PODAŻ BIAŁKA W STANACH ZWIĘKSZONEGO NA JEGO ZAPOTRZEBOWANIE

PODAŻ BIAŁKA

Homeostaza – metaboliczne mechanizmy

regulacyjne, aby utrzymać organizm w stanie

stabilnym w odniesieniu do czynności

fizjologicznych oraz zasobów energii i

składników odżywczych

Homeroeza – mechanizmy regulacyjne, które

pozwalają organizmowi przechodzić w sposób

zaprogramowany z jednego stabilnego stanu

homeosatycznego w inny, np. rośnięcie w

dzieciństwie lub zapoczątkowanie laktacji

PODAŻ BIAŁKA

Całkowity wydatek energetyczny (TEE – total

energy expenditure) u zdrowych osób składa

się głównie ze spoczynkowego wydatku

energetycznego (REE – resting energy

expenditure), stanowiącego około 60% TEE i

wydatku energetycznego wyzwalanego

otyłością (AEE – activity energy expenditure),

stanowiącą około 30% TEE. Dodatkowo

wydatek energetyczny indukowany dietą (DEE

– diet energy expenditure) stanowi około 10%

TEE.

PODAŻ BIAŁKA

Spoczynkowy wydatek energetyczny jest

głównie wynikiem metabolizmu beztłuszczowej

masy ciała

Zawartość energii w przyjmowanych

pokarmach jest określania między innymi

przez pomiar zawartego w nich azotu –

ekwiwalent białka

Głównym produktem metabolizmu białka jest

mocznik, którego produkty mają największą

zawartość energii

PODAŻ BIAŁKA

Zalecenie dziennej podaży białka (0,8g/kg

mc./24h) składa się z następujących elementów:

średniej ilości białka wysokiej jakości, potrzebnej do

utrzymania bilansu azotowego (0,6g/kg mc.)

czynnika bezpieczeństwa zapewniającego, że

właściwa podaż białka obejmuje 95% zdrowej

populacji (0,15g/kg mc.)

poprawki na spożycie białek, które nie są wyłącznie

białkami wysokiej jakości (0,05g/kg mc.)

PODAŻ BIAŁKA

Bilans azotowy mierzy się sumując straty

azotu z moczem, stolcem, przez skórę, pot i

inne wydzieliny

Z badań przeprowadzonych u ludzi zdrowych

można ustalić następujące wartości:

- przy podaży białka 1g/kg mc./24 h, utrata

azotu w moczu odpowiada ok. 0,85 g/kg

mc./h, utrata ze stolcem wynosi 0,1 g/kg

mc./24 h, a przez skórę i innymi drogami

0,03 g/kg mc./24 h.

PODAŻ BIAŁKA

Im większe jest przyjmowanie biała,

tym większy jest jego rozpad

Jeżeli przez dłuższy czas podaż białka

jest zerowa, utrata białka zmniejsza

się z

1 g/kg mc./24 h do 0,4 g/kg mc./24 h,

jako wyraz adaptacji do

niedostatecznej podaży.

PODAŻ BIAŁKA

W czasie długotrwałego przyrostu masy ciała

dodatni bilans azotowy u niedożywionych, ale

zdrowych, odpowiada ok. 40% podaży białka

równej 1,5 g/kg mc./24 h.

Blisko 75% stopniowo wzrastającej podaży,

białko jest zatrzymywane w organizmie

Ta odbudowa jest procesem wymagającym

energii, ponieważ w czasie zdrowienia zwiększa

się zarówno rozpad, jak i synteza białka, co

odzwierciedla ciągłą przebudowę tkanek

PODAŻ BIAŁKA

Zgodnie z zasadami bilansu

energetycznego i białkowego wraz z

zasadami homeostatycznych i

homeoretcznych zmian organizmu uważa

się, że dobowa podaż energii i białka

powinna odpowiednio wynosić

odpowiednio 30 kcal/kg mc. - 1 g/kg mc.

Wielkości te jednak mogą się zwiększać,

zwłaszcza w warunkach przyrostu masy

ciała, po okresie jej utraty (np. związanej

z chorobą)

ŻYWIENIE Z

OGRANICZENIEM BIAŁKA

Ostra niewydolność nerek

Przewlekła niewydolność nerek

Choroby wątroby

ŻYWIENIE Z

OGRANICZENIEM BIAŁKA

Stopień przewlekłej niewydolności nerek

stopień wskaźnik przesączania kłębuszkowego

(ml/min/1,73 m2)

90, cechy uszkodzenia nerek –

albuminuria

2 60 – 89

3 30 – 59

4 15 – 20

15 lub leczenie dializami

ŻYWIENIE Z

OGRANICZENIEM BIAŁKA -

CEL

Zapobieganie nadmiernemu wytwarzaniu

toksycznych dla organizmu produktów

przemiany białkowej

Ochrona zmienionych chorobowo

narządów – wątroba, nerki

Utrzymanie dobrego stanu odżywienia

przez dostarczenie potrzebnej ilości energii

i składników pokarmowych

ŻYWIENIE Z

OGRANICZENIEM BIAŁKA

Niewydolność nerek – kalorie

niebiałkowe pokrywają bogato

energetyczne tłuszcze i węglowodany

Niewydolność wątroby – główne

źródło energii to węglowodany, gdyż

tłuszcze obciążają chorą wątrobę

ŻYWIENIE Z

OGRANICZENIEM BIAŁKA

Niewydolność nerek

→

niedostateczne wydalanie moczu →

zwiększenie we krwi produktów

rozpadu białek – zalecenia:

zmniejszenie spożycia dobowego białka

do 0,6 – 0,8 g/kg m.c./db (1/2 to białko o

wysokiej wartości biologicznej, pozostała

część to produkty nisko białkowe – mąka,

pieczywo niskobiałkowe)

ŻYWIENIE Z

OGRANICZENIEM BIAŁKA

Dieta ubogobiałkowa

ilość białka od 0,2 do 0,7 g/kg masy

ciała

białko o wysokiej wartości

biologicznej powinno stanowić około

80%

białko pochodzenia zwierzęcego- 70%

ŻYWIENIE Z

OGRANICZENIEM BIAŁKA

Dieta niskobiałkowa dostarcza 40 -50 g

białka/dobę, czyli 0.6 -0,7 g/kg mc.

W przypadku zaawansowanej niewydolności

nerek, czy wątroby podaje się poniżej 40 g

białka/dobę – poniżej 0,6 g/kg mc.

¾ ogólnej ilości powinno stanowić białko

pochodzenia zwierzęcego

Konieczne jest ograniczenie białka

roślinnego (pieczywo niskobiałkowe)

Zmniejsza się w ten sposób ilość białka w

diecie co najmniej o 15 g

ŻYWIENIE Z

OGRANICZENIEM BIAŁKA

Najlepsze źródła wartościowego

białka:

białko jaj

mleko

produkty mleczne (twarogi, chude

mięsa, drób, ryby)

ŻYWIENIE Z

OGRANICZENIEM BIAŁKA

W diecie ogranicza się spożycie

niepełnowartościowego białka

pochodzenia roślinnego

(produkty zbożowe, nasiona

roślin srtączkowych)

ŻYWIENIE Z

OGRANICZENIEM BIAŁKA

Przy dużym nasileniu procesów

katabolizmu wyrażającym się

zwiększeniem poziomu mocznika we krwi

zwiększa się dobową wartość

energetyczną pokarmów z jednoczesnym

zmniejszeniem podaży białka co

spowalnia narastanie kwasicy

metabolicznej

ŻYWIENIE Z

OGRANICZENIEM BIAŁKA

W chorobach nerek tłuszcze nie

wymagają ograniczenia, jednak

powinny to być głównie tłuszcze

roślinne i pochodzące z ryb

morskich

ŻYWIENIE Z

OGRANICZENIEM BIAŁKA

W chorobach nerek węglowodany powinny

pokrywać zapotrzebowanie energetyczne

w ponad 60%

Powinny to być głównie produkty zbożowe

zawierające skrobię ziemniaczaną

W chorobach wątroby ilość węglowodanów

powinna być jeszcze większa, gdyż w tym

przypadku znacznemu ograniczeniu

podlega białko i tłuszcze

ŻYWIENIE Z

OGRANICZENIEM BIAŁKA

W chorobach nerek i wątroby

konieczna jest kontrola płynów i

elektrolitów: fosfor, sód, potas, wapń,

żelazo

Płyny się ogranicza

→ zmniejszona

diureza → zatrzymanie elektrolitów w

organizmie, głownie sodu

ŻYWIENIE Z

OGRANICZENIEM BIAŁKA

Z diety należy wykluczyć produkty z

dodatkiem soli – wędliny, produkty i potrawy

solone

Dzienna racja pokarmowa produktów

spożywczych (bez dodatku soli) zawiera 1,5 –

2,0 g sodu, ilość ta zapewnia potrzeby

organizmu

1 g sodu = 2,54 g NaCl

ŻYWIENIE Z

OGRANICZENIEM BIAŁKA

W dietach niskobiałkowych ilości potasu

są nieduże i nie przekraczają na ogół

2000 mg (norma – 3500 mg/db)

W przypadku konieczności większych

ograniczeń potasu (przewlekła

niewydolność nerek) ziemniaki i

warzywa należy gotować w większej

ilości wody, albo stosować tzw.

podwójne gotowanie

ŻYWIENIE Z

OGRANICZENIEM BIAŁKA

Dieta niskobiałkowa nie zapewnia

zapotrzebowania na wapń, żelazo i

witaminy rozpuszczalne w wodzie

Niewydolne nerki zatrzymują fosfor w

surowicy krwi, a to z kolei powoduje

niedobór wapnia

Wskazane są zatem preparaty wapniowe i

preparaty zmniejszające wchłanianie

fosforu w jelicie

ŻYWIENIE Z

OGRANICZENIEM BIAŁKA

Dieta niskobiałkowa powinna być

wzbogacona w żelazo, w

witaminy rozpuszczalne w wodzie

oraz w aktywną formę witaminy D

ŻYWIENIE Z

OGRANICZENIEM BIAŁKA

Leczenie hemodializą

spożycie białka wzrasta do

1,0 – 1,2 g/kg

energetyczność posiłków – 35 kcal/db

35 -50% kalorii – węglowodany, 30% tłuszcze

stosunek 2 : 1 tłuszcze wielonienasycone do

nasyconych

podaż płynów do 1 l/db

spożycie soli kuchennej do 1800 – 2500 mg/db

ŻYWIENIE Z

OGRANICZENIEM BIAŁKA

Leczenie hemodializą

Dieta ziemniaczana

Dieta skrobiowa

ŻYWIENIE Z

OGRANICZENIEM BIAŁKA

W chorobach wątroby

przebiegających z zaawansowaną

niewydolnością należy wykluczyć

produkty tłuszczowe i zwiększyć

podaż warzyw i owoców o 150 –

200 g

ŻYWIENIE Z

OGRANICZENIEM BIAŁKA

Energia 2000 kcal

Białko ogółem 40 g

Białko zwierzęce 30 g

Tłuszcz 65 – 70 g

Węglowodany przyswajalne 310 g

Błonnik pokarmowy 25 g

Wapń 0,9 g

Żelazo 13 mg

Witamina A 750

Witamina B1 1,7 mg

Witamina B2 2 mg

Witamina C 70 mg

ŻYWIENIE Z

OGRANICZENIEM BIAŁKA

W dziennej racji pokarmowej dobowego

zapotrzebowania energetycznego

stanowią:

białko – 8%

tłuszcz – 30%

węglowodany – 62%

ŻYWIENIE Z

OGRANICZENIEM BIAŁKA -

PODSUMOWANIE

Potrawy przyrządza się metodą gotowania, duszenia i

pieczenia

Tłuszcz (masło, olej) dodaje się do gotowych potraw

Potrawy przyprawia się zawiesiną z mąki, śmietany

mleka, kefiru i jogurtu

Wszystkie potrawy przyrządza się bez dodatku soli

Polepszenie smaku potraw uzyskuje się poprzez dodanie

do nich soku z cytryny, kwasku cytrynowego, kwaśnego

mleka, żurku, serwatki, galaretki, ksielu owocowego

ŻYWIENIE Z

OGRANICZENIEM BIAŁKA -

PODSUMOWANIE

Smak potraw poprawiają także

przyprawy ziołowe (świeże i

suszone): zielony tymianek,

majeranek, papryka, cynamon,

wanilia, pietruszka, koperek, seler

naciowy, kminek i bazylia, melisa,

mięta, estragon, kolendra,

ŻYWIENIE Z

OGRANICZENIEM BIAŁKA -

PODSUMOWANIE

Ze względu na ograniczenie płynów należy

ograniczyć zupy – można je z diety

wykluczyć

Zmniejszyć ilość warzyw i owoców ze

względu na zawartość w nich dużej ilości

potasu i wody

Białko zwierzęce powinno być rozłożone na

trzy główne posiłki

Document Outline