowych, gdyż to rynek je kształtuje

Ze względu na stopień

substytucyjności:

•

W ramach marki produktu – firmy produkujące

bardzo podobne produkty, różniące się jedynie

nazwą, tzw. strategia półki sklepowej

•

W ramach kategorii produktu – bierze się tu

szerszy zakres potrzeb, np. klient chce kupić coś

słodkiego i dokonuje wyboru pomiędzy różnymi

kategoriami typu: czekolada, baton, cukierek, itp.

•

W ramach formy – to jeszcze szerszy zakres, np.

słodycze kontra inne produkty

•

Ogólna (generycompetation) - w ramach

ograniczonego budżetu konsumentów

Konkurencja sektorowa

według Michaela

Portera:

•

Bezpośrednia – firmy, które zaspokajają

potrzeby w podobny sposób (oferując

podobne produkty).

•

Ze strony substytutów – inne rodzajowo

produkty mające zdolność zaspokajania tej

samej potrzeby.

•

Potencjalna, tzw. nowe wejścia, czyli firmy,

których nie ma dziś, ale mogą być jutro.

•

Nabywcy

•

Dostawcy

Formy konkurencji:

•

cenowa

•

pozacenowa oparta o:

jakość dóbr i usług

gwarancję

dodatki

atrakcyjność produktu

sposób prezentacji

markę

ojalność

czas świadczenia usługi

funkcjonalność

niższe koszty eksploatacji

formę zapłaty

asortyment

specjalizację

informację na produkcie

normy bezpieczeństwa

Konkurencja w UE

W czerwcu tego roku Krajowa Izba

Gospodarcza przeprowadziła badanie

dotyczące barier hamujących

konkurencyjność polskich firm na

rynkach Unii Europejskiej. W ankiecie

internetowej wzięło udział blisko 400

firm z całej Polski.

KONKURENCYJNOŚĆ

POLSKICH

PRZEDSIĘBIORSTW W UNII

EUROPEJSKIEJ

1. 1. Firmy biorące udział w badaniu wg ilości

zatrudnionych

W Polsce ankietę wypełniło 383 przedsiębiorców, z

czego 14% to firmy mikro, 37% to firmy małe, 34%

- firmy średnie, a 15% firmy duże.

1.2. Firmy biorące udział w badaniu wg branż

Na ankietę odpowiedziały firmy z następujących

sektorów: Budownictwo, handel detaliczny/handel

hurtowy, hotelarstwo/ turystyka/ gastronomia,

produkcja, transport/ dystrybucja/komunikacja,

usługi, usługi finansowe. Najwięcej - 40% stanowiły

firmy produkcyjne, a kolejno - sektor usług . 20% i

firmy handlowe . 14%.

Działania rządu

Na podstawie odpowiedzi na pytanie:

Jakie działania powinien zrealizować nasz rząd, w celu podniesienia

krajowej konkurencyjności?

Powstał poniższy ranking działań

rządu, które przedsiębiorcy uznają za niezbędne

w celu podniesienia krajowej

konkurencyjności (W rankingu pozycja 1 .

otrzymała najwięcej głosów, jako najistotniejsze

działanie do przeprowadzenia):

1. Zredukowanie ogólnego poziomu opodatkowania

2. Zredukowanie ilości regulacji odnoszących się do działalności gospodarczej oraz

poprawienie ich jakości

3. Zreformowanie systemu opieki zdrowotnej, społecznej oraz systemu

emerytalnorentowego

4. Zderegulowanie i uelastycznienie rynku pracy

5. Przystosowanie systemu edukacyjnego do potrzeb przedsiębiorczości i

gospodarki

opartej na wiedzy

6. Zredukowanie wysokości pomocy publicznej i zliberalizowanie rynków

7. Stymulowanie publicznych oraz prywatnych inwestycji w infrastrukturę

materialną

Konkurencyjność

przedsiębiorstw

Wśród głównych wyzwań związanych z kwestią

konkurencyjności przedsiębiorstwa, w

perspektywie najbliższych 5-ciu lat przedsiębiorcy

wskazali na pierwszym miejscu redukcję kosztów,

następnie większą innowacyjność produktów/usług.

Na trzecim miejscu pojawił się wzrost wydajności.

Ranking odpowiedzi na to pytanie był następujący:

Redukcja kosztów

Większa innowacyjność produktów/ usług

Wzrost wydajności

Podniesienie jakości

Większa innowacyjność w procesach zarządzania

Poprawa relacji z klientem

Dziękujemy za uwagę



Wykonawcy

prezentacji:

Emilia Rosiak

Justyna Nowacka

Anna Białkowska

Document Outline