TECHNIKI DIAGNOZY
I TERAPII MANUALNEJ
TECHNIKI DIAGNOZY
I TERAPII MANUALNEJ
TERAPIA MANUALNA
Terapia manualna
jako praktyczna część medycyny
zajmuje się badaniem i leczeniem zaburzeń czynności
różnych struktur układu ruchu, a w szczególności
kręgosłupa
. Przed przystąpieniem do terapii
przeprowadza się z pacjentem
wywiad lekarski oraz
badanie palpacyjne i funkcjonalne narządu ruchu
.
Badanie
to odbywa się zarówno
w spoczynku
jak i
podczas ruchów czynnych oraz biernych
. Są to ruchy
bierne fizjologiczne, czyli złożone z toczenia i ślizgu
powierzchni stawowych, oraz bierne naśladujące "grę
stawową
" (wg Mennella - joint play), czyli specyficzne dla
każdego stawu przemieszczania powierzchni chrząstki
stawowej.
Terapeuta ocenia wygląd i konsystencję tkanek miękkich,
zakres i jakość ruchu elementów kostnych oraz charakter
oporów występujących podczas przemieszczania
poszczególnych struktur układu ruchu względem siebie.
Bada ruchy bierne kręgosłupa i ocenia odpowiedzi układu
ruchu na czynniki szkodliwe dla struktur tego układu.
TERAPIA MANUALNA
• Sam
zabieg terapii manualnej jest całkowicie
bezbolesny
, a dzięki odpowiednim pozycjom
ułożeniowym pacjenta i technice osiąga się
zamierzony efekt leczniczy.
• Zmiany funkcjonalne w układzie ruchu
,
stanowiące przyczynę zespołu bólowego,
ustępują po jednym lub kilku zabiegach
manualnych.
• Zabiegi przyczyniają się do skrócenia czasu
leczenia
, z jednoczesnym zwiększeniem
sprawności ruchowej i zdolności do podjęcia
pracy zawodowej, przy równoczesnym
ograniczeniu leczenia farmakologicznego.
TERAPIA MANUALNA
Zabiegi terapii manualnej skutecznie
leczą między innymi :
• bóle głowy i karku
• bóle korzonkowe
• rwę kulszową
• schorzenia bioder oraz kończyn górnych
i
dolnych
• dolegliwości typu migrenowego
• wady postawy (np. skoliozy)
• zaburzenia snu
• bóle stawów kręgosłupa i kończyn
MOBILIZACJA STAWOWA
Uruchamianie,
wielokrotnie
powtarzany ruch
, z niewielką
prędkością i ze wzrastającą
amplitudą,
w celu zwiększenia
ograniczonego zakresu ruchu
.
Opis metod
fizjoterapeutycznych
Terapia manualna: metoda Kaltenborn’a -
Evjenth’a i szkoła niemiecka
Metoda manualnej mobilizacji stawów, w których
występuje odwracalne ograniczenie ruchomości
.
Opiera się
na stosowaniu zasady ślizgu stawowego
tzn. prawidłowa ruchomość stawu jest uzależniona
od możliwości prawidłowego ślizgania się po sobie
powierzchni stawowych
.
Metoda wykorzystuje
szereg technik mobilizacyjnych, które stosowane są
bez czynnego udziału pacjenta (
tzw. mobilizacje
bierne
). Techniki stosowane są zarówno do leczenia
stawów kończyn jak i stawów kręgosłupa.
Opis metod
fizjoterapeutycznych
Metoda Mulligan’a
Metoda
manualnej pracy z pacjentem
wykorzystująca techniki mobilizacji połączone z
ruchem wykonywanym przez pacjenta
. Koncepcja
proponowana przez Briana Mulligana,
nowozelandzkiego fizjoterapeutę, znajduje szerokie
zastosowanie w leczeniu zarówno stawów
kręgosłupa jak i stawów kończyn.
W trakcie
wykonywania technik terapeuta, poprzez nacisk,
zmienia ustawienia powierzchni stawowych, a
pacjent wykonuje ruch podczas którego odczuwa
dolegliwości
.
Diagnostyka w tej metodzie polega na
ustaleniu
właściwego kierunku
nacisku
tzn.
takiego
kiedy ustępują dolegliwości
, a terapia na wykonaniu
serii bezbolesnych powtórzeń.
Metoda Mulligan'a
Metoda Mulligan'a
Zasady postępowania:
•
terapeuta musi przez
cały czas obserwować reakcję
pacjenta
, aby upewnić się, że nie odczuwa on bólu.
•
terapeuta stosuje różne połączenia ślizgów w
płaszczyźnie równoległej lub prostopadłej
w celu
określenia właściwej płaszczyzny leczenia i stopnia
mobilizacji
•
podczas trwającego ślizgu pacjent proszony jest o
wykonanie ruchu wywołującego dolegliwość.
Wykonanie tego ruchu powinno być obecnie o wiele
łatwiejsze (całkowite ustąpienie bólu, większy
zakres ruchu)
•
pacjent kilkakrotnie powtarza ruch, który wcześniej
był ograniczony
podczas gdy terapeuta utrzymuje
odpowiedni ślizg.
•
dalsza poprawa może nastąpić po zastosowaniu
biernego docisku na końcu osiągniętego zakresu
ruchu.
Docisk ten również nie może wywoływać
bólu.
Opis metod
fizjoterapeutycznych
Terapia Manualna Karela Lewita
Specjalna efektywna praca na tkankach
miękkich
,
ma wpływ na wszystkie
systemy regulacyjne w naszym
organizmie.
Bada funkcje
lokomotoryczne i ich zaburzenia.
Terapia
bardzo lubiana przez pacjentów
.
Terapia Manualna Karela
Lewita
Terapia Manualna Karela
Lewita
Techniki stosowane w terapii:
• automobilizacje
• napięcie i przeciw napięcie
• zabiegi manualne w obrębie tkanek miękkich
• stymulacja eksteroceptywna - głaskanie
• poizometryczna relaksacja mięśni
• zabiegi terapeutyczne dotyczące poszczególnych
mięśni oraz ich przyczepów.
• ćwiczenia usprawniające
• treningi normalizujące najważniejsze stereotypy
ruchowe
• sposoby stabilizacji
• Regulacja oddychania w zaburzeniach
lokomotorycznych
Opis metod
fizjoterapeutycznych
Terapia PNF
(Proprioceptive Neuromuscular
Facilitation, czyli proprioceptywne nerwowo-
mięśniowe torowanie ruchu)
jest metodą
fizjoterapeutyczną,
dedykowaną
przywracaniu utraconej funkcji
.
Polega na
przywróceniu naturalnych czynności ruchowych
zahamowanych przebytą chorobą lub urazem.
Usprawnianie prowadzone jest w oparciu o ruchy
zbliżone do tych które wykonujemy w życiu
codziennym.
TERAPIA PNF
PNF proponuje ruchy naturalne, które przebiegają
trójpłaszczyznowo i są zbliżone do czynności dnia
codziennego
. Uwzględnienie podczas planowania
terapii potrzeb ruchowych i problemów zgłaszanych
przez chorego przynosi wiele korzyści i
czyni z PNF
metodę przyjazną dla pacjenta
,
opartą na
bezbolesnej pracy, wykorzystującej silne odcinki ciała
i umiejętności chorego do ułatwiania reedukacji
utraconych funkcji.
PNF gwarantuje również wysoki
poziom edukacji pacjenta, oparty na
współuczestnictwie w planowaniu terapii oraz
kontynuacji ćwiczeń w formie programu domowego,
przy niewielkich wymaganiach sprzętowych.
TERAPIA PNF
• Celem terapii jest przywrócenie wzorców
ruchowych takich jak prawidłowe chodzenie i
siadanie
, wykorzystując techniki stabilizujące,
rozluźniające, przeciwbólowe oraz uczące
ruchu i koordynacji.
• Istotą metody PNF jest maksymalne
pobudzenie ekstero- i proprioreceptorów
znajdujących się w ciele oraz różnych sfer
kory mózgowej w celu ułatwienia
(torowania) ruchu w obszarze uszkodzonym.
TERAPIA PNF
Metoda ta prowadzi do utorowania
ruchów przez funkcjonalną jedność
nerwów i mięśni
. Utorowania daje się
stymulować przez:
• Bodźce eksteroreceptywne
–
stymulacja dotykowa
–
stymulacja wizualna
–
stymulacja werbalna
• Bodźce prioproceptywne
–
rozciąganie
–
stymulacja stawu przez pociąganie i
przybliżanie (docisk)
TERAPIA PNF
Wielokrotnie powtarzany ruch może
spowodować utworzenie nowego wzorca
ruchowego czyli przywrócić
przewodnictwo nerwowe w uszkodzonym
obszarze
.
Terapia metodą PNF
postrzega
pacjenta całościowo. Nie ogranicza się
tylko do pracy z niesprawną częścią ciała
ale
wykorzystuje
w terapii
również
zdrowe regiony ciała
. Jest bezbolesna,
wysoce edukująca pacjenta i skuteczna.
Metoda Cyriaxa
Termin "Medycyna Ortopedyczna"
pochodzi od dr Cyriaxa. To on poświęcił
całe swoje życie tworząc metodę
diagnostyczną, którą przez swoją
prostotę możemy uznać za genialną.
Przez zaproponowany w metodzie
wywiad i badanie kliniczne uzyskujemy
kompletną informacje na temat
badanego pacjenta. Tylko wtedy można
zastosować prawidłowe leczenie.
Opis metod
fizjoterapeutycznych
Metoda Cyriaxa
Podstawowym założeniem metody
Cyriax jest leczenie wzorca
klinicznego, zamiast obrazu
medycznego.
Prawidłowa droga do uzyskania
dokładnej diagnozy wg metody Cyriax :
• dobry wywiad
• badanie funkcjonalne wszystkich
struktur w okolicy uszkodzenia
.
Zasady diagnostyczne Medycyny
Ortopedycznej
• szukać nierozerwalnych prawdopodobieństw
• szukać obiektywnych objawów
• Używać testów funkcjonalnych, a palpacji wtedy,
kiedy jest konieczna
• Używać zasady selektywnego napięcia
• Używać ruchów fizjologicznych
• Oceniać struktury inert - niekurczliwe i kontraktil -
kurczliwe
• Skoncentrować się na bólu
• Prosić pacjenta o współpracę
• Brać pod uwagę osobowość pacjenta
• Trzymać równowagę pomiędzy łatwowiernością i
nadmiernym sceptycyzmem
• Prosić o badania obrazowe, kiedy to konieczne
Struktury INERT
• torebka stawowa
• więzadła
• kaletki maziowe
• opona twarda
• osłonka oponowa
i korzenie nerwowe
• nerwy obwodowe
Struktury KONTRAKTIL
• ścięgno (1)
• brzusiec mięśnia (2)
• przejście mięśnia w ścięgno
(3)
• przyczep ścięgna do kości (4)
Badanie
Wywiad
• Stawianie zawsze neutralnych pytań
• Wiek, zawód, hobby
• Pierwsze dolegliwości
• Kiedy się rozpoczęły ?
• Jak się rozpoczęły ?
– Spontanicznie
– Urazowo
– Lokalizacja pierwszych dolegliwości : Dermatom ?
• Ewolucja objawów
• Obecne dolegliwości
• Charakter bólu
• Lokalizacja
• Uszkodzenia funkcji
• Co wpływa na dolegliwości ?
• Pytania uzupełniające
Badanie
Badanie funkcjonalne
• Do różnicowania struktur
względem siebie stosujemy zasadę -
minimalna ilość testów, maksimum informacji
.
• Testujemy stosując czysty ruch albo specyficzne testy oporowe
jednej struktury albo grupę struktur z tą samą funkcją.
• a. Ruchy aktywne
Będziemy mało używać, chyba, że chcemy przetestować chęć
pacjenta.
• b. Ruchy pasywne (bierne) - Dają nam informacje o strukturach
inert
Obserwujemy 3 kryteria (zawsze porównujemy do drugiej strony) :
• Ból
• Zakres ruchu
• Czucie końcowe : jest to uczucie, które badający wyczuwa na
końcu ruchu pasywnego.
• c. Testy oporowe - Otrzymujemy informacje o strukturach
kontraktylnych
Zostają przeprowadzone jako maksymalne napięcie izometryczne
w neutralnej pozycji stawu
. Istotne jest przeprowadzenie testów
prawidłowo technicznie. Zwracamy uwagę na dwa kryteria :
• Ból
• Siła
Dzwonki alarmowe
W badaniu niekiedy występują określone symptomy
albo
kombinacje symptomów i objawów,
które wskazują na poważne
uszkodzenia
. Cyriax określa takie sytuacje jako
dzwonki
alarmowe
BOLESNY ŁUK
• Jest to chwilowy i przejściowy ból podczas aktywnego i/albo
pasywnego przebiegu ruchu. Jest to ważny objaw w diagnostyce i
oznacza chwilowe zaciśnięcie uszkodzonych struktur.
CZUCIE KOŃCOWE
• Czucie końcowe jest typowym pojęciem Cyriaxa. Opisuje uczucie,
które badający ma na końcu zakresu ruchów pasywnych i
informuje go o strukturach, które są lub nie są ograniczone
ruchowo.
OBJAWY LOKALIZUJĄCE
• Jest to objaw występujący w czasie wykonywania testów
aktywnych lub/i pasywnych, który wskazuje dokładne miejsce
uszkodzenia w zajętej strukturze. Daje to tak kompletną
diagnozę, że możliwe jest bezpośrednie leczenie uszkodzenia bez
poprzedzającej go palpacji. Jednym z objawów lokalizujących jest
bolesny łuk.
TEST
HYPERABDUKCJI
Opór końcowy fizjologiczny
• Miękki - elastyczny -opór mięsni,
ścięgien
• Silny- elastyczny -opór więzadeł
• Twardy - elastyczny -opór
chrzęstny, torebkowy
• Twardy - nieelastyczny,
bezbolesny -opór kości
Opór końcowy patologiczny
• Spastyczny -nagłe, bolesne zatrzymanie ruchu
wzmożone napięcie mięśniowe
• Torebkowy -występuje znacznie wcześniej jak w
warunkach fizjologicznych
• Pusty -bolesny w czasie prowadzenia ruchu
przed fizjologicznym końcem
• Sprężynujący - efekt odbicia na końcu zakresu
ruchu
• Mięśniowy - występuje znacznie wcześniej jak w
warunkach fizjologicznych
• Kostny – odczuwany przed osiągnięciem
fizjologicznego zakresu ruchomości
Pozytywne testy pasywne -
Struktury INERT
• Wzorzec torebkowy
Wzorzec torebkowy jest dla każdego stawu
właściwym stosunkiem pomiędzy ograniczonymi
ruchami pasywnymi (biernymi).
Wzorzec torebkowy
w badaniu jest całością objawów (ból, ograniczenie
zakresu ruchu, czucie końcowe), który wskazuje na
podrażnienie całego stawu (maziówki i/albo torebki
),
albo innymi słowy chodzi o jakiekolwiek zapalenie
stawu (Arthritis) lub zwyrodnienie stawu (Arthrosis)
• Wzorzec pozatorebkowy
Wzorzec pozatorebkowy jest sumą wszystkich
możliwych objawów i wzorców odbiegających od
wzorca torebkowego.
Nie chodzi wtedy o zapalenie
stawu, lecz o uszkodzenie innej struktury inert.
Staw
•
skroniowo – żuchwowy
•
szczytowo – potyliczny odcinka
szyjnego
•
ramienny
•
mostkowo – obojczykowy
•
barkowo – obojczykowy
•
ramienno – łokciowy
•
ramienno – promieniowy
•
promieniowo - łokciowy bliższy
•
promieniowo – łokciowy dalszy
•
promieniowo – nadgarstkowy
•
sródręczn-, międzypaliczkowe
•
odcinka piersiowego
•
odcinka lędźwiowego
•
krzyżowo – biodrowy, spojenie łonowe
•
biodrowy
•
kolanowy
•
piszczelowo – strzałkowy
•
skokowo – goleniowy
•
sródstopno – paliczkowy palucha
•
sródstopno – paliczkowy palców II-IV
•
miedzypaliczkowe
Wzorzec torebkowy - ograniczenie
•
Otwarcia ust
•
Wyprost i skłon boczny
•
Rotacja zewnętrzna, odwodzenie, rotacja
wewnętrzna
•
Ból na końcu zakresu ruchu
•
Ból na końcu zakresu ruchu
•
Zgięcie, wyprost
•
Zgięcie, wyprost, odwracanie, nawracanie
•
Odwracanie, nawracanie
•
Pełny zakres ruchu, ból na końcu odwra- i
nawracania
•
Zgięcie i wyprost
•
Zgięcie, wyprost
•
Skłon boczny i rotacje, wyprost
•
Skłon boczny i rotacje, wyprost
•
Ból podczas napięcia struktur okołostawowych
•
Wyprost, odwodzenie, rotacja wewnętrzna
•
Zgięcie, wyprost
•
Ból podczas napięcia struktur okołostawowych
•
Zgięcie, wyprost
•
Wyprost, zgięcie
•
Zmienny
•
Zgięcie, wyprost
Pozytywne testy oporowe -
Struktury KONTRAKTIL
• W wyniku badania otrzymujemy objawy
prowokowane przez izometryczne
napięcie poszczególnych mięśni lub
grup mięśniowych.
Testy oporowe są
bolesne i/lub osłabione.
Bolesna oporowa rotacja zewnętrzna w
stawie ramienno-łopatkowym
TERAPIA
W terapii wykorzystywane są poniżej
przedstawione środki terapeutyczne:
• głęboki masaż poprzeczny,
• mobilizacje/manipulacje,
• naciąganie torebki,
• techniki trakcji,
• a dla lekarzy poprzez infiltrację czy
wstrzyknięcia dostawowe.
MASAŻ POPRZECZNY
• Głęboki masaż poprzeczny jest specyficzną
techniką masażu, która
jest przeprowadzana
poprzecznie do określonych tkanek (Mięśnie /
Ścięgna / Więzadła),
przez co próbujemy
utrzymać lub/i odtworzyć naturalną
ruchomość.
Wskazania to:
• Małe uszkodzenia mięśniowe
• Uszkodzenia ścięgien i pochewek ścięgnistych
• Uszkodzenia więzadeł
MANIPULACJA
•
Celem manipulacji jest redukcja (zmniejszenie)
przepukliny. Manipulacje przeprowadzamy
praktycznie zawsze na trakcji.
•
Manipulacje są bezpieczne, kiedy, właściwy
manewr wykonany prawidłowo technicznie
wykonywany jest z właściwych wskazań.
Manipulacja lędźwiowa
TRAKCJA
W przypadku, kiedy
wywiad i badanie
każe nam przypuszczać
wystąpienie
przepukliny jądra miażdżystego
, jako
leczenie
zostanie wybrana trakcja
.
Zostanie ona zastosowana u
pacjentów ambulatoryjnych.
Mechanizmem i efektem trakcji jest
aktywna dekompresja:
• Wzrost przestrzeni międzykręgowej
pozwala na lepszy ruch materiału
dyskowego
• Napięcie Lig. longitudinale posterius
daje ucisk brzuszny na fragment dysku
• Ciśnienie śróddyskowe obniża się i
może być ujemne: efekt dośrodkowy
TRAKCJA
Infiltracja (wstrzyknięcia
dostawowe)
Kortykosteroidy stosowane przez OM Cyriax są
środkami mocno hamującymi lokalne zapalenie.
Na poziomie komórkowym działanie głównie
polega na zwiększeniu oporu membrany
lizosomu z martwych komórek, tak że uwalnia
się mniej enzymów cytotoksycznych. Wobec
tego powstaje mniej efektu zapalnego na
lokalne naczynia krwionośne, mniej fagocytów,
mniej wysięku i w końcu mniej fibryny. Przy
prawidłowych wskazaniach i dokładnej
technice, stosując je lokalnie
nie musimy
obawiać się działań ubocznych (!!!???)
Metoda Maitlanda
Metoda terapii manualnej.
Ruchami biernymi bada
się oraz leczy i ocenia aparat podporowy i ruchowy
.
W skład metody wchodzą trzy ściśle ze sobą
związane części główne:
• badanie – składa się z badania subiektywnego i
badania obiektywnego
- ich wynik wpływa na wybór
zabiegu i technik leczenia. Są one realizowane
przed i podczas terapii.
• terapia - typowy dla tej metody jest przy
uruchamianiu podział ruchów stawów na stopie
(odcinki ruchu) i ich kołyszące się wykonanie
.
• ocena
– każdy aspekt terapii i obrazu choroby, jak
również ich współdziałanie, jest zbadany i oceniony.
Metoda Maitlanda
W metodzie Maitlanda duże znaczenie ma zakres
ruchu (podzielony na stopnie) i oscylowanie.
Stopnie ruchu według Maitlanda
• I na początku ruchu stawu
• II w zakresie swobodnej ruchomości stawu
• III w zakresie swobodnej ruchomości stawu aż do
końca ruchu
• IV na końcu zakresu ruchu stawu
Oscylowanie stosuje się w stanie mobilizacji (ruchy
bierne, którym pacjent może zapobiec).
Bierne
oscylujące ruchy możliwe są w dwóch fazach:
• w czasie użytkowej ruchomości stawu w tempie
wolnym (1 lub 2 ruchy/s) lub szybkim (2 lub 3
ruchy/s).
• w fazie końcowej zakresu ruchu (obydwa stawy
utrzymać w pozycji rozciągniętej) wykonuje się małe
oscylujące ruchy.
KRĘGOSŁUP
Kręgosłup (collumna vertebralis) - część
szkieletu, stanowiąca jego główną oś i podporę.
Kręgosłup u ludzi zbudowany jest z
kręgów, rozciągających się od głowy do kości
ogonowej. Kręgosłup można sobie wyobrazić
jako wieloelementową tuleję chroniącą rdzeń
kregowy. Podstawowe elementy składające się
na kręgosłup nazywamy kręgami; każdy z nich
jest osobną kością.
33-34
KRĘGOSŁUP
Rozróżniamy następujące
odcinki kręgosłupa:
• elementy łączące kręgi, czyli
więzadła
• elementy powodujące ruch,
czyli mięśnie
• krążki międzykręgowe,
„dyski”, znajdują się
pomiędzy kręgami i stanowią
główną część amortyzującą
ruch kręgosłupa.
•Część szyjna 7 kręgów
•Część piersiowa 12
•część lędźwiowa 5
•część krzyżowa 5
•część guziczna (ogonowa) 3-5
RDZEŃ KRĘGOWY
Przestrzeń pomiędzy
trzonami, a łukami
kręgowymi kolejnych
kręgów tworzy
, który
chroni
.
Rdzeń kręgowy to
część
, przewodząca bodźce
pomiędzy
a
.
Od rdzenia odchodzą
parzyste
,
wychodzące przez
odpowiednie otwory
międzykręgowe.
• Pomiędzy trzonami kolejnych
kręgów występują
,
zwane dyskami.
Ich
podstawową funkcją jest
amortyzowanie wstrząsów i
zapewnienie ruchomości
sąsiadującym kręgom.
Razem tworzą one tzw.
. Wysunięcie się krążka,
popularnie zwane
, może być bardzo bolesne i
wymaga konsultacji lekarza.
Jest to najczęściej pierwszy
etap choroby
zwyrodnieniowej kręgosłupa.
TRIADA PODPARCIA
Pojedynczy krążek jest
składową tzw. triady
stawowej, określanej
mianem triady podparcia,
do której należą dwa
symetryczne stawy
międzykręgowe.
Tak
przedstawiona triada wraz z
więzadłami
jest
podstawową jednostką
funkcjonalną kręgosłupa.
Jednostka ruchowa jest
odpowiedzialna za
stabilizację wewnętrzną
(bierną) kręgosłupa,
natomiast mięśnie grzbietu,
pośladków, brzuch i mięsień
przepony są stabilizatorami
zewnętrznymi (czynnymi,
zależnymi od naszej woli).
KRĘGOSŁUP
• Prawidłowy kształt
kręgosłupa pozwala na
efektywne wyrównywanie,
amortyzowanie obciążeń.
Całkowicie prosty
kręgosłup ma 17 razy
mniejszą wytrzymałość
i
nie ma możliwości
pochłaniania
niekorzystnych sił
przenoszonych na głowę i
miednicę, co oznacza, że
przy naturalnych
obciążeniach kręgosłup
zostanie przedwcześnie
zniszczony.
• Główną rolę w
przenoszeniu obciążeń
bierze na siebie krążek
międzykręgowy.
Wraz
wiekiem biologicznym
następuje pogorszenie się
jego zdolności
odreagowywania na
działające na niego siły.
Zmniejsza się tym samym
jego wytrzymałość.
Nieprawidłowe obciążenie
kręgosłupa (wadliwa
postawa) przyśpiesza ten
proces.
KRĘGOSŁUP
SZYJNY
Odcinek szyjny -
jest najbardziej
mobilny
, uszkodzenia w obrębie tego
odcinka charakteryzują się rozległymi
powikłaniami. W odcinku szyjnym
mamy do czynienia z ugięciem
kręgosłupa do przodu (lordoza szyjna).
KRĘGOSŁUP
PIERSIOWY
Odcinek piersiowy - mamy do czynienia z ugięciem
do tyłu (kyfoza piersiowa) –
jest najmniej ruchliwy
,
zawdzięcza to budowie kręgów (identyczny kształt)
jest to związane z funkcja jaka ma pełnić ten odcinek
a więc :
- ochronna wrażliwej tk. nerwowej
- amortyzacja w stosunku do występujących
przeciążeń powstających wzdłuż osi długiej ciała
- stanowi rusztowanie, na którym zawieszone są
narządy wewnętrzne klatki piersiowej i powłok
brzusznych
Takie elementy jak dachówkowaty układ wyrostków
kolczystych czy te połączenia stawowe żeber z
kręgosłupem w znacznym stopniu zmniejszają jego
mobilność zwłaszcza w pł. strzałkowej.
KRĘGOSŁUP LĘDŹWIOWY
Odcinek lędźwiowy
(lordoza czyli ugięcie
do przodu) –
jest
najkrótszym
odcinkiem, o dość
dużych możliwościach
ruchowych. Jest to
miejsce, w którym
dochodzi do
największych
przeciążeń.
W pozycji stojącej w
lekkim skłonie u
człowieka ważącego
70 kg na kręgosłup
lędźwiowy działa siła o
wartości ok. 220 kg.
Natomiast w pozycji
wyprostowanej jest to
wartość ok. 150 kg.
Dlatego tak ważna jest
prawidłowa postawa.
Bóle kręgosłupa
• Ucisk
przemieszczonego jądra miażdżystego
wewnątrz dysku
, na pierścień włóknisty, oponę twardą
i korzeń nerwowy (ponad 90%
wszystkich przypadków)
• Ograniczona ruchomość kręgosłupa
przykurczonymi mięśniami, więzadłami
• Ograniczenie ruchomości zmianami
kostnymi, zwyrodnieniami.
Uszkodzenia krążka międzykręgowego
Głównymi przyczynami
przemieszczania się jądra
miażdżystego jest
utrata prawidłowych krzywizn kręgos
, brak dostatecznej koordynacji
nerwowo-mięśniowej, co prowadzi do
utraty fizjologicznej lordozy, co z kolei
powoduje długotrwałe
przemieszczanie się masy jądra
miażdżystego (przeważnie do tyłu).
Uszkodzenia krążka
międzykręgowego
Mechanizm
uszkodzenia polega
na stopniowym
przemieszczaniu się
jądra miażdżystego
stale w jednym
kierunku,
przeważnie do tyłu,
w kierunku rdzenia i
korzenia
nerwowego.
Uszkodzenia krążka międzykręgowego
• Objawem
stopniowego
uszkodzenia są
przede wszystkim
objawy bólowe.
Najpierw ból w
krzyżu później
promieniowanie do
pośladka, uda,
podudzia, stopy.
• Im większa
przepuklina krążka
międzykręgowego
tym objawy są dalej
od kręgosłupa.
•
W czasie leczenia
objawy muszą się
przemieszczać od
dołu do góry
(skracać się), nigdy
na odwrót!!!
DIAGNOSTYKA
Należy podkreślić, że nie jest
możliwe, aby zbadać kręgosłup w
3 min. i postawić diagnozę na
podstawie zdjęć RTG, tomografu
komputerowego czy rezonansu
magnetycznego.
DIAGNOSTYKA
• Rozpoczynamy leczenie
od bardzo
szczegółowego badania,
składającego się
wywiadu i badania
funkcjonalnego
potwierdzającego lub
weryfikującego
informacje podane przez
pacjenta w wywiadzie.
• Niezwykle szczegółowy
wywiad obejmuje m.in.:
opis topografii objawów,
wiele pytań dotyczących
kiedy boli, w jakich
pozycjach, kiedy jest
lepiej, a kiedy gorzej.
• Ilość pytań w wywiadzie
poprzedzających badanie
funkcjonalne ma
decydujące znaczenie dla
stawianej diagnozy oraz
określenia czy obecny ból
jest wynikiem
uszkodzenia dysku czy
tylko ograniczeniem
ruchomości tkanek
kręgosłupa wynikającym
z wadliwej postawy czy
zrostem utworzonym
wokół korzenia
nerwowego pozostałym
po wcześniejszym
wypadnięciu jądra
miażdżystego.
DIAGNOSTYKA
Metrecom System -
służy do oceny postawy ciała,
krzywizn, zakresu ruchów i ruchomości
międzysegmentalnej
w płaszczyźnie strzałkowej i
czołowej w pozycji stojącej,
a także do oceny
czynnościowej kręgosłupa w skłonach bocznych
oraz w skłonie w przód i w tył.
Za pomocą tego
urządzenia można zmierzyć też wielkość garbu
żebrowego, dokonać oceny miednicy i kończyn
dolnych oraz dystrybucji ciała, a także dokonać
analizy równowagi.
Urządzenie złożone jest z części
głównej, jaką stanowi kolumna z odpowiednim
czujnikiem oraz aparatury komputerowej
wyposażonej w specjalny program do badań
postawy ciała.
Podczas badania określa się
położenia odpowiednich punktów na ciele badanego
w stosunku do kolumny, a następnie na podstawie
tych punktów komputer tworzy wizerunek postawy
ciała i kręgosłupa oraz porównuje z prawidłowymi
wartościami.
Metrecom Skeletal Analysis
System
Postawa prawidłowa
• W prawidłowej postawie
ciała pion spuszczony z
okolicy wyrostka
sutkowatego kości
skroniowej powinien
przechodzić przez
środek stawu
barkowego, krętarz
większy kości udowej,
nieco do przodu od linii
środkowej stawów
kolanowego i skokowego
i padać na środek stępu
Cechami charakteryzującymi
prawidłową postawę są:
• głowa – ustawiona wprost nad klatką
piersiową, biodrami i stopami lub podana
nieco ku przodowi,
• fizjologiczne wygięcia kręgosłupa w
płaszczyźnie strzałkowej oraz prosty
kręgosłup w płaszczyźnie czołowej,
• klatka piersiowa – dobrze wysklepiona,
uniesiona ku górze z zachowaniem
swobodnego oddychania, przednia ściana
klatki piersiowej jest częścią ciała najdalej
wysuniętą ku przodowi,
Cechami charakteryzującymi
prawidłową postawę są:
• miednica – dobrze podparta na
głowach kości udowych,
• brzuch – lekko wciągnięty lub płaski,
• proste kończyny dolne i prawidłowo
wysklepione stopy.
Nieprawidłowa postawa występuje
wtedy, gdy:
• głowa jest wysunięta do przodu lub
pochylona w bok, w prawą lub w lewą stronę,
• plecy są zgarbione, zaokrąglone, a miednica
posiada zbyt duże nachylenie, co łącznie
daje silne wygięcie,
• klatka piersiowa jest płaska, zapadnięta lub
zniekształcona, barki wysunięte do przodu,
łopatki znacznie odstające,
• brzuch jest wypukły, wysunięty do przodu
lub zwiotczały i obwisły,
• stopy są płaskie.
Według Wilesa rozróżnia się cztery
zasadnicze wady postawy w płaszczyźnie
strzałkowej
• Plecy okrągłe
- w wadzie tej mamy zmniejszone
przodopochylenie miednicy
• Plecy wklęsłe
- w wadzie tej występuje zwiększone
przodopochylenie miednicy a w odcinku lędźwiowo-
krzyżowym mamy widoczne krótkie lecz ostre
wygięcie lordotyczne tworzące w tym odcinku
pogłębioną lordozę lędźwiową.
• Plecy okrągło-wklęsłe
- w wadzie tej występuje
zwiększone przodopochylenie miednicy z
pogłębioną lordozą lędźwiową, a w wyniku
odcinkowej kompensacji dochodzi do pogłębienia
kifozy piersiowej.
• Plecy proste
- jest to wada, w której mamy
zmniejszone przodopochylenie miednicy wraz ze
spłaszczeniem fizjologicznych krzywizn kręgosłupa.
Plecy okrągłe
• Rozciąganie mięśni
przykurczonych
• Wzmacnianie
mięśni osłabionych
Plecy wklęsłe
• Rozciąganie mięśni
przykurczonych
• Wzmacnianie
mięśni osłabionych
Plecy wklęsłe-okrągłe
Należy jednak pamiętać o
obowiązującej w
korygowaniu tej wady
zasadzie stabilizacji
odcinkowej. Mówi ona o tym,
że ruch korekcyjny jednego
odcinka kręgosłupa nie
powinien być przenoszony
na odcinki sąsiednie, gdyż
może być dla nich (i
najczęściej jest) szkodliwy.
Na przykład korekcja
nadmiernej kifozy piersiowej
przeniesiona na odcinek
lędźwiowy kręgosłupa
będzie sprzyjała pogłębianiu
lordozy. Jeżeli lordoza
lędźwiowa jest zbyt duża, to
dalsze jej zwiększenie
będzie pogłębianiem wady.
Podobnie korygowanie
nadmiernej lordozy
lędźwiowej może pogłębiać
kifozę w odcinku
piersiowym.
Plecy wklęsłe-okrągłe
Należy więc uniemożliwić przenoszenie ruchu
na odcinki sąsiednie
. Można to osiągnąć
przez:
• ograniczenie zakresu ruchu, np.: w leżeniu na
brzuchu uniesienie nad podłogę głowy i rąk
bez odrywania klatki piersiowej,
• pozycje ustalające odcinki sąsiednie, np.:
skulne ustawienie nóg zabezpiecza odcinek
lędźwiowy kręgosłupa,
• przybory, np.: laska gimnastyczna
umieszczona na plecach na wysokości łopatek
zabezpiecza odcinek piersiowy kręgosłupa.
PLECY PŁASKIE
• stosować ćwiczenia
kifotyzujące odcinek
piersiowy kręgosłupa i
lordozujące odcinek
lędźwiowy w celu
przywrócenia
fizjologicznych wygięć
w odcinku piersiowym
i lędźwiowym,
• zrezygnować z
ćwiczeń
elongacyjnych, które
sprzyjają zmniejszeniu
fizjologicznych
krzywizn kręgosłupa.
Wady postawy w płaszczyźnie czołowej
• Te nieprawidłowości w płaszczyźnie czołowej
nazywane są
bocznymi skrzywieniami
kręgosłupa lub skoliozami
w zależności od
ich genezy i rodzaju zmian.
Boczne
skrzywienia
kręgosłupa charakteryzują się
tym, że występuje
odchylenie wyrostków od
osi anatomicznej kręgosłupa
, natomiast
brak jest rotacji i torsji kręgów.
Skoliozy są
to skrzywienie kręgosłupa charakteryzujące
się odchyleniem osi anatomicznej (wyrostki
kolczyste) od mechanicznej w trzech
płaszczyznach
: czołowej, strzałkowej,
poprzecznej.
STOPNIE SKOLIOZY
•
postawa skoliotyczna - jest to wstępne stadium wady.
Występuje asymetria ustawienia barków i łopatek,
niesymetryczne są także trójkąty talii, ale nie ma jeszcze
bocznego skrzywienia kręgosłupa lub jest ono niewielkie.
Napięciem mięśni można uzyskać pełną korekcję postawy;
•
skolioza I stopnia - jest to skrzywienie, którego kąt dochodzi
do 30 stopni (wg Cobba). Zmiany dotyczą układu mięśniowo-
więzadłowego bez zniekształceń kostnych. Możliwa jest
korekcja bierna skrzywienia i to całkowita, natomiast
korekcja czynna znaczna (prawie całkowita);
•
skolioza II stopnia - to skrzywienie o wartościach kątowych
31-60 stopni. Występują zmiany strukturalne w kręgach i
krążkach międzykręgowych. Kręgosłup ulega zrotowaniu, co
objawia się garbem żebrowym (lub wałem mięśniowym przy
skrzywieniach w odcinku lędźwiowym). Korekcja czynna nie
daje efektów, a bierna - niewielkie;
•
skolioza III stopnia - jest skrzywieniem o kącie
przekraczającym 60 stopni z daleko posuniętymi zmianami
strukturalnymi: sklinowaceniami i torsją kręgów,
deformacjami żeber i miednicy. Skrzywienie nie koryguje się.
Rozciąganie mięśni przykurczonych
W bocznych skrzywieniach kręgosłupa
dochodzi do asymetrii
napięć mięśni przykręgosłupowych strony prawej i lewej.
Mięśnie
jednej strony ulegają osłabieniu, pozwalając kręgosłupowi na
skrzywienie, mięśnie strony przeciwnej mają tendencję do
przykurczu
, powodując utrwalenie skrzywienia. W postępowaniu
korekcyjnym ze skoliozami można stosować ćwiczenia
symetryczne i asymetryczne.
W ćwiczeniach asymetrycznych
dąży się do wygięcia kręgosłupa w stronę przeciwną do
istniejącego skrzywienia
. Zyskuje się przez to pełną korekcję lub
hiperkorekcję, ale ćwiczenia asymetryczne kryją w sobie pewne
trudności: mogą powodować pogłębienie skrzywień
kompensacyjnych - wtórnych, a także wymagają indywidualnego
ustawienia każdego dziecka i kontroli utrzymywania pozycji
asymetrycznej w czasie ćwiczeń. Ćwiczenia asymetryczne
powinny być stosowane w rehabilitacji, gdzie jest możliwość
ćwiczeń indywidualnych. W zajęciach gimnastyki korekcyjnej
zapobieganie przykurczom i ewentualne rozciąganie ich najlepiej
osiągnąć przez elongację, czyli wydłużanie kręgosłupa.
Stosując
elongację uzyskuje się skorygowanie skrzywienia kręgosłupa
niezależnie od jego lokalizacji i kierunku.
Elongacja może być
bierna (np. zwis na drabince) oraz czynna ("wyciąganie się",
"rośnięcie"). W gimnastyce korekcyjnej powinna dominować
elongacja czynna. Elongacja bierna, jakkolwiek korzystna ni
powinna być nadużywana, gdyż nie tylko rozciąga mięśnie
przykurczone ale i osłabione.
Wzmacnianie mięśni osłabionych
Wzmacnianie mięśni
odpowiedzialnych za utrzymanie
poprawnej postawy powinno się
odbywać w pozycji skorygowanej - w
elongacji kręgosłupa.
Wzmacniane są
głównie mięśnie prostownika grzbietu,
a oprócz niego także mięśnie
ściągające łopatki, mięśnie
pośladkowe i mięśnie brzucha.
Wzmacnianie prostownika grzbietu w
zajęciach gimnastyki korekcyjnej
powinno być realizowane przez
ćwiczenia symetryczne.
TERAPIA BÓLÓW KREGOSŁUPA
Leczenie bólów krzyża obejmuje trzy
fazy :
1.
redukcji objawów (redukcji przemieszcze
nia fragmentu dysku),
2.
ustabilizowanie zredukowanej masy dys
ku, przemodelowaniu wyleczonych tkane
k
3.
i reedukacji pacjenta w zakresie prawi
dłowych nawyków ruchowych.
Redukcja przemieszczonego fragmentu
dysku
Kiedy objawy
zaczynają
promieniować do nogi
w wielu przypadkach
zmiana pozycji nie da
oczekiwanego efektu,
musimy sobie zdawać
sprawę, że
przemieszczenie
fragmentu dysku jest
już duże i w tedy nie
należy sięgać po leki
ale udać się do
wyspecjalizowanego
terapeuty.
Wielu z Nas wstając z
fotela, wysiadając z
samochodu wykonuje
odgięcie do tyłu,
pojawia się przy tym
lekki ból w plecach –
odczuwamy ulgę, lecz
po kolejnej chwili
siedzenia odczuwamy
podobny dyskomfort.
To masa dysku raz
przemieszcza się do
przodu, raz do tyłu.
Redukcja przemieszczonego fragmentu
dysku
Postępowanie terapeutyczne, czyli
redukcja przemieszczonej masy
dysku, polega na tej samej zasadzie,
lecz w zależności od koncepcji
wykorzystuje raz siłę ssącą
(manipulacja), raz siłę wpychającą
(odgięcie się do tyłu).
Redukcja przemieszczonego fragmentu
dysku
W metodzie James’a Cyriax’a
wykorzystujemy serie manipulacji
wykonywanych przez terapeutę
odpowiednią techniką, w odpowiedniej
pozycji wyjściowej, natomiast w metodzie
McKenzie w terapii wykorzystujemy ruch
własny pacjenta wykonującego
powtarzane ruchy w ustalonym kierunku
terapeutycznym. W metodzie PNF
wykorzystując odpowiednie wzorce
ruchowe, napinając właściwe grupy mięśni
zmieniamy ustawienie kręgosłupa i
miednicy wyrównujemy siły działające na
dysk redukując jego przemieszczenie.
Leczenie w większości przypadków nie
przekracza 3 tygodni (6 – 10 wizyt).
Ustabilizowanie zreponowanej (cofniętej)
masy dysku
Po zredukowaniu objawów powinno
się utrwalić efekty terapii,
wykorzystując metodę PNF, przez
ustabilizowanie tułowia i miednicy,
naukę prawidłowych stereotypów
ruchowych – skoordynowanie układu
nerwowo-mięśniowego.
Ustabilizowanie zreponowanej (cofniętej)
masy dysku
Jest to niezmiernie ważne kiedy zaburzona koordynacja
nerwowo-mięśniowa jest spowodowana np.:
osłabieniem stabilizacji stopy, po przebytym urazie.
Kiedy stopa nie może dostatecznie dobrze ustabilizować
tułowia w czasie chodu, tułów musi się dodatkowo
napinać co prowadzi do zbędnych aktywności w okolicy
kręgosłupa, co w efekcie przeciąża krążki
międzykręgowe.
Dlatego tak ważne jest globalne podejście do problemu
bólu krzyża i wynika z tego pewna przestroga że nie
powinno się zadowolić zejściem bólu.
Ustabilizowanie zreponowanej (cofniętej)
masy dysku
Samo wzmocnienie siły mięśni tzw.
gorsetu mięśniowego nie ustabilizuje
kręgosłupa (James Cyriax), ponieważ ruch
odbywający się w naszym układzie ruchu
jest trójpłaszczyznowy, a nie jak proponuje
wiele ulotek proponujących sposoby
leczenia bólu krzyża, jednopłaszczyznowy
(np.: ćw. mięśni grzbietu i tzw. brzuszki).
Reedukacja pacjenta
Wszyscy z nas potrzebują powrotu do
prawidłowej postawy, poprawienia
złych nawyków i wyrobienia dobrych,
na które nigdy nie jest za późno.
Reedukacja pacjenta
McKenzie sformułował
zdanie określające
postępowanie
profilaktyczne dla
powstających bólów
krzyża.
• Jeśli boli Cię
kręgosłup nie panikuj
połóż się na brzuchu.
Dzięki temu odbudujesz
prawidłowy kształt
kręgosłupa, a krążki
międzykręgowe
odciążone przemieszczą
się na swoje miejsce.
Cyriax stwierdza, że
jedynym środkiem
zaradczym dla
nawracającego bólu
krzyża
• jest utrzymanie
swojego kręgosłupa
prosto, utrzymując
jego fizjologiczne
krzywizny (w odc.
lędźwiowym i
szyjnym lordozę).
Metoda McKenzie - Badanie, Leczenie,
Profilaktyka.
• W terapii według metody
McKenziego, wykorzystuje
się czynniki mechaniczne
generowane siłami samego
Pacjenta, jak i szeroką
gamę technik manualnych.
Zasadą jest, stosowanie
najpierw indywidualnie
dobranych ćwiczeń, a
dopiero jeśli to konieczne,
dodatkowo terapii
manualnej - po
wykluczeniu wszelkich
przeciwwskazań do jej
zastosowania.
Metoda McKenzie - Badanie, Leczenie,
Profilaktyka.
• Precyzyjną selekcję Pacjentów do usprawniania metodą
McKenziego zapewnia jej część diagnostyczna. Tylko Ci z
Pacjentów, u których stwierdza się charakterystyczną
zmienność objawów (np.: centralizacja), kwalifikowani są
do dalszego leczenia zgodnie z algorytmem McKenziego. U
niewielkiej grupy Pacjentów, charakter zmian w narządzie
ruchu, nakazuje zastosowanie innych metod leczenia (w
tym leczenia operacyjnego). Część diagnostyczna Metody
Mckenziego, pozwala z dużą trafnością, na wyodrębnienie
tych Pacjentów.
Metoda McKenzie
Filozofia
samowystarczalnoś
ci czy też
samodzielności
pacjenta w
radzeniu sobie ze
swoim problemem
stanowi podstawę
metody
McKenziego.
KIEDY OPERACJA?!
Wskazaniem do leczenia
operacyjnego są m.in.:
przerwanie ciągłości
pierścienia włóknistego wraz
z objawami neurologicznymi,
narastające niedowłady,
zaburzenie czynności
zwieraczy, objawy wiotkości
kończyn dolnych wraz ze
znieczuleniem okolicy krocza
i wewnętrznej strony ud
(zespół ucisku ogona
końskiego), postępujący
kręgozmyk(spondylolisteza),
bardzo często nawracające,
wielokrotne, epizody bólowe
(powracające np. co 2
tygodnie), dolegliwości
utrzymujące się dłużej niż 3
miesiące pod warunkiem
prowadzenia w tym czasie
specjalistycznego
usprawniania (!).
Uważa się, że około 30%
progresji dyskopatii
spowodowane jest niewłaściwie
przeprowadzoną terapią
manulaną.
STAW
Staw (
articulatio) - ruchome
połączenie między składnikami
(zewnętrznego lub wewnętrznego). Stawy
są określane, ze względu na specyficzną
budowę, jako połączenia maziowe
(juncturae synoviales). W stawach (tak
jak w łożyskach wielu maszyn)
największym problemem jest tarcie i
dlatego powierzchnie stawowe pokryte są
bardzo odporną na ścieranie chrząstką
szklistą.
STAW - PODZIAŁY
Liczba kości łączących w stawie:
• staw prosty - w budowie biorą udział
tylko dwie kości.
• złożony - w budowie bierze udział
więcej niż dwie kości np. staw
łokciowy
STAW - PODZIAŁY
Liczba osi
• stawy jednoosiowe
–
-
–
-
–
-
• stawy dwuosiowe
–
-
–
-
Rodzaje stawów:
1 - kulisty, 2 - eliptyczny,
3 - siodełkowaty,
4 - zawiasowy, 5 - obrotowy.
STAW - PODZIAŁY
Liczba osi
Stawy wieloosiowe
•
-
•
-
•
•
-
•
chociaż ma on raczej
charakter stawu
kulistego
Rodzaje stawów:
1 - kulisty, 2 - eliptyczny,
3 - siodełkowaty,
4 - zawiasowy, 5 - obrotowy.
ZABLOKOWANIE W STAWIE
Często w wyniku procesu chorobowego
praca stawu ulega zaburzeniu.
W wyniku
bólu odruchowo napinane są mięśnie, aby w
miarę możliwości bolący staw jak najmniej
się ruszał.
Z czasem obkurcza się też
torebka stawowa
i staw ulega "zapieczeniu".
Ślizg stawowy jest zaburzony.
Próba ruchu
wyzwala ból
, więc nadal nie ruszamy
bolącym barkiem, czy łokciem itp. Można
powiedzieć, że jest to koło błędne.
Zadaniem terapii manualnej jest
przywrócenie prawidłowej pracy stawu,
który został odwracalnie uszkodzony.
STAW KOLANOWY
Staw kolanowy (
articulatio genus) -
największy staw ustroju
ludzkiego. Na skutek
ewolucyjnego rozrostu
i inwolucji
, powstał
staw łączący dwie kości -
staw udowo-piszczelowy
(pomijając
). Do stawu
kolanowego zalicza się
również
staw udowo-rzepkowy oraz
. W stawie kolanowym
odbywają się ruchy
zgięciowo-wyprostne oraz
rotacyjne. Ruch obrotowy
fizjologicznie dokonuje się
tylko podczas zgięcia kolana.
Staw kolanowy ze względu na
pełnioną funkcję, posiada
bardzo silnie rozbudowany
aparat więzadłowy.
STAW KOLANOWY
Powierzchnie stawowe tworzą wypukłe kłykcie kości udowej (główka
stawowa) ślizgające się po wklęsłych powierzchniach kłykci kości
piszczelowej (panewka stawowa).
Ruchy ułatwia maź stawowa
wydzielana przez błonę wyścielającą jamę stawu. Staw kolanowy jest
narażony na ogromne przeciążenia związane z potężną siłą mięśnia
czworogłowego uda (ciąg na rzepkę max.300kg). Dodatkowym
zabezpieczeniem stabilizującym oraz pełniącym rolę amortyzatora
drgań są łąkotki, położone na powierzchni stawowej kości
piszczelowej.
Ze względu na duże siły przenoszone przez staw, torebka
stawowa wzmocniona jest wieloma więzadłami. Dodatkowo stabilizację
zapewniają więzadła krzyżowe, które znajdują się w jamie stawu.
STAW KOLANOWY
Mięśnie
Mięśnie działające na staw
kolanowy zaliczane są do
grupy tzw. stabilizatorów
czynnych.
• Najważniejszą rolę wśród
nich odgrywa najsilniejszy
prostownik stawu - mięsień
czworogłowy. Jest on
dynamicznym partnerem
PCL w stabilizowaniu kolana
w płaszczyźnie strzałkowej
oraz decyduje o wyproście
kolana. Pozostałe
stabilizatory czynne to
mięśnie: krawiecki, smukły,
półścięgnisty, półbłoniasty,
podkolanowy, dwugłowy
uda oraz brzuchaty łydki.
STAW KOLANOWY
STAW KOLANOWY
Przykładem chrząstki włóknistej są np.
znane nam z wcześniejszych
felietonów, łąkotki. Kiedy mówimy o
chrząstce stawowej myślimy głównie o
chrząstce szklistej, która tworzy gładką,
białą, błyszczącą warstwę, pokrywającą
zakończenia kości tworzących stawy. W
kolanie chrząstką szklistą pokryta jest
kość udowa, piszczelowa oraz rzepka.
STAW KOLANOWY
Objawy uszkodzenia chrząstki nie są
specyficzne. Staw może boleć oraz
puchnąć. Pacjent może odczuwać
blokowanie w stawie czy
„chrzęszczenie”. Przy uszkodzeniu
urazowym staw wypełniony jest
obficie krwią, co ogranicza jego
zakres ruchu.
STAW KOLANOWY
• Dla dokładnego zobrazowania
uszkodzenia chrząstki
konieczne jest wykonanie
badań dodatkowych. Na
przeglądowych zdjęciach RTG
możemy wnioskować o
uszkodzeniu chrząstki w
przypadku towarzyszącego
uszkodzenia warstwy
podchrzęstnej kości. O
zmianach zwyrodnieniowych
chrząstki można wnioskować
po wykonaniu zdjęć RTG pod
obciążeniem (np. na stojąco
ze zgiętymi kolanami), kiedy
to zwężenie przestrzeni
stawowej pomiędzy kośćmi
świadczy o zużyciu chrząstki
(zdj.1).
STAW KOLANOWY
• Jednak najlepszym sposobem
zobrazowania powierzchni
chrząstki jest artroskopia. Co
więcej, w czasie artroskopii
chrząstkę można nie tylko
zobaczyć, ale i dotknąć a w
razie konieczności naprawić.
• Są cztery stopnie
uszkodzenia wg. skali
Outerbridge’a.
Iº – chrząstka ma
prawidłową powierzchnię,
ale jest miękka,
IIº – uszkodzenie dotyczy
warstwy powierzchownej,
chrząstka traci swoją
gładkość i wygląda jak
„zamsz”,
IIIº – pęknięcia sięgają
warstwy głębokiej, ale nie
dochodzą do kości,
IVº – istnieją obszary kości
nie pokrytej chrząstką
(zdj.2).
Leczenie zachowawcze – Iº i
IIº
• edukacja pacjenta
• obniżenie masy ciała
• modyfikacja aktywności fizycznej
• program rehabilitacji ruchowej
• leczenie farmakologiczne
Leczenie operacyjne – IIIº i
IVº
• oczyszczenie, wyrównanie artroskopowe
• mikrozłamania, nawiercenia
• przeszczep wyhodowanej chrząstki
pacjenta
• przeszczep okostnej
• przeszczep bloczka chrzęstno-kostnego
z powierzchni nieobciążanej
• przeszczep bloczka ch-k od dawcy
STAW BIODROWY
Staw biodrowy (łac.
articulatio coxae) - staw
wieloosiowy, kulisty
panewkowy utworzony
przez panewkę kości
biodrowej (acetabulum), w
głębi której znajduje się
powierzchnia księżycowata,
pokryta chrząstką szklistą.
Dół panewki jest
wypełniony tkanką
tłuszczową i kosmkami
maziowymi więzadła głowy
kości udowej. Panewkę
pogłębia chrzęstny obrąbek
panewkowy. Cały staw
otoczony jest torebką
stawową. Wewnątrz niej
znajduje się błona maziowa.
STAW BIODROWY
Ruchy wykonywane
przez kość udową w
tym stawie:
• prostowanie (extensio)
• zginanie (flexio)
• odwodzenie (abductio)
• przywodzenie
(adductio)
• rotacja zewnętrzna
(rotatio externa)
• rotacja wewnętrzna
(rotatio inferna)
• obwodzenie
(circumductio)
STAW SKOKOWY
Staw skokowy nie jest prosto
zbudowany. Składa się ze
stawu skokowego górnego
oraz dolnego, a tworzy go
kość piszczelowa, strzałkowa
oraz skokowa i piętowa.
(ryc.1) Staw skokowy górny
pozwala nam na wykonanie
ruchu zawiasowego,
natomiast dolny na ruch
inwersji (stanięcie na
wewnętrznej krawędzi stopy)
oraz ewersji (stanięcie na
bocznej krawędzi stopy).
W stawie skokowym górnym
wykonujemy ruchy zgięcia
grzbietowego (flexio
dorsalis) i zgięcia
podeszwowego (flexio
plantaris).
W stawie skokowym dolnym
możliwe są ruchy odwracania
i nawracania.
STAW SKOKOWY
Aby poszczególne kości
mogły łącznie funkcjonować
jako staw skokowy połączone
są ze sobą licznymi
więzadłami. Pomiędzy kością
piszczelową a strzałkową
istnieje więzozrost
piszczelowo-starzałkowy, po
stronie przyśrodkowej
więzadło trójgraniaste
(warstwa powierzchowna i
głęboka) , a po stronie
bocznej więzadło strzałkowo-
skokowe przednie (ATFL),
więzadło strzałkowo-piętowe
(CFL) oraz więzadło
strzałkowo-skokowe tylne
(PTFL). Do tego wszystkiego
dochodzą oczywiście jeszcze
mięśnie goleni które czynnie
stabilizują staw skokowy.
STAW BARKOWY
Staw ramienny - (łac.
articulatio humeri) staw łączący
kończynę górną z obręczą
barkową.
Główkę stawową tworzy głowa
kości ramiennej, a panewkę
wydrążenie stawowe oraz
obrąbek stawowy łopatki. Dzięki
obrąbkowi stawowemu
zwiększana jest powierzchnia
stawowa panewki, czego
następstwem jest większy zakres
ruchów ramienia. Nie ma
ograniczeń więzadłowych, a od
uszkodzeń chronią go mięśnie.
Torebkę stawową wzmacnia
więzadło kruczo-ramienne i
więzadła obrąbkowo-ramienne
(górne, środkowe, dolne). Ruchy
odbywają się w trzech
płaszczyznach: zgięcie i
prostowanie, odwodzenie i
przywodzenie, ruchy obrotowe
ramienia do wewnątrz i na
zewnątrz. Zarówno zgięcie jak i
odwodzenie w stawie ramiennym
zachodzi tylko do płaszczyzny
poziomej. Możliwość uniesienia
ramienia ponad płaszczyznę
poziomą to efekt pracy stawów:
mostkowo-obojczykowego i
barkowo-obojczykowego.
Odwodzenie do kąta
90st.
• m. naramienny (cz.srodkowa)
• m. nadgrzebieniowy
• m. dwugłowy ramienia (głowa długa)
Przywodzenie
• m. obły większy
• m. podłopatkowy
• m. dwugłowy ramienia (głowa krótka)
• m. trójgłowy ramienia (głowa długa)
• m. piersiowy większy
• m. najszerszy grzbietu
Rotacja zewnętrzna
(odwracanie)
• m. naramienny (cz. tylna)
• m. nadgrzebieniowy (mała komponenta tego ruchu)
• m. podgrzebieniowy
• m. obły mniejszy
Rotacja wewnętrzna
(nawracanie)
• m. naramienny (cz. przednia)
• m. obły większy
• m. podłopatkowy
• m. dwugłowy ramienia (głowa długa)
• m. piersiowy większy
Ruchy w stawie ramiennym
Zginanie
• m. naramienny (cz. przednia-
>obojczykowa)
• m. dwugłowy ramienia
• m. kruczo-ramienny
• m. piersiowy (cz. obojczykowa)
Prostowanie
• m. trójgłowy ramienia (głowa
długa)
• m. naramienny (cz. tylna)
• m. obły większy
• m. najszerszy grzbietu
RUCHY OBWODZENIA
• Powstają poprzez połączenie ruchów
zgięcia i prostowania z odwodzeniem
i przywodzeniem.
• Ruchy te łączą się z odpowiednimi
ruchami w stawach obojczyka
znacznie zwiększając ich zakres.
KONFLIKT
PODBARKOWY
• Podczas ruchów ścięgna
mięśni stożka rotatorów oraz
kaletka podbarkowa trą o
wyrostek barkowy i więzadło
kruczo-barkowe. (ryc.3) W
wyniku mechanicznego
drażnienia powstaje stan
zapalny. Zapaleniu
towarzyszy obrzęk tkanek
miękkich który jeszcze
bardziej zwęża przestrzeń
podbarkową i nasila
dolegliwości bólowe. Powstaje
przewlekły stan zapalny,
który ostatecznie może
doprowadzić do uszkodzenia
ścięgien stożka rotatorów.
Objawy konfliktu
- ból w czasie czynnego zgięcia i
odwiedzenia w granicach 80-120 stopni,
- kłujący ból w czasie nagłego
odwiedzenia lub zgięcia,
- tkliwość w okolicy wyrostka barkowego,
- zaburzenie prawidłowego rytmu
ramienno-łopatkowego,
- ból w czasie snu na boku z zajętym
barkiem.
LECZENIE
Przy niewielkim stopniu nasilenia konfliktu,
bez uszkodzenia ścięgien stożka, odpowiednio
prowadzona rehabilitacja razem
z działaniem przeciwzapalnym ma szansę
powodzenia.
Powinno się kontynuować
ćwiczenia rozciągające
i kondycyjne
z
wyłączeniem aktywności „ponad głową”.
Dopuszczalne są pojedyncze iniekcje leków
sterydowych w celu zmniejszenia stanu
zapalnego.
LECZENIE
W przypadku nasilania konfliktu ,
ewidentnych zmian anatomicznych
powodujących cieśń lub przy
uszkodzeniu ścięgien należy
rozważyć leczenie operacyjne.
Zabieg taki można wykonać
artroskopowo – DEKOMPRESJA
PRZESTRZENI PODBARKOWEJ
STAW ŁOKCIOWY
Staw łokciowy (łac. articulatio
cubiti) jest stawem łączącym
ramię z przedramieniem. Staw
łokciowy tworzą trzy pary
powierzchni stawowych:
•
część ramienno-łokciową
tworzy powierzchnia stawowa
bloczka kości ramiennej i
wcięcie bloczkowe kości
łokciowej;
•
część ramienno-promieniowa
zbudowana jest przez
powierzchnię stawową główki
kości ramiennej i dołek
stawowy głowy kości
promieniowej;
•
część promieniowo-łokciowa
utworzona jest przez wcięcie
promieniowe kości łokciowej z
obwodem stawowym głowy
kości promieniowej.
•
Torebka stawowa jest gruba i
napięta po stronie bocznej i
przyśrodkowej, gdzie jest też
wzmocniona silnymi
więzadłami, zaś obszerna i
cienka od przodu i tyłu.
STAW ŁOKCIOWY
Można go zakwalifikować do typu stawu
zawiasowo-obrotowego o dwóch osiach ruchu.
Jest stawem złożonym z trzech połączeń
objętych wspólną torebką stawową. Część
ramienno-łokciowa i ramienno-promieniowa
stawu łokciowego stanowi funkcjonalnie jedną
część. Odbywa się tu zginanie i prostowanie.
Połączenie promieniowo-łokciowe, zwane
stawem promieniowo-łokciowym bliższym
należy do stawów typu obrotowego. Mogą się
tu odbywać: nawracanie i odwracanie przy
udziale stawu promieniowo-łokciowego
dalszego.
STAW ŁOKCIOWY
Staw ramienno-łokciowy + Staw ramienno-
promieniowy:
zgięcie 135 do 155, wyprost 170-180st., często,
szczególnie u kobiet i dzieci możliwy jest przeprost.
Zgięcie stawu powoduje mięsień dwugłowy ramienia
i mięsień ramienny. Wyprost powoduje głównie
mięsień trójgłowy ramienia i mięsień łokciowy.
STAW ŁOKCIOWY
Staw promieniowo-łokciowy bliższy:
Zachodzą w nim ruchy rotacyjne (zawsze łącznie z
ruchem w stawie promieniowo- łokciowym dalszym):
nawracania (90) przy udziale mięśnia nawrotnego
obłego i czworobocznego oraz odwracania (90) poprzez
mięsień odwracacz i mięsień dwugłowy ramienia.
"Łokieć tenisisty" (zespół bólowy
bocznego przedziału łokcia)
Mięśnie zginacze są dużo mocniejsze, stanowią 6/7
przekroju przedramienia. Ich przebieg jest prosty,
logiczny, przyczep kostny silny i ustawiony po
kątem prostym do ich osi długiej. Mięśnie
prostujące nadgarstek i palce zaczynają się bardzo
wąskim przyczepem na nadkłykciu bocznym kości
ramiennej, pole przylegania ma 2-3 cm2.
W wielu sportach, np. backhand w tenisie, ale np. i
przy pracy nożyczkami, często siła wyprostu ma
być taka sama jak zgięcia.
Powoduje to bardzo
często tendencję do powolnego "nadrywania"
przyczepu prostowników przez nadmiernie napięte,
niedostatecznie rozciągnięte zginacze.
"Łokieć tenisisty" (zespół bólowy
bocznego przedziału łokcia)
Pojawia się charakterystyczny ból
zlokalizowany w bocznym przedziale
stawu łokciowego. Ból nasila się w czasie
wysiłku, po jakimś czasie uniemożliwia
praktycznie każde ćwiczenie. Mięśnie
przedramion stają się nadmiernie
napięte przez cały czas, po jakimś czasie
pojawia się problem z całkowitym
wyprostowaniem stawu łokciowego.
"Łokieć tenisisty" (zespół bólowy
bocznego przedziału łokcia)
Leczenie łokcia tenisisty polega przede
wszystkim na tym, by w ostrej, zapalnej
fazie ograniczyć bolesne ćwiczenia,
można stosować masaż lodem.
Następnie wprowadzamy ćwiczenia
przywracające prawidłową elastyczność
zginaczy i prostowników, a więc
przede
wszystkim stretching prostowników i
zginaczy palców, nadgarstka i łokcia
.