Minimalne
Minimalne
wymagania
wymagania
w
w
zakresie
zakresie
bezpieczeństwa i
bezpieczeństwa i
higieny pracy w
higieny pracy w
zakresie użytkowania
zakresie użytkowania
maszyn przez
maszyn przez
pracowników podczas
pracowników podczas
pracy
pracy
Nadinspektor Zbigniew
Nadinspektor Zbigniew
Jakubowski
Jakubowski
Maszyny nabyte przed dniem 1 stycznia
Maszyny nabyte przed dniem 1 stycznia
2003 r. powinny być w terminie do dnia 1
2003 r. powinny być w terminie do dnia 1
stycznia
2006
r.
stycznia
2006
r.
dostosowane
do
dostosowane
do
minimalnych wymagań bezpieczeństwa.
minimalnych wymagań bezpieczeństwa.
Obowiązek ten wynika z postanowień
Obowiązek ten wynika z postanowień
rozporządzenia Ministra Gospodarki z
rozporządzenia Ministra Gospodarki z
dnia 30 października 2002 r. w sprawie
dnia 30 października 2002 r. w sprawie
minimalnych
wymagań
dotyczących
minimalnych
wymagań
dotyczących
bezpieczeństwa
i
higieny
pracy
w
bezpieczeństwa
i
higieny
pracy
w
zakresie
użytkowania
maszyn
przez
zakresie
użytkowania
maszyn
przez
pracowników w czasie pracy
pracowników w czasie pracy
(Dz. U.
(Dz. U.
Nr 191, poz. 1596 ze zmianami z 2003 r.
Nr 191, poz. 1596 ze zmianami z 2003 r.
Nr 178, poz. 1745).
Nr 178, poz. 1745).
dyrektywy
art. 95 - dawny 100a
swobodny przepływ
towarów
art. 138 - dawny 118a
poprawa warunków
pracy
Traktat Amsterdamski
dawny Traktat Rzymski
ekonomiczne
98/37
(dawna 89/392)
producent
projektant
dostawca
importer
maszyny
„nowe”
społeczne
89/391
89/655
pracodawca
użytkowany
sprzęt roboczy
W zakresie wymogów bezpieczeństwa i
higieny pracy, jakie powinny spełniać maszyny
i
urządzenia
techniczne
użytkowane
w zakładach pracy, obowiązuje w krajach UE
dyrektywa Rady nr 89/655/EC
z dnia 30
listopada 1989 r. dotycząca minimalnych
wymagań w dziedzinie bezpieczeństwa i
ochrony zdrowia przy użytkowaniu przez
pracowników
urządzeń
produkcyjnych
podczas pracy oraz druga szczegółowa
dyrektywa (w rozumieniu art. 16 pkt 1
dyrektywy
89/391/EC),
uzupełniona
dyrektywą Rad nr 95/63 z dnia 5
grudnia 1995 r. dotyczącą maszyn mobilnych
oraz do podnoszenia ładunków i ludzi, a także
dyrektywą nr 2001/45/EWG.
Przeniesienie dyrektywy ramowej
Przeniesienie dyrektywy ramowej
89/391/89 do prawa polskiego
89/391/89 do prawa polskiego
DYREKTYWA
DYREKTYWA
89/391
89/391
DYREKTYWY
DYREKTYWY
SZCZEGÓŁOWE
SZCZEGÓŁOWE
KODEKS
KODEKS
PRACY
PRACY
PRZEPISY WYKONAWCZE
PRZEPISY WYKONAWCZE
•
rozporządzenia
rozporządzenia
•
normy
normy
Dyrektywa adresowana do pracodawców,
określa
minimalne
wymagania
,
jakie
powinny spełniać maszyny i urządzenia
użytkowane w zakładach pracy, różniące się
od
zasadniczych wymagań
, określonych w
dyrektywach tzw.
„nowego podejścia”.
W
warunkach polskich minimalne wymagania
dotyczące użytkowanych maszyn, określa
cytowane
rozporządzenie
Ministra
Gospodarki z dnia 30 października
2002 r.
P
o
z
io
m
w
y
m
a
g
a
ń
Poziom
wyjściowy
czas
2001- 2002
–
ustanowienie
rozporządzeń
maszyny stare – wym. minim.
rozp.
z
dnia 30 października 2002 r.
Dz. U. z
2002 nr 191 poz. 1656
2005
2004
Wdrożenie do prawa
krajowego
2003
maszyny wszystkie – rozdz.3 ogólne wymagania bhp
rozp. z dnia 26 września 1997 r.
Dz.U. z 2003 nr 169
poz. 1650
maszyny nowe – wymagania zasad.
rozp.
z dnia 10 kwietnia 2003 r.
Dz.U. z
2003 nr 91 poz. 858
Pojęcia
podstawowe
„maszyny”
i
„użytkowanie maszyny”
:
„
„
maszyny”
maszyny”
to wszelkie maszyny i inne urządzenia
to wszelkie maszyny i inne urządzenia
techniczne, narzędzia oraz instalacje użytkowane
techniczne, narzędzia oraz instalacje użytkowane
podczas pracy, a także sprzęt do tymczasowej pracy
podczas pracy, a także sprzęt do tymczasowej pracy
na
wysokości,
w
szczególności
drabiny
i
na
wysokości,
w
szczególności
drabiny
i
rusztowania;
rusztowania;
„
„
użytkowanie
maszyny”
użytkowanie
maszyny”
to
wykonywanie
to
wykonywanie
wszelkich czynności związanych z maszyną, w
wszelkich czynności związanych z maszyną, w
szczególności jej uruchamianie lub zatrzymywanie,
szczególności jej uruchamianie lub zatrzymywanie,
posługiwanie się nią, transportowanie, naprawianie,
posługiwanie się nią, transportowanie, naprawianie,
modernizowanie, modyfikowanie, konserwowanie i
modernizowanie, modyfikowanie, konserwowanie i
obsługiwanie, w tym także czyszczenie.
obsługiwanie, w tym także czyszczenie.
diagnoza stanu maszyn i urządzeń
rozbieżności, ocena koniecznych zmian
oszacowanie kosztów
technicznych
organizacyjnych
plan dostosowania
lista sprzętu niepotrzebnego, do
zastąpienia oraz do dostosowania
harmonogram
maszyny stwarzające szczególne
zagrożenie !!!
inwentaryzacja sprzętu roboczego
rok produkcji, przewidywany czas zakończenia eksploatacji
realizacja
nadzorowanie
obsługa bieżąca
weryfikacja
Jak wdrożyć Dyrektywę 89/655/EWG -
rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 30
rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 30
października 2002 r. w sprawie minimalnych
października 2002 r. w sprawie minimalnych
wymagań
wymagań ?
Jak wdrożyć Dyrektywę 89/655/EWG -
rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 30
rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 30
października 2002 r. w sprawie minimalnych
października 2002 r. w sprawie minimalnych
wymagań
wymagań ?
Do najważniejszych wymagań minimalnych,
które w świetle cytowanego rozporządzenia z
dnia 30 października 2002 r. pracodawca
powinien zapewnić:
1.
1.
Oświetlenie
Oświetlenie
–
–
dotyczy zapewnienia oświetlenia
dotyczy zapewnienia oświetlenia
miejsc i stanowisk do pracy lub konserwacji,
miejsc i stanowisk do pracy lub konserwacji,
stosownie do wykonywanych czynności.
stosownie do wykonywanych czynności.
2.
2.
Elementy
sterownicze
Elementy
sterownicze
–
powinny
być:
–
powinny
być:
widoczne,
łatwe
do
zidentyfikowania
i
widoczne,
łatwe
do
zidentyfikowania
i
oznakowane oraz powinny być usytuowane poza
oznakowane oraz powinny być usytuowane poza
strefami zagrożenia, a ich obsługa nie powinna
strefami zagrożenia, a ich obsługa nie powinna
powodować dodatkowych zagrożeń.
powodować dodatkowych zagrożeń.
3.
3.
Umiejscowienie pulpitu głównego
Umiejscowienie pulpitu głównego
– operator
– operator
obsługujący pulpit powinien mieć możliwość
obsługujący pulpit powinien mieć możliwość
upewnienia się, że nikt nie znajduje się w strefie
upewnienia się, że nikt nie znajduje się w strefie
zagrożenia oraz powinna istnieć możliwość
zagrożenia oraz powinna istnieć możliwość
wysłania sygnału ostrzegawczego optycznego
wysłania sygnału ostrzegawczego optycznego
lub akustycznego.
lub akustycznego.
elementy
sterownicze
wyłączni
k
awaryjn
y
4.
4.
Zatrzymanie normalne:
Zatrzymanie normalne:
każda maszyna powinna być wyposażona w
każda maszyna powinna być wyposażona w
element
sterowniczy
służący
do
element
sterowniczy
służący
do
całkowitego i bezpiecznego zatrzymywania
całkowitego i bezpiecznego zatrzymywania
maszyny oraz niektórych jej części,
maszyny oraz niektórych jej części,
element sterowniczy zatrzymujący maszynę
element sterowniczy zatrzymujący maszynę
powinien być uprzywilejowany
powinien być uprzywilejowany
wobec
wobec
elementów uruchamiających,
elementów uruchamiających,
z chwilą zatrzymania maszyny lub jej części
z chwilą zatrzymania maszyny lub jej części
zasilanie
odpowiednich
zasilanie
odpowiednich
napędów
napędów
uruchamiających
uruchamiających
powinno zostać
powinno zostać
odłączone.
odłączone.
5.
5.
Urządzenie do awaryjnego wyłączania tzw:
Urządzenie do awaryjnego wyłączania tzw:
wyłącznik „stop”
wyłącznik „stop”
–
–
ze względu na
ze względu na
stwarzane
stwarzane
zagrożenia maszyna powinna posiadać wyłącznik
zagrożenia maszyna powinna posiadać wyłącznik
awaryjny do odłączania od wszystkich źródeł energii.
awaryjny do odłączania od wszystkich źródeł energii.
Wyłącznik powinien mieć odpowiedni kształt i kolor, a
Wyłącznik powinien mieć odpowiedni kształt i kolor, a
przerwanie jego działania nie powinno spowodować
przerwanie jego działania nie powinno spowodować
ponownego uruchomienia maszyny,
ponownego uruchomienia maszyny,
tylko możliwość
tylko możliwość
jej
jej
uruchomienia.
uruchomienia.
6.
6.
Zapobieganie
zagrożeniom
związanym
z
Zapobieganie
zagrożeniom
związanym
z
elementami ruchomymi
elementami ruchomymi
–
–
należy uniemożliwić dostęp
należy uniemożliwić dostęp
do elementów ruchomych przenoszących napęd stosując
do elementów ruchomych przenoszących napęd stosując
stałe osłony lub urządzenia zabezpieczające np. osłony
stałe osłony lub urządzenia zabezpieczające np. osłony
ruchome, kurtyny świetlne, oburęczne sterowanie.
ruchome, kurtyny świetlne, oburęczne sterowanie.
Osłony i urządzenia ochronne powinny :
Osłony i urządzenia ochronne powinny :
mieć trwałą konstrukcję,
mieć trwałą konstrukcję,
być usytuowane w odpowiedniej odległości od
być usytuowane w odpowiedniej odległości od
strefy zagrożenia,
strefy zagrożenia,
ograniczać dostęp tylko do tych obszarów,
ograniczać dostęp tylko do tych obszarów,
gdzie ma być wykonywana praca
gdzie ma być wykonywana praca
.
.
Osłony powinny
Osłony powinny
bez ich usuwania, umożliwiać
bez ich usuwania, umożliwiać
wykonywanie operacji mocowania lub wymiany
wykonywanie operacji mocowania lub wymiany
części oraz prac konserwacyjnych,
części oraz prac konserwacyjnych,
nie powinny
nie powinny
być łatwo usuwalne lub wyłączane, stwarzać
być łatwo usuwalne lub wyłączane, stwarzać
dodatkowo zagrożenia, ani ograniczać
dodatkowo zagrożenia, ani ograniczać
widoku pracy urządzenia
widoku pracy urządzenia
.
.
7.
7.
Konserwacja maszyn
Konserwacja maszyn
– prowadzenie prac
– prowadzenie prac
konserwacyjnych dopuszczalne jest jedynie
konserwacyjnych dopuszczalne jest jedynie
podczas postoju maszyny. Prowadzenie prac
podczas postoju maszyny. Prowadzenie prac
konserwacyjnych podczas ruchu maszyny (jeżeli
konserwacyjnych podczas ruchu maszyny (jeżeli
to konieczne) dopuszczalne jest tylko poza
to konieczne) dopuszczalne jest tylko poza
strefami zagrożenia lub z zastosowaniem
strefami zagrożenia lub z zastosowaniem
odpowiednich środków ochronnych. Istnieje
odpowiednich środków ochronnych. Istnieje
obowiązek prowadzenia na bieżąco dziennika
obowiązek prowadzenia na bieżąco dziennika
konserwacji, jeżeli
jest on
przewidziany
konserwacji, jeżeli
jest on
przewidziany
dokumentacją.
dokumentacją.
osłona
wrzecion
a
frezarki
osłona
oświetlenie
osłona
tarczy
8.
8.
Informacje
Informacje
– maszyna powinna być wyposażona
– maszyna powinna być wyposażona
w napisy.
w napisy.
9.
9.
Ostrzeżenia
Ostrzeżenia
– maszyny powinne być wyposażone
– maszyny powinne być wyposażone
w znaki ostrzegawcze. Urządzenia
w znaki ostrzegawcze. Urządzenia
sygnalizacyjne powinny działać jednoznacznie,
sygnalizacyjne powinny działać jednoznacznie,
być widoczne i zrozumiałe.
być widoczne i zrozumiałe.
Z postanowień przepisu wynika ponadto, że:
pracodawca
pracodawca
,
,
udostępniając
maszyny
udostępniając
maszyny
pracownikom powinien mieć pewność, że są one
pracownikom powinien mieć pewność, że są one
przygotowane właściwie do wykonywania pracy
przygotowane właściwie do wykonywania pracy
lub
odpowiednio
przystosowane
do
jej
lub
odpowiednio
przystosowane
do
jej
wykonywania oraz mogą być użytkowane bez
wykonywania oraz mogą być użytkowane bez
zagrożenia dla bezpieczeństwa lub zdrowia
zagrożenia dla bezpieczeństwa lub zdrowia
pracowników;
pracowników;
pracodawca
pracodawca
,
,
dokonując
wyboru
maszyny,
dokonując
wyboru
maszyny,
powinien brać pod uwagę specyficzne warunki i
powinien brać pod uwagę specyficzne warunki i
rodzaj wykonywanej pracy, istniejące zagrożenia
rodzaj wykonywanej pracy, istniejące zagrożenia
istotne dla bezpieczeństwa i zdrowia
istotne dla bezpieczeństwa i zdrowia
pracowników;
pracowników;
pracodawca
pracodawca
powinien zastosować odpowiednie
powinien zastosować odpowiednie
rozwiązania mające na celu zminimalizowanie
rozwiązania mające na celu zminimalizowanie
ryzyka związanego z użytkowaniem maszyn, jeżeli
ryzyka związanego z użytkowaniem maszyn, jeżeli
maszyny nie mogą być użytkowane bez ryzyka dla
maszyny nie mogą być użytkowane bez ryzyka dla
bezpieczeństwa lub zdrowia pracowników.
bezpieczeństwa lub zdrowia pracowników.
Maszyny
użytkowane
powinny
być
poddawane:
1.
1.
Kontroli wstępnej
Kontroli wstępnej
po ich zainstalowaniu, a
po ich zainstalowaniu, a
przed przekazaniem do eksploatacji po raz
przed przekazaniem do eksploatacji po raz
pierwszy oraz kontroli po zainstalowaniu na
pierwszy oraz kontroli po zainstalowaniu na
innym stanowisku pracy lub w innym miejscu.
innym stanowisku pracy lub w innym miejscu.
Kontroli dokonują jednostki działające na
Kontroli dokonują jednostki działające na
podstawie odrębnych przepisów albo osoby
podstawie odrębnych przepisów albo osoby
upoważnione przez pracodawcę i posiadające
upoważnione przez pracodawcę i posiadające
odpowiednie kwalifikacje.
odpowiednie kwalifikacje.
2.
2.
Kontroli
okresowej
i
specjalnej
Kontroli
okresowej
i
specjalnej
w
w
przypadkach, gdy maszyny narażone są na
przypadkach, gdy maszyny narażone są na
działanie warunków powodujących pogorszenie
działanie warunków powodujących pogorszenie
ich stanu technicznego, mogących spowodować
ich stanu technicznego, mogących spowodować
powstawanie
sytuacji
niebezpiecznych.
powstawanie
sytuacji
niebezpiecznych.
Kontrole, a także badania prowadzone mają być
Kontrole, a także badania prowadzone mają być
przez jednostki działające na podstawie
przez jednostki działające na podstawie
odrębnych przepisów albo osoby upoważnione
odrębnych przepisów albo osoby upoważnione
przez pracodawcę i posiadające odpowiednie
przez pracodawcę i posiadające odpowiednie
kwalifikacje.
kwalifikacje.
Kontrole specjalne mają być przeprowadzane
przez jednostki albo osoby, w przypadku
pogorszenia bezpieczeństwa związanego z
maszyną, a będącego wynikiem:
prac modyfikacyjnych,
prac modyfikacyjnych,
zjawisk przyrodniczych,
zjawisk przyrodniczych,
wydłużonego czasu postoju maszyny,
wydłużonego czasu postoju maszyny,
niebezpiecznych uszkodzeń,
niebezpiecznych uszkodzeń,
wypadków przy pracy.
wypadków przy pracy.
Wyniki
przeprowadzonych
kontroli
pracodawca
powinien
rejestrować
i
przechowywać
do dyspozycji organów, w tym
szczególnie nadzoru i kontroli warunków
pracy,
przez okres 5 lat od dnia
zakończenia tych kontroli
, o ile odrębne
przepisy nie stanowią inaczej. Jeżeli maszyny
są użytkowane poza terenem zakładu pracy,
w miejscu ich użytkowania powinien być
dostępny
dokument
potwierdzający
przeprowadzenie ostatniej kontroli maszyny.
Pracodawca
powinien
zapewnić
pracownikom dostęp do informacji, w tym
pisemnych
instrukcji
dotyczących
użytkowania maszyn. Instrukcje powinny
zawierać
informacje
dotyczące
bezpieczeństwa i higieny pracy w zakresie:
warunków użytkowania maszyn,,
warunków użytkowania maszyn,,
występowania możliwych do przewidzenia sytuacji
występowania możliwych do przewidzenia sytuacji
nietypowych,
nietypowych,
praktyki użytkowania maszyn.
praktyki użytkowania maszyn.
Instrukcje powinny być opracowane w sposób
zrozumiały dla pracowników, których dotyczą.
Pracodawca
powinien
informować
pracowników o zagrożeniach
związanych z maszynami znajdującymi się
w miejscu pracy lub jego otoczeniu oraz
wszelkich zmianach w nich wprowadzonych w
takim zakresie, w jakim zmiany te mogą mieć
wpływ na bezpieczeństwo maszyny, nawet gdy
pracownicy bezpośrednio nie użytkują tych
maszyn.
Obowiązkiem pracodawcy jest
zapewnienie pracownikom:
użytkującym maszyny
użytkującym maszyny
, odbycie
, odbycie
odpowiedniego
odpowiedniego
przeszkolenia
przeszkolenia
w zakresie bezpiecznego ich
w zakresie bezpiecznego ich
użytkowania,
użytkowania,
wykonującym
naprawy,
modernizację,
wykonującym
naprawy,
modernizację,
konserwację lub obsługę
konserwację lub obsługę
maszyn odbycie
maszyn odbycie
specjalistycznego przeszkolenia
specjalistycznego przeszkolenia
w tym zakresie.
w tym zakresie.
Pracodawca powinien konsultować z
pracownikami lub ich przedstawicielami
zagadnienia związane z bezpieczeństwem i
higieną
pracy
w
zakresie
dotyczącym
użytkowania
maszyn
oraz
umożliwiać
pracownikom udział w dyskusjach w tych
sprawach.