TEORIE ADAPTACJI DO 

STAROŚCI

●

Teoria aktywności

●

Teoria wycofania 

się

●

Teoria stresu 

starości

Teoria aktywności 

(activity theory)

●

Neugarten, Havighurst, Tobin

●

Ma status tradycyjnej teorii adaptacji

●

Naturalny proces starzenia się 

pozwala jednostce na utrzymanie 

dotychczasowego zaangażowania 

życiowego.

Teoria aktywności

●

Osoby starzejące się 

optymalnie to takie, 

które pozostają 

aktywne, obecne w 

życiu społecznym

●

Na emeryturze 

osoby znajdują 

zastępcze zajęcia, 

nawiązują nowe 

więzi.

Teoria wycofania się

(disengagement theory)

●

Badania E. Cumminga i W.E. Henry

●

Naturalną i ważną potrzebę człowieka 

w okresie późnej dorosłości stanowi 

wyłączenie z życia społecznego

●

Pasywność potrzebna do dalszego 

rozwoju osobowości i do osiągnięcia 

psychicznej równowagi

Teoria wycofania się

●

STYL BUJANEGO 

FOTELA: 

introspekcyjna 

analiza wspomnień, 

nierozwiązanych 

konfliktów, 

reinterpretacja 

dawnych przeżyć, 

odkrywanie nowych 

znaczeń.

KRYTYKA

teorii wycofania się

●

1) podwójny charakter wartościującej 

orientacji u osób starszych

–

Akceptacja ograniczoności jako czegoś 

nieuniknionego, a zarazem 

zapewniającego spokój

–

Żal z powodu wycofania się z życia 

społecznego, utraty poczucia własnej 

wartości

●

2) sposób adaptacji zależy od typów 

osobowości, które ulegają różnym 

sposobom przystosowania.

Kategorie zachowań 

typowych  dla osób w 

podeszłym wieku

wg B. Neugarten

●

Zachowania 

zintegrowane

●

Zachowania 

obronne aktywne

●

Zachowania 

obronne pasywne

●

Zachowania 

zdezintegrowane

Zachowania zintegrowane

●

Osoby aktywne, zaangażowane w 

hobby bądź wycofujące się z aktywnego 

życia, poszukujące spokoju i ciszy

Zachowania obronne 

aktywne

●

U osób, które postrzegają starość jako 

zagrożenie: próba modyfikacji 

zachowań bądź sztywne, rozpaczliwe 

trzymanie się dotychczasowych 

wzorców

Zachowania obronne 

pasywne

●

U osób zależnych: poddawanie się 

zmianom bez protestu przy 

oczekiwaniu pomocy, opieki; osoby 

zamykające się w sobie i unikające 

aktywności

Zachowania 

zdezintegrowane

●

U osób, których normalny proces 

starzenia się został zaburzony przez 

chorobę oraz cierpiących z powodu 

fizycznych i psychicznych ograniczeń.

Typy zachowań

S.Reichard, F.Livson, P.Petersen

●

Przystosowane

●

Wycofujące

●

Obronne

●

Agresywne

●

Nacechowane nienawiścią skierowaną 

do siebie

Teoria stresu starości

(age-stress theory)

●

Neugarten, Havighurst, Tobin

●

Krytyczne zdarzenia w życiu człowieka 

starzejącego się działają jak stresory

–

Obniżenie ogólnej sprawności

–

Utrata dotychczasowego statusu 

społecznego i materialnego

Krytyczne zdarzenia 

życiowe:

●

Zmuszają do readaptacji

●

Pozbawiają nabytych cech

●

Upraszczają osobowość człowieka

●

Obnażają prawdziwą naturę oraz 

podstawową tendencję behawioralną.

●

Rekapitulacja cyklu rozwojowego – 

znaczenia nabierają czynniki znaczące 

dla okresu wczesnego dzieciństwa

Metafora windy

●

Wyjaśnia typowe 

sposoby reagowania 

na stres starzenia się

●

„piętro w górę, piętro 

w dół”

●

Jednostka uczy się 

nowej formy 

zachowania, ale 

natychmiast wraca 

do starego schematu.

Efektywna adaptacja do 

starości

●

To sztuka radzenia sobie z 

problemami codzienności dzięki 

sprawowaniu osobistej kontroli nad 

perspektywą starzenia się oraz 

jakością życia w warunkach 

skumulowanego doświadczenia utraty 

najważniejszych wartości (Baltes).

Podstawę adaptacji do 

starości stanowią:

●

Selektywna optymalizacja sprawności 

funkcji psychicznych

●

Stopniowe podejmowanie działań 

kompensacyjnych

●

Utrzymanie optymizmu niezależnie od 

kosztów starzenia się.

Prawidłowa adaptacja

●

Doświadczanie 

maksimum 

satysfakcji przy 

minimum 

kosztów 

psychicznych

Objawy 

nieprzystosowania:

●

Bierność

●

Zależność

●

Egocentryzm

●

Postawa roszczeniowa wobec 

otoczenia

●

Ucieczka w fantazję

●

Wrogość, agresywność

●

Depresja.