Aleksy Awdiejew, Gramatyka interakcji werbalnej,
Kraków 2005
S.P. Morreale, B.H. Spitzberg, J.K. Barge, Komunikacja
między ludźmi, Warszawa 2008
Aleksy Awdiejew, Gramatyka interakcji werbalnej,
Kraków 2005
S.P. Morreale, B.H. Spitzberg, J.K. Barge, Komunikacja
między ludźmi, Warszawa 2008
1.
Kontakty bona-fide.
Kontakty językowe wymagające od uczestników
konwersacji szczerości i merytorycznej dyscypliny
Kontakty ograniczone tematycznie.
Kontakty wyspecjalizowane tematycznie, np. rozmowy
specjalistów lub konwersacje dotyczące wspólnego
rozwiązywania problemów.
Dyscyplina merytoryczna zakłada w tym przypadku trzymanie
się granic tematycznych i logicznych zasad argumentacji.
Kontakty ograniczone merytorycznie.
Kontakty, w których przynajmniej jedna strona pozoruje pełny
kontakt, oddając inicjatywę drugiej stronie.
Robi to z braku kompetencji lub z założonego unikania
głębszego kontaktu.
2.
Kontakty non-bona-fide.
Kontakty nie wymagające szczerości i dyscypliny
merytorycznej od uczestników konwersacji.
Gra werbalna. Swobodne operowanie środkami
językowymi w celach rozrywki i zabawy,
dowcipkowanie, opowiadanie kawałów, stylizacja
różnych typów kontaktów w celach estetycznych itd.
Kontakt konfliktowy. Powstaje pod wpływem
emocji negatywnych. Celem takiego kontaktu jest
werbalna degradacja partnera.
1. Kontakty nieoficjalne:
kontakty rodzinno-domowe (kontakty między
osobami bliskimi sobie, zakładające największą
wiedzę o interlokutorze)
towarzyskie (nieskrępowane kontakty miedzy
przyjaciółmi, zakładające dość obszerną wiedzę o
interlokutorze)
profesjonalno-towarzyskie (nieskrępowane
kontakty miedzy specjalistami z danej dziedziny,
zakładające obszerną wspólną wiedzę z danej
dziedziny wiedzy)
2.
Kontakty oficjalne:
oficjalno-towarzyskie (kontrolowane pod
względem formy kontakty z ludźmi znajomymi),
oficjalno-specjalistyczne (kontrolowane pod
względem formy kontakty między specjalistami
danej dziedziny)
neutralne (kontrolowane pod względem formy i
mocno zrytualizowane kontakty z ludźmi
nieznajomymi, np. kontakty w miejscach
publicznych: w sklepach, w środkach transportu,
w biurach itd.)
Kompetencja komunikacyjna umożliwia
właściwe i odpowiednie do danej sytuacji,
użycie środków językowych.
Do obszaru kompetencji komunikacyjnych
włączamy system reguł heurystycznych, bez
których poprawna komunikacja nie byłaby
możliwa.
Do takich reguł wchodzi znajomość realiów,
sytuacji politycznej i orientacji aksjologicznej
uczestników komunikacji, znajomość etykiety
językowej itd.
Grzeczność i takt
Kompetencja komunikacyjna określa, czy
dana osoba komunikuje się skutecznie i
stosownie do kontekstu
1.
Kompetencja jako wywieranie wrażenia
2.
Schemat kompetencji komunikacyjnej
3.
Etyka a kompetencja komunikacyjna
1)
Klarowność – precyzyjne przekazywanie
informacji
2)
Stosowność – komunikacja adekwatna do
kontekstu – podporządkowanie normom
pod groźbą sankcji
3)
Skuteczność – stopień osiągnięcia
rezultatu
Komunikacja może być:
1)
niestosowna i nieskuteczna – minimalne
rezultaty interakcji
2)
stosowna i nieskuteczna – bierność,
nastawienie na przetrwanie
3)
niestosowna i skuteczna – nastawienie na
zwycięstwo za wszelka cenę
4)
4)
stosowna i skuteczna
stosowna i skuteczna – optymalna
komunikacja
Kodeksy etyczne:
1)
Zorientowane na środki – określają jakie
zachowania są moralne / niemoralne bez
względu na ich wyniki (np. kłamstwo
niemoralne bez względu na motywy)
2)
Zorientowane na wyniki – cel / wynik działania
oceniany jest jako moralny / niemoralny (np.
okłamywanie, które ma komuś pomóc jest
etyczne)
3)
Zorientowane na kontekst – etyka zachowania
zależy od sytuacji (np. okłamywanie najeźdźcy
jest etyczne)
SPOSTRZEGANIE
SPOSTRZEGANIE
WIEDZA
MOTYWACJA UMIEJĘTNOŚ
CI
UMIEJĘTNOŚ
CI
MOTYWACJA
WIEDZA
JA
INNY
Motywacja – stopień w jakim nadawca dąży
do kompetentnego komunikowania w danej
sytuacji
motywacja negatywna – nieśmiałość,
strach, lęk, unikanie itd.
motywacja pozytywna – nastawienie na
nagrodę
Wiedza – treści dotyczące tego, co
powiedzieć lub zrobić + procedury jak to
wykonać w danej sytuacji komunikacyjnej
wiedza deklaratywna
wiedza proceduralna
Umiejętności – powtarzalne zachowanie
zorientowane na cel
umiejętności na poziomie ogólnym –
umiejętność zadawania pytań, wyrażania
twarzą emocji, inicjowania i kończenia
kontaktu itd.
umiejętności na poziomie jednostkowym
Kontekst – tworzy ramy interakcji
składa się z dostrzegalnych przez nas granic,
które pomagają nam w ustaleniu, co jest
komunikacją
typy kontekstu – dotyczą kultury, czasu,
relacji międzyludzkich, miejsca i funkcji
poziom kontekstu – odnosi się do liczby
osób uczestniczących w komunikacji
(komunikacja interpersonalna, grupowa i
komunikacji publicznej)
Kultura – trwałe wzory myślenia, wartości i
zachowań, które określają grupę ludzi
Obejmuje:
przekonania i poglądy ludzi na temat świata
duchowość ludzi
rozumienie statusu i hierarchii
wykorzystywanie czasu i przestrzeni fizycznej
Reprezentuje:
zbiór umysłowych i behawioralnych wzorów, które
dają ludziom poczucie przynależności do grupy
Kultura – trwałe wzory myślenia, wartości i zachowań, które
określają grupę ludzi
kultura a tożsamość etniczna
Tożsamość etniczna – różne grupy, które mogą mieć:
wspólny język, wspólne pochodzenie historyczne, wspólne
państwo albo wspólny system kultury
kultura a tożsamość rasowa
Tożsamość rasowa – grupy ludzi posiadających wspólne
cechy genetyczne lub fizyczne
kultura a tożsamość narodowa
Tożsamość narodowa – grupy ludzi wychowanych w tym
samym państwie albo posiadających to samo obywatelstwo
PÓŁNOCNOAMERYKAŃSKI
KONTEKST KULTUROWY
JAPOŃSKI
KONTEKST KULTUROWY
WARTOŚCI
Indywidualistyczne
Poświęcenie się dla własnego zysku
Współzawodnictwo w grupie
Zbiorowe
Poświęcenie się dla zysku grupy
Współpraca w grupie
WIEDZA
Wiedza oparta na racjonalności
Klarowne wnioski
Czas linearny i oparty na zegarze
Wiedza oparta na intuicji
Wieloznaczne wnioski
Czas cykliczny i oparty na naturze
STRUKTURA SPOŁECZNA
Równy status dla wszystkich
Status osiągalny
Elastyczne granice grupowe
Nieformalność (np. mówienie po imieniu)
Status hierarchiczny
Status przypisany
Sztywne granice grupowe
Formalność (np. oficjalne tytuły)
WZORY STYLÓW
Pierwszeństwo komunikacji werbalnej
Wrogość wobec ciszy / milczenia
Interakcje w szybkim tempie
Pierwszeństwo komunikacji niewerbalnej
Preferowanie ciszy
Interakcje w wolnym tempie
Związek - relacje międzyludzkie – konsekwencje, jakie
zachowanie określonej osoby wywołuje przy stałych
interakcjach z innymi
Bycie w związku oznacza być współzależnym – osiąganie
celów przez jedną osobę zależy też od innych ludzi (np.
rodzina)
Dwa wymiary związku:
władza
afiliacja – wymiar emocjonalny i oceniający związku – czyli
lubienie
Rodzaje afiliacji:
kontinuum intymności (bliski – obcy)
kontinuum pokrewieństwa (rodzice – krewni)
kontinuum wrogości (wróg – przyjaciel)
Czas – percepcja sekwencji i postępu wydarzeń
Miejsce – środowisko lub otoczenie fizyczne
Funkcja – dotyczy tego, co przez zachowanie
komunikacyjne próbuje się osiągnąć
Poziomy kontekstu:
1.
Interpersonalny – nieformalne interakcje
między ludźmi, którzy są w społecznych
(sprzedawca – kupujący, koledzy w pracy itd.)
i/lub osobistych związkach (rodzina, przyjaciele
itd.)
2.
Grupowy – dotyczy większej liczby ludzi,
występuje w środowisku formalnym, skierowanym
na wykonanie zadania; grupa zazwyczaj spotyka
się, by w toku interakcji osiągnąć jakiś wcześniej
określony cel
3.
Publiczny – kontekst przemawiania publicznego
1.
Komunikacja werbalna (wykorzystuje język) i
niewerbalna (gesty, język ciała, modulacja
głosu)
2.
Spostrzeganie – nadawanie znaczenia
nieskończonej ilości informacji, której dostarcza
otaczający nas świat