Pomoc
Pomoc
Wspieranie kogoś fizycznie lub
moralnie, pomaganie, komuś wsparcie,
ratunek
Mały Słownik Języka Polskiego PWN
Działanie podjęte dla dobra innej osoby
Coś, co pomaga w trudnej sytuacji,
czyni ją mniej uciążliwą
Internetowy Słownik Języka Polskiego PWN
Pomoc psychologiczna
Pomoc psychologiczna
(H. Sęk, 1991)
„Jest szczególnym rodzajem interakcji
miedzy osobą pomagającą i wspomaganą
W tej interakcji – relacji, działania osoby
wspomagającej ukierunkowane są na:
dobro osoby wspomaganej,
korzystną dla niej zmianę (allocentryczne
zachowanie doradcy)
dobro grupy społecznej (socjocentryczne
zachowanie psychologa lub doradcy).
Pomoc psychologiczna
Pomoc psychologiczna
(H. Sęk, 1991)
Formalna pomoc polega na udzielaniu
wsparcia
emocjonalnego,
informacyjnego
i instrumentalnego, przy jednoczesnym
wykorzystaniu wiedzy, umiejętności
i
cech
osobowościowych
osoby
pomagającej w tym procesie.
Układ diadyczny w sytuacji
pomocy
(H. Sęk, 1991)
OSOBA
OSOBA
WSPOMAGAJĄCA
WSPOMAGANA
Układ triadyczny w sytuacji
pomocy
(H. Sęk, 1991)
JEDNOSTKA
TERAPEUTA / DORADCA GRUPA WSPARCIA
Formy pomocy psychologicznej
profilaktyka,
doradztwo,
poradnictwo
psychoterapia,
interwencja i mediacja kryzysowa,
rehabilitacja,
reedukacja,
Resocjalizacja.
Pomoc
Pomoc
wg K. Otrębskiej-Popiołek
wg K. Otrębskiej-Popiołek
(1991)
(1991)
Często mamy do czynienia z
pomocą
wzajemną
jako
formą
„współdziałania dwojga lub więcej
osób”, gdzie role osoby pomagającej
i osoby wspomaganej dopełniają się.
Aspekty pomocy
Aspekty pomocy
(K. Otrębska – Popiołek, 1991)
(K. Otrębska – Popiołek, 1991)
Pomoc może być rozpatrywana poprzez analizę:
obserwowanych zachowań,
motywacji (bezinteresowność, intencjonalność),
podejmowanych działań (konsekwencji, kosztów),
które odnoszą się do osób uczestniczących w sytuacji
pomocy.
Należy również uwzględniać aspekt temporalny
niesienia pomocy
Sytuacja pomocy
Sytuacja pomocy
O sytuacji pomocy możemy mówić wtedy, gdy
osoby spotykające się tak ją nazywają i czują się z
nią związane.
[1]
Relacja pomocy jest rodzajem asymetrycznej
relacji interpersonalnej, gdzie „obaj partnerzy,
znajdując się we wspólnej sytuacji, czują się
związani ze sobą w taki sposób, że powstaje układ
sprężonych ról, w którym jedna osoba pełni rolę
pomagającego, druga – wspomaganego”.
[2]
[1] K. Otrębska-Popiołek, Człowiek w sytuacji pomocy. Psychologiczna problematyka przyjmowania i
udzielania pomocy, Wydaw. UŚl., Katowice 1991, s. 10.
[2] K. Otrębska-Popiołek, tamże, s. 17-18.
Pomoc wg A. Kargulowej
(1996)
Jest to zjawisko, proces czy też zdarzenie
występujące w rzeczywistości społecznej.
Warunkiem pomocy jest zaistnienie relacji
wspomaganego i wspomagającego.
Pomocą jest pewien zbiór „czynności,
działań,
zachowań
wyodrębnionych
ze
względu
na
cel,
do
którego
zmierza
wspomagający, a nie ze względu na ich
wykonanie, organizację
czy przebieg”.
Pomoc
Pomoc
w klasycznym ujęciu
w klasycznym ujęciu
psychologii
psychologii
Pomoc drugiemu człowiekowi wiąże się
z postawieniem sobie dwóch pytań:
1.
Kto jest odpowiedzialny za pojawiające się
trudności?
2.
Kto
jest
odpowiedzialny
za
ich
rozwiązanie?
Modele rozumienia „pomocy i
Modele rozumienia „pomocy i
radzenia sobie z problemami”
radzenia sobie z problemami”
(Z. B. Gaś, 1995)
1. Model medyczny
„człowiek nie jest odpowiedzialny ani za
swoje problemy, ani za ich rozwiązanie”;
2. Model kompensacyjny
„człowiek nie jest odpowiedzialny za
powstanie
problemów,
natomiast
jest
odpowiedzialny za ich rozwiązanie”
Modele rozumienia „pomocy i
Modele rozumienia „pomocy i
radzenia sobie z problemami”
radzenia sobie z problemami”
(Z. B. Gaś, 1995)
3. Model oświatowy
„człowiek
jest
odpowiedzialny
za
pojawienie się swoich problemów, ale nie
jest odpowiedzialny za ich rozwiązanie”;
4. Model moralny
„człowiek jest odpowiedzialny za własne
problemy, jak i za to, żeby je rozwiązać”;
Główne zadanie
Główne zadanie
poradnictwa
poradnictwa
Pomoc w rozwiązywaniu problemów
osób radzących się
(wg A. Kargulowej M. Kulczyckiego)
Przyczyny poszukiwania
Przyczyny poszukiwania
pomocy
pomocy
przez jednostkę
przez jednostkę
(za A.
(za A.
Kargulową)
Kargulową)
Jednostka poszukuje pomocy, gdy ma
trudności z:
dokonywaniem wyborów i decyzji,
przystosowaniem się,
podejmowaniem działań,
odnalezieniem motywacji,
kontrolą nastrojów i emocji
Poradoznawstwo
Poradoznawstwo
(A. Kargulowa, 1986)
(A. Kargulowa, 1986)
Teoretyczna refleksja nad zjawiskami szeroko
pojmowanego pomagania. Teoria stanowiąca
podstawę dla poradnictwa, która ma do
spełnienia dwa główne zadania:
1. Przyczynianie się do poznawania
poradnictwa jako fenomenu społecznego, tj.
rodzaju działalności;
2. Sprzyjanie podnoszeniu poziomu
działalności poradniczej w oparciu o uzyskane
rezultaty poznania działalności poradniczej.
Poradoznawstwo
(A. Kargulowa, 1986)
Poradoznawstwo
można
rozpatrywać
również jako:
„1. Subdyscyplinę w naukach społecznych,
2. Wiedzę proceduralną lub [...] metodyczną,
3. Wiedzę metodologiczną o tym, jak badać
samo zjawisko poradnictwa, czyli praktykę
”.
Poradnictwo
Poradnictwo
(A. Kargulowa, 1986)
(A. Kargulowa, 1986)
Traktowane jest w dwóch perspektywach oglądu:
1. Wewnętrznej – gdzie postrzegane jest jako
swoista
przestrzeń
celowej
działalności
w
określonych
sferach
życia
społecznego
(wychowawczej, rodzinnej, zawodowej), czy też
świat przeżyć doradcy i osoby radzącej się;
2. Zewnętrznej – jako system społeczny
stanowiący podsystem szerszych systemów, który
jest zorganizowanym zbiorem prawidłowości,
regulującym ich przebieg i udoskonalającym inne
działania
Poradnictwo
Poradnictwo
„jest jedną z form występujących w różnych
rodzajach pomocy” (A. Kargulowa, 1996)
o uniwersalnym charakterze.
Zajmuje
się
problemami
rozwojowymi
i sytuacyjnymi, w wielu aspektach życia człowieka:
osobistym,
społecznym,
zawodowym
oraz
oświatowym
Sytuacja poradnicza
Sytuacja poradnicza
(A. Kargulowa, K. Ferenz, 1991
(A. Kargulowa, K. Ferenz, 1991)
Sytuacja,
która
jest
układem
interpersonalnym
pomiędzy
doradcą
i
radzącym się. W jej trakcie przy współudziale
obu stron udaje się wypracować poradę w
postaci idei, postaw, wartości, motywów
działania i (lub) informacji.
Sytuacja poradnicza
(A. Kargulowa, 1996)
Jest sytuacją społeczną, w jakiej
udzielana jest pomoc poradnicza, w której
doradca wspiera radzącego się poprzez
udzielanie:
porady,
informacji
konsultacji
instrukcji,
czyli
poprzez
stosowanie
zabiegów
głównie
werbalnych
o
charakterze
edukacyjnym i/lub terapeutycznym.
Sytuacja poradnicza
(A. Kargulowa, 1996)
Jest jedną z interakcji społecznych, mającą na
celu udzielanie pomocy, która zdarza się
w określonym dla obu partnerów (radzącego
się i doradcy) czasie i miejscu.
Odznacza się wypracowanym ogólnym
zarysem, tradycją, własną logiką oraz
znaczeniem i może przybierać różne formy
np.
kooperacji (współdziałania)
rywalizacji
wymiany-zakupu.
Czynniki warunkujące
zachowanie
w sytuacji problemowej
zaufanie do otoczenia i świata lub jego
brak,
optymizm lub pesymizm,
aktywność lub bierność,
kompleksy,
urazy,
mechanizmy obronne.
M. Kulczycki, Rozważania wokół zagadnień psychologicznego poradnictwa
życiowego, Wydaw. UWr, Wrocław, 1998, s. 28.
Czynniki sytuacji poradniczej
wg. S. Gladdinga
struktura
inicjatywa
miejsce
cechy klienta
cechy doradcy.
Podstawy porozumiewania się,
„triada” Carla Rogersa (1991)
autentyczność (kongruencja) doradcy
akceptacja osoby radzącej się
empatyczne zrozumienie sytuacji osoby
potrzebującej wsparcia
Umiejętności interpersonalne
w niesieniu pomocy
(K. Balawajder,
1996)
Umiejętność interpersonalna to „zespół zachowań wobec
innej osoby, wraz z intencjami (…) oraz ze stosunkiem do
drugiego człowieka”
(Balawajder, s. 47)
Wybrane umiejętności:
nawiązywanie kontaktu;
komunikowanie się;
słuchanie;
ujawnianie emocji;
bycie tolerancyjnym;
dawanie poczucia bezpieczeństwa;
niesienie pomocy w rozwiązywaniu konkretnych problemów.
Wybrane bariery korzystania
z profesjonalnej pomocy
(K. Popiołek,
2004)
Przeszkody natury decyzyjnej
Trudności z dostrzeżenie problemu i jego właściwym
zdefiniowaniem
obawa przed psychicznymi kosztami prośby o pomoc
odraczanie podjęcia decyzji
Zwracanie się o pomoc jako źródło negatywnych
przeżyć
poczucie zagrożenia i spadek poczucia własnej wartości
obawa przed ośmieszeniem się
Obawa przed koniecznością zmian
Obawy związane z korzystaniem z pomocy
profesjonalnej
Adekwatność udzielonej pomocy
brak pozytywnego wizerunku osoby pomagającej
zagrożenie poczucia podmiotowości
Joanna Minta
Joanna Minta
Zakład Pedagogiki Społecznej i Poradoznawstwa
Zakład Pedagogiki Społecznej i Poradoznawstwa
Instytut Pedagogiki, Dolnośląska Szkoła Wyższa
Instytut Pedagogiki, Dolnośląska Szkoła Wyższa
ul. Strzegomska 55, 53-611 Wrocław
ul. Strzegomska 55, 53-611 Wrocław
e-mail:
e-mail:
jminta@
jminta@
vp.
vp.
pl
pl
www.dswe.pl
www.dswe.pl