Kształtowanie się i 

Kształtowanie się i 

rozwój mowy dziecka

rozwój mowy dziecka

 

W CZWARTYM ROKU 

ŻYCIA

 

 

   

Rozwój mowy dziecka według

 Leona Kaczmarka

Czwarty rok życia nazywa rozpoczęciem okresu;

„SWOISTEJ MOWY DZIECIĘCEJ”

Dziecko w tym wiek:

• Potrafi porozumieć się z otoczeniem

• Jego mowa jest w pewnym stopniu ukształtowana, ale nie 

pozbawiona błędów

• Rozumie to co do niego mówimy w miarę swoich możliwości

• Spełnia polecenia zawierające znane mu wyrazy np. 

przyniesie zabawkę

• Próbuje wykonywać codzienne czynności 

• Pytane - podaje swoje imię

 

 

 

Wiek pytań

(jest to czas w którym dziecko przejawia 

tendencje do zadawania pytań)

• Ma miejsce miedzy 4 a 5 rokiem życia
• Występują wtedy pytania synpraktyczne 

oraz pytania zmierzające do uzyskania 
wyjaśnienia i uporządkowania wiedzy o 
świecie

 

 

Rozwój poznawczy

J. Piaget

Dziecko trzyletnie znajduje się w drugim 

stadium

takiego rozwoju:

„MYŚLENIE 

PRZEDOPERACYJNE”

Główne osiągnięcia w tym okresie:
- rozwój zdolności wewnętrznego przedstawiania świata 

zewnętrznego za pomocą symboli

- Dziecko coraz lepiej rozumie emocje własne i innych 

osób

- Zdolność regulowania ekspresji własnych emocji

 

 

Zasób leksykalny:

• Wg. Jurkowskiego (Ontogeneza mowy i myślenia, 1975)  

dziecko posługuje się około 

1000

 

słów 

• Wg. Przetacznikowej (Psychologia rozwojowa dzieci i 

młodzieży, 1976)  od ok. 

900

 do 

1800 

słów

Używanie słów przez dziecko zależy od:

• Prawidłowego rozwój psychomotoryczny
• Środowiska rodzinne i społeczne
• Inteligencji
• Wpływu środków masowego przekazu
• Kontaktu z książką
• Zainteresowań dziecka
• Indywidualnych możliwości procesów poznawczych

 

 

CZĘŚCI MOWY

• Rzeczowniki i czasowniki

 stanowią 

łącznie 

40-50%

 wszystkich wypowiadanych 

wyrazów,

• Zaimki

 

około 

20%

• Przymiotniki i przysłówki

 od 

3-6%

 

 

„Malilingwistycy”

wg. Kornela Czukowskiego

Dzieci od 3-5 lat są w stanie tworzyć 

NEOLOGIZMY

 

;

- do nieznanych wyrazów
- oraz analogicznie do znanych wyczuwając ich 

pokrewieństwo semantyczne i formalne

 

 

Rodzaje neologizmów:

• Neosymantyzmy:

 np. chodziki- buciki

• Doraźne:

 np. bimbolina- wiszący sznur 

do zasłon

 

 

• Opanowanie reguł 

gramatycznych:

• Błędy związane z odmianą przez przypadki 

wyrazów nieregularnych

• Stosuje elipsy tzn. opuszczenia
• W zdaniu ok. 4-5 wyrazów 
• Zaczynają występować zdania złożone
• Umiejętność posługiwania się spójnikami
• Występowanie wielowyrazowych struktur 

łańcuchowych

 

 

Wymowa dzieci 3-letnich:

• Wymawia w zasadzie wszystkie sylaby

• Zwykle mówi płynnie, 

• czasami występują wahania, powtórzenia dźwięków, 

sylab, wyrazów, przeciągania głosek

• Trudniejsze grupy spółgłoskowe zastępuje 

łatwiejszymi

• W tym wieku pojawiają się niekiedy głoski: 

s,z,c,dz,

 

oraz 

sz,ż,cz,dż

  

• Powinno wymawia wszystkie samogłoski: 

a,e,i,o,u,y,ą,ę

 

 ale może występować np. zamiana 

samogłosek: o/a, e/a, y/i

• Powinny występować samogłoski twarde i 

zmiękczone 

m, mi, b, bi, p, pi, f, fi, w, wi, ś, ć, 

ź, dź, ń, k, g, ki, gi, ch, t, d, n, l, li, j, ł. 

• Głoska r w ogóle nie występuje, lub jest zastępowana 
      „l” czy „j”

 

 

T. Bartkowski dzieli dzieci 3-

letnie 

ze względu na stopień 

komunikatywności na 5 grup:

• Wymowę bardzo niezrozumiałą

• Wymowę niezrozumiałą

• Wymowę mało zrozumiałą

• Wymowę zrozumiałą dziecięcą

• Wymowę zupełnie zrozumiałą

 

 

Rozwojowa niepłynność 

mowy

Kłopoty z niepłynną mową przejawiają się 

poprzez:

• Powtarzanie pierwszej bądź kolejnej głoski, sylaby, całego 

wyrazu czy frazy

Problemy te wynikają z mało sprawnym 

aparatem;

• oddechowym, 
• fonacyjnym 
• artykulacyjnym

 

 

Aby rozwojowa niepłynność 

mowy nie zmieniła się w 

jąkanie,

NALEŻY:

• Mówić do dziecka wyraźnie w naturalnym 

tempie

• Używać krótkich zdań i zrozumiałych wyrazów
• Dużo czytać, opowiadać i rozmawiać z 

dzieckiem

• Zachęcać dziecko do mówienia poprzez: 

( zadawanie pytań, prosząc o opowiadanie, ucząc 
wierszyków i śpiewając z nim piosenki)

 

 

NIENALEŻY:

• Naśladować mowy dziecięcej
• Zdrabniać wyrazów
• Używać skrótów i słów z dziecięcego 

słownika

• Poprawiać malucha, gdy widzimy, że go to 

drażni

• Zawstydzać i przedrzeźniać go
• Porównywać z tymi, którzy mówią lepiej

 

 

Odrębności wyrazowe, które 

występują

W CZWARTYM ROKU ŻYCIA

• opuszczanie sylaby początkowej lub końcowej 

(elizja):

 

fitulka (konfiturka), komotywa (lokomotywa), kapel 

     ( kapelusz)

• przestawki głoskowe (metateza):

 

śpilowek 

(śpiworek), konalówki (kolanówki)

• tworzenie nowych wyrazów ze skrzyżowania 

dwóch wyrazów (kontaminacja):

 

zaklucyć ( klucz i 

zamknąć), piesiotą (piechotą i pieszo), piekarnićki (piekarnik i 

pierniczki) 

• zniekształcenie wyrazu:

 

ołompocik (kompocik), 

ginkogonko (winogronko)

• formy czasu teraźniejszego:

 

ja nie płacie, ja kcem, 

skrobam sobie, zgnieciam (zgniatam), kto tu szepczy (szepta)

 

 

• formy czasu przeszłego:

 

wykszyłem 

(wytarłem), zaknełem, boliło, wskakowało

• formy czasu przyszłego

:

 

trambaj zaras 

rusznie

• rozkaźnik

:

 

rozebieś mnie, plasowaj (prasuj)

• bezokolicznik:

 

chce mi się śpić, kszeba skrzyżyć 

(trzeba skrzyżować)

• rzeczowniki:

 

to moja owiećka, dwa pudełki, jeden 

pać (papeć)

• przymiotniki:

 

źlejsie niś bloćko (gorsze niż błotko)

• liczebniki:

 

dwoma koniami, dwie ołówki

• zgrubienia:

 

jabłucho, kociucha

• neologizmy:

 

kurnisko (kurnik), pryskawka (słuchawka 

prysznica), kwasta (pasta), przyczepiacz (klamra do 

włosów).