Źródła informacji o stanie zdrowia populacji

Pojęcie źródła informacji

Źródło informacji to system

wypracowujący informacje lub

zawierający informację gotową

i przeznaczoną do przekazania

Źródła bezpośrednie

(pierwotne)

• Badania stanu zdrowia

poszczególnych grup ludności

• Badania przesiewowe
• Badania stanu zdrowia metodą

reprezentacyjną

NATPOL PLUS

Ogólnopolskie badanie z użyciem metody

reprezentacyjnej, zostało przeprowadzone w
Polsce w 2002 roku.

Celem badania była ocena

rozpowszechnienia i skuteczności leczenia
nadciśnienia tętniczego oraz głównych
czynników ryzyka w populacji generalnej.

NATPOL PLUS

Badanie przeprowadzono wśród dorosłych

Polaków w wieku 18 lat i więcej (zakres wieku

18–94 lat).

BMI ≥25 kg/m² wykazano u 53% badanych

respondentów (48% kobiet i 58% mężczyzn).

Nadwagę istotnie częściej rozpoznawano u

mężczyzn – 39% niż u kobiet – 29% (p

<0,001). Natomiast częstość występowania

otyłości u obu płci była jednakowa i wynosiła

19% .

WOBASZ

Celem programu była ocena zagrożenia

populacji polskiej chorobami układu
krążenie przez:

– ocenę poziomu poszczególnych

czynników ryzyka sercowo-
naczyniowego i stopnia ich kontroli

– ocenę globalnego ryzyka sercowo-

naczyniowego ludności z
uwzględnieniem szerokiego zakresu
wieku

Badanie LIPOGRAM 2004

Celem badania była ocena częstości
występowania nadciśnienia tętniczego w
korelacji z masą ciała określaną za pomocą
BMI.

W badaniu uczestniczyli pacjenci publicznych

i niepublicznych poradni lekarza rodzinnego

w całym kraju.
NT dotyczyło połowy badanych (50,9%), bez

znacznych różnic ze względu na płeć.

Badanie PENT

Badanie przesiewowe przeprowadzone w 2000r.

wśród dorosłych osób zgłaszających się do lekarza

podstawowej opieki zdrowotnej na terenie całego

kraju.

NT stwierdzono u 44,2% badanych, częściej u

mężczyzn (45%) niż u kobiet (43,7%). Badanie

wykazało wzrost częstości NT wraz z wiekiem u obu

płci.
Wśród osób z NT, blisko u co czwartej osoby

stwierdzono

NT po raz pierwszy, 6% miała wcześniej rozpoznane

nadciśnienie ale się nie leczyła a 51% pacjentów było

leczonych nieskutecznie

Źródła pośrednie (wtórne)

• Dane demograficzne (stan i struktura

ludności; ruch naturalny)

• Dokumentacja szpitalna i

ambulatoryjna

• Obowiązkowa zgłaszalność chorób
• Dane o absencji chorobowej
• Dokumentacja dotyczące inwalidztwa

Źródła pośrednie vs. źródła

bezpośrednie

• Źródła pośrednie gromadzą dane tylko

i wyłącznie o grupie osób chorych
korzystających z opieki medycznej.

• Dane ze źródeł pośrednich ilustrują

tzw. potrzeby zdrowotne wyrażone
(ujawnione)

• Źródła bezpośrednie „opisują”

potrzeby zdrowotne nieujawnione.

Potrzeby zdrowotne

• Rzeczywiste potrzeby zdrowotne

stanowią sumę potrzeb zdrowotnych
ujawnionych (źródła pośrednie) oraz
potrzeb zdrowotnych nieujawnionych
(źródła bezpośrednie).

• Szacuje się, iż wyrażone

zapotrzebowanie na opiekę
zdrowotną stanowi około 10%
rzeczywistego zapotrzebowania

Dane o zgonach

• Ustawowy obowiązek rejestracji zgonu

• Najbardziej wiarygodne pośrednie źródło

informacji

o stanie zdrowia populacji

• Informacje o zgonach są gromadzone na

podstawie karty zgonu

Obowiązki lekarza wystawiającego kartę zgonu:

– Stwierdzenie zgonu

– Ustalenie przyczyny zgonu (wyjściowej, wtórnej i

bezpośredniej)

– Stwierdzenie tożsamości denata

– Ustalenie brak podejrzenia przestępstwa

Podstawowe pojęcia

Zgon - trwałe, czyli nieodwracalne ustanie czynności

narządów niezbędnych do życia (niezależnie od okresu po

urodzeniu żywym), w konsekwencji czego następuje

ustanie czynności życiowych całego ustroju.

Zgon płodu (urodzenie martwe) - zgon następujący

przed całkowitym wydaleniem lub wydobyciem

z ustroju matki, o ile nastąpił po upływie 22 tygodnia ciąży

lub później. O zgonie świadczy to, że po takim wydaleniu

lub wydobyciu płód nie oddycha ani nie wykazuje żadnego

innego znaku życia, jak czynność serca, tętnienie

pępowiny lub wyraźne skurcze mięśni zależnych od woli.

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 10 sierpnia 2001 r. w sprawie rodzajów dokumentacji medycznej w zakładach opieki

zdrowotnej, sposobu jej prowadzenia oraz szczegółowych warunków jej udostępniania. Dz. U. 2001,

Nr 88 poz. 966

Podstawowe pojęcia

• Przyczyna zgonu – stan, proces chorobowy,

nieprawidłowości w rozwoju, uraz lub
zatrucie, które spowodowało zgon.

• Przyczyna wyjściowa zgonu – choroba,

zatrucie albo uraz, który rozpoczął bieg
wypadków chorobowych albo okoliczności
wypadku lub urazu, które stały się przyczyną
śmiertelnego uszkodzenia ustroju.

• Przyczyna wtórna zgonu – choroba

będąca następstwem choroby, urazu
lub zatrucia będącego przyczyną
wyjściową

• Przyczyna bezpośrednia zgonu –

choroba będąca ostateczną przyczyną
zgonu,
w następstwie przyczyny wtórnej i
wyjściowej.

Kolejność wpisywania przyczyn

zgonów

Bezpośrednia przyczyna zgonu (unikać
należy: „ostra niewydolność krążenia”,
„ostra niewydolność oddechowa”)

Wyjściowa przyczyna zgonu

Wtórna przyczyna zgonu – zdarzenie
które wystąpiło między wyjściową
a bezpośrednią przyczyną zgonu z
uwagi na związek przyczynowo-
skutkowy

Zasady wybory przyczyny

zgonu

Choroba pierwotna przed powikłaniami

Choroba o ciężki przebiegu przed lekkim

Choroba zakaźna przed niezakaźną

Ciężkie urazy lub okoliczności ich
powstania, powikłania ciąży, porodu i
połogi oraz choroby wymagające
zabiegu chirurgicznego przed
pozostałymi

Karta zgonu

Stanowi załącznik do Rozporządzenie Ministra Zdrowia

z dnia 7 grudnia 2001 r. w sprawie wzoru karty zgonu

oraz sposobu jej wypełniania (Dz. U. z dnia 28 grudnia

2001 r.)

Karta zgonu jest wypełniana dla:
1) osób zmarłych,
2) dzieci martwo urodzonych, na wniosek osób

uprawnionych do ich pochowania

Kartę zgonu wydaje się w dwóch egzemplarzach:
1) egzemplarz A - dla celów statystycznych
2) egzemplarz B - dla celów pochowania zwłok

Struktura przyczyn zgonów jest opracowana na

podstawie wyjściowej przyczyny zgonu.

Kodowanie przyczyny zgonu

• Kartę zgonu powinien wypełniać lekarz

leczący osobę

• Wypisuje przyczyny wyjściowej, wtórnej

i bezpośredniej

• Kodowanie – lekarz orzecznik –

wojewódzkie centrum zdrowia

publicznego

• Przeprowadzona analiza kart zgonów

wykazała, iż 25% przypadków wyboru

przyczyny zgonu jest błędna

Najczęstsze błędy

(

M. Dębicka - Wojewódzki Koder Kart Zgonu)

•

Nie używanie języka polskiego

•

Wpisywanie danych osobowych (imię, nazwisko,

data urodzenia i data zgonu), w sposób

uniemożliwiające identyfikację zmarłego

•

Brak nr PESEL

•

Brak lub niewyraźne pieczątki lekarskiej

•

Wpisywanie kodu przyczyny zgonu

•

Nie wpisywanie okoliczności w których doszło do

wypadku, urazu lub zatrucia (jak i gdzie)

•

Posługiwanie się ogólnikowymi określeniami np.

„niewydolność oddechowo – krążeniowa”,

„choroba serca”

•

Zbyt częste wpisywanie rozpoznania „zawał

mięśnia sercowego” bez potwierdzenia badaniem

EKG

Dane o częstości chorób

• Informacje z ambulatoryjnej opieki zdrowotnej
• Informacje o hospitalizacji
• Obowiązkowa zgłaszalność chorób:

– zakaźnych
– przenoszonych drogą płciową
– nowotworowych
– zawodowych
– psychicznych

• Dane o niezdolności do pracy (czasowej/ trwałej)

Statystyki lecznictwa

ambulatoryjnego

• Gromadzone są jedynie dane o

liczbie przyjętych pacjentów

• Są mało przydatne do oceny stanu

zdrowia populacji

Lecznictwo szpitalne

• Dane o hospitalizacjach są bardziej

wiarygodne i dokładniejsze niż dane
z lecznictwa ambulatoryjnego,

• Nie dają pełnego obrazu występowania

danej jednostki chorobowej

• Dane są gromadzone w ramach

Ogólnopolskiego Badania Chorobowości
Szpitalnej Ogólnej

Ogólnopolskie Badanie Chorobowości Szpitalnej

Ogólnej jest prowadzone zgodnie z programem badań

statystycznych statystyki publicznej

• Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego -Państwowy

Zakład Higieny gromadzi, przetwarza i analizuje dane

dotyczące hospitalizacji

• Do 31.12.1999 r. badaniem objęta była 10% losowa

próba osób leczonych, wypisanych lub zmarłych we

wszystkich szpitalach publicznych i niepublicznych,

wyjątek stanowili leczeni w szpitalach lub na

oddziałach psychiatrycznych

• Od 01.01. 2000 r. badanie chorobowości

hospitalizowanej ma charakter pełny co oznacza że

obejmują wszystkich pacjentów leczonych w

zakładach opieki zdrowotnej

Średnia długość hospitalizacji w

2007r.

Źródło: Badania Chorobowości Szpitalnej Ogólnej. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – PZH. – www.pzh.pl

Zgłaszalność chorób

zakaźnych

• Ustawa w dnia 6 września 2001 r o chorobach

zakaźnych i zakażeniach (Dz. U. 2001/126/1384 z

póżn. zm.)

• Ustawa określa zasady i tryb postępowania w

zakresie zapobiegania i zwalczania chorób

zakaźnych i zakażeń u ludzi, a w szczególności

rozpoznawanie i śledzenie
sytuacji epidemiologicznej oraz podejmowanie

działań przeciwepidemicznych i zapobiegawczych

celem unieszkodliwienia źródła zakażenia i

przecięcia dróg szerzenia, w tym również

uodpornienie osób wrażliwych na zakażenie.

Rozdział 3 Postępowanie w przypadku podejrzenia lub

rozpoznania choroby zakaźnej lub zakażenia oraz w

przypadku stwierdzenia zgonu z powodu choroby

zakaźnej.

• art. 20 ust. 3. W przypadku podejrzenia zakażenia

lub zachorowania na chorobę zakaźną, określoną w

załączniku do ustawy, lub rozpoznanie takiej choroby

lekarz lub felczer ma obowiązek zgłoszenia faktu,

w ciągu 24 godzin, właściwemu ze względu na

miejsce zachorowania powiatowemu (portowemu)

inspektorowi sanitarnemu z wyjątkiem ust. 4-6.

• ust. 4. Podejrzenie lub rozpoznanie zachorowania

na gruźlicę lekarz lub felczer ma obowiązek zgłosić

właściwemu ze względu na miejsce zachorowania

wojewódzkiemu inspektorowi sanitarnemu lub

wskazanej przez niego specjalistycznej jednostce

właściwej

w zakresie gruźlicy i chorób płuc.

Obowiązki

• Obowiązkowe zgłoszenie – 78 chorób
• Obowiązkowej hospitalizacji podlegają (art. 28):

– osoby chore na gruźlicę w okresie prątkowania oraz osoby z

uzasadnionym podejrzeniem o prątkowanie,

– osoby chore i podejrzane o zachorowanie na:

• błonicę
• cholerę
• dur brzuszny
• dury rzekome A, B, C,
• dżumę
• nagminne porażenie dziecięce oraz inne ostre porażenia

wiotkie,

• tularemię

– zapalenie mózgu

• zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych
• żółtą gorączkę i wirusowe gorączki krwotoczne.

Sprawozdania dotyczące zachorowania na

choroby zakaźne są przesyłane w odstępach:
tygodniowych, miesięcznych, kwartalnych
i rocznych do wojewódzkich stacji sanitarno-
epidemiologicznych a następnie do
Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego -
Państwowego Zakładu Higieny.

Instytut Zdrowia Publicznego publikuje
corocznie biuletyn „Choroby zakaźne i
zatrucia w Polsce” oraz „Szczepienia
ochronne w Polsce”.

Wiarygodność danych

• Wiarygodność danych zależy od

kompletności zgłoszeń

• Kompletność zgłoszeń zależy przede

wszystkim do czynnika ludzkiego:

– Zgłoszenie się pacjenta do placówki opieki

zdrowotnej

– Ustalenie przez lekarza prawidłowego

rozpoznania

– Wiedzy lekarza o obowiązku zgłoszenia

choroby

– Dopełnienia obowiązku zgłoszenia choroby

Formularz zgłoszenia

•

•

•

•

Zapadalność na grypę

w wybranych

województwach w 2008r.

Źródło: Sytuacja zdrowotna ludności polskie. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – PZH. – www.pzh.pl

Zgłaszalność chorób

przenoszonych drogą płciową

Ustawa z dnia 6 września 2001 r o chorobach zakaźnych i

zakażeniach (Dz. U. 2001/126/1384 z póżn. zm.)

Rozdział 3 Postępowanie w przypadku podejrzenia lub

rozpoznania choroby zakaźnej lub zakażenia oraz w

przypadku stwierdzenia zgonu z powodu choroby zakaźnej

Art. 20 ust. 5. Podejrzenie lub rozpoznanie zachorowania na

AIDS, kiłę, rzeżączkę, nierzeżączkowe zakażenie dolnych

odcinków narządów moczowo-płciowych i inne chlamydiozy

oraz rzęstkowicę lekarz lub felczer ma obowiązek zgłosić

bezpośrednio właściwemu wojewódzkiemu inspektorowi

sanitarnemu lub wskazanej przez niego specjalistycznej

jednostce właściwej w zakresie chorób przenoszonych

drogą płciową”.

Gromadzenie danych

• Wojewódzkie stacje sanitarno-

epidemiologiczne przekazują
informacje
o podejrzeniu lub potwierdzonych
zachorowaniu do Instytutu
Wenerologii
w Warszawie.

• Instytut Wenerologii gromadzi i

przetwarza zebrane dane

Zgłaszlność chorób

zawodowych

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r.

w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z dnia 2 lipca 2009

r.)

Rozporządzenie określa:
1) wykaz chorób zawodowych;
2) okres, w którym wystąpienie udokumentowanych

objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania

choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia

pracy w narażeniu zawodowym;
3) sposób i tryb postępowania dotyczący zgłaszania

podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób

zawodowych;
4) podmioty właściwe w sprawie rozpoznawania chorób

zawodowych.

Zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej dokonuje:
1) pracownik, który podejrzewa, że występujące u

niego objawy mogą wskazywać na taką chorobę, przy

czym pracownik aktualnie zatrudniony zgłasza

podejrzenie

za pośrednictwem lekarza sprawującego nad nim

profilaktyczną opiekę zdrowotną;

2) lekarz stomatolog, który podczas wykonywania

zawodu powziął podejrzenie wystąpienia u pacjenta

choroby zawodowej;

3) lekarz weterynarii, który podczas wykonywania

zawodu stwierdził u pracownika mającego kontakt z

chorymi zwierzętami objawy mogące nasuwać

podejrzenie choroby zawodowej.

Podejrzenie choroby zawodowej zgłasza się:

1) właściwemu państwowemu powiatowemu

inspektorowi sanitarnemu,
2) właściwemu okręgowemu inspektorowi pracy

Właściwy państwowy powiatowy
inspektor sanitarny, który otrzymał
zgłoszenie podejrzenia choroby
zawodowej, wszczyna postępowanie, a
w szczególności kieruje pracownika lub
byłego pracownika, którego dotyczy
podejrzenie, na badanie w celu wydania
orzeczenia o rozpoznaniu choroby
zawodowej albo o braku podstaw do jej
rozpoznania, do jednostki orzeczniczej.

Państwowy powiatowy inspektor sanitarny albo
państwowy wojewódzki inspektor sanitarny
w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja
o stwierdzeniu choroby zawodowej stała się
ostateczna, sporządza kartę stwierdzenia
choroby zawodowej i przesyła ją do
Centralnego Rejestru Chorób Zawodowych
Instytutu Medycyny Pracy im. prof. dr hab. n.
med. Jerzego Nofera w Łodzi.

Państwowy wojewódzki inspektor sanitarny
przesyła kartę, także państwowemu
powiatowemu inspektorowi sanitarnemu.

Zgłaszalność chorób

nowotworowych

Ustawa z dnia 29 czerwca 1995r. o statystyce
publicznej (Dz. U. 1995/88/439)

Art. 31 Prezes Rady Ministrów określa, w drodze
rozporządzenia:

– wzory formularzy sprawozdawczych i objaśnienia co do

sposobu ich wypełniania

– wzory kwestionariuszy i ankiet statystycznych

stosowanych w badaniach statystycznych ustalonych w
programie badań statystycznych statystyki publicznej.

Zgłaszalność nowotworów

• Za zgłaszanie przypadków chorób nowotworowych

odpowiedzialne są wszystkie publiczne i

niepubliczne placówki służby zdrowia.

• Zgłoszenie następuje na podstawie Karty

Zgłoszenia Nowotworu Złośliwego MZ/N/1a, którą

należy raz

w miesiącu przesłać do Wojewódzkiego Rejestru

Nowotworów Złośliwych.

• Wojewódzki Rejestr przesyła raz w roku dane do

Krajowego Rejestru Nowotworów Złośliwych w

Zakładzie Epidemiologii i Prewencji Nowotworów

Centrum Onkologii – Instytut im. Marii

Skłodowskiej-Curie w Warszawie.

Kartę należy wypełnić

• Przy pierwszym rozpoznaniu lub

podejrzeniu nowotworu

• Podczas wizyty kontrolnej
• Raz w roku dla pacjentów po przebytym

leczeniu z powodu nowotworu złośliwego

• W przypadku zgonu (bez względu na

przyczynę)

• Po otrzymaniu wyniku badania

histopatologicznego

Cel rejestracji nowotworów

• Zbieranie danych o rozpoznaniu według

wieku, płci, statusu społecznego

• Zbieranie danych o klasyfikacji

(umiejscowienie i stopień
zaawansowania)

• Obserwacja pacjentów – chorobowość,

czas przeżycia, wskaźnik przeżywalności

Liczba zarejestrowanych zachorowań

na nowotwory złośliwe w województwie

śląskim w 1999 i 2005 roku

Źródło: Nowotwory złośliwe w województwie śląskim w 2005r. Zakład Epidemiologii Nowotworów CO w Gliwicach

Liczba zgonów na nowotwory złośliwe

w województwie śląskim w 1999 i 2005

roku

Źródło: Nowotwory złośliwe w województwie śląskim w 2005r. Zakład Epidemiologii Nowotworów CO w Gliwicach

Zgłaszalność chorób

psychicznych

Informacje o osobach leczonych w zakładach

psychiatrycznej opieki ambulatoryjnej

dotyczą pacjentów leczonych w:

– poradniach zdrowia psychicznego,

– poradniach odwykowych

– poradniach profilaktyki, leczenia i rehabilitacji

osób uzależnionych od środków psychoaktywnych.

Dane są gromadzone i opracowywane w Instytucie
Psychiatrii i Neurologii w Warszawie.

Czasowa niezdolności do

pracy

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki

Socjalnej z dnia 27 lipca 1999r. w sprawie

szczegółowych zasad i trybu wystawiania

zaświadczeń lekarskich, wzoru zaświadczenia

lekarskiego i zaświadczenia lekarskiego wydanego w

wyniku kontroli lekarza orzecznika Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. 1999 Nr 65, poz.

741 z późn. zmianami) niezdolność do pracy z

powodu choroby lub konieczności osobistego

sprawowania przez pracownika opieki nad chorym

członkiem rodziny jest dokumentowana

zaświadczeniem lekarskim o czasowej niezdolności

do pracy wydawanym na druku ZUS ZLA.

Przyczyny wystąpienia absencji

chorobowej:

1. z tytułu choroby własnej – ubezpieczony ze względu na stan

zdrowia powinien powstrzymać się od pracy,

2. z tytułu opieki nad dzieckiem – ubezpieczony jest zwolniony

od wykonywania pracy z powodu konieczności osobistego

sprawowania opieki nad chorym dzieckiem (własnym

ubezpieczonego lub jego małżonka, dzieckiem przysposobionym,

dzieckiem obcym przyjętym na wychowanie i utrzymanie) w

wieku do ukończenia 14 lat,

3. z tytułu opieki nad innym członkiem rodziny –

ubezpieczony jest zwolniony od wykonywania pracy z powodu

konieczności osobistego sprawowania opieki nad chorym

członkiem rodziny;
Za członków rodziny uważa się małżonka, rodziców, teściów,

wnuki, rodzeństwo oraz dzieci w wieku ponad 14 lat jeżeli

pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z

ubezpieczonym w okresie sprawowania opieki.

Wybrane instytucje publikujące

i udostępniające dane w zakresie

zdrowia publicznego

• Główny Urząd Statystyczny
• Centrum Systemów Informacji Ochrony Zdrowia
• Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego -

Państwowy Zakład Higieny

• Ośrodek Informacji Rady Europy Uniwersytetu

Warszawskiego

• Instytut Medycyny Pracy w Łodzi
• Instytut Medycyny Wsi w Lublinie.
• Ministerstwo Zdrowia i Opieki Społecznej

Centrum Systemów Informacji

Ochrony Zdrowia – prowadzi badania,
ekspertyzy
i konsultacje w zakresie funkcjonowania
systemu ochrony zdrowia. Dysponuje
bazami danych statystyki medycznej
zawierającymi informacje na temat
zasobów, działalności oraz zatrudnienia
w zakładach opieki zdrowotnej

Instytut Medycyny Pracy w Łodzi – zbiera

i analizuje wiarygodne dane o chorobach
zawodowych

Instytut Medycyny Wsi w Lublinie –

prowadzi kompleksową działalność naukowo-
badawczą, usługową, szkoleniową,
diagnostyczno-leczniczą oraz informacyjno-
wydawniczą powiązaną z problemami
zdrowia mieszkańców wsi i środowiskiem.

Document Outline