Metody i formy stosowane w
wychowaniu fizycznym
Metody i formy stosowane w
wychowaniu fizycznym
Zadania realizowane w procesie wychowania fizycznego ze
względu na poziom aktywności uczniów można podzielić na
trzy podstawowe grupy:
1.
zadania ściśle określone, takie jak nauka technik i taktyk
sportowych, korekcja postawy – wymagają one zastosowania
metod reproduktywnych, czyli odtwórczych,
2.
zadania częściowo określone, które uczniowie mogą w
miarę samodzielnie wykonać – wymagają one zastosowania
metod proaktywnych czyli usamodzielniających,
3.
zadania problemowe, wymagające pełnej samodzielności i
inwencji twórczej uczniów – wymagają one zastosowania
metod kreatywnych czyli twórczych.
Posługując się metodami, nauczyciel musi znać granice stosowalności
każdej
z nich. O metodzie nie można powiedzieć, że jest dobra lub zła, tylko o
tym czy została ona optymalnie dostosowana do zadania i do warunków
(wieku uczniów, ich rozwoju, itp.).
Granice stosowalności
- metody reproduktywne (odtwórcze)
1. Realizacja prostych zadań – ćwiczeń w sytuacjach, gdy czynności
motywujące albo są niepotrzebne, albo nie odniosły zamierzonego skutku.
2. Realizacja zadań ściśle określonych raczej trudnych i złożonych.
3. Realizacja zadań ścisłych poddających się stosunkowo łatwo
zaprogramowaniu w postaci ścisłej instrukcji.
- metody prokreatywne (usamodzielniające)
1. Realizacja gimnastyki ogólnorozwojowej dla małych dzieci
2. Realizacja zabaw i gier ruchowych oraz minigier.
3. Realiacja półścisłych zadań ogólnorozwojowych, głównie gimnastyki dla
dzieci.
4. Samodzielne realizowanie programów usprawniania się.
- metody kreatywne (twórcze)
1. Zadania problemowe z zakresu różnych sfer kultury fizycznej.
2. Zadania ruchowe wymagające inwencji twórczej.
W zależności od charakteru zadania,
warunków, wieku uczniów oraz układającej się
pomiędzy nauczycielem i uczniami współpracy
wymienione wcześniej zadania mogą być
realizowane odpowiednimi metodami
szczegółowymi, z których każda może być
realizowana jako aktywizująca. Decyduje o tym
nauczyciel, który organizując odpowiednie
sytuacje dydaktyczne powinien wyzwalać i
pobudzać aktywność uczniów.
Metody realizacji zadań w
wychowaniu fizycznym
1.
Naśladowczo – ścisła
2.
Zadaniowa – ścisła
3.
Programowego uczenia się i usprawniania
4.
Zabawowa – naśladowcza
5.
Zabawowa – klasyczna
6.
Bezpośredniej celowości ruchu
7.
Problemowa
8.
Ruchowej ekspresji twórczej.
Metoda naśladowczo - ścisła
Nauczyciel opisuje lub demonstruje ćwiczenie, wydaje
komendy, koryguje, ubezpiecza i ocenia, nie mówiąc
uczniowi, jaki jest cel danego ćwiczenia. Pozwala na
szybkie nauczenie czynności ruchowych lub usprawnienie
ale przyzwyczaja do bierności i niesamodzielności, nie
pobudza do podejmowania inicjatywy i odpowiedzialności
za swoje działania
Uczeń sterowany zewnętrznie, ściśle odwzorowuje nauczane
ćwiczenie.
Zastosowanie:
Realizacja prostych zadań – ćwiczeń w sytuacjach, gdy
czynności motywujące albo są niepotrzebne, albo nie
odniosły zamierzonego skutku
Zadaniowo - ścisła
Nauczyciel stawia ucznia w sytuacji zadaniowej
poprzez uświadomienie mu stanu
nieumiejętności, braków w sprawności, wady
postawy ciała itp. Uświadamiając cel ćwiczenia
motywuje ucznia i w ten sposób zadania lekcji
stają się zadaniami osobistymi, wewnętrznie
akceptowanymi.
Zastosowanie:
Realizacja zadań ściśle określonych, raczej
trudnych i złożonych.
Programowego uczenia się.
Samodzielne realizowanie określonego zadania według
wcześniej przygotowanego programu w postaci
broszury lub tablic poglądowych z odpowiednimi
instrukcjami. Cel dydaktyczny, jaki osiągnięty jest za
pomocą
tej
metody
jest
taki
sam
jak
w metodzie zadaniowo-ścisłej. Cel wychowawczy jest
jednak zdecydowanie inny. Uczniowi pozostawia się
pełną swobodę uczenia się. Duża rola samokontroli i
samooceny ucznia.
Zastosowanie:
Realizacja zadań ścisłych poddających się stosunkowo
łatwo zaprogramowaniu w postaci ścisłej instrukcji.
Zabawowo -naśladowcza
Zadaniem dzieci może być naśladowanie
czynności ludzi, zwierząt, postaci z bajek,
ruchu mechanizmów, a także zjawisk
przyrody (grzmot, wiatr, deszcz itp.)
Zastosowanie:
Realizacja gimnastyki ogólnorozwojowej
dla małych dzieci (przedszkole, I klasa)
Zabawowa - klasyczna
Dzieci stawiane są w sytuacji zadaniowej poprzez
podanie przez nauczyciela fabuły zabawy. W tej
sytuacji zachowanie się uczniów jest swobodne
i samodzielne. Jedynymi ograniczeniami są
fabuła
i przepisy.
Zastosowanie:
Realizacja zabaw i gier ruchowych oraz mini gier.
Metoda bezpośredniej celowości
ruchu
Jest to forma przejściowa od ćwiczeń
stosowanych
w
formie
ruchów
naśladowczo-zabawowych do ćwiczeń
wykonywanych ściśle według pewnych
prawideł.
Metoda programowego
usprawniania się
Typowym przykładem tej metody jest
„ścieżka zdrowia”. Uczestnik tej metody
we wszystkich sytuacjach podejmuje
decyzje samodzielnie. Czynności
nauczycielskie nie występują
Zastosowanie:
Samodzielne realizowanie programów
usprawniania się
Metoda ruchowej ekspresji
twórczej
Nauczyciel poprzez opowiadanie lub tekst
piosenki uaktywnia wyobraźnię dziecka i skłania
je do ilustrowania ruchem treści opowiadania.
Nauczyciel pozostawia całkowitą swobodę
wyboru sposobu wykonania postawionego
zadania ruchowego.
Metoda ta ma głównie na celu kształtowanie
ekspresji i wyobraźni ruchowej, wypowiadanie
się przez ruch
Metody problemowe
Przykłady:
Jak pokonać określoną przestrzeń indywidualnie, w parach lub
zespołowo stosując pewne ograniczenia (np. jak najmniejsza
ilość kontaktu z podłożem),
Który zespół umieści więcej uczniów na skrzyni
gimnastycznej ?,
Jak przekazać informację drugiemu zespołowi nie mówiąc i nie
pisząc?
Jak zorganizować turniej 7 drużyn, żeby każda drużyna grała co
najmniej 5 razy?
Jak wymienić żarówkę pod sufitem na wysokości 3m mając do
dyspozycji 3 osoby i żadnych innych przedmiotów oprócz
żarówki?
Formy organizacji ćwiczeń
1.
Forma frontalna
2.
Grupowa
3.
Grupowa z zadaniami dodatkowymi
4.
Obwodowo-stacyjna
5.
Strumieniowa (tory przeszkód)
6.
Indywidualna
Frontalna
Polega na takiej organizacji zajęć, podczas której dzieci w
tym samym czasie wykonują to samo ćwiczenie, a
prowadzący, mając ich w polu widzenia, kieruje nimi.
Zastosowanie:
W części wstępnej lekcji, w rozgrzewce,
w ćwiczeniach bez użycia przyborów
i przyrządów
Zaletą tej formy może być dość duża intensywność ćwiczeń
oraz bezpośrednie sterowanie przez nauczyciela
ćwiczeniami i odpoczynkiem, bezpośrednie oddziaływanie
pedagogiczne na uczniów.
Do ujemnych stron należą: ograniczenie samodzielności i
indywidualności uczniów.
Grupowa
Zespół (klasa) podzielony jest na mniejsze grupy, które
ćwiczą na takich samych lub innych przyrządach.
Zadania w grupach mogą mieć równoległy lub zmienny
tryb postępowania. Równoległy tryb to taki, gdy
zadania w grupach są jednakowe lub nieco
zróżnicowane pod względem trudności. Tryb zmienny
występuje wtedy, gdy zadania w poszczególnych
grupach są różne.
Zastosowanie:
W każdej sytuacji w ćwiczeniach korekcyjnych (daje
możliwość lepszego wykorzystania przyborów,
przyrządów i urządzeń)
Grupowa z zadaniami
dodatkowymi
W grupach stosuje się ćwiczenia
dodatkowe
w trakcie oczekiwania na wykonanie
zadania głównego. Powinny one być
proste,
znane
i w miarę atrakcyjne, nastawione
głównie na usprawnienie fizyczne.
Stacyjna
Zespół podzielony jest na małe dwu-, trzy-, czteroosobowe
grupy, które ćwiczą różne ćwiczenia na poszczególnych
stacjach. Po określonym czasie następuje zmiana stacji.
Stacje (6-12) rozmieszczone są zwykle w układzie
kolistym. W ciągu lekcji lub jej głównej części uczeń
powinien ćwiczyć na wszystkich stanowiskach.
Obowiązuje zasada wszechstronności i naprzemiennej
pracy mięśniowej. Sąsiednie stanowiska nie mogą
obciążać nadmiernie tych samych grup mięśniowych
Zastosowanie:
W czasie realizacji zadań kształcących niewymagających
poprawiania błędów. Forma bardzo intensyfikująca lekcję.
Strumieniowa (tor
przeszkód)
Uczniowie pokonują różne przeszkody (naturalne
i sztuczne) ustawione w terenie lub na sali w
układzie kolistym (tory zamknięte) lub tory
otwarte, biegnące po linii prostej. Można
wprowadzać
rywalizację
indywidualną
lub
grupową.
Długość toru i liczba przeszkód zależy od wieku
i sprawności ćwiczących oraz od celów jakie
chcemy osiągnąć poprzez ćwiczenia w tej formie.
Przed rozpoczęciem ćwiczeń na torze przeszkód
konieczna jest wszechstronna rozgrzewka i
próbne pokonanie toru.
Indywidualna
Każdy uczeń realizuje zadania indywidualnie, po swojemu np.
samodzielnie wykonuje rozgrzewkę lub według własnej
inwencji inscenizuje ruchowo jakiś temat (w metodzie
ruchowej ekspresji twórczej).
Rola nauczyciela sprowadza się do zapewnienia uczniom
miejsca ćwiczeń, przygotowania odpowiednich przyrządów,
przyborów, urządzeń oraz wykonywania czynności
informujących i motywujących
Metody nauczania ruchu:
syntetyczna
analityczna,
kompleksowa
Metody przekazywania
wiadomości:
opowiadanie,
wykład,
pogadanka,
dyskusja,
analiza plansz, wykresów, tablic
poglądowych.
Metody wychowania:
wpływu osobistego,
wpływu społecznego,
wpływu sytuacyjnego,
kierowania samowychowaniem.