Odpowiedzialność 

społeczna organizacji.

Wykład 5. 

Nauki o organizacji.

Wprowadzenie.

• W literaturze trudno jest znaleźć definicję 

„odpowiedzialnego biznesu”, ale można 

wykreować pewne zasady i zachowania 

zmierzające do takiego określenia 

prowadzonej działalności gospodarczej.

• „Odpowiedzialny biznes” jest podejściem 

strategicznym i na pewno długofalowym, 

opartym na zasadach dialogu 

społecznego i poszukiwaniu rozwiązań dla 

wszystkich.

• Według B. Roka, „odpowiedzialny biznes” 

to między innymi:

Notka biograficzna.

• Dr Bolesław Rok – filozof, 

przedsiębiorca, wykładowca .

• Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i 

Zarządzania , im. Leona 

Koźminskiego, Warszawa.

Według B. Roka, „odpowiedzialny 

biznes”

• Stosowanie przejrzystych praktyk 

biznesowych opartych na poszanowaniu 

praw pracowniczych, społecznych i 

środowiskowych, 

• Poczucie odpowiedzialności za konsumenta, 

inwestora, społeczeństwo, środowisko 

naturalne oraz za sukces całej gospodarki, 

• Dążenie do podnoszenia jakości życia 

wszystkich obywateli, 

Odpowiedzialny biznes.(2)

• Uczciwe wypełnianie zobowiązań biznesowych, 

• Dostarczanie na rynek produktów i usług 

pozbawionych wad, a także w sposób nie 

degradujący środowiska przyrodniczego i 

społecznego, 

• Budowanie strategii przewagi konkurencyjnej na 

rynku opartej na zapewnieniu trwałej wartości 

dla otoczenia wewnętrznego i zewnętrznego 

organizacji, 

• Osiąganie trwałego zysku przy jednoczesnym 

mądrym kształtowaniu relacji z całym 

otoczeniem. 

Współczesne podejście

• W współczesnym ujęciu „społecznej 

odpowiedzialności przedsiębiorstwa” 

wyróżnia się dwa podstawowe 

modele.

• Pierwszy z nich - after profit 

before -sformułował A. B. Carroll 

• Drugim znanym modelem jest model 

before profit obligation.

Model after profit before.

W modelu A. B. Carroll’a

• wyróżnione zostały cztery stopnie 

odpowiedzialności przedsiębiorstwa.

• W odniesieniu do polskich przedsiębiorstw 

najpopularniejsza jest odpowiedzialność 

filantropijna.

• Z przeprowadzonych badań oraz 

obserwacji wynika, że większość 

przedsiębiorców polskich chętnie 

wspomaga różnego rodzaju akcje 

charytatywne, organizowane na rzecz 

chorych, niezamożnych, poszkodowanych 

w wypadkach czy na działalność 

stowarzyszeń i organizacji lokalnych 

Jako strategia.

• Jednak większość z nich, prowadzi tego 

typu działalność jako element:

• strategii marketingowej (zaistnienie 

medialne, kojarzenie produktu /prezentu/ 

lub usługi /konkretnej czynności, 

zachowania/ z daną organizacją), 

• a nie w duchu szczerej filantropii 

• poświęcenia części zasobów 

przedsiębiorstwa /czas pracowników lub 

środki finansowe/ na rzecz społeczeństwa, 

celem udzielenia konkretnej pomocy, 

poprawy warunków życia czy rozwiązania 

problemów społecznych. 

(2)

• Niezależnie od pobudek, jakimi 

kierują się darczyńcy, za pozytywne 

należy uznać zjawisko coraz większej 

pomocy płynącej ze strony biznesu 

do środowisk ubogich, 

potrzebujących wsparcia 

finansowego i duchowego. 

Odpowiedzialność etyczna 

przedsiębiorcy.

• ma ścisły związek z miejscem 

prowadzenia działalności gospodarczej.

• Społeczeństwo lokalne kreuje hierarchię 

wartości i zachowań, decydując o tym, co 

uważa się za godziwe, sprawiedliwe, 

należyte, uczciwe.

• Kolejnym równie ważnym elementem jest 

osoba menedżera, przedsiębiorcy, a 

dokładniej jego wychowanie, kultura 

osobista, wiedza i sumienie 

Polscy przedsiębiorcy.

• Z punktu widzenia polskich 

przedsiębiorców, szczególnie małych 

organizacji zatrudniających do 50 

pracowników, poziom odpowiedzialności 

etycznej jest bardzo niski. 

• Sytuacja gospodarcza w kraju, wysokie 

bezrobocie, wskutek tego tania siła 

robocza powodują, że człowiek 

(pracownik) jest elementem procesu 

produkcyjnego lub procesu świadczenia 

usługi. 

(2)

• Możliwość dużej rotacji kadry 

pracowniczej powoduje brak 

jakichkolwiek zachowań etycznych 

względem człowieka w miejscu 

pracy. 

• Tracą na znaczeniu takie wartości 

jak: obustronna lojalność między 

pracownikiem a pracodawcą czy 

uczciwe i terminowe wynagradzanie 

za wykonaną pracę 

Odpowiedzialność prawna i 

ekonomiczna przedsiębiorców

• związana jest przede wszystkim z 

przestrzeganiem prawa ustanowionego w 

kraju prowadzenia działalności 

gospodarczej,

• z dotrzymywaniem wszystkich 

zobowiązań względem interesariuszy, z 

maksymalizacją dochodów ze sprzedaży 

przy jednoczesnej minimalizacji kosztów. 

• Nie sposób nie zauważyć sprzeczności 

występujących między poszczególnymi 

filarami odpowiedzialności społecznej 

przedsiębiorstw w modelu A. B. Carroll'a. 

Drugi model.

• Drugim znanym modelem jest model 

before profit obligation , 

uznający pierwszeństwo wartości 

moralnych przed innymi 

wartościami. 

• Do głównych założeń niniejszego 

modelu należą :

Założenia do modelu.

• Celem każdej organizacji, działającej w 

strukturze społecznej, powinno być 

przestrzeganie obowiązujących w niej 

reguł, podtrzymujących ład i porządek 

społeczno - gospodarczy i w tych ramach 

realizowanie podstawowego celu 

ekonomicznego, 

• Każda organizacja jest zobowiązana 

przestrzegać zakazy i nakazy moralne i 

społeczne na każdym etapie swojej 

działalności, a nie dopiero po osiągnięciu 

wymaganego progu zysku. 

Założenia do modelu (2)

• Zysk osiągnięty bez przestrzegania 

istniejących norm nie jest moralnie 

usprawiedliwiony. W tym celu każde 

przedsiębiorstwo powinno podlegać 

zewnętrznemu mechanizmowi kontroli 

społecznej, 

• Nie każde przedsiębiorstwo zasługuje na 

istnienie, a jedynie takie, które spełnia 

oczekiwania społeczne. Konkretna 

organizacja nie ma upoważnienia 

społecznego do bezterminowego 

funkcjonowania. 

Dylemat !

• Jeśli nie poprzez system prawny, to 

może poprzez etykę biznesu 

„pracownik stanie się 

człowiekiem”?

Systemy zarządzania 

społeczną odpowiedzialnością.

• W praktyce powstają już pierwsze systemy 

zarządzania społeczną odpowiedzialnością , 

oparte o normę SA8000, która przeznaczona jest 

do stosowania w systemie niezależnej weryfikacji. 

• Norma określa wymogi w zakresie 

odpowiedzialności społecznej, jakie dana 

organizacja powinna spełniać, przede wszystkim w 

obrębie relacji z pracownikami.

• Pierwszym przedsiębiorstwem, który uzyskał 

certyfikat zgodności systemu zarządzania 

społeczną odpowiedzialnością z wymaganiami 

normy SA8000 (udzielony przez BVQI) jest 

Elektrownia Opole S.A. 

Korzyści z wdrożenia systemu.

• Według B. Roka z wdrożenia w/w systemu 

zarządzania płynie szereg korzyści, do 

których zalicza się między innymi: 

• wzrost zainteresowania inwestorów, 

• zwiększenie lojalności konsumentów i 

interesariuszy,

• poprawa relacji ze społecznością i 

władzami lokalnymi,

• wzrost konkurencyjności, 

• podnoszenie poziomu kultury 

organizacyjnej firmy, 

Korzyści z wdrożenia (2)

• kształtowanie pozytywnego wizerunku 

wśród pracowników, 

• pozyskanie i utrzymanie najlepszych 

pracowników, 

• nagłośnienie i rozwiązywanie istotnych 

problemów społecznych,

• edukowanie społeczeństwa, 

• poprawa stanu środowiska naturalnego

• poszanowanie praw człowieka. 

Pytanie i odpowiedź.

• Na pytanie postawione przez B. 

Roka, co przede wszystkim powinno 

robić przedsiębiorstwo, żeby można 

było o nim powiedzieć, że jest 

przedsiębiorstwem odpowiedzialnym 

społecznie?

• Respondenci odpowiedzieli 

następująco:

Odpowiedzi respondentów.

Wnioski z badań.

• dla respondentów (pracowników polskich 

przedsiębiorstw) największe znaczenie w 

zakresie odpowiedzialności społecznej 

biznesu mają: 

• „dobre traktowanie pracowników” 

• oraz „uczciwość”, następnie

• „stabilne miejsca pracy”, 

• „znaczenie dobra wspólnego” oraz 

• „wyższe wynagrodzenie”. 

Jeszcze wnioski.

• Przerażający jest fakt, że wśród 

badanych, najmniejszą wagę 

przywiązuje się do:

• warunków pracy (ochrony zdrowia 

pracowników),

• wspierania organizacji 

charytatywnych,

• czy problemu łamania praw 

pracowniczych.

Wyniki badań w praktyce.

• Niestety te wyniki badań 

potwierdzają się w praktyce. 

• Większość pracowników godzi się 

wręcz „z niewolniczą pracą” na rzecz 

swojego pracodawcy, 

• przy minimalnym wynagrodzeniu 

tylko po to, aby mieć pracę i móc 

wyżywić swoją rodzinę.

Ważny wniosek.

• Negatywne zjawiska występujące 

wśród polskich przedsiębiorstw 

zmuszają do podjęcia dyskusji na 

szeroką skalę, nie tylko wśród 

naukowców, ale także wśród 

polityków, urzędników, duchownych i 

całego społeczeństwa na temat 

odpowiedzialności społecznej 

biznesu , 

Ważny wniosek (2).

• Temat dyskusji i działań na które składają 

się nie tylko:

• coroczne charytatywne akcje świąteczne,

• wspieranie różnych instytucji czy fundacji,

• ale przede wszystkim największą rolę 

odgrywa CZŁOWIEK, jego godność, 

potrzeby i prawa w miejscu pracy i 

poza nim.

Przypisy:

1

. Rok B.: Odpowiedzialny biznes w 

nieodpowiedzialnym świecie, wyd. 

Akademia Rozwoju Filantropii w Polsce, 

Forum Odpowiedzialnego Biznesu, 

Warszawa 2004, s. 18

2

. Rybak M.: Etyka menedżera – 

społeczna odpowiedzialność 

przedsiębiorstwa, wyd. PWN, 

Warszawa 2004, s. 29 

To tyle!!!

• Dziękuje za uwagę !!!