OTYŁOŚĆ W WIEKU ROZWOJOWYM

OTYŁOŚĆ W WIEKU

ROZWOJOWYM

Klinika Pediatrii, Endokrynologii,

Diabetologii, Kardiologii i Chorób

Metabolicznych Wieku Rozwojowego

PAM

Katarzyna Marcinkiewicz

DEFINICJA

Stan patologicznego zwiększenia

ilości tkanki tłuszczowej,

prowadzący do upośledzenia

czynności i struktury

poszczególnych narządów lub

układów człowieka oraz zwiększenia

ryzyka chorobowości i śmiertelności

ZAWARTOŚĆ TŁUSZCZU W

ORGANIŹMIE W ZALEŻNOŚCI OD

MASY CIAŁA

U dzieci ilość tkanki tłuszczowej

zależy od wieku i płci

Masa ciała

Zawartość

tłuszczu w

ciele

mężczyzn

Zawartość

tłuszczu w

ciele kobiet

Prawidłowa

9 – 20 %

16 – 26 %

Nadwaga

20 – 25 %

26 – 32 %

Otyłość

>25 %

>32 %

EDIPEMIOLOGIA

Świat:

•

1,1 mld dorosłych BMI>25 kg/m2, 312 mln BMI>30 kg/m2

•

BMI>25 kg/m2: 50-75% kobiet, 50% mężczyzn,
10% populacji <18 rż.

•

155 mln dzieci ma nadwagę i otyłość, 30-45 mln otyłych w wieku
5-17 lat, 22 mln otyłych <5 rż

•

dominują Stany Zjednoczone, Meksyk oraz Zjednoczone Emiraty

Arabskie

•

W USA w ciągu 20 lat odsetek osób otyłych zwiększył się o

połowę

Europa:

•

Otyłość ok. 40% populacji

•

16-22% (11,8-16,3 mln) w wieku 4-18 lat ma nadwagę lub

otyłość, 4-6 % (2,9-4,4 mln) z nich jest otyłych

•

Dominują Wielka Brytania, Europa Środkowa, Portugalia, Grecja

EPIDEMIOLOGIA

3. Polska:

• Nadwaga 45% mężczyzn i 35% kobiet,

otyłość 22% mężczyzn i 29% kobiet

• Szacunkowo dzieci: nadwaga 10%, otyłość

• 80% otyłych dzieci pozostaje ludźmi

otyłymi w życiu dorosłym

• 1/3 otyłych wśród dorosłych była otyła w

dzieciństwie

METODY I KRYTERIA

ROZPOZNAWANIA NADWAGI I

OTYŁOŚCI

1. Pomiary składu ciała:
• Pomiar grubości fałdu skórno-

mięśniowego przy użyciu fałdomierzy

(nad m. trójgłowym ramienia, w ok.

podłopatkowej, na brzuchu)

• Metoda bioimpedancji
• Metoda podwójnej adsorpcjometrii DXA
• Densytometria
• Tomografia komputerowa
• Tomografia rezonansu magnetycznego

METODY I KRYTERIA

ROZPOZNAWANIA NADWAGI I

OTYŁOŚCI

2. Pomiary rozmiarów ciała i

odniesienia ich do norm:

• Masa ciała i siatki centylowe masy

ciała

• Wzrost i siatki centylowe wzrostu

• Siatki centylowe wagowo-wzrostowe

• BMI i siatki centylowe BMI

• WHR

• WC

• Wskaźnik Cole’a

METODY I KRYTERIA

ROZPOZNAWANIA NADWAGI I

OTYŁOŚCI

BMI= masa ciała

(kg)/ wzrost (m

)

wzrost ryzyka powikłań

Ocena

Wartość

BMI

Niedowag

<18,5

Norma

18,5-

24,9

Nadwaga

25-29,9

Otyłość I

st.

30-34,9

Otyłość II

st.

35-39,9

Otyłość III

st.

>40

WHR = obwód w pasie (cm)/

obwód w biodrach (cm)

Typy otyłości (bardziej typowe dla dorosłych):
1.

Otyłość centralna

(androidalna, brzuszna, typ

„jabłko”) – tkanka tłuszczowa w górne części ciała.
WHR>1,0 u chłopców i >0,8 u dziewcząt

Otyłość obwodowa (gynoidalna, pośladkowo-udowa,

typ „gruszka”) – tkanka tłuszczowa w dolnej części

ciała

U dzieci w wieku szkolnym rozmieszczenie tkanki

tłuszczowej równomierne

Zwiększone ryzyko powikłań metabolicznych

METODY I KRYTERIA ROZPOZNAWANIA

NADWAGI I OTYŁOŚCI

METODY I KRYTERIA

ROZPOZNAWANIA NADWAGI I

OTYŁOŚCI

(waist

circumferenc

e) – obwód

talii (cm)

Kobiety

Mężczyź

Norma <80 <94
Nadwa

80-

94-

102

Otyłość

brzusz

>88 >10

METODY I KRYTERIA

ROZPOZNAWANIA NADWAGI I

OTYŁOŚCI

WLI - wskaźnik Cole’a [%], ocena stanu

odżywienia

[masa ciała x wysokość ciała (50 c) x 100]

[masa ciała (50 c) x wysokość ciała]

• >120 otyłość

• >110 – odżywienie nadmierne

• 90 - 100 – norma

• 85 - 90 – nieznaczne niedożywienie

• 75 – 85 – niedożywienie

• <75 - wyniszczenie

POWIKŁANIA OTYŁOŚCI

1. Zaburzenia metaboliczne:

• Hiperlipidemia (CH, TG)

• Upośledzona tolerancja glukozy – cukrzyca t. 2

• Stłuszczenie wątroby

• Kamica żółciowa

• Hiperhomocysteinemia
2. Zaburzenia układu oddechowego:

• Zespół bezdechu sennego

• Zespół hipowentylacji – z. Pickwicka
3. Zaburzenia układu sercowo-naczyniowego

• Nadciśnienie tętnicze

• Niewydolność serca

• CHNS

• Serce płucne

• Kardiomyopatia

POWIKŁANIA OTYŁOŚCI

Zaburzenia układu kostno-stawowego:

• Zmiany zwyrodnieniowe stóp, kolan, stawów

biodrowych, kręgosłupa

Nowotwory: rak jelita grubego, trzonu

macicy, sutka, jajników, gruczołu krokowego

Konsekwencje psychologiczne:

• brak akceptacji rówieśników
• obniżona samoocena
• odosobnienie
• depresja
• gorsza pozycji socjoekonomicznej
• mniejsza szansa zawarcia małżeństwa

POWIKŁANIA OTYŁOŚCI

Otyłość

„jabłko”

Otyłość

„gruszka”

Większe ryzyko •hiperlipidemi

i
•oporności na
insulinę
•cukrzycy
typu 2
•chorób
sercowo –

naczyniowych

•schorzeń

narządu ruchu
•schorzeń
dróg

żółciowych

Mniejsze

ryzyko

•chorób

sercowo–
naczyniowych

niż w otyłości
brzusznej

KLINICZNA KLASYFIKACJA

OTYŁOŚCI

1. Otyłość pierwotna (prosta,

samoistna) –

90%

otyłości u dzieci !!!

2. Otyłość wtórna

OTYŁOŚĆ PROSTA

PRZYCZYNY:

zdecydowanie charakter rodzinny !!!
Geny ??? 5-90%
tzw. czynniki środowiskowe:
Błędy żywieniowe !!! – przekarmianie !!!

(codzienne przekraczanie zapotrzebowania o

100 kcal = 5 kg nadwagi w ciągu roku)
Niedostateczna aktywność fizyczna

Psychika - forma uzależnienia, sposób radzenia

sobie ze stresem, smutkiem, nudą
Czynniki psychogenne – kontrola OUN (głównie

podwzgórze), regulacja neurotransmiterów

OTYŁOŚĆ PROSTA

OBJAWY:

symetryczny rozkład tkanki tłuszczowej
wczesny początek pokwitania

bladoróżowe rozstępy

steatomastia – u chłopców

thelarche – u dziewczynek

dysproporcja w wyglądzie narządów

płciowych

koślawość kolan, płaskostopie

OTYŁOŚĆ PROSTA

LECZENIE:

zmiana stylu życia

modyfikacja diety pod względem ilościowym

i jakościowym

wzrost aktywności fizycznej

Bardzo trudne i mało efektywne –

ścisła współpraca

rodzice-dietetyk-lekarz-psycholog-

dziecko

OTYŁOŚĆ WTÓRNA

W zespołach uwarunkowanych genetycznie:

Zespół Willi – Pradera

Zespół Lawrence – Moon - Biedl

W zaburzeniach hormonalnych:

Zespół Cushinga

Niedoczynność tarczycy

Rzekoma niedoczynność przytarczyc (z. Albrighta)

Niedobór hormonu wzrostu

Hiperinsulinizm pierwotny

Zespół policystycznych jajników (z. Stein-Leventhal)

Zaburzenia podwzgórza:
Guzy mózgu, stany zapalne mózgu, urazy mózgu,

zabiegi chirurgiczne podwzgórza

Polekowa:
kortykosteroidy, pochodne estrogenów, pochodne

progestagenu, pochodne fenotiazyny, leki uspokajające

OTYŁOŚĆ WTÓRNA

ZESPÓŁ PRADER – WILLI

• translokacja lub delecja w obrębie 15

chromosomu

• nadmierne

łaknienie

otyłość,

wiotkość

mięśni

opóźnienie

ruchowe, upośledzenie umysłowe,

niskorosłość,

charakterystyczna

twarz, hipogonadyzm

OTYŁOŚĆ WTÓRNA

ZESPÓŁ LAWRENCE-MOON-BIEDL

• Cecha dziedziczona AR
• Otyłości

występująca

rodzinnie,

barwnikowe zwyrodnienie siatkówki

–

utrata

wzroku,

polidaktylia,

upośledzenie

umysłowe

różnego

stopnia,

hipogonadotropowe

opóźnienie dojrzewania

OTYŁOŚĆ WTÓRNA

ZESPÓŁ CUSHINGA

• księżycowata twarz, „bawoli kark”,

łojotok, zaczerwienienie policzków,

hirsutyzm, trądzik, czerwonobrunatne

rozstępy

skórne,

skłonność

wybroczyn, osłabienie siły mięśniowej,

osteoporoza, nadciśnienie tętnicze,

zahamowanie wzrastania

OTYŁOŚĆ WTÓRNA

RZEKOMA NIEDOCZYNNOŚĆ
PRZYTARCZYC

• Choroba genetyczna – brak odpowiedzi

receptora na podwyższone stężenie na PTH

• Niskorosłość, okrągła twarz, krótka i szeroka

szyja, skrócenie palców i kości śródręcza,
anomalie zębów, podskórne zwapnienia,
zwapnienia jąder podstawy mózgu

OTYŁOŚĆ WTÓRNA

ZESPÓŁ POLICYSTYCZNYCH
JAJNIKÓW

• Nadmierna stymulacja jajników

przez LH

• Otyłość, hirsytuzm, nadmierny

trądzik, brak lub zaburzenia
miesiączkowania

SPOSOBY LECZENIA

OTYŁOŚCI

Dieta

Aktywność fizyczna

Zmiana nawyków

żywieniowych

Farmakologia

Chirurgia

SPOSOBY LECZENIA

OTYŁOŚCI

DIETA !!!

• WĘGLOWODANY DO 55%

• TŁUSZCZE DO 30%

• BIAŁKA DO 15%

Kontrola: lipidogram, HbA

SPOSOBY LECZENIA

OTYŁOŚCI

Zalecenia żywieniowe dla dzieci 1-3 rż.
1.

Codziennie pieczywo i przetwory zbożowe z
pełnego przemiału zbóż

Codziennie

produkty

nabiałowe

(mleko

modyfikowane, maślanka, kefir, jogurt - >24
miesiąca życia z obniżoną zawartością tłuszczu

Codziennie warzywa i owoce

Chude mięso czerwone (w tym wędliny) – max.
2-3x/tydzień; jajka kurze – w te dni, w które
nie spożywamy mięsa

Mięso drobiowe – 2-3x/tydzień (bez skóry)

SPOSOBY LECZENIA

OTYŁOŚCI

6. Wskazane ryby – 1-2x/tydzień
7. Przygotowanie posiłków z użyciem tłuszczy

roślinnych (oliwa z oliwek, olej rzepakowy) z
ograniczeniem tłuszczy zwierzęcych

8. Ograniczenie soli
9. Ograniczenie słodkich napojów !!!, do picia

czysta woda

10.Codzienna aktywność fizyczna – zabawa, gra

kilkadziesiąt minut najlepiej na dworze!!!

SPOSOBY LECZENIA

OTYŁOŚCI

FARMAKOTERAPIA

• Nie jest zalecana u dzieci

• U dorosłych
- leki zmniejszające apetyt

- pochodne amfetaminy – wiele skutków ubocznych
- Teronac (Mazindol) – hamuje łaknienie ośrodkowo
- Sibutramine (Meridia) – hamuje łaknienie

ośrodkowo

- Orlistat (Xenical) – inhibitor lipazy trzustkowej
- metyloceluloza
- pektyny

ZESPÓŁ METABOLICZNY –

KRYTERIA ROZPOZNANIA U

DZIECI

1. Otyłość brzuszna

Talia > 90 centyla lub BMI
>2 SDS

2.↑ stęż. TG

>110mg/dl lub >95 centyla

3. ↓ stęż. HDL-CHOL

<40mg/dl lub <5 centyla

4. ↑ RR

SBP i/lub DBP >95 centyla

5. ↑stęż. glukozy

Na czczo >110mg/dl lub po

2 h w OGTT >140 mg/dl

obecne co najmniej 3 z 5 w/w kryteriów

GOSPODARKA LIPIDOWA

Cholestero

l całkowity
[mg/dl]

Cholester

ol LDL
[mg/dl]

Cholester

ol HDL
[mg/dl]

Triglicery

dy
[mg/dl]

Wartość

graniczna

170-180

100-110

150

Wartość

nieprawidło

>200

>130

<40

>200

Document Outline