Mikroekonomia

Co jest przedmiotem

badań ekonomii ?

Pierwsza polska encyklopedia z 1746

roku – „Nowe Ateny,albo akademia

wszelkiej sciencji pełna, na różne

classes podzielona, mądrym dla

memoriału, idiotom dla nauki,

politykom dla praktyki,

melancholikom dla rozrywki

erygowana „

Judasz – „zdrajca, złota apetyczny

[tzn. żądny], towar miał

nieoszacowany [tzn. bezcenny], a

przedał tanio”
Jedno z pierwszych wielkich dzieł o

tematyce ekonomicznej Adam Smith

– 1776 rok – „Badania nad naturą i

przyczynami bogactwa narodów”

Początki ekonomii

ekonomia z greckiego oikonomos tzn.

zarządzający gospodarstwem domowym
XVII w pod tą nazwą kryły się poradniki

dla właścicieli dworów i folwarków
XVIII i XIX wiek prace ekonomiczne

nabierają charakteru badawczego,

początki dyscypliny badawczej
powstają pojęcia ekonomia polityczna

(Anglia), ekonomia narodowa, krajowa

(Niemcy), ekonomia społeczna (Polska)

Ekonomia

nauka badająca, w jaki sposób

społeczeństwo gospodarujące

decyduje o tym, co jak i dla kogo

wytwarzać (Begg, Fischer,

Dornbusch)

Ekonomia pozytywna

zajmuje się obiektywnym,

naukowym objaśnieniem zasad

funkcjonowania gospodarki

Ekonomia normatywna

dostarcza zaleceń i

rekomendacji opartych na

subiektywnych sądach

wartościujących

Polityka gospodarcza

polityka gospodarcza – to

działalność państwa lub innego

organu publicznego, zmierzająca

do osiągnięcia konkretnych celów

społeczno-ekonomicznych w ściśle

określonych warunkach i

określonym horyzoncie czasu.

Rola państwa

w gospodarce

Typy gospodarek:

gospodarka nakazowa
gospodarka wolnorynkowa
gospodarka mieszana

Gospodarka nakazowa

wszystkie decyzje dotyczące
produkcji i konsumpcji są
dokonywane przez państwo
państwo decyduje o tym co, jak, ile
i dla kogo się produkuje

Gospodarka wolnorynkowa

państwo nie ingeruje w żaden
sposób w działalność rynków
„niewidzialna ręka rynku”

Gospodarka mieszana

państwo i sektor prywatny
współuczestniczą w rozwiązywaniu
problemów gospodarczych
państwo zajmuje się redystrybucją części
dochodów
państwo dostarcza dobra i usługi publiczne
(bezpieczeństwo, infrastruktura itp.)
kontrola zakresu w jakim jednostki mogą
się kierować własnym interesem

Mikroekonomia

mikroekonomia – bada zachowania
pojedynczych konsumentów,
przedsiębiorstw i rynków
patrzy na gospodarkę narodowa
przez pryzmat przedsiębiorców i
konsumentów z punktu widzenia
maksymalizacji ich korzyści

Makroekonomia

makroekonomia – bada i próbuje
wyjaśnić dlaczego z upływem czasu
gospodarka rozwija się, podlega
fluktuacjom i zmianom
w analizie gospodarki posługuje się
wielkimi agregatami takimi jak:
dochód narodowy, wydatki na
konsumpcję, oszczędności itp..

Przykładowe problemy

ekonomiczne

szoki cenowe na rynku ropy naftowej
podział dochodu
rzadkość zasobów, różne możliwości
ich zastosowania w produkcji
cykle koniunkturalne
zmiany cen papierów wartościowych

Możliwości produkcyjne

Produkcja

samochodów (tys.

szt.)

Produkcja ciągników

(tys. szt)

500

400

160

300

250

200

320

100

380

400

Krzywa możliwości

produkcyjnych

100

200

300

400

200

400

600

800

samoc hody

ią

Krzywa możliwości

produkcyjnych

pokazuje problem ważnego pojęcia
w ekonomii: kosztu alternatywnego
obrazuje problem substytucyjności
prawo malejącego przyrostu
produkcji zwiększonej (jeśli krzywa
jest wypukła)
prawo rosnącego kosztu
alternatywnego

Ważniejsze pojęcia

ekonomiczne

dobro, dobro prywatne, dobro
publiczne
usługa
czynnik wytwórczy
nakłady, koszty
wyniki, przychody, dochody
zjawiska realne i regulacyjne

Dobro

rzecz lub czynność, która zaspokaja

potrzeby ludzkie
produkty materialne: stal, komputery,

samochody oraz czynności: naprawa

samochodu, sprzątanie itp..
dobra rzeczowe i usługi (czynności)
centralny problem ekonomii: rzadkość

dóbr

„Produktem (dobrem) jest
cokolwiek, co może znaleźć się na
rynku, zyskać uwagę, zostać
nabyte, użyte lub skonsumowane,
zaspakajając czyjeś pragnienie
lub potrzebę”

Philip Kotler

Dobra prywatne

i publiczne

dobra prywatne mogą być
konsumowane wyłącznie przez
osobę, która je nabyła
dobra publiczne – takie dobra z
których może korzystać wielu
konsumentów naraz, trudno jest
ograniczyć do nich dostęp

Czynnik wytwórczy

czynnik wytwórczy – dobro, za pomocą
którego możemy wytworzyć inne dobra.
proces produkcji – to wykorzystywanie
czynników wytwórczych po to aby
uzyskać dobra
trzy główne czynniki: ziemia (czynniki
naturalne), praca ludzka i kapitał.

Nakłady, koszty

nakłady – mierzą użycie czynników
wytwórczych w jednostkach
naturalnych (fizycznych:
kilogramach, metrach, sztukach
itp..)
koszty – to nakłady wyrażone w
jednostkach pieniężnych

Wyniki, przychody,

dochody

przychód (utarg) – efekt sprzedaży
wytworzonych dóbr
przychód może być wyrażony w
jednostkach naturalnych bądź w
pieniądzu
dochód, zysk – ta część przychodu ze
sprzedanych dóbr, która pozostaje po
odliczeniu poniesionych na ich
wytworzenie kosztów

Zjawiska realne i

regulacyjne

zjawiska realne – te wszystkie,
które można opisać w jednostkach
naturalnych
zjawiska regulacyjne – to zjawiska
kształtujące zjawiska realne

Zjawiska regulacyjne

Dwa sposoby patrzenia:

poprzez pryzmat

instytucji ekonomicznych

lub

mechanizmów gospodarczych

instytucje ekonomiczne – firma, rynek,

państwo,
tworzą ustalone formy i reguły zgodnie z

którymi odbywa się działalność gospodarcza
mechanizmy gospodarcze – sposób w jaki

działa gospodarka (mechanizm kreacji

pieniądza, inflacji, negocjacji handlowych)

Najważniejsi uczestnicy

życia gospodarczego

konsumenci
pracownicy
przedsiębiorcy
właściciel
przedstawiciele władzy publicznej

Najważniejsi uczestnicy

życia gospodarczego

konsument – jednostka, która decyduje

o tym co będzie konsumować, a więc o

zawartości koszyka dóbr, które zakupi.
pracownik – najemny albo prowadzący

własną działalność gospodarczą
przedsiębiorca – osoba decydująca o

wykorzystaniu czynników wytwórczych

do produkowania dóbr

Najważniejsi uczestnicy

życia gospodarczego

właściciel – podejmuje decyzje

dotyczące wykorzystania posiadanych

czynników wytwórczych (może je

wykorzystać do produkcji, wynająć

innym uczestnikom życia gospodarczego

lub pozostawić niewykorzystane)
przedstawiciel władzy publicznej –

podejmuje decyzje mające wpływ na

warunki gospodarowania.

Schemat obiegu

gospodarczego

państwo

gospodarst

domowe

przedsiębiorst
wo

Analiza ekonomiczna

próbując wyjaśnić zjawiska
zachodzące w gospodarce
ekonomia posługuje się modelami
(inaczej teoriami).
model jest uproszczonym
odzwierciedleniem rzeczywistości
(zawiera z reguły szereg założeń
upraszczających).

Dane do analizy

ekonomicznej

szeregi czasowe danych – kolejne
wartości interesującej nas zmiennej w
różnych momentach
dane przekrojowe – pozwalają
zaobserwować jakie wartości przyjmuje
interesująca nas zmienna w pewnych
wyodrębnionych grupach (grupy osób,
obszary geograficzne itp.)

Dane do analizy

ekonomicznej

wskaźniki – wyrażają względną
wartość zmiennej odniesioną do jej
wartości w okresie bazowym
wielkości nominalne i realne –
wielkości nominalne oparte są o
ceny bieżące, wartości realne można
otrzymać poprzez skorygowanie
wartości nominalnych o zmianę cen

Rynek i gospodarka

rynkowa

Cechą działalności człowieka jest

produkcja dóbr materialnych celem

zaspokojenia jego potrzeb.

W historii występowały dwie

zasadnicze formy produkcji:

gospodarka

naturalna

gospodarka

towarowa

Gospodarka naturalna

gospodarka naturalna polega na
tym, iż producent wytwarza
produkty w celu zaspokojenia
swoich potrzeb (ewentualnie
rodziny czy rodu)
brak handlu
wielkości ekonomiczne występują w
jednostkach naturalnych

Gospodarka towarowa

(wymienna)

gospodarka towarowa – polega na

tym, iż producent wytwarza

produkty, nie na zaspokojenie

swoich własnych potrzeb ale z

przeznaczeniem na wymianę (czyli

sprzedaż)
dobro, które jest przedmiotem

wymiany staje się towarem
występuje handel

Warunki powstania

gospodarki towarowej

musi wystąpić podział pracy między

ludźmi
ekonomiczne wyodrębnienie się

producentów na bazie prywatnej

własności
stopniowa ewolucja handlu

zamiennego w stronę wymiany za

pośrednictwem

pieniądza

Powstanie pieniądza

handel zamienny – wymiana

bezpośrednia: towar za towar
upowszechnieni tej formy handlu,

wyodrębnienie najchętniej

wymanianych towarów, towar-

pośrednik (Chiny – sól, Aztekowie –

ziarno kakaowe)
pieniądz w postaci kruszców, złoto i

srebro

Pieniądz

pieniądz – jest to pewien
powszechnie zaakceptowany
towar, za pomocą którego
dokonujemy płatności za
dostarczane dobra.
pieniądz – dobro o najwyższym
stopniu płynności

Funkcje pieniądza

miernik wartości (jednostka
rozrachunkowa)
środek cyrkulacji (środek wymiany)
środek tezauryzacji (środek
przechowywania własności)
środek płatniczy

Rynek

rynek – zespół warunków, które

doprowadzają do kontaktu pomiędzy

kupującym i sprzedającym w procesie

wymiany dóbr i usług
rynek to proces za pomocą którego

kupujący i sprzedający określają co chcą

kupić lub sprzedać i na jakich warunkach
rynek pozwala nawiązać kontakt pomiędzy

kupującym i sprzedającym w celu ustalenia

warunków transakcji: ceny, ilości, miejsca i

czasu jej realizacji

Warunki dokonania

transakcji

występowanie co najmniej dwóch
podmiotów wymiany tj. producenta-
sprzedawcy oraz konsumenta-
nabywcy
współwystępowanie przedmiotów
wymiany
b. często istnieje również pośrednik
lub kilku pośredników

Rynek

rynek w ujęciu ogólnym –
obejmujący całość procesów
wymiennych
rynek w wąskim, konkretnym
ujęciu – rynek pojedynczy
suma rynków pojedynczych tworzy
rynek w ogólnym ujęciu

Podział rynków z punktu

widzenia ich zasięgu

rynek lokalny – obejmujący część
terytorium kraju
rynek krajowy
rynek międzynarodowy
rynek światowy

Rodzaje rynków:

Z punktu widzenia jego struktury

(liczba podmiotów występujących
po różnych stronach rynku)
rynek wolnokonkurencyjny
rynek zmonopolizowany

Rynek

wolnokonkurencyjny

działa na nim nieograniczona liczba
sprzedawców, pośredników i
nabywców
żaden z nich indywidualnie nie ma
wpływu na poziom cen
cena kształtuje się w wyniku relacji
pomiędzy globalną wielkością
podaży i popytu

Rynek zmonopolizowany

rynek monopolistyczny – jeden
sprzedawca i wielu kupujących. Cena
jest dyktowana przez sprzedawcę
(lub ustalana przez państwo)
rynek monopsoniczny – jeden
kupujący wielu sprzedających (cena
jest dyktowana przez nabywcę,
zamówienia publiczne)

Rynek zmonopolizowany

rynek oligopolistyczny – kilku
sprzedawców i wielu kupujących
rynek oligopsoniczny – istnieje
wielu sprzedawców i kilku
nabywców

Podstawowe modele rynku

od strony podaży

czysta konkurencja (niektóre

towary rolne)
konkurencja monopolistyczna

(odzież, obuwie, meble)
oligopol (przemysł samochodowy,

petrochemiczny)
monopol

Podstawowe modele rynku

od strony popytu

czysta konkurencja
konkurencja monopsonowa
oligopson (sieci handlowe)
monopson (zamówienia publiczne)

To nie jest trudne!

„Nawet z papugi można zrobić
wytrawnego ekonomistę.
Wystarczy ją nauczyć dwóch słów:
popyt i podaż.”

Thomas

Carlyle

Popyt

to ilość danego dobra, jaką nabywcy są
gotowi zakupić przy różnym poziomie
ceny
relacja pomiędzy ceną dobra a jego
ilością, jaką konsumenci chcą i mogą
nabyć w określonym czasie przy
założeniu niezmienności innych
elementów charakteryzujących
sytuację

Co to jest popyt?

Ilość dobra, jaką nabywcy

kupują na jego rynku w

danym okresie czasu, zależy

od wielu czynników takich

jak:



cena tego dobra,



dochód nabywcy,



ceny innych dóbr,



upodobania, preferencje,

gusty, przyzwyczajenia

nabywcy,



obecna moda etc.

Wielkość

zapotrzebowania: ilość

dobra, jaką nabywcy chcą

i są w stanie kupić w

pewnym okresie czasu przy

określonej cenie tego

dobra.

Popyt: zależność między

ceną dobra a wielkością

zapotrzebowania na nie;

ilość dobra, jaką nabywcy

chcą i mogą zakupić

w pewnym okresie czasu

przy różnych cenach tego

dobra.

Tabela popytu

CENA

WIEKOŚĆ POPYTU

160

140

120

100

Prawo popytu

popyt zmienia się w przeciwnym
kierunku do zmiany ceny (przy
założeniu, że inne czynniki
pozostają niezmienione)

istnieją jednak wyjątki od tego
prawa !

Dlaczego linia popytu

opada?

Efekt substytucyjny wzrostu ceny

dobra: kiedy cena dobra rośnie staramy

się je zastąpić podobnymi dobrami;

szukamy alternatyw.

Efekt dochodowy wzrostu ceny dobra:

kiedy cena dobra rośnie ubożejemy;

dysponując tym samym dochodem nie

stać nas na kupowanie takich samych

ilości dóbr jak wcześniej; siła

nabywcza naszego dochodu spada.

Wyjątki od prawa popytu

paradoks Giffena (dobra Giffena)
dobra Veblena (efekt Veblena,
efekt snoba)
popyt spekulacyjny

Czynniki kształtujące

popyt

cena danego towaru
dochody nabywców
ceny innych dóbr (substytucyjnych,
komplementarnych)
oczekiwanie w stosunku do zmian
dochodów

Czynniki kształtujące

popyt

oczekiwanie w stosunku do zmian cen
liczba konsumentów
gusty konsumentów
wiek, czynniki
warunkowane,środowisko
geograficzne, środowisko społeczne

Przykłady zmiany popytu

Telewizyjna reklama piwa Okocim
(„Mariola O-kocim spojrzeniu”)
zwiększyła jego sprzedaż latem
1994 o prawie 90%.

Przykłady zmiany popytu:

W połowie lat 90-tych XX wieku
w Polsce notowano dynamiczny
wzrost liczby kupowanych kosiarek
ogrodowych oraz zestawów do
grillowania, napędzany zmianą
stylu życia.

Przesunięcia linii popytu:

podsumowanie

W prawo:



wzrost dochodu

w przypadku dóbr

normalnych,



spadek dochodu

w przypadku dóbr

niższego rzędu,



wzrost ceny

substytutów,



spadek ceny dóbr

komplementarnych,



zmiana konsumenckich

upodobań, preferencji,

zwyczajów, gustów na

korzyść dobra.

W lewo:



spadek dochodu

w przypadku dóbr

normalnych,



wzrost dochodu

w przypadku dóbr

niższego rzędu,



spadek ceny

substytutów,



wzrost ceny dóbr

komplementarnych,



zmiana konsumenckich

upodobań, preferencji,

zwyczajów, gustów na

niekorzyść dobra.

Ustalanie przebiegu linii

popytu

Pytanie konsumentów o wielkość
ich zakupów przy różnych cenach.

Analiza regresji.

Popyt indywidualny i

rynkowy

Q Kowalski

(popyt

indywidualn

Q Nowak

(popyt

indywidualn

Q Kowalski

+ Nowak

(popyt

rynkowy)

Popyt indywidualny i

rynkowy

Rynkową linię popytu wykreśla się
dodając do siebie wielkości
zapotrzebowania zgłaszane przez
poszczególnych nabywców przy
kolejno rozpatrywanych, różnych
poziomach ceny.

Nietypowe linie popytu

Dodatnie nachylenie: efekt snoba,
dobra Giffena, popyt spekulacyjny

Pionowe usytuowanie: popyt sztywny

Poziome usytuowanie: popyt
doskonale elastyczny

Podaż

to ilość danego dobra, którą
sprzedawcy są gotowi zaoferować
przy różnym poziomie ceny
relacja między ilością dobra jaką
producenci skłonni są zaoferować do
sprzedaży w określony czasie a jego
ceną, przy założeniu niezmienności
pozostałych zjawisk rynkowych

Co to jest podaż?

Ilość dobra, jaką

sprzedawcy chcą

dostarczyć na rynek

zależy od wielu

czynników takich jak:



cena dobra,



ceny czynników

produkcji,



technologia etc.

Ilość oferowana: ilość

dobra, jaką sprzedawcy

chcą i są w stanie

dostarczyć na rynek

w pewnym okresie czasu

przy określonej cenie

tego dobra.

Podaż: zależność między

ceną dobra a jego ilością

oferowaną; ilość dobra,

jaką sprzedawcy chcą i są

w stanie dostarczyć na

rynek w pewnym okresie

czasu przy różnych

cenach tego dobra.

Tabela podaży

CENA

WIEKOŚĆ PODAŻY

100

120

140

160

Prawo podaży

podaż zmienia się w tym samym
kierunku w którym następują
zmiany ceny (przy założeniu, że
inne czynniki pozostają
niezmienione)

istnieją jednak wyjątki od tego
prawa !

Czynniki kształtujące

podaż

koszty produkcji
technika produkcji
działalność regulacyjna państwa
oczekiwania względem przyszłych
cen

Przesunięcia linii podaży:

podsumowanie

W prawo:



spadek kosztów

wytwarzania,



wzrost liczby

sprzedawców,



postęp

technologiczny.

W lewo:



wzrost kosztów

wytwarzania,



spadek liczby

sprzedawców.

Elastyczność cenowa

popytu

elastyczność cenowa popytu jest to

stosunek względnej zmiany

wielkości popytu na dane dobro do

względnej zmiany jego ceny

Trzy sposoby liczenia

elastyczności

prosta elastyczność cenowa
popytu
łukowa elastyczność popytu
punktowa elastyczność popytu

Elastyczność cenowa -

przykłady

Dobro

Współczynnik

elastyczności

cenowej

paliwa i energia

0,47

żywność

0,52

mleko i jego

przetwory

0,05

pieczywo

0,22

wycieczki

zagraniczne

1,63

usługi

gastronomiczne

2,61

W zależności od wielkości

współczynnika elastyczności

cenowej wyróżniamy

popyt elastyczny – gdy Ie

I>1

popyt o elastyczności jednostkowej

– gdy Ie

I = 1

popyt nieelastyczny – gdy Ie

I<1

popyt doskonale nieelastyczny

(doskonale sztywny) – gdy e

popyt doskonale elastyczny – gdy

=- 

Elastyczność popytu a

zmiany przychodów

zmiany

przychodó

zmiany

przychodó

zmiany

przychodó

zmian

y ceny

popyt

nieelastyczny

I<1

popyt

proporcjonal

ny Ie

I=1

popyt

elastyczny

I>1

wzrost

ceny

wzrost

bez zmian

spadek

spade

k ceny

spadek

bez zmian

wzrost

Elastyczność mieszana

popytu

elastyczność mieszana popytu na

dobro

jest to stosunek względnej

zmiany wielkości popytu na dobro

do względnej zmiany ceny dobra

(która wywołała zmianę popytu na

dobro i)

Wartość współczynnika

elastyczności wskazuje na

charakter dóbr

dla dóbr substytucyjnych
współczynnik elastyczności
mieszanej jest dodatni
dla dóbr komplementarnych
współczynnik elastyczności jest
ujemny

Elastyczność dochodowa

popytu

elastyczność dochodowa popytu jest

to stosunek względnej zmiany

rozmiarów popytu na określone

dobro do względnej zmiany

dochodów

Rodzaje dóbr (ze względu na

współczynnik elastyczności

dochodowej)

dobra normalne - gdy e

>0. a

wśród nich

- dobra podstawowe - gdy 0<e

- dobra luksusowe - gdy e

dobra niższego rzędu - gdy e

Elastyczność dochodowa -

przykłady

Dobro

Współczynnik

elastyczności

dochodowej

chleb

0,50

żywność

0,45

opał, paliwo, światło

0,30

odzież

1,23

usługi

1,75

artykuły służące

rekreacji

1,99

Rodzaje dóbr ze względu na

wysokość współczynnika

elastyczności cenowej

dobra normalne (zwykłe) – dla
których współczynnik elastyczności
dochodowej jest dodatni
dobra niższego rzędu – dla których
współczynnik elastyczności
dochodowej jest ujemny

Rodzaje dóbr ze względu na

wysokość współczynnika

elastyczności cenowej

dobra wyższego rzędu – dla których
współczynnik elastyczności
dochodowej jest wyższy od 1
dobra pierwszej potrzeby – dla
których współczynnik elastyczności
dochodowej jest niższy od jedności

Prawa Engla

Zależności między dochodem
nabywcy a popytem na różne
rodzaje dóbr (normalne i niższego
rzędu) przyjęło się nazywać
prawami Engla.

Konsekwencje zmiany

dochodów

Zmiany w strukturze wydatków w budżetach

gospodarstw domowych

przy wzroście dochodów – wzrost udziału
dóbr wyższego rzędu, spadek udziału dóbr
pierwszej potrzeby i niższego rzędu
przy spadku dochodów – spadek udziału
dóbr wyższego rzędu, wzrost udziału dóbr
pierwszej potrzeby i niższego rzędu

Dobra luksusowe i dobra

podstawowe

Dobra

Całkowit

wydatek

Udział

dobra

budżeci

Żywność

260

52%

Filmy

DVD

240

48%

Dochód

500

100%

Dobra luksusowe i dobra

podstawowe

Dobra

Całkowit

wydatek

Udział

dobra

budżeci

Żywność

560

47%

Filmy

DVD

640

53%

Dochód

1200

100%

Elastyczność podaży

elastyczność podaży jest to stosunek

względnej zmiany wielkości podaży

określonego dobra do względnej

zmiany jego ceny

Gospodarstwo domowe

dwie podstawowe funkcje –
konsumpcyjna i produkcyjna
cel działalności – maksymalizacja
satysfakcji (użyteczności)
czerpanej ze spożycia koszyka
dóbr oraz czasu wolnego

Dążąc do maksymalizacji swojej

satysfakcji gospodarstwo domowe

dokonuje

wyboru ilości czasu pracy i czasu
wolnego
wyboru dotyczącego rozłożenia
konsumpcji w czasie (decyzje o
wielkości oszczędności)
wyboru struktury konsumpcji bieżącej

Wybór struktury

konsumpcji bieżącej

kryterium: gustów (preferencji)
ograniczenia:

- dochody
- ceny

Konsument zawsze woli

więcej niż mniej

To znaczy: preferuje

kombinację dóbr

dostarczającą mu więcej

satysfakcji

Założenia

o preferencjach

zupełność (porównywalność):
(X

)>=(Y

)  (X

)<=(Y

)

zwrotność: (X

)>=(X

)

przechodniość

Krzywa obojętności

Krzywa obojętności obrazuje różne

kombinacje dwóch dóbr dające ten

sam poziom użyteczności

(satysfakcji) całkowitej

Cechy krzywej obojętności

ma nachylenie ujemne
wypukła w kierunku początku
układu współrzędnych
krzywe bardziej oddalone od
początku układu współrzędnych
obrazują coraz wyższy poziom
satysfakcji

Krańcowa stopa

substytucji:

ilość dobra Y jaką konsument jest

skłonny poświęcić w zamian za

dodatkową jednostkę dobra X

Cechy krzywych

obojętności

jej kształt obrazuje prawo malejącej

krańcowej stopy substytucji

(dodatkowe jednostki jednego dobra

można pozyskiwać kosztem coraz

mniejszych ilość drugiego dobra)
krzywe nie mogą się przecinać
nachylenie krzywych jest obrazem

preferencji konsumenta

Wybory konsumenta są

ograniczone

ograniczenie budżetowe – opisuje różne
koszyki dóbr dostępne dla konsumenta
graficznie linia ograniczenia
budżetowego (linia lub ścieżka cen)
opisuje zbiór kombinacji dwóch dóbr
osiągalnych dla konsumenta, przy
danych warunkach brzegowych:
dochodzie i cenach

Punkt styczności linii

ograniczenia budżetowego z

najdalej odsuniętą od początku

układu współrzędnych krzywą

obojętności wyznacza strukturę

spożycia przy której konsument

maksymalizuje użyteczność

całkowitą

Przykład ograniczenia

budżetowego

całkowity dochód – 100 zł (D)
dwa dobra do wyboru:

obiady – 10 zł/szt

bilety do kina – 20 zł/szt

Dostępne koszyki dóbr

liczba

obiadów

wydatki

na obiady

(zł.)

liczba

filmów

wydatki

na kino

(zł.)

100

Linia ograniczenia

budżetowego

ilość
posiłków

ilość
biletów

Dochód a skłonność do

konsumpcji – krzywe

dochód-konsumpcja

Dochód a skłonność do

konsumpcji – krzywe dochód-

konsumpcja

różne ścieżki wzrostu dochodu w
zależności od rodzaju dóbr X i Y
efekt rygla (zapadki) –
zablokowanie spadku konsumpcji
przy spadku dochodów

Krzywa cena-

konsumpcja a krzywa

popytu pojedynczego

konsumenta

Efekt substytucyjny

i dochodowy

efekt substytucyjny – opisuje
dostosowanie popytu do samej
zmiany relacji cen pomiędzy dobrami
efekt dochodowy – opisuje
dostosowanie popytu do zmian
dochodów realnych

Wybór pomiędzy dochodem

(konsumpcją) a czasem wolnym

krzywa obojętności dla czasu wolnego
i konsumpcji
linia budżetu czasu pracy
równowaga konsumenta przy wyborze
konsumpcji i czasu wolnego
krzywa podaży pojedynczego
pracownika

Wybór struktury

konsumpcji w czasie

krzywa obojętności dla konsumpcji
bieżącej i przyszłej
linia możliwości rynkowych (ograniczenia:
dochody i stopa procentowa)
międzyokresowa optymalizacja struktury
konsumpcji
krzywa podaży oszczędności
pojedynczego konsumenta

Przedsiębiorstwo -

wyodrębniona pod względem

ekonomicznym jednostką

prowadzącą działalność

gospodarczą

Przedsiębiorstwo – różne

płaszczyzny analizy

przedsiębiorstwo jako organizacja
przedsiębiorstwo jako firma
przedsiębiorstwo jako
przedsięwzięcie
przedsiębiorstwo jako własność

Definicje organizacji

Organizacja pewna całość wyodrębniona

z otoczenia, mająca określony cel

funkcjonowania i charakteryzująca się

jakimś sposobem zorganizowania

(Kieżun)

Cel – to co organizacja

chce osiągnąć

Zazwyczaj możemy mówić nie

o jednym celu ale o grupie

celów

Większość organizacji

posiada jakiś plan

osiągnięcia celu –

program działań

metod pozwalających

myśleć o realizacji

celu.

Organizacje

muszą też

posiadać

określone zasoby

niezbędne do

osiągnięcia celów.

MODEL ORGANIZACJI

(F. Kast i J.E. Rosenzweig)

podsyste
m

zarządza
nia

podsyste

ludzko-
kulturo

podsyste

technolog

podsyste

strategii

podsyste

struktur

nadsystem

otoczenia

NAKŁADY

WEJŚCIU

WYNIKI

ORGANIZAC

Zarządzanie jest to

praktyka świadomego i

ustawicznego

kształtowania organizacji

w taki sposób aby

zrealizowała one swoje

cele.

Proces – systematyczny

sposób postępowania

Zarządzanie – proces

planowania,

organizowania,

przewodzenia i

kontrolowania pracy

członków organizacji oraz

wykorzystywania

wszelkich dostępnych

zasobów organizacji do

osiągnięcia jej celów.

Proces zarządzania

(wg. Stonera)

Przewodzen

kierowanie

pracownikami,

wywieranie na nich

wpływu i

motywowanie do

wykonywanie

niezbędnych zadań

Organizowa

nie

kierownicy

porządkują i

przydzielają

pracę,

uprawnienia i

zasoby, aby

organizacja

osiągnęła cele

Kontrolowa

nie

kierownicy

powodują, iż

organizacja

zmierz ku

swoim celom

Planowanie

kierownicy,

posługując się

logiką i

odpowiednimi

metodami,

obmyślają cele i

działania

Przedsiębiorca

inicjuje i uruchamia działalność

gospodarczą
podejmuje ryzyko związanego z

prowadzeniem działalności

gospodarczej
wdraża innowacji techniczno-

organizacyjnych
podejmuje najistotniejsze decyzje

związanych z jego

funkcjonowaniem

Kryteria podziału

przedsiębiorstw

wielkość: małe, średnie i duże
forma własności: prywatne,
państwowe, spółdzielcze,
komunalne
struktura organizacyjna

Rodzaje przedsiębiorstw

c.d.

jednoosobowa działalność gospodarcza
spółka:
- spółki prawa cywilnego: spółka cywilna
- spółki prawa handlowego: spółka
jawna, spółka partnerska, spółka
komandytowa, spółka komandytowo-
akcyjna, spółka z ograniczoną
odpowiedzialnością, spółka akcyjna

Spółka cywilna

unormowania jej dotyczące są

zawarte w kodeksie cywilnym
najważniejsze postanowienia

dotyczące spółki zawarte są w jej

umowie
za zobowiązania spółki wspólnicy

odpowiadają solidarnie całym

majątkiem
brak osobowości prawnej

Spółka cywilna

ZALETY

łatwość i szybkość
założenia
dochody
opodatkowane
jako osobiste
dochody
wspólników

WADY

nieograniczona
i solidarna
odpowiedzialność
ograniczone
możliwość ekspansji
i pozyskania kapitału
jednomyślność
uchwał

Spółki prawa handlowego –

spółki osobowe

spółki osobowe – zrzeszenie dwóch

lub więcej osób, mających na celu

wspólne prowadzenie działalności

gospodarczej
wspólnie ponoszą ryzyko związane z

tą działalnością
wspólnie odpowiadają za

zobowiązania spółki
dzielą się zyskami

Spółka jawna

b. podobna do spółki cywilnej
węższy cel działania
przedsiębiorstwo powołane dla
realizacji celu zarobkowego
działalność z reguły na większą
skalę niż spółka cywilna

Spółka partnerska

spółka utworzona przez wspólników w

celu wykonywania wolnego zawodu w

spółce (adwokaci, architekci, lekarze

itd..)
partner nie ponosi odpowiedzialności za

zobowiązania spółki powstałe w związku

z wykonywaniem przez pozostałych

partnerów wolnego zawodu w spółce
inne regulacje podobne jak w spółce

jawnej

Spółka komandytowa

dwa rodzaje wspólników
komplementariusze – odpowiadają
za zobowiązania spółki całym
majątkiem
komandytariusze – odpowiadają za
zobowiązania tylko do wysokości
sumy komandytowej

Spółki kapitałowe

posiadają osobowość prawną
umożliwiają łączenie pojedynczych
kapitałów
pozwalają z reguły na łatwe
nabywanie
i zbywanie udziałów w spółce
ich istnienie nie musi się opierać na
zaufaniu wspólników

Spółka z ograniczaną

odpowiedzialnością

kapitał wnoszony w postaci udziałów
odpowiedzialność udziałowców tylko
do wysokości wniesionego kapitału
umowa w postaci aktu notarialnego,
wpis do rejestru handlowego
władze spółki: zgromadzenie
wspólników, zarząd, rada nadzorcza

Spółka akcyjna

kapitał wniesiony w postaci akcji
odpowiedzialność akcjonariuszy
tylko do wysokości wniesionego
kapitału
władze spółki: walne zgromadzenie
akcjonariuszy, zarząd, rada
nadzorcza

Document Outline