Wpływ hormonów płciowych na przebieg cyklu płciowego

Cykl płciowy u zwierząt

gospodarskich

Dojrzałość płciowa: zwierząt gospodarskich oznacza czas, w

którym:

samce uzyskują zdolność zapłodnienia

samice uzyskują zdolność zajścia w ciążę

Dojrzałość płciowa zwierząt poprzedza dojrzałość somatyczną

(związaną z ich wzrostem i rozwojem), która gwarantuje pełną

sprawność fizjologiczną organizmu

Dojrzewanie endokrynologiczne jest to okres, w którym gonady

zaczynają produkować wystarczającą ilość hormonów

potrzebnych do:

rozwoju narządów rodnych

wystąpienia drugorzędnych cech płciowych

wystąpienia cyklu płciowego

Cykl płciowy u zwierząt

gospodarskich

Wiek uzyskania dojrzałośći płciowej jest na ogół stały:

samce

samice

Koń

23-27

12-18 m-cy

Bydło

6-10

6-12

Owce

6-8

Świnie

7-10

6-7

Przygotowanie dorosłej samicy do rozrodu (kopulacji, ciąży),

przejawiające się wystąpieniem

rui (estrous)

jest cykliczne w

ciągu roku, zależne od gatunku i warunków w jakich zwierzę

przebywa

Cykl rujowy (estrous cycle)

– zwany także cyklem płciowym to

okres między jedną a kolejną rują. Na podstawie częstotliwości

występowania cyklów płciowych samice są zróżnicowane na

kilka grup:

Cykl płciowy u zwierząt

gospodarskich

Grupa

długość cyklu (dni)

poliestralne:

regularne cykle płciowe

Krowa

Świnia

Mysz

poliestralne sezonowo:

Klacz

Owca

17 jesień

Łania

21 jesień

Kotka

14-21 wiosna lato

Monoestralne

Suka

1-2 sezonów aktywności w roku zależnie od rasy

Zwierzęta dzikie

Jajnik u dojrzałych płciowo samic zwierząt poliestralnych ulega

periodycznie zmianom anatomicznym i czynnościowym

Istotą zmian czynnościowych jest uwolnienie komórki jajowej

(owulacja) i substancji hormonalnych, które na przemian

wywołują ruję i przygotowują błonę śluzową macicy do przyjęcia

zapłodnionej komórki jajowej.

jajniku noworodka

występują komórki rozrodcze (oocyty),

każdy

oocyt tworzy pierwotny pęcherzyk jajnikowy

. Część

pęcherzyków

pierwotnych ulega przekształceniu w

pęcherzyki rosnące.

PĘCHERZYK JAJNIKOWY W CZASIE CYKLU PŁCIOWEGO KROWY:

Rozwój pęcherzyków pierwotnych nie jest sterowany

gonadotropinami.

Gonadotropiny (FSH, LH, PRL) zaczynają kontrolować rozwój

pęcherzyków od chwili pojawienia się płynu w pęcherzyku

jajnikowym.

Receptory – lokalizacja

Dla

FSH

– komórki warstwy ziarnistej

Dla

– komórki błony wewnętrznej i zewnętrznej warstwy

komórek warstwy ziarnistej.

W małych pęcherzykach jest wyższa koncentracja androgenów

niż estrogenów. W późniejszej fazie sytuacja się odwraca.

Pod wpływem

LH komórki warstwy wewnętrzej wytwarzają

z cholesterolu hormony androgenne

(testosteron,

androstendion), hormony te przenikają do warstwy komórek

ziarnistych.

Obecność

receptorów FSH

wpływa na uczynnienie

zespołu

enzymów (aromatazy) zdolnych do przekształcenia

testosteronu

, wnikającego do komórek ziarnistych

pęcherzyka jajnika

w 17-beta estradiol.

Tak

kierowany

rozwój pęcherzyka doprowadza do owulacji

Brak receptorów dla FSH

w pęcherzyku wpływa na gromadzenie

testosteronu w płynie pęcherzykowym, prowadzi do

rozpadu i zaniku

pęcherzyka wraz z oocytem

(atrezji). Dzięki atrezji niewielka liczba

pęcherzyków jajnika osiąga stan rozwoju przedowulacyjnego.

W cyklu płciowym wyróżniamy 2 fazy:

pęcherzykową

: przedrujowa – proestrous

rujowa – estrous

ciałka żółtego

(lutealną): porujową – metaestrous

międzyrujową – anoestrous

FAZA PĘCHERZYKOWA:

W podwzgórzu

pod wpływem spadku stężenia progesteronu we krwi

następuje

wzmożone wydzielanie gonadoliberyn.

Gonadoliberyny

(FSH-RF, LH-RH) poprzez naczynia krwionośne

wrotnego układu przysadkowego docierają do części gruczołowej

przysadki mózgowej, wpływając na zwiększone wydzielanie hormonu

dojrzewania pechęrzyka

(FSH)

w tej części przysadki. Hormon

FSH

pobudza pęcherzyki Graafa w jajniku do wzrostu i produkcji

estrogenów

, wzrastająca produkcja estrogenów wpływa hamująco na

wydzielania hormonu FSH; w fazie przedrujowej nasila się także

wydzielanie hormonu LH.

Hormony estrogenne

(krążące we krwi) powodują:

Dalszy wzrost i dojrzewanie pęcherzyków Graafa w jajniku

Wzrost ukrwienia wszystkich narządów rodnych

Rozplem i rozrost a także wykształcenie urzęsienia w

komórkach błony

śluzowej macicy (endometrium)

jajowodów

Rozrost komórek błony mięśniowej macicy i wytworzenie w

nich

receptorów dla oksytocyny

Wykształcenie w komórkach błony śluzowej i mięśniowej

macicy i jajowodów

receptora dla progesteronu

Zmiany w strukturze komórek nabłonka pochwy

Rozrost przewodów mlecznych w gruczole mlekowym

(pobudzenie metabolizmu białek, tłuszczów, Ca i P)

Zmiany w zachowaniu samicy (poszukiwanie samca,

zezwolenie na kopulację)

Estrogeny pobudzają układ nerwowy i wyzwalają popęd

płciowy

– maksymalny w okresie rui. Ruja występuje pod

koniec fazy pęcherzykowej pod wpływem bodźców

przekazanych do podwzgórza i przysadki mózgowej

Czas trwania rui

Pierwszy dzień rui – to dzień 0 cyklu płciowego.

Klacz

4-14 dni

Krowa

3-30 h

Owca

29-36 h

Locha

2-3 dni

Okres rui to czas krycia lub inseminacji, praca hodowlana jest

utrudniona jeżeli występują tzw.

ciche ruje.

wykrywania cichych rui

u niektórych zwierząt wykorzystuje

się feromony.

Feromony

to hormony socjalne wytwarzane w

organizmie ale działające na zewnątrz. Oddziałując na

określone receptory feromony wywołują łańcuch reakcji

fizjologicznych, modyfikujących zachowanie zwierząt. U loch

wykorzystuję się feromon wydzielany przez gruczoły ślinowe

knura, związek ten (produkt przemian androgenów) ma

swoistą woń, może być używany do wykrywania rui u loch.

Owulacja

Podczas rui i owulacji

we krwi występuje

najwyższe stężenie

hormonów

estrogennych.

W fazie owulacji dochodzi do

spontanicznego i gwałtownego uwolnienia z przysadki

gruczołowej hormonu

LH do krwi (wylew owulacyjny).

Następstwem

wylewu LH jest owulacja (jajeczkowanie)

czyli

pęknięcie pęcherzyków Graafa i uwolnienie oocytu do lejka

jajowodu.

Wylewowi LH towarzyszy wysokie stężenie we

krwi hormonów FSH i PRL.

CZAS TRWANIA OWULACJI:

Klacz

1 doba przed, w czasie lub po rui

Krowa

12-15 h po rui

Owca

18-26 h po rui

Locha

30-40 h od rozpoczęcia rui

Owulacja

spontaniczna

- tylko pod wpływem wzrostu we krwi LH

prowokowana

- poza wzrostem LH potrzebny dodatkowy bodziec

(norka, kotka)

FAZA CIAŁKA ŻÓŁTEGO (LUTEALNA)

W miejscu pęknięcia pęcherzyka Graafa rozwijają się

ciałka żółte,

które wydzielają

progestron (hormon ciążowy)

– hormon z

grupy gestagenów.

Wydzielanie progesteronu jest

podtrzymywane przez prolaktynę.

Rola progestronu:

Hamuje dalsze wydzielanie LH

Przygotowuje macicę do przyjęcia zapłodnionego jaja i implantacji

zarodka

Pogłębia w drogach rodnych zmiany wywołane w fazie

pęcherzykowej przez estrogeny (powoduje rozrost gruczołów

wydzielniczych i komórek sekrecyjnych błony śluzowej macicy i

jajowodów)

Znosi wrażliwość mięśniówki macicy na oksytocynę

Hamuje

wytwarzanie w przysadce FSH

Losy ciałka żółtego

Ciałko żółte cyklu ulega przekształceniu w

ciałko żółte ciążowe

(jeżeli dochodzi do zapłodnienia), u większości ssaków

progesteron jest wydzielany także przez łożysko.

Ciałko żółte cyklu ulega

zmianom atroficznym

, jeżeli nie

dochodzi do zapłodnienia.

Następuje jego

luteoliza czyli

rozwija się jego

zwyrodnienie

tłuszczowe.

U zwierząt gospodarskich w procesie luteolizy

bierze aktywny udział hormon

prostaglandyna PGF2 alfa

wytwarzana w komórkach błony śluzowej macicy.

Luteoliza ciałka żółtego

prowadzi do gwałtownego

spadku

stężenia progesteronu we krwi

i zmian w ukrwieniu błony

śluzowej macicy.

Następuje

obumieranie rozbudowanej błony

i rozwijają się

procesy resorpcji. U

naczelnych

złuszczaniu błony towarzyszy

pękanie drobnych naczyń krwionośnych

(krwawienie

menstruacyjne).

Niski poziom estrogenów i progesteronu we krwi po

luteolizie jest sygnałem dla podwzgórza do zwiększenia

częstotliwości uwalniania gonadoliberyny.

Losy ciałka

Pęcherzyki jajnikowe rosną i dojrzewają w całym okresie fazy

ciałka żółtego ale ich rozwój jest zwolniony.

Wolno rozwijające się pęcherzyki Graafa

w okresie krótkiej

fazy pęcherzykowej są pobudzane przez hormony

przysadki mózgowej (FSH, LH) i w ciągu kilku dni

dojrzały pęcherzyk osiąga stadium przedowulacyjne.

Document Outline