PowerPoint Presentation

Uzasadnienie zastosowania badania

W przypadku narażenia medycznego przyjmuje się

3 poziomy

uzasadnienia

(IRCP 60, 1991)

1. Zastosowanie promieniowania jonizującego w medycynie jest

akceptowalne, gdyż korzyści z jego zastosowania przewyższają ryzyko
związane z narażeniem.

2. Na tym poziomie definiuje się i uzasadnia pewien sposób postępowania

medycznego w odniesieniu do przypadków charakteryzujących się
danymi objawami. Celem tego uzasadnienia jest stwierdzenie, czy w
większości przypadków zastosowanie danej procedury diagnostycznej
lub metody terapeutycznej ułatwi postawienie poprawnej diagnozy lub
poprawi wyniki leczenia.

3. Na 3-cim poziomie należy uzasadnić zastosowanie danego postępowania

medycznego w stosunku do określonego pacjenta. Trzeba sprawdzić czy
potrzebne informacje nie są już dostępne.

Uzasadnienie: Prawo atomowe DU 2000 Nr 42 poz. 276 rozdział 3a Art.
33a

pkt 2. Uzasadnienie- oparte jest na przewadze oczekiwanych korzyści
zdrowotnych

dla pacjenta lub społeczeństwa nad uszczerbkiem zdrowotnym, który
ekspozycja

może spowodować.

pkt 3. Warunkiem właściwego uzasadnienia jest zastosowanie
radiologicznej

procedury diagnostycznej lub leczniczej, której skuteczność w określonej
sytuacji

klinicznej została udowodniona lub powszechnie uznana. W procesie
uzasadnienia

ocenia się również korzyści i rodzaje ryzyka związane ze stosowaniem

alternatywnych procedur, służacych temu samemu celowi, prowadzących
do

mniejszych ekspozycji na promieniowanie jonizujące lub nie narażających
na jego

działanie.

Uzasadnienie: Prawo atomowe DU 2000 Nr 42 poz. 276 rozdział 3a Art.
33a

pkt 4. Skierowanie pacjenta na określone badanie z zastosowaniem
promieniowania

jonizującego wynika z uzasadnionego przekonania lekarza lub innej osoby

upoważnionej do kierowania na takie badania, że jego wynik dostarczy
informacji,

które przyczynią się do postawienia prawidłowego rozpoznania lub
wykluczenia

choroby, oceny jej przebiegu i postępu leczenia, oraz korzyści z tego tytułu

przewyższają możliwe ujemne następstwa dla zdrowia, które mogą być
związane

z narażeniem na promieniowanie jonizujące.

pkt 5. Skierowanie o którym mowa w ust. 4, może być wystawione po
upewnieniu

się, że inne alternatywne, nieinwazyjne i nie narażające na działania
promieniowania

jonizującego metody, a także wcześniej wykonane badania z
zastosowaniem

promieniowania jonizującego nie mogą dostarczyć równoważnych
informacji

Jakiekolwiek badania radiologiczne wykonywane w celach
zawodowych,

prawnych lub ubezpieczeniowych są nieuzasadnione (chyba, że

zawierają użyteczne informacje o stanie zdrowia tej osoby lub
gdy

wykonane są na podstawie konsultacji z odpowiednimi
lekarzami).

Masowe badania przesiewowe wykorzystujące ekspozycje medyczną
są

nieuzasadnione, chyba że korzyści dla badanej osoby lub dla populacji
są

wystarczające dla skompensowania ekonomicznych i socjalnych, w
tym

uszczerbku radiacyjnego.

Ekspozycja ludzi podczas naukowych badań medycznych jest
nieuzasadniona

chyba że jest zgodna z zapisami Deklaracji Helsińskiej i
opracowanymi na tej

podstawie wytycznymi opracowanymi przez CIOMS ( Council for
International

Organization of Medical Sciences) i WHO, oraz została skierowana do

konsultacji przez komisję etyczną i otrzymała pozytywną opinię
zgodną

z obowiązującymi przepisami krajowymi.

Odpowiedzialność kliniczna-

odpowiedzialność, jaka

spoczywa na

lekarzu realizującym procedury prowadzące do indywidualnej

ekspozycji na promieniowanie jonizujące w celach

medycznych,

obejmuje ona w szczególności: uzasadnienie, optymalizację

ochrony

przed promieniowaniem, kliniczną ocenę wyniku, współpracę

z innymi

specjalistami i personelem, a w razie potrzeby – uzyskiwanie

informacji o wynikach poprzednich badań, a także

przekazywanie

informacji lub dokumentacji radiologicznej innym lekarzom

i ewentualne informowanie pacjenta oraz innych

zainteresowanych

osób realizujących medyczne procedury radiologiczne o

ryzyku

związanym ze stosowaniem promieniowania jonizującego.

Odpowiedzialność za ekspozycję cd.

1. Żaden pacjent nie zostanie poddany diagnostycznej lub

terapeutycznej

ekspozycji medycznej jeżeli nie posiada skierowania wydanego

przez

lekarza.

(z wyjątkiem: stomatologiczne zdj. punktowe, densytometria).

Lekarz kierujący

po wyczerpaniu wszystkich możliwości

diagnostycznych,

które nie wymagają stosowania promieniowania jonizującego, po

wykorzy-

staniu wcześniejszych badań rtg, po ocenie korzyści i ryzyka powinien

kierować

chorego na badania dokładnie precyzując kierunek diagnostyki.

Lekarz radiolog

wykonujący procedurę powinien wykonać ją

zgodnie ze

skierowaniem, wybierając taki tryb aby jak najbardziej

zminimalizować

narażenie. Podczas złożonej procedury powinien na bieżąco

analizować jej

przebieg pod kątem uzyskanych już informacji i ewentualnego jej

przerwania

Technik rtg

powinien wykonać badanie zgodnie ze skierowaniem,

dążąc do jak najmniejszej dawki promieniowania w celu uzyskania

wystarczającej ilości informacji klinicznych.

- użytkowany sprzęt powinien być zgodny z obowiązującymi
normami

(IEC, ISO)

- specyfikacje techniczne, instrukcje użytkownika i obsługi powinny
być

w języku zrozumiałym dla użytkownika (zgodnie z obowiązującym
prawem

w języku Polskim)

- urządzenia są wyposażone w mechanizm kontroli wiązki ( wskaźnik

określający stan wiązki „włączona” „wyłączona”)

- we fluoroskopii aparat powinien być tak skonstruowany aby lampa
była

zasilana tylko poprzez naciskanie odpowiedniego włącznika

ekspozycja podczas skopi odbywa się przez naciskanie przycisku co pozwala

w każdej chwili na jej przerwanie (system deadmen)

aparat do skopi powinien mieć zainstalowany czasownik na którym można

odczytać dotychczasowy czas ekspozycji lub dawkę

aparat do skopili powinien mieć sygnał akustyczny włączający się po ok.

4min

i wyłącznik automatyczny promieniowania po 5 minutach

-aparaty wyposażone są w system AEC( Automatic Exposure Control) (poza

aparatami stomatologicznymi i jezdnymi do zdjęć przyłóżkowych)

Sterowanie aparatem odbywa się jedynie za pomocą doboru kV, pozostałe

parametry ekspozycji ustawiane są przez komory jonizacyjne umieszczone

przed kasetą z filmem

- aparaty z generatorami pulsacyjnymi. Napięcie na lampę podawane jest w

sposób pulsacyjny kilka do kilkudziesięciu razy na sekundę na około 3 ms.

Pozwala to na zmniejszenie dawki o kilkadziesiąt procent.

Przepisy, a przede wszystkim zdrowy rozsadek, nakładają

wymóg stosowania osłon dodatkowych przy każdym

napromienieniu pacjenta.

Bez względu na rodzaj badania i rodzaj aparatu rtg, płeć i

wiek pacjenta.

Podkreśla się podejmowanie szczególnych środków

ostrożności przy badaniu kobiet w ciąży i osób do 18 roku

życia.

Bezwzględnie należy stosować osłony na gonady, jeżeli

znajdują się one w polu wiązki pierwotnej, lub bliżej niż 5 cm

od krawędzi pola.

Zastosowanie osłon o grubości równoważnej 1 mm Pb

powoduje redukcję dawki w jądrach nawet do 95%, a w

jajnikach ponad 50%.

- stosowanie osłon na nieeksponowane części
ciała

-stosowanie odpowiednich projekcji

np. zdjęcie czaszki wykonujemy w projekcji P-A (daje to redukcję dawki na
gałki oczne do 95% w stosunku do projekcji A-P)

-stosowanie odpowiednich odległości

Jak pamiętamy natężenie promieniowania X maleje z kwadratem odległości,

a wiązka promieniowania ma kształt stożka lub ostrosłupa, którego kąt

wierzchołkowy maleje wraz z odległością.

Kiedy przy stałej wielkości

napromienianego pola i stałym

natężeniu promieniowania

padającego na receptor obrazu

maleje odległość ognisko-skóra

pacjenta, natężenie promieniowania

na powierzchni wejściowej wiązki

gwałtownie rośnie.

W celu zmniejszenia wielkości dawki promieniowania dla pacjenta i

poprawienia jakości otrzymywanego obrazu stosujemy większe odległości.

Przy małych odległościach pomiędzy lampą a powierzchnią pacjenta istotna

dla otrzymanego obrazu jest grubość badanego. W kolejnych warstwach

obiektu natężenie promieniowania zmienia się nie tylko na skutek osłabiania,

ale też na skutek zmian odległości od źródła, co powoduje, że ostrość i

kontrast obrazu zależy od głębokości położenia. Przy małej odległości i

szeroko rozwartym kącie wiązki długość drogi

w obiekcie dla promienia centralnego i dla promieni skrajnych bardzo się

różni powodując, że jasność i kontrast obrazu zmieniają się w zależności od

odległości od środka obrazu.

Zmniejszenie odległości wykorzystuje się przy niektórych badaniach w celu

uwidocznienia szczegółów na zdjęciach powiększonych, pamiętając aby

interesujący nas obszar znajdował się w centrum obrazu

-stosowanie filtracji

Metalowy filtr ( w praktyce aluminiowy lub miedziany) w postaci blaszki lub

folii umieszczony na drodze wiązki promieniowania osłabia co prawda całe

widmo promieniowania, ale najbardziej jego część niskoenergetyczną.

Pozbawienie składowej miękkiej promieniowania jest konieczne, ponieważ

jest w całości pochłaniana w ciele pacjenta i niepotrzebnie obciąża dawką

jego tkankę powierzchniową, nie biorąc udziału w powstawaniu obrazu.

Filtracja całkowita:

-filtracja wewnętrzna aparatu (filtracja okienka lampy i blaszki na stałe

przymocowane do kołpaka) nie powinna być mniejsza niż równoważnik 0,5

mm Al

dla aparatów pracujących powyżej 50 KeV

-filtracja dodatkowa umieszczana w głowicy aparatu.

-stosowanie osprzętu z materiałów w jak najmniejszym stopniu
pochłaniających

promieniowanie rentgenowskie

Obecnie przy produkcji sprzętu rentgenowskiego: stołów, kratek przeciw-

rozproszeniowych, kaset radiograficznych stosuje się materiały z włókien

węglowych, które są nie tylko lżejsze ale i w mniejszym stopniu pochłaniają

promieniowanie rentgenowskie,.

Daje to możliwość zmniejszenia dawek promieniowania oraz zwiększenia

żywotności lampy poprzez zmniejszenie parametrów ekspozycji.

-stosowanie kratek przeciwrozproszeniowych tylko wtedy, gdy jest
to

nieodzowne

-stosowanie odpowiednich zestawów film-folia wzmacniająca

Filmy powszechnie stosowane w rentgenodiagnostyce posiadają

emulsję mało czułą na promieniowanie rentgenowskie, dlatego aby

uzyskać zadowalający obraz należało by używać bardzo długich

czasów ekspozycji.

Odkryte zjawisko luminescencji pozwoliło na wykorzystanie

związków chemicznych zwanych luminoforami (zamieniają one

promieniowanie X na światło widzialne) do produkcji folii

wzmacniających, a tym samym do zmniejszenia narażenia

badanych. Naświetlenie filmu tylko w niewielkim stopniu (ok 5%)

pochodzi bezpośrednio od promieniowania X, pozostała część od

światła widzialnego z folii wzmacniających.

Ze względu na zastosowany luminofor otrzymujemy światło zielone

lub niebieskie.

Pobudzony kryształ luminoforu wysyła światło w postaci stożka, tym

grubszego im grubsze jest pobudzone do świecenia ziarno.

Z tego powodu folie dzielimy na ostrorysujące (drobnoziarniste i

mniej czułe) oraz miękko rysujące (gruboziarniste i wysokoczułe).

Pomiędzy nimi stworzono folie uniwersalne

- optymalizacja procesu wywoływania i utrwalania filmu (właściwa
temperatura,

świeże odczynniki, automatyzacja)

Ciemnia fotograficzna jest niezmiernie ważną częścią pracowni rtg.

W ogromnym stopniu decydującą o jakości zdjęć i o dawkach

promieniowania otrzymywanych przez pacjentów. Tutaj w postaci

wywołanego filmu powstaje produkt finalny, na podstawie którego

możemy określić, gdzie w procesie powstawania obrazu mogły wystąpić

błędy. Np: wady generatora, złe parametry ekspozycji i ustawienia

wiązki. Zła praca ciemni niweczy prawidłowo wykonany proces

otrzymania obrazu, a tym samym naraża badanego na dodatkową

dawkę promieniowania jonizującego, a nas na dodatkowe koszty.

-zdjęcie a nie skopia

Skopię powinno się stosować wyłącznie wtedy gdy potrzebna

jest rejestracja zjawisk dynamicznych (np ocena wnęk)

Badanie powinien wykonywać doświadczony lekarz ( co skraca

czas badania)

Badanie wolno wykonywać jedynie aparatem ze wzmacniaczem

obrazu.

np. referencyjna dawka promieniowania dla standardowego

pacjenta

przy zdj klp w projekcji P-A wynosi 0,3 mGy

skopia klp: przy normalnym trybie pracy lampy dawka wynosi 25

mGy/min

- zdjęcie bez podglądu
- jak najkrótszy czas przebywania w gabinecie badań

REASUMUJĄC

NAJWAŻNIEJSZĄ ZASADĄ W OCHRONIE RADIOLOGICZNEJ JEST

M Y Ś L E N I E

Trzy podstawowe metody ochrony przed promieniowaniem:

1. czas( minimalizacja czasu procedury, zdjęcie zamiast prześwietlenia,
możliwie

jak najkrótsze przebywanie w gabinecie, zmiany na stanowisku
pracy)

2. odległość( właściwa pozycja podczas zabiegu lub badania,
strzykawka

automatyczna zamiast ręcznej, odpowiedniej długości przewód
wyzwalający,

właściwe ustawienie lampy rtg)

3. osłona( środki osłony osobistej, ekrany i katedry osłaniające, kabiny,

parawany, okna ołowiowe, odpowiednie blendowanie)

Document Outline