MECHANIZM POWSTAWANIA I 

HISTOKLINIKA KRWIAKA 

PODTWARDÓWKOWEGO I 

NADTWARDÓWKOWEGO

Natalia Czyżniejewska

Gr 2 

Kierunek lekarski

 

 

 

 

KRWIAK PODTWARDÓWKOWY

HAEMATOMA SUBDURALE

 

 

CZYM JEST?

• Krwiak 

podtwar
dówkow
y jest 
nagroma
dzeniem 
krwi 
między 
oponą 
twardą a 
oponą 
pajęczą.

 

 

• Na utworzenie się krwiaka 

podtwardówkowego narażone są 
najczęściej osoby starsze, przewlekle 
nadużywające alkoholu, chorzy na 
padaczkę lub przyjmujący leki 
przeciwkrzepliwe. Krwiaki lokalizują 
się zwykle w okolicy skroniowej, 
skroniowo-ciemieniowej i czołowej, 
rzadziej między półkulami i tylnym 
dole czaszki. 

 

 

CZYM JEST SPOWODOWANY?

• Rozerwanie tzw. Żył mostkowych, 

które biegną z powierzchni mózgu do zatok 

opony twardej

• Raptowna zmiana położenia głowy, 

niezależnie od przyczyny (np.. Uderzenia w 

głowę, u dzieci gwałtowne potrząsanie 

głową), możę wywołać pęknięcie 

delikatnych żył mostkowych w miejscu ich 

wejścia w oponę twardą.

• Powoduje to krwotok do przestrzeni 

podtwardówkowej

 

 

Krwiaki podtwardówkowe pojawiają się 
najczęściej nad sklepistością mózgu.

Ich wielkość waha się od małych krwotoków 
aż po duże zmiany powodujące wzrost 
ciśnienia wewnątrzczaszkowego.

W zależnośći od tego, czy zawartość krwiaka 
składa się głownie ze skrzepniętej krwi czy z 
upłynnionych skrzepów, tradycyjnie dzieli się 
je na krwiaki ostre i przewlekłe.

 

 

    Na podstawie czasu pojawienia się 

objawów od wystąpienia urazu 
krwiaki podtwardówkowe dzieli się na 
ostre (do 3 dni po urazie), podostre i 
przewlekłe ( powyżej 3 tygodni po 
urazie). 

 

 

OSTRE KRWIAKI PODTWARDÓWKOWE

• Zazwyczaj spowodowane urazem
• Mogą być jednostronne lub obustronne
• Często towarzyszą im inne zmiany 

urazowe

• Zawierają skrzepy
• Lokalizują się najczęściej w okolicy 

czołowo-ciemieniowej

• Zakręty mózgu nie są spłaszczone (krwiak 

uciska dość równomiernie zakręty i 
bruzdy)

 

 

• Może pojawić się ucisk na przeciwległą 

półkulę mózgu przez sklepienie mózgu i 
wklinowania

• Ponieważ krwawienie w krwiakach 

podtwardówkowych jest pochodzenia żylnego, 
objawy narastają nieco wolniej niż w 
krwiakach nadtwardówkowych

• W nieleczonych przypadkach, które nie 

zakończyły się zgonem, krwiak stopniowo się 
upłynnia, tworząc odczynową błonę 
oddzielającą go od mózgu. 

• Powstaje przewlekły krwiak podtwardówkowy

 

 

PRZEWLEKŁE KRWIAKI 

PODTWARDÓWKOWE

• Rzadziej niż krwiaki ostre związane z urazem
• Często towarzyszy im zanik mózgu (zwiększa 

ruchomość mózgu wewnątrz czaszki i czyni żyły 
mostkowe bardziej podatne na rozerwanie.

• Urazy powodujące przewlekłe krwiaki mogą być tak 

małe, iż pacjent o nich nie pamięta.

• Często są obustronne
• Zawierają krew lub żółtawo podbarwiony płyn
• Są oddzielone od wewnętrznej powierzchni opony 

twardej i leżącego poniżej mózgu „błonami” 
zbudowanymi z tkanki ziarninowej i dojrzałego 
kolagenu pochodzącymi z opony twardej.

 

 

Przepuszczalność naczyń krwionośnych 

wewnątrz tych błon jest 
nieprawidłowa w wyniku 
niecałkowitego wykształcenia się 
warstwy komórek śródbłonka.

Powoduje to stopniowe gromadzenie 

się płynu i nawracające krwawienia w 
obrębie krwiaka.

 

 

OBJAWY KLINICZNE

Objawy krwiaka podtwardówkowego 

różnią się w zależności od rodzaju, 
siły urazu i lokalizacji krwiaka 

 

 

ostre krwiaki podtwardówkowe:

 

1. mogą wystąpić objawy niedowładu 

połowicznego ( niemożność poruszania 
kończynami),

2.  zaburzenia chodu,
3.  zaburzenia mowy, 
4. poszerzenie źrenicy i brak jej reaktywności 

po stronie krwiaka, 

5. spadek tętna, 
6. zaburzenia świadomości,
7.  napady padaczkowe, 
8. śpiączka. 

 

 

krwiaki podostre

 

• najczęściej ból głowy, 
• nudności i wymioty,
•  spowolnienie psychoruchowe, 
• niedowład połowiczy 

 

 

przewlekły krwiak

 może nie powodować objawów lub 

objawy mogą przyjąć postać 
umiarkowanych bólów głowy, 
spowolnienia, senności, napadów 
drgawkowych czy miernie nasilonego 
niedowładu. 

 

 

Jak rozpoznać?

• Rozpoznanie 

opiera się na 
wynikach badań 
neuroobrazowych 
tj. tomografii 
komputerowej (CT) 
lub rzadziej 
śródoperacyjnie. 

 

 

Jak leczyć?

   Leczenie krwiaka podtwardówkowego 

opiera się na interwencji 
neurochirurgicznej. Jeśli nie ma wskazań 
do operacji chory wymaga jedynie 
obserwacji i leczenia objawowego (leki 
zmniejszające obrzęk, antybiotyki, leki 
przeciwpadaczkowe), a w razie 
pogorszenia się stanu wykonywany jest 
zabieg odbarczenia krwiaka. 

 

 

KRWIAK NADTWARDÓWKOWY

HAEMATOMA EPIDURALE

 

 

PRZYCZYNY POWSTAWANIA

• Najczęściej spwoodowany 

pęknięciem tętnicy oponowej

• Zazwyczaj wskutek złamania kości 

czaszki

• Najczęściej pęka gałąź tętnicy 

oponowej środkowej na odcinku 
leżącym między oponą twardą a 
łuską kości skroniowej.

 

 

• Krwiak nadtwardówkowy uciska na 

przylegającą oponę twardą i spłaszcza 
zakręty leżącego pod nią mózgu.

• !!! Jeśli nie jest natychmiast ewakuowany, 

może wywołać wklinowania haka zakrętu 
hipokampa i migdałków móżdżku, ucisk na 
pień i śmierć.

• Ponieważ w większości przpadków źródłem 

krwawienia jest tętnica, krwiak 
nadtwardówkowy narasta szybko i wymaga 
bezzwłocznej interwnecji chiryrgicznej.

 

 

• Chłopiec 15-letni uderzył głową w ścianę, biegnąc 

podczas zajęć wychowania fizycznego. Po 

kilkuminutowej utracie świadomości nie zgłaszał 

żadnych innych dolegliwości - poza bólem w miejscu 

urazu. Po kilku godzinach pacjent zgłosił się do lekarza z 

powodu silnego bólu głowy i nadmiernej senności. 

Dodatkowo stwierdzono poszerzenie prawej źrenicy i 

osłabienie siły mięśni po stronie lewej.

 

• Na zdjęciu rentgenowskim czaszki w projekcji 

prawobocznej uwidoczniono linijne przejaśnienie w 

rzucie kości skroniowej przecinające linie odpowiadające 

rowkom naczyniowym. Rozpoznano złamanie kości 

skroniowej prawej. 

• W tomografii komputerowej zlokalizowano obszar o 

dużej gęstości, soczewkowatego kształtu, przylegający 

szeroką podstawą do niemal całej łuski kości skroniowej. 

Średnia grubość zmiany wynosiła około 15 mm. 

• Krwiak rozprzestrzeniał się aż do środkowego dołu 

czaszki (zdj. 1.-3.). 

 

 

 

 

 

 

 

 

LITERATURA:

 1) A. Szczeklik: "Choroby 
wewnętrzne", Tom I.
2) L.P. Rowland: "Neurologia 
Merritta", red. H. Kwieciński, A.M. 
Kamińska.
3) W. Kozubski, P.P. Liberski: 
"Neurologia". 
4) Robbins: „Patologia”