Ustrój polityczny Wielkiej 

Brytanii 

 

 

• Specyficzną cechą ustroju Wielkiej Brytanii jest brak 

konstytucji w znaczeniu formalnym (konstytucji spisanej). 

Zamiast tego, o ustroju państwa stanowi konstytucja w sensie 

materialnym, to znaczy ogół norm i zasad dotyczących 

wykonywania władzy.

• PRAWO KONSTYTUCYJNE WIELKIEJ BRYTANII WYWODZI 

SIĘ Z PIĘCIU ŹRÓDEŁ:

• PRAWO STANOWIONE 

• PRAWO PRECEDENSOWE 

• KONWENANSE KONSTYTUCYJNE 

• DZIEŁA, TRAKTATY I PODRĘCZNIKI PRAWNICZE. 

• PRAWA I TRAKTATY UNII EUROPEJSKIEJ 

• Dzisiejsze instytucje i zasady ustrojowe powstawały w 

Wielkiej Brytani poprzez adaptowanie dawnych instytucji do 

nowych warunków i aktualnych potrzeb. Zmiany następowały 

powoli i w sposób płynny. Podstawowe zasady i instytucje 

ustrojowe wykształciły się w ciągu XVII i XVIII stulecia. Podział 

kompetencji między królem a parlamentem skrystalizował się 

w wieku XVII, natomiast w wieku XVIII doszło do 

wykształcenia się rządu, oraz do uformowania podstawowych 

zasad parlamentarnych. Rewolucja przemysłowa przyniosła 

następnie demokratyzację tak ukształtowanego systemu.

 

 

Monarcha 

• Dziedzicznym władcą Wielkiej Brytanii jest 

monarcha. Należy jednak pamiętać, że 

zgodnie z uznaną maksymą król panuje, a 

rząd rządzi, władza królewska została w 

całości przeniesiona na parlament, gabinet i 

sądy. 

• Pozostałe uprawnienia (tak zwane 

prerogatywy królewskie) mają formalnie dosyć 

szeroki zakres: król jest zwierzchnikiem i 

naczelnym wodzem sił zbrojnych, ma prawo 

wypowiadania wojny i zawierania pokoju, 

może zwoływać i rozwiązywać parlament, ma 

prawo sankcji ustaw, oraz prawo łaski, 

ponadto mianuje wszystkich wyższych 

urzędników (w tym członków rządu). W 

praktyce jednak król przestał używać prawa 

sankcji ustaw (ostatni raz użył tej prerogatywy 

na początku XVIII wieku), co spowodowało 

utratę tego uprawnienia przez desuetudo.

• W praktyce wszystkie decyzje królewskie 

wymagają ministerialnej kontrasygnaty, co 

oznacza, że król nie podejmuje decyzji, a tylko 

je uprawomocnia (z drugiej strony, król nie 

ponosi również za żadną decyzję 

odpowiedzialności, zgodnie z maksymą: Król 

nie może czynić źle).

 

 

Parlament 

 

 

Parlament brytyjski składa się z trzech członów: z 

Izby Gmin (izba niższa), Izby Lordów (izba wyższa) 

oraz z monarchy.

• Skład liczbowy Izby Gmin jest zmienny, uzależniony 

od liczby jednomandatowych okręgów wyborczych. 

Obecnie Izba gmin liczy 646 członków. Czynne prawo 

wyborcze przysługuje obywatelom, którzy ukończyli 

18 lat, a bierne - 21 lat. Okres pełnomocnictw (nie 

kadencji) może trwać maksymalnie pięć lat.

• Izba Lordów składa się z dziedzicznych i 

dożywotnich lordów, z lordów duchownych oraz z 

lordów prawa. 

• W GESTII PARLAMENTU LEŻY: 

• Władza ustawodawcza 

• Nadzór nad pracą rządu 

• Kontrola finansów państwa 

• Obrona praw jednostki 

• Wdrażanie dyrektyw Unii Europejskiej

• Dyskusja nad aktualnymi problemami 

 

 

Izba Gmin w 1834 roku 

 

 

Rząd i gabinet 

• Specyficzną cechą 

ustroju jest rozróżnienie 

pomiędzy rządem a 

gabinetem. Rządem 

nazywa się ogół 

ministrów 

powoływanych przez 

premiera lub 

monarchę; ich liczba 

sięga stu osób. 

Gabinet to znacznie 

węższy (21), właściwy 

organ rządowy, który 

zbiera się na wspólnych 

posiedzeniach.

 

 

Sądownictwo 

• Struktura sądownictwa w Wielkiej Brytanii jest 

względnie prosta. Najniższy szczebel stanowią 

sądy pokoju, w których orzekają (bezpłatnie) 

niezawodowi sędziowie pokoju. 

• Kadra sędziów zawodowych jest bardzo nieliczna, 

a większość spraw sądowych załatwiana jest w 

sądach pokoju. Wyższą instancję stanowią sądy 

hrabstw (county courts). 

• Sądem Najwyższym jest Supreme Court w 

Londynie, a trybunałem apelacyjnym - Sąd 

Izby Lordów. W sądownictwie brytyjskim nie 

funkcjonuje instytucja sądów administracyjnych - 

ich funkcję pełnią sądy hrabstw i sądy pokoju.