Zasadniczy wpływ na życie w
Zasadniczy wpływ na życie w
zbiorniku wodnym ma periodyczność
zbiorniku wodnym ma periodyczność
zmian temperatury, które w strefie
zmian temperatury, które w strefie
klimatu umiarkowanego prowadzą do
klimatu umiarkowanego prowadzą do
powstania
powstania
4 sezonów
4 sezonów
limnologicznych:
limnologicznych:
Cyrkulacja wiosenna
Cyrkulacja wiosenna
Stagnacja letnia
Stagnacja letnia
Cyrkulacja jesienna
Cyrkulacja jesienna
Stagnacja zimowa
Stagnacja zimowa
epilimnion
metalimnion
hypolimnion
Najprostsza termiczna klasyfikacja
Najprostsza termiczna klasyfikacja
jezior na kuli
jezior na kuli
ziemskiej
ziemskiej
wyróżnia jeziora:
wyróżnia jeziora:
•
p
p
olarne
olarne
-
-
mają stale odwrócone
mają stale odwrócone
uwarstwienie termiczne wody;
uwarstwienie termiczne wody;
maksymalna temperatura wody nie
maksymalna temperatura wody nie
przekracza zwykle +4°C
przekracza zwykle +4°C
.
.
•
u
u
miarkowane
miarkowane
-
-
maj
maj
ą
ą
najbardziej
najbardziej
rozwinięty cykl termiczny: w lecie
rozwinięty cykl termiczny: w lecie
cechuje je uwarstwienie proste,
cechuje je uwarstwienie proste,
zimą - odwrócone, je
zimą - odwrócone, je
s
s
ienią i wiosną
ienią i wiosną
stany homotermii
stany homotermii.
3.
3.
s
s
ubtropikalne
ubtropikalne
-
-
cały rok
cały rok
występuje uwarstwienie proste,
występuje uwarstwienie proste,
jego cecha charakterystyczną jest
jego cecha charakterystyczną jest
duża różnica temperatury między
duża różnica temperatury między
wodą powierzchniową a denną
wodą powierzchniową a denną
.
.
4.
4.
t
t
ropikalne
ropikalne
-
-
też cały rok mają
też cały rok mają
uwarstwienie proste, ale małą
uwarstwienie proste, ale małą
różnicę pomiędzy temperaturą
różnicę pomiędzy temperaturą
epilimnionu i hypolimnionu.
epilimnionu i hypolimnionu.
Kolejnym czynnikiem mającym
decydujący wpływ na życie w wodzie jest
światło
światło
. Wpływa ono bezpośrednio
lub pośrednio na inne czynniki fizyczne,
takie jak: temperatura lub barwa wody,
decyduje o życiu, dostarczając energii
niezbędnej dla procesu fotosyntezy.
Ilość i charakter światła zmienia się
wraz z głębokością, co decyduje o
piętrowym rozmieszczeniu roślin i
wpływa na zróżnicowanie i
rozmieszczenie zwierząt.
Światło przenikające do wody
ulega pochłanianiu.
Pochłanianie zachodzi
nierównomiernie dla różnych
długości (barw) fali światła.
Najintensywniej tłumione jest
promieniowanie ultrafioletowe,
później czerwone, fioletowe i żółte.
Straty światła dla części niebieskiej
i zielonej są najmniejsze.
W jeziorach wyróżnia się trzy podstawowe strefy
świetlne:
1.Eufotyczna
-
czyli prześwietlona, w
której występuje ilość światła wystarczająca
dla prowadzenia procesu fotosyntezy.
2.Dysfotyczna
(strefa mroku)
-
w której
występuje tylko światło rozproszone i
zmodyfikowane, zamieszkała przez
zwierzęta reagujące na różnicę światła.
3.Afotyczna -
(
strefa całkowicie
zaciemniona), zamieszkała tylko przez
zwierzęta i bakterie uzależnione pod
względem pokarmowym od warstw górnych,
sięga do dna.
Strefy świetlne w morzu:
·
eufotyczna
(prześwietlona),
sięga przeciętnie do 80 m w głąb,
·
dysfotyczna
(strefa mroku),
sięga od 80 do 350-400 m,
·
afotyczna
(strefa calkowicie
zaciemniona), sięga od 400m do
dna największych głębin.
Istnienie wyżej wymienionych
stref ma wpływ na produkcję
pierwotną i powoduje ukształtowanie
się w zbiornikach wodnych
następujących warstw:
I. Warstwa trofogeniczna
– górna
warstwa jezior, gdzie procesy asymilacji
przeważają nad procesami dysymilacji
(A>D), często przetleniona o wyraźnych
ubytkach CO
2
.
II.Warstwa trofolityczna
–
przydenna, gdzie dysymilacja przeważa
nad asymilacją (A<D), powodując wzrost
zawartości CO
2
i ubytek tlenu.
III.Poziom kompensacji
-
gdzie
procesy asymilacji i dysymilacji
występują w równowadze (A=D).
PK = W x 1,5 (m)
Podstawowym czynnikiem
wywołującym ruch wody w
jeziorze jest wiatr. Powoduje
on powstawanie prądów
cyrkulacyjnych, które wywołują
mieszanie wody (
miksję
miksję
).
W zależności od siły wiatru
i głębokości jeziora woda może
mieszać się szybko lub powoli,
częściowo lub do samego dna.
W zależności od siły oddziaływania
wiatru na zbiornik i stopnia jego
osłonięcia wyróżnia się:
Bradymiksję (leniwe
Bradymiksję (leniwe
mieszanie) –
mieszanie) –
brzegi osłonięte,
brzegi osłonięte,
bardzo słaby wiatr.
bardzo słaby wiatr.
Eumiksję (pośrednie
Eumiksję (pośrednie
mieszanie) –
mieszanie) –
brzegi częściowo
brzegi częściowo
osłonięte, słaby wiatr.
osłonięte, słaby wiatr.
Tachymiksję (intensywne
Tachymiksję (intensywne
mieszanie) –
mieszanie) –
brak zasłony, silny
brak zasłony, silny
wiatr.
wiatr.
Jeziora bradymiktyczne
charakteryzują się:
długim odmarzaniem,
długim odmarzaniem,
słabą i krótką cyrkulacją wiosenną,
słabą i krótką cyrkulacją wiosenną,
wczesnym powstawaniem
wczesnym powstawaniem
uwarstwienia letniego,
uwarstwienia letniego,
płytkim epilimnionem ( do ok. 4m),
płytkim epilimnionem ( do ok. 4m),
ostrą termokliną,
ostrą termokliną,
późnym burzeniem uwarstwienia
późnym burzeniem uwarstwienia
letniego,
letniego,
słabą cyrkulacją jesienną,
słabą cyrkulacją jesienną,
wczesnym zamarzaniem.
wczesnym zamarzaniem.
Jeziora tachymiktyczne
charakteryzują się:
szybkim odmarzaniem
szybkim odmarzaniem,
długą cyrkulacją
długą cyrkulacją
wiosenną
wiosenną,
późnym powstawaniem uwarstwienia
późnym powstawaniem uwarstwienia
letniego,
letniego,
głębokim epilimnionem (>
głębokim epilimnionem (>
10 m),
10 m),
ogrzaniem wód hypolimnionu (> 9
ogrzaniem wód hypolimnionu (> 9
0
0
C),
C),
rozległą termokliną,
rozległą termokliną,
wczesnym burzeniem uwarstwienia
wczesnym burzeniem uwarstwienia
letniego
letniego,
silną i długą cyrkulacją
silną i długą cyrkulacją
jesienną
jesienną.
Typy
meromiksji:
I.
I.
Krenogenna
Krenogenna
–
wody
wody
hypolimnionu zasilane są
hypolimnionu zasilane są
przez źródła podziemne
przez źródła podziemne
.
II.
II.
Ektogenna
Ektogenna
–
wdzieranie
wdzieranie
się wód morskich do jezior
się wód morskich do jezior
usytuowanych w pobliżu
usytuowanych w pobliżu
wybrzeża.
wybrzeża.
III.
III.
Biogenna
Biogenna
–
uwalnianie
uwalnianie
soli z wód naddennych lub
soli z wód naddennych lub
osadów w wyniku procesów
osadów w wyniku procesów
biologicznego rozkładu.
biologicznego rozkładu.
IV.
IV.
Mechaniczna
Mechaniczna
–
spowodowana
spowodowana
niedostateczną siłą wiatru i
niedostateczną siłą wiatru i
dobrą osłoną zbiornika.
dobrą osłoną zbiornika.
Typy zbiorników według częstotliwości
Typy zbiorników według częstotliwości
mieszania się w ciągu roku (Hutchinson,
mieszania się w ciągu roku (Hutchinson,
Loffer, 1956):
Loffer, 1956):
1.
Jeziora amiktyczne
Jeziora amiktyczne
–
–
nie
nie
mieszające się, stale zamarznięte
mieszające się, stale zamarznięte
(arktyczne, wysokogórskie).
(arktyczne, wysokogórskie).
2.
Jeziora monomiktyczne
Jeziora monomiktyczne
zimne
zimne
–
–
jedno przemieszanie w
jedno przemieszanie w
ciągu roku, temperatura wód
ciągu roku, temperatura wód
powierzchniowych nawet w porze
powierzchniowych nawet w porze
ciepłej nie przekracza 4
ciepłej nie przekracza 4
0
0
C
C
(polarne, wysokogórskie).
(polarne, wysokogórskie).
3. Jeziora monomiktyczne
3. Jeziora monomiktyczne
ciepłe
ciepłe
–
jedna cyrkulacja w
jedna cyrkulacja w
ciągu roku, temperatura wód
ciągu roku, temperatura wód
powierzchniowych nie spada <
powierzchniowych nie spada <
4
4
0
0
C (strefa zwrotnikowa i
C (strefa zwrotnikowa i
międzyzwrotnikowa
międzyzwrotnikowa
).
).
4.
4.
Jeziora dimiktyczne
Jeziora dimiktyczne
–
dwie
dwie
cyrkulacje: wiosenna i jesienna
cyrkulacje: wiosenna i jesienna
oraz dwa okresy stagnacji (strefa
oraz dwa okresy stagnacji (strefa
umiarkowana, wysokogórskie
umiarkowana, wysokogórskie
zbiorniki strefy tropikalnej i
zbiorniki strefy tropikalnej i
subtropikalnej).
subtropikalnej).
5. Jeziora oligomiktyczne
5. Jeziora oligomiktyczne
–
–
cyrkulacja rzadka, nieregularna i
cyrkulacja rzadka, nieregularna i
słaba, temperatura wódy stale >
słaba, temperatura wódy stale >
4
4
0
0
C (wilgotne rejony tropikalne
C (wilgotne rejony tropikalne
położone blisko morza).
położone blisko morza).
6. Jeziora polimiktyczne
6. Jeziora polimiktyczne
–
–
liczne w ciągu roku okresy
liczne w ciągu roku okresy
przemieszania, temperatura wody
przemieszania, temperatura wody
na ogół niska, choć powyżej 4
na ogół niska, choć powyżej 4
0
0
C,
C,
zbiorniki płytkie, łatwo tracące
zbiorniki płytkie, łatwo tracące
ciepło (górskie rejony tropikalne).
ciepło (górskie rejony tropikalne).
Tlen w
Tlen w
wodzie
wodzie
Zawartość tlenu w wodzie jest
Zawartość tlenu w wodzie jest
efektem
bilansu
procesów
efektem
bilansu
procesów
produkcyjnych i konsumpcyjnych.
produkcyjnych i konsumpcyjnych.
Z uwagi, na to nasycenie wód
Z uwagi, na to nasycenie wód
jeziornych zmienia się w czasie i wraz
jeziornych zmienia się w czasie i wraz
z
głębokością.
Jest
różne
w
z
głębokością.
Jest
różne
w
poszczególnych porach roku, jak
poszczególnych porach roku, jak
również w poszczególnych warstwach
również w poszczególnych warstwach
jeziora
jeziora
.
.
Ilość tlenu w wodzie wynosi 0–15 mg
Ilość tlenu w wodzie wynosi 0–15 mg
x dm
x dm
-3
-3
.
.
Nasycenie wody naturalnej tlenem
Nasycenie wody naturalnej tlenem
uzależnione jest od temperatury. Jest
uzależnione jest od temperatury. Jest
wiec różne na różnych głębokościach
wiec różne na różnych głębokościach
ze
względu
na
uwarstwienie
ze
względu
na
uwarstwienie
termiczne
termiczne
.
.
W
okresach
przemieszania
W
okresach
przemieszania
(cyrkulacji) jest na ogół w całym
(cyrkulacji) jest na ogół w całym
przekroju takie same. Kształtowanie
przekroju takie same. Kształtowanie
się warunków tlenowych w wodach
się warunków tlenowych w wodach
stojących śródlądowych zależy od
stojących śródlądowych zależy od
intensywności
intensywności
procesów
procesów
wzbogacających i zubożających
wzbogacających i zubożających
wodę
wodę
w tlen
w tlen
.
.
I.
I.
Procesy
Procesy
wzbogacające
wzbogacające:
1.
1.
P
P
roces fotosyntezy
roces fotosyntezy
-
-
zależy od
zależy od
obecności
obecności
roślin zielonych (chlorofil),
roślin zielonych (chlorofil),
dostępu światła, temperatury.
dostępu światła, temperatury.
2.
Dyfuzja tlenu z atmosfery do
Dyfuzja tlenu z atmosfery do
wody
wody
- „inwazj
- „inwazj
a
a
tlenow
tlenow
a
a
". Proces ten
". Proces ten
jest bardzo powolny (aby uzyskać wzrost
jest bardzo powolny (aby uzyskać wzrost
zawartości tlenu o ok. 0,7 mg x
zawartości tlenu o ok. 0,7 mg x
dm
dm
-3
-3
w
w
wodzie na głębokości 10 m potrzeba 650
wodzie na głębokości 10 m potrzeba 650
lat
lat).
3.
Mieszanie się wód
Mieszanie się wód
- prądy
- prądy
konwekcyjne, turbulencyjne
konwekcyjne, turbulencyjne
,
,
falowanie -
falowanie -
przyczynia
przyczynia
ją
ją
się do przyśpieszenia
się do przyśpieszenia
wnikania tlenu w głębsze warstwy wód
wnikania tlenu w głębsze warstwy wód
zbiornika.
zbiornika.
II.
II.
Procesy zubożające:
Procesy zubożające:
1.
1.
Oddychanie
Oddychanie
roślin i zwierząt
roślin i zwierząt
(respiracja).
(respiracja).
2.
Mineralizacja materii
Mineralizacja materii
organicznej
organicznej
.
3.
Utlenianie związków
Utlenianie związków
mineralnych
mineralnych
.
.
4.
Desorbcja tlenu do atmosfery.
Desorbcja tlenu do atmosfery.
Dwutlenek węgla w
Dwutlenek węgla w
wodzie
wodzie
Źródła CO
2
w wodach
naturalnych
Oddychanie organizmów
Oddychanie organizmów
żywych
żywych
Procesy rozkładu materii
Procesy rozkładu materii
organicznej
organicznej
Dyfuzja CO
Dyfuzja CO
2
2
z atmosfery do
z atmosfery do
wody – zachodzi tylko nad
wody – zachodzi tylko nad
morzami
morzami
Wymywanie z gleb kwaśnych
Wymywanie z gleb kwaśnych
węglanów wapnia i magnezu
węglanów wapnia i magnezu
Ścieki
Ścieki
Ubytki CO
2
z wody
Asymilacja przez
Asymilacja przez
rośliny
rośliny
Wydzielanie do atmosfery
Wydzielanie do atmosfery
Zużycie CO
Zużycie CO
2
2
do rozpuszczania
do rozpuszczania
skał węglanowych i osadów
skał węglanowych i osadów
Formy występowania CO
2
w
wodach
1. Wolny CO
2
– cząsteczki
gazu rozpuszczone w
wodzie
2. Związany:
wodorowęglany
HCO
3
–
węglany CO
3
2-
Krzywa
Wattenberga
Proces biologicznego
odwapniania wody:
Ca(HCO
3
)
2
CaCO
3
+ H
2
O +
CO
2
CO
3
2-
+ H
2
O CO
2
+ 2OH
-
(moczarka kanadyjska,
rdestnice)
W nocy:
CO
2
+ H
2
O H
2
CO
3
CaCO
3
+ H
2
CO
3
Ca(HCO
3
)
2
Sole
Sole
biogenne
biogenne
Biogeny (nutrienty)
–
pierwiastki i związki
pierwiastki i związki
odpowiedzialne za prawidłowe
odpowiedzialne za prawidłowe
funkcjonowanie organizmów
funkcjonowanie organizmów
żywych.
żywych.
W ekosystemach jeziornych
W ekosystemach jeziornych
są to głównie związki azotu i
są to głównie związki azotu i
fosforu (np. 1 g fosforu w
fosforu (np. 1 g fosforu w
wodach powierzchniowych
wodach powierzchniowych
powoduje przyrost 1 kg glonów).
powoduje przyrost 1 kg glonów).
Ich głównymi źródłami są
Ich głównymi źródłami są
ścieki komunalne i rolnictwo.
ścieki komunalne i rolnictwo.
Do soli azotu i fosforu
Do soli azotu i fosforu
odnosi się
odnosi się
prawo minimum
prawo minimum
Liebiega
Liebiega
mówiące,że „o
mówiące,że „o
produkcji roślinnej decydują te
produkcji roślinnej decydują te
związki, które znajdują się w
związki, które znajdują się w
najmniejszych ilościach w
najmniejszych ilościach w
środowisku a są jednocześnie
środowisku a są jednocześnie
do tej produkcji niezbędne”.
do tej produkcji niezbędne”.
Formy azotu w wodach
1. N
1. N
2
2
gazowy (elementarny) –
gazowy (elementarny) –
rozpuszczony w wodzie
rozpuszczony w wodzie.
2. N organiczny – 50%
2. N organiczny – 50%
wszystkich form.
wszystkich form.
3. N mineralny
3. N mineralny
forma amonowa (NH
forma amonowa (NH
3
3
,
,
NH
NH
4
4
+
+
)
)
azotyny NO
azotyny NO
2
2
–
–
azotany NO
azotany NO
3
3
–
–
DEAMNIACJA
R–NH
2
–O
enzymy
R–OH + NH
3
+ energia
NITRYFIKACJA
NH
4
+
+ 3/2 O
2
Nitrosomonas
NO
2
-
+ 2H
+
+ H
2
O
NO
2
+ ½ O
2
Nitrobacter
NO
3
-
DENITRYFIKACJA
2HNO
3
– O
2
2HNO
2
– O
2
– H
2
O N
2
O – ½
O
2
N
2
2HNO
3
– O
2
2HNO
2
– ½ O
2
– H
2
O 2NO
Achromobacter agile, Chromobacter denitrificans,
Pseudomonas denitrificans, Bacillus denitrificans.
N
2
elementarny wiążą:
bakterie wolnożyjące AZOTOBACTER
bakterie wolnożyjące AZOTOBACTER
(aerobowe)
(aerobowe)
bakterie wolnożyjące CLOSTRIDIUM (anaerobowe)
bakterie wolnożyjące CLOSTRIDIUM (anaerobowe)
bakterie
bakterie
purpurowe
purpurowe
sinice
sinice
N
2
+ 3H
2
2NH
3
2CO
2
+H
2
O+NH
3
CH
2
NH
2
COOH
TOKSYCZNOŚĆ
AMONIAKU
Dysocjacja amoniaku:
NH
3
+ H
2
O NH
4
+
+
OH
-
Toksyczny jest amoniak
Toksyczny jest amoniak
niezdysocjowany NH
niezdysocjowany NH
3
3
, którego letalne
, którego letalne
koncentracje dla ryb mieszczą się w
koncentracje dla ryb mieszczą się w
granicach 0,2 – 2 mg x dm
granicach 0,2 – 2 mg x dm
-3
-3
.
.
Natomiast toksyczność NH
Natomiast toksyczność NH
4
4
+
+
występuje
występuje
przy 300 – 500 mg x dm
przy 300 – 500 mg x dm
-3
-3
.
.
Sole NO
Sole NO
2
2
-
-
i NO
i NO
3
3
-
-
występują w
występują w
wodzie równocześnie, NO
wodzie równocześnie, NO
2
2
-
-
zwykle w
zwykle w
mniejszych ilościach, gdyż są
mniejszych ilościach, gdyż są
związkami bardzo nietrwałymi i
związkami bardzo nietrwałymi i
szybko utleniają się do NO
szybko utleniają się do NO
3
3
-
-
.
.
W przemianach związków
W przemianach związków
azotowych główną rolę odgrywają
azotowych główną rolę odgrywają
warunki tlenowe
warunki tlenowe
.
.
W warunkach tlenowych zachodzą
W warunkach tlenowych zachodzą
procesy nitryfikacji, a w warunkach
procesy nitryfikacji, a w warunkach
beztlenowych denitry
beztlenowych denitry
fi
fi
kacji
kacji
.
.
Azotany
Azotany
w stężeniach najczęściej
w stężeniach najczęściej
występujących w wodach (
występujących w wodach (
<
<
10 mg
10 mg
x
x
dm
dm
-3
-3
) są uważane za nieszkodliwe.
) są uważane za nieszkodliwe.
Przy wyższych stężeniach, zwłaszcza
Przy wyższych stężeniach, zwłaszcza
w wodzie używanej do picia zachodzi
w wodzie używanej do picia zachodzi
niebezpieczeństwo
wystąpienia
u
niebezpieczeństwo
wystąpienia
u
ludzi (dzieci) schorzenia zwanego
ludzi (dzieci) schorzenia zwanego
methemoglobinemią.
methemoglobinemią.
To zdecydowało, że w wielu
To zdecydowało, że w wielu
krajach przyjęto wartość
krajach przyjęto wartość
10 mg x dm
10 mg x dm
-3
-3
jako górną granicę stężenia NO
jako górną granicę stężenia NO
3
3
-
-
w
w
wodach pitnych.
wodach pitnych.
Źródłem azotu dla roślin wodnych
Źródłem azotu dla roślin wodnych
mogą być zarówno NO
mogą być zarówno NO
3
3
-
-
jak i NH
jak i NH
4
4
+
+
.
.
O tym, która forma będzie pobierana
O tym, która forma będzie pobierana
przez organizmy decydują czynniki
przez organizmy decydują czynniki
fizyczne bądź fizykochemiczne:
fizyczne bądź fizykochemiczne:
1.
1.
pH wody
pH wody
- w środowisku bardziej
- w środowisku bardziej
kwaśnym szybciej pobierane są NO
kwaśnym szybciej pobierane są NO
3
3
-
-
,
,
a
środowisku
a
środowisku
zasadowym
zasadowym
NH
NH
4
4
+
+
(amfoteryczny
charakter
białka
(amfoteryczny
charakter
białka
komórek
komórek
roślinnych).
roślinnych).
2.
2.
dostępność energii
dostępność energii
- w
- w
związkach organicznych azot
związkach organicznych azot
występuje w postaci
występuje w postaci
zredukowanej,
zredukowanej,
niezależnie od tego w jakiej formie
niezależnie od tego w jakiej formie
był pobrany. Proces ten wymaga
był pobrany. Proces ten wymaga
dużej ilości energii.
dużej ilości energii.
Mniej energii potrzeba do
Mniej energii potrzeba do
redukcji N z NH
redukcji N z NH
4
4
+
+
, a więcej do
, a więcej do
redukcji N z NO
redukcji N z NO
3
3
-
-
.
.
Dlatego też w warunkach, w
Dlatego też w warunkach, w
których ilość energii jest
których ilość energii jest
ograniczona intensywniej pobierane
ograniczona intensywniej pobierane
są NH
są NH
4
4
+
+
.
.
Fosfor jest pierwiastkiem rzadszym od
Fosfor jest pierwiastkiem rzadszym od
azotu. Stosunek jego do azotu w wodach
azotu. Stosunek jego do azotu w wodach
naturalnych wynosi ok. 1:3.
naturalnych wynosi ok. 1:3.
Fosfor -
Fosfor -
jest pobierany przez rośliny
jest pobierany przez rośliny
w postaci nieorganicznych
w postaci nieorganicznych
orto
orto
fosforanów
fosforanów
i przekształcany w najrozmaitsze
i przekształcany w najrozmaitsze
organiczne związki (składnik kwasów
organiczne związki (składnik kwasów
nukleinowych, tłuszczów, związków
nukleinowych, tłuszczów, związków
wysokoenergetycznych, produktów
wysokoenergetycznych, produktów
pośrednich metabolizmu węglowodanów).
pośrednich metabolizmu węglowodanów).
Zwierzęta otrzymują fosfor
Zwierzęta otrzymują fosfor
z wody w postaci
z wody w postaci
orto
orto
fosforanów oraz w
fosforanów oraz w
formie nieorganicznych i
formie nieorganicznych i
organicznych związków
organicznych związków
fosforu ze zjadanego przez
fosforu ze zjadanego przez
nie pożywienia.
nie pożywienia.
Formy fosforu w wodach
naturalnych
1.
1.
Związki organiczne
Związki organiczne
a.
a.
organiczne ortofosforany – fosforany
organiczne ortofosforany – fosforany
cukrowe, fosfolipidy, fosfoaminy,
cukrowe, fosfolipidy, fosfoaminy,
fosfoproteiny
fosfoproteiny
b.
b.
organiczne skondensowane fosforany:
organiczne skondensowane fosforany:
koenzym A, ATP, ADP
koenzym A, ATP, ADP
2.
2.
Związki nieorganiczne
Związki nieorganiczne
a.
a.
ortofosforany: H
ortofosforany: H
2
2
PO
PO
4
4
-
-
, HPO
, HPO
4
4
2-
2-
, PO
, PO
4
4
3-
3-
b.
b.
fosforany skondensowane: polifosforany,
fosforany skondensowane: polifosforany,
pirofosforany, metafosforany.
pirofosforany, metafosforany.
Formy
występowania
ortofosforanów
są
Formy
występowania
ortofosforanów
są
uzależnione od pH
uzależnione od pH
wody:
wody:
Poniżej pH
Poniżej pH
=
=
6 przeważają jony H
6 przeważają jony H
2
2
PO
PO
4
4
-
-
,
,
P
P
rzy pH > 6 występują gł
rzy pH > 6 występują gł
ó
ó
wnie jony
wnie jony
HPO
HPO
4
4
2-
2-
,
,
P
P
rzy pH > 9 powstają także jony PO
rzy pH > 9 powstają także jony PO
4
4
3-
3-
.
.
Krążenie fosforu w
jeziorze
Eutrofiza
Eutrofiza
cja
cja
Eutrofizacja
Eutrofizacja
–
wzbogacenie
wzbogacenie
wód na drodze naturalnej lub
wód na drodze naturalnej lub
sztucznej w mineralne składniki
sztucznej w mineralne składniki
pokarmowe, masowy rozwój roślin
pokarmowe, masowy rozwój roślin
wodnych stymulowany przez te
wodnych stymulowany przez te
składniki oraz skutki nadmiernej
składniki oraz skutki nadmiernej
produkcji substancji organicznej w
produkcji substancji organicznej w
wodach.
wodach.
W zależności od
zawartości substancji
pokarmowych (N, P),
kształtowania się roślinności
i świata zwierzęcego,
rozróżniamy trzy zasadnicze
typy jezior:
oligotroficzne,
mezotroficzne
i
eutroficzne.
Jeziora oligotroficzne
(skąpożyzne):
Mała zawartość soli pokarmowych
Mała zawartość soli pokarmowych
Uboga roślinność wyższa i słabo
Uboga roślinność wyższa i słabo
rozwinięte glony planktonowe
rozwinięte glony planktonowe
Nieliczna fauna denna
Nieliczna fauna denna
Woda przeźroczysta, nasycona tlenem,
Woda przeźroczysta, nasycona tlenem,
o barwie szafirowej, niebieskiej lub
o barwie szafirowej, niebieskiej lub
zielonej
zielonej
Zbiorniki głębokie np. Jezioro Hańcza
Zbiorniki głębokie np. Jezioro Hańcza
Osady denne nieorganiczne
Osady denne nieorganiczne
Krzywa tlenowa w jeziorze
oligotroficznym
Jeziora mezotroficzne
(średniożyzne):
Dość bogate w sole
Dość bogate w sole
pokarmowe
pokarmowe
Większa ilość żywej i martwej materii
Większa ilość żywej i martwej materii
organicznej
organicznej
Widzialność ok. 2,5 – 5,5m
Widzialność ok. 2,5 – 5,5m
Osady denne pochodzenia
Osady denne pochodzenia
organicznego
organicznego
- mezotroficzne – nasycenie tlenem
- mezotroficzne – nasycenie tlenem
hypolimnionu > 20%
hypolimnionu > 20%
- mezotroficzne – nasycenie tlenem
- mezotroficzne – nasycenie tlenem
hypolimnionu < 20%
hypolimnionu < 20%
Krzywa tlenowa w jeziorze
mezotroficznym
Jeziora eutroficzne
(żyzne):
Zbiorniki z dużą ilością soli biogennych
Zbiorniki z dużą ilością soli biogennych
Woda zielonożółta, przeźroczystość
Woda zielonożółta, przeźroczystość
mała 0,3 –2m
mała 0,3 –2m
Duża ilość zawiesiny organicznej
Duża ilość zawiesiny organicznej
Zakwity fitoplanktonu, bogata
Zakwity fitoplanktonu, bogata
roślinność przybrzeżna, duża liczebność
roślinność przybrzeżna, duża liczebność
zooplanktonu
zooplanktonu
Deficyt tlenowy w strefie
Deficyt tlenowy w strefie
przydennej
przydennej
Osady denne pochodzenia
Osady denne pochodzenia
organicznego
organicznego
Krzywa tlenowa w jeziorze
eutroficznym
Krzywa tlenowa
- klinograda
Jezioro oligotroficzne
Jezioro oligotroficzne
Jezioro mezotroficzne
Jezioro mezotroficzne
Jezioro eutroficzne
Jezioro eutroficzne
Jezioro hipertroficzne
Jezioro hipertroficzne
Suchar
Suchar
Proces harmonicznego starzenia się jezior
Strukturę
troficzną w jeziorze
przedstawia się za
pomocą
łańcuchów
troficznych
lub
sieci troficznych.
Prosty łańcuch
Prosty łańcuch
pokarmowy
pokarmowy
w
w
jeziorze
jeziorze
Sieć pokarmowa w
Sieć pokarmowa w
jeziorze oparta
jeziorze oparta
na
na
poziomach troficznych
poziomach troficznych