Kompetencja komunikacyjna. 

Katarzyna Stemplewska-Żakowicz
Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej

 

 

Jedna z kompetencji diagnostycznych, 

określonych na konferencji 
Kompetencje 2002 :

 

6. Umiejętność ustanowienia, podtrzymania i  

 rozumienia współpracującej profesjonalnej 

 relacji, która stanowi kontekst wszelkich  

czynności psychologa, w tym także 

diagnozy psychologicznej



    kompetencja komunikacyjna



    kompetencja relacyjna



   i inne... 

(por. Krishnamurthy, VandeCreek, Kaslow, Tazeau i in., 2004) 

 

 

Kompetencja komunikacyjna

W psycholingwistyce rozróżnia się 



kompetencję językową



zdolność posługiwania się językiem 



kompetencję komunikacyjną 



umiejętność posługiwania się językiem 
odpowiednio do sytuacji i do słuchacza 
(Kurcz, 2000, str. 246) 

 

 

Kompetencja komunikacyjna

wymaga posiadania 



 wiedzy językowej

ale przede wszystkim

 



adekwatnej wiedzy społeczno-kulturowej.

 Kompetentny użytkownik języka:



rozumie 

społeczne znaczenie

 sytuacji,



rozpoznaje 

intencje

 

partnera

 



adekwatnie wyraża 

własne intencje

 

 

Działanie słowami 



John L. Austin 

(1911-1960)

 

 

filozof brytyjski



How to Do Things 

with Words 

(1962)



Jak działać 

słowami (1993 ) 



Akt mowy – wypowiedź 
performatywna 
(wykonawcza) 



Czasowniki 
performatywne, np.. 



proszę



przyrzekam



zakazuje się



nadaję (...ci imię Jan)

 

 

Teoria aktów mowy

Akty mowy 



Bezpośrednie 



Podaj mi, proszę, tę 
książkę 



Proszę bardzo



Pośrednie (wymagają 
wiedzy społeczno-
kulturowej)



Czy mógłbyś mi podać 
te książkę?



Proszę bardzo

John Searle              

(ur. 1932), 

amerykański filozof 

języka

Speech Acts: An Essay 

in the Philosophy of 

Language (1969) 



   Mógłbym...

 

 

Pośrednie akty mowy

nie zawsze są poprawnie odczytywane, co czasem 

powoduje humorystyczne sytuacje. 

Odzwierciedlają to różne dowcipy, np.: 

Ona:

 

Muszę pana uprzedzić, że                            

za kwadrans wróci z pracy mój mąż.

On:

  Ale ja przecież nic nie robię...

Ona:

  No właśnie. A czas leci!

 

 

Psycholog-profesjonalista „działa 
słowami” świadomie i rozważnie 



adekwatnie odczytuje akty mowy 
realizowane przez osobę badaną 



zdaje sobie sprawę z własnych 
intencji i adekwatnie je wyraża



przewiduje, jak jego wypowiedzi i 
intencje mogą w danym kontekście 
zostać zrozumiane

 

 

Ogólna wiedza społeczno-kulturowa 
nie wystarczy



Prócz tego psycholog kompetentny 
komunikacyjnie



posiada specyficzną wiedzę 
psychologiczną - w tym znajomość 
standardów profesjonalnej relacji i 
wykonywania badań diagnostycznych



przejawia otwartość i wrażliwość wobec 
potrzeb konkretnej osoby badanej i 
wymagań sytuacji, w której dochodzi do 
badania psychologicznego. 

 

 

Profesjonalna kompetencja 
komunikacyjna psychologa

....to umiejętność posługiwania się 

aktami mowy 



w sposób zgodny z wiedzą 

psychologiczną i profesjonalnymi 

standardami



w celu jak najlepszego przeprowadzenia 

badania 



z uwzględnieniem specyfiki sytuacji i 

indywidualności konkretnej osoby 

badanej

 

 

Sztuka słuchania



aktywne 
słuchanie (active 
listening, Rogers i 
Farson, 1957)



...to podstawowy  
instrument 
psychologa w 
profesjonalnej 
rozmowie 

Carl Rogers

      

(1902-1987), 
amerykański 
psycholog i 
psychoterapeuta, 
jeden z twórców 
psychologii 
humanistycznej

Aktywne słuchanie

proces 

odkodowan

ia

proces 

zakodowan

ia

  

KOMUNIKAT

On jest 

bardzo 

zniechęc

ony

Czujesz się 

bardzo 

zniechęcony

KOMUNIKAT 

ZWROTNY

? 

Jaki sens próbować tu 

wszystko zmienić?

 

 

Kategorie wypowiedzi diagnosty 

(Hill, 1986)

Potwierdzanie (approval)
Informowanie (information)
Bezpośrednie zalecenia (direct guidance) 
Pytania zamknięte (closed question)
Pytania otwarte (open question)
Parafraza (paraphrase)
Interpretacja (interpretation) 
Konfrontacja (confrontation) 
Ujawnianie siebie (self-disclosure) 

 

 

System kategorii Clary Hill



został stworzony z myślą przede wszystkim 
o procesie terapeutycznym, jednak 
stosowano go także w badaniach nad 
zachowaniami werbalnymi psychologa w 
innych sytuacjach profesjonalnych (Nagel, 
Hoffman i Hill , 1995;  Tryon, 2003)



 sprawdził się jako trafne i rzetelne 
narzędzie oceny zachowań werbalnych 
psychologa (Hill, 1992)

 

 

Proporcje pytań zamkniętych i informowania 
w kolejnych tercjach wywiadu wstępnego

 

(Tryon, 2003)

 

A. Pytania zamknięte

B. Informowanie

linia ciągła – wywiady „skuteczne”;
linia przerywana – wywiady „nieskuteczne”. 

Proporcje stosowania poszczególnych kategorii 
(Nagel, Hoffman i Hill , 1995, str. 103)

mistrzowie

psychoterapii

psycholodzy

nie-

psycholodzy

Rogers Ellis

terapeu

ci

konsultan

ci

liderz

y

prawni

cy

Potwierdzanie

.02

.01

.06

.05

.06

.03

Informowanie

.16

.42

.23

.42

.43

.63

Zalecenia

.00

.18

.05

.18

.11

.06

Pytania 
zamknięte

.05

.09

.19

.09

.11

.20

Pytania otwarte

.02

.05

.13

.05

.04

.02

Parafraza 

.42

.14

.20

.14

.09

.04

Interpretowani

e

.16

.04

.08

.04

.01

.00

Konfrontowani

e

.05

.01

.05

.01

.01

.00

Ujawnianie 
siebie

.02

.00

.01

.02

.13

.00

 

 

Parafraza jako  „znak firmowy” 
psychologa-profesjonalisty.



Rodzaj praktyki psychologicznej oraz 

orientacja teoretyczna mają duży wpływ na  

stosowanie instrumentów komunikacyjnych.



Nie ma wzorca proporcji wypowiedzi 

charakterystycznego dla wszystkich 

psychologów 



Niewątpliwe jest tylko jedno: tym co 

wyróżnia psychologów w porównaniu z 

innymi grupami, jest zwiększony odsetek 

parafraz 

w ich wypowiedziach.