Prawo karne i prawo 

wykroczeń II

Strona przedmiotowa 

przestępstwa( obiektywna

• Czyn - znamię czasownikowe  np.zabija ( art. 148) . 

• Skutek - tylko przestępstwach materialnych – np. 

uszkodzenie ciała ( art. art.157 kk )

• Czas popełnienia przestępstwa ( np. w okresie porodu , 

dzieciobójstwo- art. 149 )

• miejsce popełnienia przestępstw ( np. na terytorium RP 

czynna napaść  ( lub zniewaga)  ambasadora lub 

dyplomatę innego państwa (art. 136 par.1 , 2,3 )

• Sytuacja w jakiej czyn popełniono ( np. będąc 

pozbawiony wolności – art.242 kk, pod wpływem 

przebiegu porodu –art. 149))

• Sposób popełnienia przestępstwa  ( np. przemocą, 

groźbą – art. 197 kk)

• Przedmiot wykonawczy czynu( np. dziecko-  art. 149, 

osoba pełniąca funkcję publiczną w kontekście 

łapownictwa czynnego ( art. 229)

Formy czynu

• Przestępstwa trwałe : np. nielegalne  

posiadanie broni ( art. 263 par 40, dezercja 

( art. 339), niepowrót do więzienia po przerwie 

( art. 242 par. 3 ) 

• Wielosobowe ( bójka art.158 , udział w 

zbiegowisku (art. 154) , udział w 

zorganizowanej grupie ( art. 258) 

• Wieloczynowe tzn. polegające na pewnego 

rodzaju działalności uznawanej za jeden czyn   

( branie udziału w obcym wywiadzie- art. 130 

kk), znęcanie się ( art. 207), rozpijanie 

małoletniego ( art. 208) 

Przestępstwa z zaniechania

• Niepodjęcie działania, pomimo 

zobowiązania( formalne przestępstwo z 

zaniechania)

Źródło obowiązku działania: – sama ustawa 

karna ( np. obowiązku udzielenia pomocy 

art 162 kk, obowiązku zawiadomienia o 

przestępstwie –art. 240kk) 

• Spowodowanie skutku przez niepodjęcie 

działania ( art. 2kk) 

Warunek : istnienie prawnego, szczególnego 

obowiązku zapobiegnięcia skutkowi ( czyli 

bycia gwarantem) 

Źródła obowiązku działania przy 

przestępstwa materialnych  z 

zaniechania

• Ustawa np. kodeks rodzinny i 

opiekuńczy

• Umowa ( zarówno sformalizowane jak 

i nie-) np. umowa o pracę

Skutek czynu- związek 

przyczynowy- teorie

• ekwiwalencyjna ( równoważności warunków)

• adekwatnego związku przyczynowego 

( normalnego, typowego następstwa)

• relewancji ( prawo karne przez selekcję 

zabronionych postępowań decyduje, który 

związek jest relewantny)

Przykład na brak związku przyczynowego: 

lekarz nie rozpoznał zawału i nie skierował 

pacjenta do szpitala, sekcja wykazała, że  

nawet gdyby skierował pacjenta to z uwagi na 

rozległość zawału pacjent nie był do 

uratowania. 

Przyczynowość c.d. 

• obiektywne przypisanie ( pomimo istnienia związku 

przyczynowego nie można sprawcy przypisać skutku 

• Przykład na brak możliwości obiektywnego przypisania: 

Pacjentka powiedziała dentyście przed  znieczuleniem 
związanym z rwaniem zęba, że miewa bóle serca. 
Dentysta zlekceważył ten sygnał i bez zlecenia badań 
kardiologicznych dokonał ekstrakcji zęba pod 
znieczuleniem. Pacjentka zmarła na fotelu na atak serca . 
Sekcja wykazała, że nawet gdyby dentysta zlecił  badania 
kardiologiczne , to wada serca nie zostałaby wykryta , 
gdyż to wymagałoby badań wysoce specjalistycznych, 
których nie obejmują badania  rutynowe.  

• Przyczynowość zaniechania .Kwestia sporna

Strona podmiotowa 

przestępstwa ( subiektywna

• Zjawiska psychiczne wyrażające 

stosunek psychiczny sprawcy do 
czynu

• Postacie stosunku psychicznego 

sprawcy do czynu :

1) umyślność  ( = zamiar)
2) nieumyślność

Formy winy umyślnej ( postacie 

zamiaru  -art. 9 par.1 )

• Zamiar bezpośredni ( chce albo 

zdaje sobie sprawę z nieuchronności)

- przestępstwa kierunkowe  

( znamienne celem ( art. 278 ), 
motywem , pobudką ( art. 194 )

• Zamiar ewentualny ( przewiduje 

możliwość+ godzi się )

Formy winy nieumyślnej

• Lekkomyślność
• Niedbalstwo 

Przesłanką odpowiedzialności: 

naruszenie zasad 
ostrożności( element obiektywny – 
art.9 par.2)

Wina mieszana 

( kombinowana)

• Dotyczy  tylko : przestępstw 

kwalifikowanych przez następstwo (Art. 9 
par. 3 kk)

• Czyn wyjściowy może być umyślny lub 

nieumyślny

• Następstwo zawsze zawinione 

nieumyślnie.

O kombinacji winy można mówić tylko gdy 

kombinacja : umyślności z nieumyślnością 
( np. art. 158 par. 2 lub 3)

Przedmiot przestępstwa 

( przedmiot ochrony)

• Podział przestępstw ze względu na 

przedmiot ochrony/ zamachu:

1)Polegające na naruszeniu dobra ( np. 

157)

2)Na narażeniu dobra na konkretne  

niebezpieczeństwo ( np. 160, 161 )

3)Z abstrakcyjnego narażenia dobra 

prawnego ( istnienia niebezpieczeństwa nie 
należy dowodzić w postępowaniu  np. art. 
200 kk), 

Znaczenie rozpoznania 

przedmiotu ochrony 

• Przy interpretacji przepisów( np. art. 

152, 153 kk)

• Dla określaniu stopnia społecznej 

szkodliwości 

• Przy ustalaniu podobieństwa 

przestępstw( art. 115 par.3- 
przestępstwami podobnymi są 
przestępstwa tego samego rodzaju) 

Formy popełnienia 

przestępstwa 

• Zjawiskowe 
• Stadialne 

 

Formy zjawiskowe

• Sprawstwo ( art.18 par.1)
• Podżeganie(  art. 18 par.2),
• Pomocnictwo ( art.18 par.3)

Odmiany sprawstwa 

• Jednosprawstwo
• Współsprawstwo
• Sprawstwo kierownicze
• Sprawstwo polegające

Podżega ten, kto:

• Chcąc aby inna osoba popełniła 

przestępstwo( tylko zamiar 
bezpośredni)

• Nakłania ją do tego  

Pomaga ten, kto

• W zamiarze aby inna osoba 

popełniła przestępstwo ( zamiar 
bezpośredni lub ewentualny) 

• Ułatwia jej to

Podżeganie i pomocnictwo ; 

ogólne zasady 

odpowiedzialności w k.k. i kw  

• W prawie karnym – odpowiedzialność – zawsze, ewent. z nadz. złagodzeniem 

kary ( art. 19 kk), „ prawie”  niezależnie od dokonania czynu przez sprawcę – 

art. 22 kk  

• W prawie wykroczeń- tylko, gdy ustawa tak stanowi i w razie 

dokonania czynu przez sprawcę ( art.14 par.1 kw)

• Każdy sprawca odpowiada za swój czyn; indywidualizacja winy  ( w 

granicach swej umyślności lub nieumyślności, niezależnie od 

odpowiedzialności pozostałych współdziałających- art. 20 kk, art.14 par.2 

kw), indywidualizacja odpowiedzialności ( art. 21)

• Wyłączenie  odpowiedzialności ( czynny żal - art. 23 kk,  art.14 par.4 kw

• Odpowiedzialność prowokatora ( wyłączenie możliwości zwolnienia od 

odpowiedzialności z powodu czynnego żalu ( 24 kk). Problem: czy to 

wyłączenie powinno dotyczyć również kw  ( w kw brak regulacji, analogia na 

niekorzyść) 

Wyjątek  od karalności  prowokatora:  
 ustawa o Policji z 6.04.1990 – dopuszczalność prowokacji w trakcie czynności 

operacyjno-rozpoznawczych, warunki: 
-tylko w odniesieniu do niektórych typów przestępstw np. łapownictwa, 
-w celu sprawdzenia uzyskanych wcześniej i wiarygodnych informacji o 

popełnieniu przestępstwa , ustalenia sprawców i uzyskania dowodów 

przestępstwa  

Formy stadialne 

przestępstwa

• Przygotowanie ( art.16 par.1 i 17)
-działanie w celu popełnienia przestępstwa
-stwarzanie warunków, w tym poprzez 

wejście w porozumienie 

• Usiłowanie ( art. 13-15)
- zamiar, zmierzanie bezpośrednie, brak 

dokonania

• Dokonanie

Pochód przestępstwa

Karalności form stadialnych 

w kk i kw 

• Przygotowanie: w kk – gdy ustawa tak 

stanowi( art. 16 par.2 np. do fałszowania 

pieniędzy-310 par.4 ); chyba, że czynny żal 

( art.17 kk)
-w kw –nigdy

• Usiłowanie : -w kk- zawsze , chyba że czynny żal

- w kw – tylko, gdy ustawa tak stanowi ( art. 10 

par.2 kw) np. za  przy pasestwie – art. 122 kw , 

chyba , że czynny żal (11 par.4 kw)

 Usiłowanie nieudolne : 

-w kk.- karane z ograniczeniami ( art. 13 par.2kk)

  -w kw - brak karalności