Pedagogika 

krytyczna

Wilk Klaudia
Wróbel Beata
Zając Natalia

Geneza pedagogiki 

krytycznej

• pedagogika  krytyczna  jako  kierunek 

pedagogiczny została zapoczątkowana 
na przełomie lat 60. i 70. XX wieku

• kierunek 

inspirowany 

filozoficzną 

teorią 

krytyczną, 

marksistowską 

krytyką  ideologii  oraz  frankfurcką 
szkołą filozoficzną

Podstawowe 

założenia

• wykorzystanie  filozoficznej  teorii  krytycznej  w 

analizach i projektowaniu działań edukacyjnych

• określenie  kierunku  w  jakim  ma  podążać  zmiana 

świata

• określenie celów wychowania
• określenie  sposobów  działania  umożliwiających 

zbliżenie się tego co jest do tego co być powinno

• określenie 

sposobów 

kontroli, 

analizy 

i 

monitorowania zainicjowanych procesów

•   poszukiwanie  najbardziej  adekwatnej  diagnozy 

mechanizmów  dominacji  i  przemocy  wpisanych  w 
działanie  instytucji  oraz  tworzenie  takich  działań 
edukacyjnych,  które  mają  szansę  na  zwiększenie 
jednostkowej i zbiorowej wolności

Wizja szkoły w 

pedagogice krytycznej

• szkoła  wychowuje  jednostki  tak,  aby  akceptowały  one  zastany 

porządek  społeczny  i  traktowały  go  jako  coś  oczywistego  i 
nienaruszalnego 

• szkoła  funkcjonuje  według  „logiki  systemu  społecznego” 

narzucając  zgodny  z  nią  sposób  postrzegania  świata  jako 
oczywisty i nie podlegający dyskusji

• edukacja  tworzy  społeczne  przeświadczenie  o  „legalności”,  czy 

„nielegalności” określonych praktyk kulturowych co nosi nazwę 
reprodukcji kulturowej

• ukryte programy szkolne
• ,,transformatywny  intelektualista”  -  nauczyciel  powinien  być 

sprzymierzeńcem  słabszych  grup  społecznych  oraz  osobą 
działającą wspólnie z nimi na rzecz zmiany ich sytuacji życiowej

• trening milczenia, ignorowanie różnic
• zmiana społeczeństwa wymaga zmian w edukacji

Przedstawiciele 

pedagogiki 

emancypacyjnej

• Henry Giroux
• Peter McLaren
• Lech Witkowski

Henry Giroux

18 września 1943

Henry Giroux

• amerykański pedagog i socjolog
• twórca  i  dyrektor  Ośrodka 

Edukacji i Studiów Kulturowych 
na Uniwersytecie w Miami

• znany  specjalista  w  zakresie 

badań  nad  kulturą  społeczną, 
pedagogiką  krytyczną,  teorią 
programów 

kształcenia 

i 

socjologią wychowania

• w  swoich  publikacjach  poddaje 

krytyce  współczesny  system 
szkolnictwa 

wraz 

z 

jej 

tradycyjnym nauczaniem

Tezy Henry’ego 

Giroux

1.  Proces  edukacji  musi  być  pojmowany  nie  tylko  w 

kategoriach  przekazywania  wiedzy,  ale  i  jako 
proces tworzenia podmiotów politycznych  

2. Etyka jako podstawa działania pedagogicznego
3.  Pedagogika  krytyczna  powinna  koncentrować  się 

na kwestii różnicy, pojmowanej w dwóch aspektach

4. 

Pedagogika 

krytyczna 

musi 

wypracować 

szczególny  język  dzięki  któremu  konkurujące 
identyfikacje  i  języki  polityczne  nie  podporządkują 
sobie kwestii władzy, sprawiedliwości, nierówności

Tezy Henry’ego 

Giroux

5. 

Tworzenie 

nowych 

form 

wiedzy 

przekraczających  bariery  dyscyplinarne, 
tworzenie  nowych  przestrzeni  gdzie  ta 
wiedza może powstawać 
6. 

Oświeceniowa 

kategoria 

rozumu 

wymaga przeformułowania
7.  wypracowanie  języka  wykraczającego 
ponad  krytyczne  analizy  społeczne;  „język 
krytyki i możliwości”
8.  Zmiana  sposobu  pojmowania  roli 
nauczyciela, 

który 

ma 

być 

„transformatywnym  intelektualistą”
9.  Jednym  z  centralnych  pojęć  pedagogiki 
krytycznej jest „polityka głosu”

Peter McLaren

2 sierpnia 1948

Peter McLaren

•  amerykański  pedagog  i 
socjolog

•  jeden  z  czołowych  twórców 
pedagogiki krytycznej 

•  dyrektor  Ośrodka  Edukacji  i 
Studiów Kulturowych w Miami

•  jest  współautorem  serii 
pedagogicznej  wydawanej  przy 
Stanowym 

Uniwersytecie 

Nowojorskim
•  regularnie  współpracuje  z 
Henrym Giroux

• 

jest 

kontynuatorem 

pedagogiki  krytycznej  Paulo 
Freire

•  w  pedagogice  zastosował 
teorię  rytuałów  kulturowych 
oraz 

wprowadził 

mocne 

akcenty etnograficzne

Lech Witkowski

1 sierpnia 1951

Lech Witkowski

•  polski  profesor  filozofii 
edukacji,  filozofii  kultury  i 
epistemologii
•  dyrektor  Centrum  Studiów 
Zaawansowanych 

i 

Badań 

Naukowych  przy  Kujawsko-
Pomorskiej  Szkole  Wyższej  w 
Bydgoszczy
•  jest  członkiem  Polskiego 
Towarzystwa 

Filozoficznego, 

Pedagogicznego 

i 

Socjologicznego 
•  jako  pierwszy  w  Polsce 
włączył  do  pedagogiki  wątki 
tradycji frankfurckiej

Innowacje 

Obszary 

w 

których 

zachodzą 

innowacje:

• program szkolny
• praca nauczyciela 
• zmiany postaw mentalnych

Bibliografia

•  Okoń  W.,  Nowy  słownik  pedagogiczny, 
Warszawa 2001
•  Szkudlarek  T.,  Pedagogika  krytyczna  w: 
Pedagogika:  podręcznik  akademicki,  red. 
nauk. 

Zbigniew 

Kwieciński, 

Bogusław 

Śliwerski, Warszawa 2003
•  Śliwerski  B.,  Współczesne  teorie  i  nurty 
wychowania, Kraków 2001
• Wołoszyn S., Nauki o wychowaniu w Polsce 
w XX wieku. Próba syntetycznego zarysu na 
tle powszechnym, Kielce 1998