Zarządzanie Instytucjami
Finansowymi
Instrumenty rynku
ubezpieczeń*/
Ubezpieczenia finansowe
v.6.03
.
13.06.2014
Materiał pomocniczy nr 1
Dr Zbigniew R. Wierzbicki
*/ W prezentacji wykorzystano prace różnych Autorów. Treści w niej zawarte
nie są przeznaczone do publikacji ale wyłącznie do celów dydaktycznych dla
studentów WSFiZ w Warszawie .
1
Ubezpieczenia finansowe
DZIAŁ II
• Grupa 14
. Ubezpieczenia kredytu,
• Grupa 15.
Gwarancje ubezpieczeniowe
• Grupa 16.
Ubezpieczenia różnych ryzyk
finansowych
,
w tym:
– ryzyka utraty zatrudnienia;
– niewystarczającego dochodu;;
– utraty zysków;
– utraty stałego źródła dochodu;
– pośrednich strat handlowych;
– innych strat finansowych
– i wiele innych np. BBB
2
Ogólne cechy
ubezpieczeń
finansowych
Silna zależność od stanu koniunktury gospod.
Stosowana relatywnie często indywidualna ocena ryzyka
ubezpieczeniowego zbliżona metodologicznie do metod
bankowych.
Wysokie ryzyko kumulacji szkód i wypłat odszkodowań
Stosowany częściej niż przy innych ubezpieczeniach
regres czyli roszczenia zwrotne do dłużnika (przy ub.kr.)
lub zobowiązanego (przy gwarancji)
Wykorzystywanie też wielu innych procedur i metod
zbliżonych do bankowości
Współcześnie ubezpieczenia finansowe są obszarem
zarówno współpracy jak i konkurencji między zakładami
ubezpieczeń a bankami np. w zakresie gwarancji ale nie
tylko.
3
Podstawowe rodzaje ubezpieczeń
finansowych 1 > Grupa 14
Ubezpieczenie handlowych wierzytelności pieniężnych UWP
nazywane często
ubezpieczeniem kredytu kupieckiego UKK (UKK
krajowe)
Ubezpieczenie kontraktów eksportowych
zwane też ubezpieczeniem
handlowych zagranicznych wierzytelności pieniężnych (UKK eksportowe)
Ubezpieczenie należności factoringowych
Ubezpieczenie należności pieniężnych z tytułu spłat rat
leasingowych
4
Podstawowe rodzaje ubezpieczeń
finansowych 2 > Grupa 14
Ubezpieczenie kredytu bankowego
(dla osób fizycznych)
,
w
tym:
>
ubezpieczenie kredytu hipotecznego
(w okresie do ustanowienia
hipoteki, brakującego wkładu własnego, etc.)
>
ubezpieczenie należności z tytułu kart kredytowych (ryzyko kredytowe)
> ubezpieczenie należności z kart kredytowych z tytułu nieuprawnionego
użycia kart (ryzyko fałszerstwa, skimmingu, kradzieży, etc.)
Ubezpieczenie kredytu bankowego
dla MMŚP,
w tym:
> ubezpieczenie kredytu inwestycyjnego
> ubezpieczenie należności z tytułu kredytu w rachunku bieżącym etc.
Ubezpieczenie należności czynszowych i podobnych
5
Podstawowe rodzaje ubezpieczeń
finansowych 4 > Grupa 15 Gwarancje
ubezpieczeniowe
●
Gwarancja ubezpieczeniowa bezpośrednia(1)
– to nienazwany
stosunek zobowiązaniowy, zgodnie z treścią którego gwarant czyli
Zakład Ubezpieczeń ZU zobowiązuje się spełnić świadczenie pieniężne o
określonej wysokości, w przypadku zgłoszenia przez gwarantariusza
(beneficjenta) żądania zapłaty w związku z niewykonaniem zobowiązania
przez zleceniodawcę (zobowiązanego), na zlecenie którego udzielona
została dana gwarancja ubezpieczeniowa.
●
Gwarancja ubezpieczeniowa pośrednia (2)
– to nienazwany
stosunek zobowiązaniowy, zgodnie z treścią którego regwarant
zobowiązuje się spełnić świadczenie pieniężne o określonej wysokości, w
przypadku zgłoszenia przez beneficjenta (innego gwaranta) żądania
zapłaty w związku ze spełnieniem przez niego żądania zapłaty z
gwarancji udzielonej na rzecz wskazanego beneficjenta
(gwarantariusza).
>>>> ale o tych sprawach więcej na następnym spotkaniu
(1) I (2) na podstawie „Ubezpieczenia finansowe pod red. R. Holly
6
Podstawowe rodzaje ubezpieczeń
finansowych 5 > Grupa 16
Inne wybrane rodzaje produktów finansowych
zaliczanych do ubezpieczeń finansowych sensu largo
• Grupa 16. Ubezpieczenia różnych ryzyk finansowych, w tym:
– ryzyka utraty zatrudnienia;
– niewystarczającego dochodu;
– złych warunków atmosferycznych;
– utraty zysków;
– stałych wydatków ogólnych;
– nieprzewidzianych wydatków handlowych;
– utraty wartości rynkowej;
– utraty stałego źródła dochodu;
– pośrednich strat handlowych poza wyżej wymienionymi;
– innych strat finansowych, w tym np.
Ubezpieczenie D&O
Ubezpieczenie BBB
7
Ubezpieczenie kredytu (w tym należności z
kart kredytowych) na wypadek ryzyka
niezawinionej utraty pracy (ILOE)
Specyficzny rodzaj ubezpieczeń finansowych de facto
na pograniczu Grupy 14 i Grupy 16 mimo, ze
formalnie jest w Grupie 16
• Ubezpieczenie kredytu
(w tym należności z kart
kredytowych)
na wypadek ryzyka niezawinionej utraty
pracy (ILOE)
> jako samodzielny produkt lub w pakiecie z
innymi ubezpieczeniami w zakresie ryzyka utraty zdolności
do pracy (ub. inwalidztwa), ryzyka czasowej niezdolności do
pracy (ub. chorobowe) i w zakresie ryzyka zgonu w powodu
nieszczęśliwego wypadku etc. {ILOE indywidualne i ILOE
grupowe + procedury specjalnej akceptacji ze strony
ubezpieczyciela}
8
Ubezpieczenie handlowych
wierzytelności pieniężnych najczęściej
nazywane ubezpieczeniem kredytu
kupieckiego UKK
UBEZPIECZENIE
KREDYTU KUPIECKIEGO
Najdłużej funkcjonujący i najlepiej
sprawdzony instrument racjonalizujący
ryzyko kredytowych transakcji
handlowych
9
Ubezpieczenie wierzytelności
pieniężnych UWP zwane niekiedy
tradycyjnie ubezpieczeniem
kredytu kupieckiego (krajowego i
eksportowego) UKK.
Dział II Grupa 14 ubezpieczeń
10
Co obejmuje UKK?
Wyłącznie profesjonalny obrót gospodarczy
Należność z faktury VAT
Należności nieprzekraczające maksymalnego
terminu zapłaty
Wyłączane są należności od podmiotów, których
upadłości nie można ogłosić w trybie KC i KSH
Wyłączane są należności od podmiotów
powiązanych z Dostawcą np. grupy kapitałowej
Wyłączane są należności z transakcji
nielegalnych lub niezgodnych z prawem
Wypłata odszkodowania z należności spornych
po rozstrzygnięcia sporu
11
Podstawowe zasady
UKK
Strony umowy UKK – Dostawca i ZU. Odbiorca nie
stroną UKK a jest żródłem ryzyka
Przedmiot UKK – niewypłacalność odbiorcy –
upadłość lub przewlekła zwłoka w spłacie
należności
Unikanie selekcji negatywnej
Partycypacja Dostawcy w ryzyku UKK
Indywidualne limity ryzyka
Warunkiem wypłaty odszkodowania z jest należyta
staranność Dostawcy
Współpraca ZU z Dostawcą w regresowaniu czyli
windykacji
Możliwość przejęcia przez ZU całości windykacji
12
Ryzyko kredytu
kupieckiego, to
m.in. :
Ryzyko nieadekwatnych informacji o
odbiorcy
Ryzyko płynności dostawcy
Ryzyko rosnących kosztów finansowania
Ryzyko dodatkowych kosztów
Ryzyko relacji z odbiorcami
Ryzyko samodzielnej windykacji
Ryzyko ostatecznych szkód w majątku i
kondycji finansowej dostawcy
13
Metody ograniczania ryzyka
kredytu kupieckiego:
Unikanie ryzyka
Pozostawianie skutków ryzyka na tzw.
własnym rachunku
Kontrola i monitoring ryzyka
Transfer ryzyka
Dystrybucja ryzyka (rozłożenie na kilka
podmiotów poprzez wspólne fundusze
ryzyka)
Ubezpieczanie ryzyka
14
Zdarzenia ubezpieczeniowe z
pkt. widzenia standardu
umowy UKK
15
W klasycznej wykładni >
Zdarzeniem ubezpieczeniowym
(~wypadkiem
ubezpieczeniowym > w
„żargonie ubezpieczeniowym)
określa się okoliczność
(najczęściej określona w
umowie lub/i w OWU lub w
przepisach ustawowych),
której wystąpienie uprawnia
Ubezpieczonego do żądania
odszkodowania
Typowe zdarzenia
ubezpieczeniowe z pkt. widzenia
standardu umowy UKK
Do zdarzeń ubezpieczeniowych w UKK zalicza się kilka
przypadków niewypłacalności:
1. Prawnie stwierdzona niewypłacalność
:
1.1. Ogłoszenie upadłości dłużnika (Odbiorcy); > układ > likwidacja etc.
1.2. Oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości spowodowane
niewystarczającym majątkiem dłużnika
1.3. Zawarcie pozasądowej ugody między dłużnikiem a wierzycielami
(wszystkimi lub znaczącą większością)
1.4. Tzw. bezskuteczne zakończenie postępowania egzekucyjnego wobec
dłużnika
2. Niewypłacalność domniemana
>> najczęściej spowodowana przewlekłą
zwłoką.
3. Niewypłacalność faktyczna
> zazwyczaj w UKK Eksp. (wystepuje z n-
przyczyn
4. Ryzyko niehandlowe
> UWAGA > jest ubezpieczane w zasadzie tylko w
umowach UKK Eksp. > np. przez KUKE SA
16
Dla jakich firm przeznaczone jest
ubezpieczenie wierzytelności
pieniężnych UWP (UKK)?
• UKK adresowane jest do
producentów oraz
dystrybutorów towarów i
usług czyli dostawców
oferujących swoim
odbiorcom sprzedaż z
odroczonym terminem
płatności.
• Dlaczego w zasadzie
tym ubezpieczeniem
powinna być
obejmowana sprzedaż
„powtarzalna” ?
• Dlaczego to takie ważne?
>> cd. Slajd 18
• Ubezpieczenie UKK
obejmuje w zasadzie
całość lub znaczącą
część wyodrębnianą w
oparciu o obustronnie
akceptowalne kryteria
tzw. portfela
kredytowego
dostawcy określoną
wspólnie przez obie
strony.
• Dlaczego i skąd
wynika znaczenie
takiego podejścia?
>> cd. Slajd 19
17
Dla jakich firm przeznaczone jest
ubezpieczenie wierzytelności
pieniężnych UWP (UKK)?
• Adresowane jest do producentów oraz
dystrybutorów towarów i usług czyli
dostawców oferujących swoim
odbiorcom sprzedaż z odroczonym
terminem płatności.
• Dlaczego w zasadzie tym
ubezpieczeniem powinna być
obejmowana sprzedaż „powtarzalna” ?
• Jakie jest ryzyko dla ZU jeżeli UKK
obejmie sprzedaż niepowtarzalną?
18
Dla jakich firm przeznaczone jest
ubezpieczenie wierzytelności
pieniężnych UWP (UKK)?
• Ubezpieczenie obejmuje w zasadzie całość
lub znaczącą część wyodrębniana w
oparciu o obustronnie akceptowalne
kryteria tzw. portfela kredytowego
dostawcy określoną wspólnie przez obie
strony.
• Dlaczego to takie ważne?
• Jakie mogą być konsekwencje gdy UKK
obejmie mniejszą część portfela dostawcy?
19
Jakie przedsiębiorstwa
mogą korzystać z tego
ubezpieczenia?
1
.Z ubezpieczenia wierzytelności UKK
mogą korzystać przedsiębiorstwa
realizujące znaczącą część sprzedaży
towarów lub/i usług w systemie
odroczonych płatności z partnerami-
odbiorcami krajowymi i zagranicznymi.
> Dlaczego?
20
Jakie przedsiębiorstwa
mogą korzystać z tego
ubezpieczenia?
2
.
Zazwyczaj oferta Ubezpieczycieli jest
adresowana do przedsiębiorstw, których
roczne przychody ze sprzedaży
przekraczają kwotę 5-15 mln zł (zależy to
od Ubezpieczyciela).
Dlaczego ?
Jakie mogą być problemy gdy z tym
produktem docieramy – jako ZU – do
jeszcze mniejszych p-w?
21
Jakie przedsiębiorstwa
mogą korzystać z tego
ubezpieczenia?
3.
Pożądana jest określona (zależy to od
specyfiki branż) dywersyfikacja
odbiorców i niewystępowanie nadmiernej
koncentracji dostaw do kilku odbiorców.
Dlaczego? czyli jakie mogą być
konsekwencje nieprzestrzegania w/w
zasad?
22
Jakie przedsiębiorstwa mogą
korzystać z tego
ubezpieczenia?
4.
Dostawy do odbiorców powinny
mieć charakter dostaw
wielokrotnych, a nie jednorazowych,
i powinny być oparte na
podpisanych umowach o horyzoncie
czasowym obejmującym z reguły
kilka cykli dostawa-płatność.
> Dlaczego?
23
Jakie przedsiębiorstwa
mogą korzystać z tego
ubezpieczenia?
5.
Ubezpieczające się przedsiębiorstwo
powinno: 1. mieć odpowiednie doświadczenie
(wymogi są różne w zależności od
Ubezpieczyciela) w sprzedaży z odroczoną
płatnością
2. musi podać wszelkie informacje o
obowiązujących warunkach dostaw i płatności,
3. musi podać info o historii kredytowej (w
kredycie handlowym) każdego z odbiorców
zgłaszanego do ubezpieczenia etc.
> Dlaczego?
24
Jakie przedsiębiorstwa mogą
korzystać z tego
ubezpieczenia?
6.
W umowach ubezpieczenia pieniężnych
wierzytelności handlowych (UKK)
wynikających z odroczonych płatności
fakturowych ochrona ubezpieczeniową
zazwyczaj obejmowane są dostawy
towarów i usług do podmiotów
gospodarczych, a nie do osób fizycznych
nie prowadzących działalności
gospodarczej.
> Dlaczego ?
25
Przedmiot ubezpieczenia w
UKK
Przedmiotem ubezpieczenia UWP
(UKK)
są określone w fakturze
VAT wierzytelności pieniężne z
tytułu sprzedaży towarów lub/i
usług czyli należności pieniężne.
26
Czego najczęściej nie
obejmuje UKK ?
Do zakresu ubezpieczenia nie są zazwyczaj
zaliczane
:
> należności z tytułu utraconych korzyści,
> straty na różnicach kursowych
> wszelkie należności uboczne i straty pośrednie,
w tym zwłaszcza: odsetki z tytułu opóźnienia w
wywiązaniu się odbiorcy z fakturowego terminu
płatności terminu (kary za zwłokę), kary umowne,
poniesione koszty transportu i ubezpieczenia
transportowanych towarów etc.
> Dlaczego?
27
Kto nie może skorzystać z UKK
czyli z kim zakłady ubezpieczeń
nie będą zawierać umowy UKK?
1.
2.
3.
4.
5. Z kim jeszcze?
28
Cel UWP (UKK) dla p-w
1. zabezpieczenie należności
wynikających ze
zrealizowanych dostaw
towarów i usług.
Ale umowę UKK zazwyczaj
zawiera się przed wysłaniem
towaru i wystawieniem faktury !!!
29
Cel UWP (UKK) dla p-w
2. Optymalizowanie, a
czasami nawet
ujednolicenie, sposobu
zabezpieczenia należności
w stosunku do odbiorców
30
Cel UWP (UKK) dla p-w
3.
uzyskanie profesjonalnego sojusznika w
ZU
:
w zarządzaniu ryzykiem portfela należności
firmy
terminowym ich uzyskiwaniu (czyli na czas);
w procesie windykacji należności
przekraczających fakturowe terminy płatności,
a także „odzyskiwanie”, w formie wypłaty
odszkodowania, znaczącej części należności w
sytuacji wypadku ubezpieczeniowego i
powstania szkody.
31
Cel UWP (UKK) dla p-w
4.
Zwiększanie wiedzy o
kontrahentach i rynku czyli
zmniejszenie skali ryzyka w
tym obszarze;
>
Czy można to uzyskać w inny
sposób?
32
Cel UWP (UKK) dla p-w
5.
Zwiększenie wiedzy o:
tzw. pojemności kredytowej
kontrahentów-odbiorców
o ich kondycji kredytowej
o ich wiarygodności płatniczej,
a także szerzej o ich kondycji
finansowej
jak również o ich kulturze biznesowej
33
Warianty ochrony
ubezpieczeniowej w ramach UWP
(UKK)
Ubezpieczenie należności od:
wszystkich dłużników objętych umową dla
których zostały nadane tzw. indywidualne
limity kredytowe:
albo/i należności od dłużników objętych
tym ubezpieczeniem w ramach tzw.
automatycznego limitu kredytowego ;
albo/i u
bezpieczenie należności od
dłużników wytypowanych zgodnie z
„obiektywnym kryterium”
określonym w umowie ubezpieczenia
34
Jaki jest zakres ochrony w ramach
UWP (UKK)?
1.
Ochrona ubezpieczeniowa
obejmuje:
prawnie stwierdzoną niewypłacalność dłużnika
ogłoszenie upadłości dłużnika-odbiorcy
odmowę ogłoszenia upadłości odbiorcy z powodu
braku majątku odbiorcy (zbyt małego aby możliwe
było pokrycie kosztów przeprowadzenia procedury
upadłościowej);
zawarcie przez odbiorcę-dłużnika układu z
wierzycielami pod warunkiem przystąpienia
Ubezpieczającego czyli dostawcy do postępowania
układowego i zgłoszenia wierzytelności jako objętych
układem.
Dlaczego?
35
Jaki jest zakres ochrony w ramach
UWP (UKK)?
2.
domniemaną niewypłacalność dłużnika
zazwyczaj określaną jako przewlekłą zwłokę w
zapłacie ubezpieczonej należności (czyli np.
120+30 dni ale to zależy od Ubezpieczyciela i od
specyfiki branży bo niekiedy ubezpieczeniem
jest obejmowany okres do nawet 270 dni a
ponadto w uzasadnionych przypadkach w trybie
specjalnej akceptacji mogą być określane
krótsze bądź dłuższe terminy)
zazwyczaj w/w termin określa się jako fakturowy termin
płatności plus często jeszcze 30 dni i nie więcej niż > max. Ilość
dni określona w umowie tego ubezpieczenia
Dlaczego? i Dlaczego plus 30 dni?
36
Wypadek ubezpieczeniowy
w UWP (UKK)
Wypadek ubezpieczeniowy
ma miejsce
wtedy gdy wystąpi zdarzenie wymienione
w zakresie ochrony ubezpieczeniowej
czyli prawna bądź domniemana
niewypłacalność Dłużnika powodująca
nieotrzymanie od Dłużnika przez
Ubezpieczonego Dostawcę jego
należności (w kwocie określonej w
umowie dostawy) w określonych
warunkami umowy dostawy i umowy
ubezpieczeniowej terminach.
37
Jakie są zasady współpracy przedsiębiorstwa i
Ubezpieczyciela w procesie przygotowania umowy
UWP i następnie po rozpoczęciu ochrony
ubezpieczeniowej?
1. Transparentność zasad i warunków sprzedaży z
odroczonymi terminami płatności.
2. Ujawnienie wszystkich zdarzeń (historii
płatności/kredytowej) z odbiorcami-dłużnikami należności
od których są obejmowane ochrona ubezpieczeniową.
3. Natychmiastowe (w czasie i trybie określonym w umowie)
powiadamianie Ubezpieczyciela o wszystkich istotnych
elementach sprzedaży i sytuacji finansowej każdego z
dłużników którego dotyczą przyznane limity kredytowe.
4. Współpraca Ubezpieczyciela i Ubezpieczającego w
regresowaniu zaległych należności przed i po wypłacie
odszkodowania etc
.
Dlaczego?
38
Zasady polisy UWP (UKK)
• Przedmiotem ubezpieczenia
są krótkoterminowe (kredyt do
180-270 dni) należności krajowe i/bądź zagraniczne (tzw.
eksportowe) powstałe na podstawie kontraktów na dostawę
towarów lub usług
• Maksymalny okres ubezpieczenia
– tzn. okres na jaki jest
udzielany kredyt handlowy liczony od daty sprzedaży lub od
daty wystawienia faktury do daty określonej na fakturze jako
fakturowy termin płatności plus standardowo 21-30-45 etc. dni
> suma dni max. okresu ubezpieczenia ustalana jest od
najdłuższych dopuszczalnych terminów płatności stosowanych
przez dostawcę dla poszczególnych odbiorców (bądź ich grup)
Dlaczego ?
39
Zasady polisy UWP (UKK)
Ubezpieczeniem nie są objęte
należności od dłużników:
- których upadłości ogłosić nie można,
- powiązanych z dostawcami w sposób
umożliwiający wpływ na zarządzanie
przedsiębiorstwem dłużnika
Dlaczego ?
40
Zasady polisy UWP (UKK)
•Każda polisa określa tzw.
udział własny
ubezpieczającego, wynoszący
zazwyczaj od ok. 10 do 25%
ubezpieczanej wierzytelności
Dlaczego??
41
Zasady polisy UWP (UKK)
Najważniejszym mechanizmem
funkcjonowania polisy UWP jest:
1.
limit kredytowy
, określony przez Ubezpieczyciela
dla
każdego odbiorcy oddzielnie;
2.
Suma limitów kredytowych
określanych dla
specyficznej grupy względnie podobnych odbiorców
3.
Limit automatyczny
odnoszący się najczęściej do
mniejszych odbiorców występujących w większej
liczbie i w sumie mających określony w umowie i
oszacowany w zakresie ryzyka udział w obrotach
podmiotu ubezpieczającego się.
Skąd wynika potrzeba wprowadzania limitów
automatycznych?
Jakie są ich zalety i jakie są wady?
42
Zasady polisy UWP (UKK)
Limit kredytowy
ma charakter
:
-
informacyjny
- określa bezpieczna wielkość
zaangażowania Ubezpieczającego w stosunku do
danego dłużnika
- formalny
- określa górną granicę odpowiedzialności
Ubezpieczyciela i szczegółowe warunki tej
odpowiedzialności
W określanych w umowie przypadkach może być powiązany z
zabezpieczeniami oczekiwanymi przez Ubezpieczyciela jako:
1. warunek przyznaniu limitu co do wys. kwoty odpowiedzialności;
2. warunek zwiększenia kwoty limitu lub/i wydłużenia terminu
płatności
Dlaczego?
43
Zasady polisy UWP (UKK)
Pełna współpraca Ubezpieczającego i
Ubezpieczyciela w sferze zarządzania
należnościami na etapie:
- monitoringu kondycji i dyscypliny płatniczej
dłużników
- bieżącej kontroli stanu należności
przeterminowanych
- aktywnej współpracy o charakterze prewencyjnym
- aktywnej współpracy w zakresie monitowania
zalegających dłużników
- aktywnej współpracy w zakresie regresowania
należności i przejmowania zabezpieczeń
44
Dlaczego tak
ważne ?
Zasady polisy UWP (UKK)
Podstawy naliczania składki:
1.realizowane obroty
2.lub stan należności
3. lub suma limitów
kredytowych
45
Zasady polisy UWP
(UKK)
• Składka wyliczana jest przez Ubezpieczyciela
w oparciu o ustaloną w umowie podstawę.
• Płatność składki przez Ubezpieczonego
następuje zazwyczaj miesięcznie lub
kwartalnie na podstawie faktury
wystawionej przez Ubezpieczyciela.
• Niekiedy składka jest pobierana
proporcjonalnie do upływu czasu w ratach
wraz z upływem kolejnych
dni/tygodni/miesięcy ekspozycji ryzyka
46
Zasady polisy UWP (UKK)
Kiedy występuje szkoda w UWP (UKK) ?
Wtedy gdy zaistnieje jedno ze zdarzeń
określonych w umowie ubezpieczeniowej jako
wypadek ubezpieczeniowy powodujący
nieotrzymanie przez Ubezpieczonego Dostawcę w
terminie określonym w umowie kwoty należności
(też z kolei określonej w limicie kredytowym przy
czym limit kredytowy określa górna granicę
odpowiedzialności Ubezpieczyciela w odniesieniu
do należności od określonego dłużnika-odbiorcy w
określonym przedziale czasu)
47
Zasady polisy UWP (UKK)
W przypadku wystąpienia szkody
Ubezpieczyciel wypłaca Ubezpieczającemu
należne odszkodowanie > czyli kwotę
odpowiadającą wartości szkody ustalonej
zgodnie z zasadami umowy ubezpieczenia i
uwzględniającą wysokość limitu kredytowego
oraz udział własny Ubezpieczającego.
Kiedy wypłacane jest odszkodowanie ?
Zazwyczaj w terminie do 30 dni od daty
otrzymania kompletnego żądania wypłaty
odszkodowania.
48
Zasady polisy UWP
(UKK)
• Polisa przewiduje możliwość dokonania cesji
praw z umowy ubezpieczenia (na bank lub
inną instytucję finansową).
Dlaczego to jest tak ważne?
• Rozwiązanie takie może stanowić
zabezpieczenie zobowiązań Ubezpieczającego
oraz warunkować dostęp do odpowiednich
limitów kredytowych np. w rachunku
bieżącym lub np. w rewolwingu kredytowym.
• To z kolei sprzyja zmniejszaniu ryzyka
sprzedaży.
49
Zasady polisy UWP (UKK)
• Umowa ubezpieczenia UWP (UKK) jest z zasady
bezterminowa i może zostać wypowiedziana przez każdą
ze stron umowy z okresem wypowiedzenia zazwyczaj
co najmniej 60-90 dni przed upływem każdego 12-
miesięcznego okresu obowiązywania umowy.
• Specyfika umowy jest to, że należności powstałe przed
terminem formalnego zakończenia umowy i
przechodzące na następny okres są objęte zarówno
ochrona ubezpieczeniowa jak i odpowiednio
„oskładkowane”.
Dlaczego ta zasada jest tak ważna i decyduje o
jakości ubezpieczenia?
50
Co składa się na podstawowe koszty
ubezpieczenia dla firmy korzystającej z UWP
(UKK) ?
składka
+
zryczałtowana opłata za
weryfikację i monitoring
dłużników czyli opłata za nadany
limit kredytowy dla każdego z
„ubezpieczanych” odbiorców
*/ W praktyce część TU podaje oba składniki (m.in. celem ograniczenia
swoich kosztów badania potencjalnych odbiorców i nadawania
limitów, a część TU podaje łącznie w składce oba rodzaje kosztów
reglamentując limitowanie w inny sposób.
51
W jaki sposób zazwyczaj określany
jest w umowie UWP (UKK) poziom
stawki ubezpieczeniowej?
• Przyjęta w umowie podstawa naliczania
składki zależy, a zarazem może być
korygowana (+) i (-), od:
• Zmiany wielkości podstawy naliczania
• Zmiany w poziomie szkodowości
• Zmiany w poziomie ryzyka gospodarczego
• Zmiany w strukturze ubezpieczanych
odbiorców (limity indywidualne a limity
automatyczne) etc.
52
Co jeszcze zazwyczaj
związane jest z wypłatą
odszkodowania?
1. Przejście należności w kwocie wypłacanego
odszkodowania na ubezpieczyciela.
2. Przejęcie ewentualnych zabezpieczeń (weksle,
poręczenia, hipoteki etc.) i wystawienie przez
przedsiębiorstwo ubezpieczone odpowiednich
pełnomocnictw (jeżeli jest to wymagane prawnie).
3. Uzgodnienie między Ubezpieczycielem i
ubezpieczonym przedsiębiorstwem ew. zasad
współpracy przy dochodzeniu roszczeń zarówno do
ew. masy upadłościowej lub w stosunku do
dłużnika będącego w przewlekłej zwłoce w
regulowaniu należności etc.
53
Jakie rodzaje należności od odbiorców
(kontrahentów) mogą być
obejmowane ochroną w ramach UWP
(UKK)?
1. Należności krajowe czyli od kontrahentów
krajowych > wszystkie działające w PL tow.
ubezp. mające ten produkt > ok. 12
2. Należności zagraniczne czyli od kontrahentów
zagranicznych mających swoją siedzibę:
2.1. w krajach UE i w krajach stowarzyszonych > j.w.
2.2. w krajach UE i w krajach stowarzyszonych oraz w innych
wybranych krajach OECD np. USA, Kanada, Japonia, Korea Płd.
> niektóre tow. ubezp.
2.3. jak 2.2. plus wybrane kraje poza wymienionymi takie jak
Rosja, Ukraina etc. > tylko kilka tow. ubezp. działajacych w PL
54
Jakie rodzaje należności od odbiorców
(kontrahentów) mogą być obejmowane
ochroną w ramach UWP (UKK)?
1.
Należności w zakresie ryzyk
handlowych > wszyscy
Ubezpieczyciele prowadzący ten
produkt;
2.
Należności w zakresie ryzyk
niehandlowych zwanych
ryzykami politycznymi > i w PL i
w innych krajach > tylko nieliczni
ubezpieczyciele np. KUKE
55
Zalety polisy UWP (UKK) dla
firm sprzedających z
wykorzystaniem kredytu
kupieckiego
• uzyskanie odszkodowania w przypadku
zaistnienia wypadku ubezpieczeniowego
• bezpieczny rozwój przedsiębiorstwa
• stymulowanie dyscypliny w procesie
zarządzania przedsiębiorstwem
• poprawę jakości portfela kredytu
kupieckiego
56
Zalety polisy UWP (UKK) dla
firm sprzedających z
wykorzystaniem kredytu
kupieckiego
• rozszerzenie możliwości zewnętrznego
finansowania
• wzmocnienie procedury kontroli kredytowej
• zapewnienie dopływu profesjonalnych ocen
wiarygodności kontrahentów
• poprawa wizerunku firmy
57
GWARANCJE
UBEZPIECZENIOW
E
58
Co nazywamy
gwarancją?
„…rodzaj zobowiązania umownego zaciągniętego
przez osobę, która występuje w roli gwaranta, wobec
gwarantariusza (beneficjenta) do określonego
zachowania się na wypadek, gdyby oczekiwane przez
tegoż beneficjenta zdarzenie nie wystąpiło . W takiej
sytuacji obowiązkiem gwaranta jest zaspokojenie
interesu ekonomicznego
beneficjenta gwarancji
wynikającego z tego faktu”*/.
Dlaczego mówimy o interesie ekonomicznym? Co
z tego wynika?
*/R. Holly ( red) Ubezpieczenia finansowe i gwarancje
ubezpieczeniowe, Poltex Warszawa 2003r
59
Co nazywamy
gwarancją?
• Gwarancja jest pisemnym
zobowiązaniem zakładu
ubezpieczeń do zapłacenia
określonej sumy pieniężnej, jeśli
jego klient - zleceniodawca nie
wykonana wymienionych w
gwarancji zobowiązań wobec
osoby trzeciej, będącej
beneficjentem gwarancji.
60
Gdzie klasyfikujemy
gwarancje?
• Gwarancja ubezpieczeniowa to Grupa
15 produktów zaliczana do Działu II
według klasyfikacji ustawowej, która
wraz z Grupą 14 czyli ubezpieczeń
należności i Grupą 16 ubezpieczeń od
różnych ryzyk finansowych, należy do
linii produktowych umożliwiających
ochronę wierzytelności pieniężnych.
61
Czy są jakieś problemy
z tym, że gwarancja
należy do ubezpieczeń
finansowych?
• Mimo, że ubezpieczenie
kredytu/wierzytelności i gwarancje
ubezpieczeniowe są zaliczane do
ubezpieczeń finansowych bardzo się
różnią.
• Ubezpieczenie wierzytelności > to Grupa
14 Dz.II.
• Gwarancje ubezpieczeniowe > to Grupa
15 Dz.II.
62
Czy gwarancja należy do
ubezpieczeń
finansowych?
• Tym niemniej
gwarancja z metodologicznego
punktu widzenia nie jest ubezpieczeniem. Jest
gwarancją!!!!
• Częsty błąd to określenie typu „ubezpieczenie
gwarancji”, „mam ubezpieczenie bo mam
gwarancję” etc.
• Jednakże z uwagi na cel czyli zabezpieczenie
pieniężnych interesów wynikających z powstałych
zobowiązań ma szereg cech wspólnych z
klasycznymi ubezpieczeniami wierzytelności
pieniężnych – handlowych i finansowych i dlatego
zaliczana jest praktycznie do standardowych
ubezpieczeń finansowych.
63
Gwarancje a ubezpieczenia
finansowe typu UKK (UWP)
• Gwarancje ubezpieczeniowe i ubezpieczenia różnią
się między sobą funkcjami wewnętrznymi.
• Wewnętrzne funkcje gospodarcze dotyczą relacji
zachodzących w stosunkach wewnętrznych między
podmiotami uczestniczącymi w stosunku
ubezpieczeniowym lub gwarancyjnym.
• Odmienność funkcji wewnętrznych ubezpieczenia i
gwarancji ubezpieczeniowej ma znaczący wpływ
na gospodarkę finansową zakładu ubezpieczeń jak
i zleceniodawcy danego instrumentu finansowego
64
Gwarancje a
ubezpieczenia
finansowe typu UKK
(UWP)
Ubezpieczenie zabezpiecza
przedsiębiorcę przed
następstwami wystąpienia ryzyka .
Natomiast gwarancja daje
beneficjentowi pewność
wykonywania zobowiązania oraz
zapewnia większą wiarygodność
dłużnika wobec beneficjenta.
65
Gwarancje a ubezpieczenia
finansowe typu UKK (UWP)
Ubezpieczenie prowadzi w zasadzie do przeniesienia na
ubezpieczyciela odpowiedzialności prawnej za
wystąpienie szkody (tak mówi doktryna > ale skala i
zakres regresów wzrastają)
Gwarancja skutkuje przywołaniem odpowiedzialnego za
wystąpienie zdarzenia czyli po wypłacie części lub
całości sumy gwarancyjnej gwarant ma automatyczne
roszczenie wobec zleceniodawcy gwarancji,
zobowiązanego z tytułu umowy o wystawienie gwarancji;
bądź jeżeli wezwanie do zapłaty okazało się być
bezzasadnym (całkowicie lub częściowo) wspólnie (lub
oddzielnie) gwarant i zleceniodawca gwarancji występują
do gwarantariusza czyli beneficjenta gwarancji z
odpowiednim roszczeniem.
66
Gwarancje a ubezpieczenia
finansowe typu UKK (UWP)
Źródłem kompensacji w ubezpieczeniu jest
fundusz ubezpieczeniowy ( rezerwy techniczno-
ubezpieczeniowe) a przy gwarancji majątek
zabezpieczający gwarancję,
Ubezpieczenie zabezpiecza różnego rodzaju
ryzyko, a gwarancja w zasadzie zabezpiecza
ryzyko niewykonania określonego zobowiązania,
Ochronę ubezpieczeniową uzyskuje się po
zapłaceniu składki, a nabycie ochrony
gwarancyjnej jest związane z podpisaną umową i
opłaconą prowizją, a także z uprzednią
akceptacją tekstu gwarancji przez beneficjenta
gwarancji
67
Gwarancje bankowe i
ubezpieczeniowe
Gwarancje ubezpieczeniowe, tak jak bankowe,
są jednym z podstawowych instrumentów
finansowych wykorzystywanych zarówno w
obsłudze transakcji krajowych jak i w handlu
zagranicznym.
Służą jako zabezpieczenie poszczególnych
etapów kontraktów: od gwarancji
przetargowych (wadialnych) przez gwarancje
zwrotu zaliczki, gwarancje dobrego wykonania
umowy, gwarancje usunięcia wad i usterek,
gwarancje płatności aż po gwarancje rękojmi.
68
Gwarancje bankowe i
ubezpieczeniowe
Gwarancje, jako nieodwołalne zobowiązania
zakładu ubezpieczeń (podobnie jak w przypadku
banku) do zapłaty, są również jedną z form
zabezpieczenia interesów partnerów
handlowych.
Zakład ubezpieczeń lub bank , wystawiając
gwarancję na zlecenie swojego klienta,
zobowiązuje się do zapłaty należności
beneficjentowi gwarancji zgodnie z jej treścią, w
razie gdyby klient ZU (lub banku) nie wypełnił w
terminie swoich zobowiązań umownych wobec
kontrahenta (beneficjenta gwarancji).
69
Gwarancje bankowe i
ubezpieczeniowe
Gwarancje ubezpieczeniowe, tak jak gwarancje
bankowe, dają korzyści dla stron kontraktu,
przede wszystkim w znacznym stopniu zwiększają
bezpieczeństwo w czasie jego realizacji.
Klient ZU podnosi swoją wiarygodność i zapewnia
solidne zabezpieczenie wobec kontrahenta
(beneficjenta).
Beneficjent gwarancji ma z kolei pewność, że
otrzyma swoją należność.
Gwarancja chroni beneficjenta nie tylko przed
ryzykiem niewypłacalności kontrahenta, lecz także
przed ryzykiem długoterminowego i trudnego
dochodzenia roszczeń.
70
Gwarancje bankowe i
ubezpieczeniowe
Zazwyczaj gwarancje
ubezpieczeniowe, tak jak bankowe,
płatne są na pierwsze pisemne
żądanie beneficjenta gwarancji.
W praktyce polskiej dominują
bowiem gwarancje bezwarunkowe
płatne na pierwsze żądanie.
A jak jest w obrocie zagranicznym i
w innych krajach?
71
Gwarancje bankowe i
ubezpieczeniowe
Wybór rodzaju gwarancji oraz sposobu jej wystawienia
zależy przede wszystkim od ustaleń między partnerami
handlowymi i postanowień kontraktowych.
Przedsiębiorstwa mają możliwość wyboru spośród
wszystkich wymienionych typów gwarancji dostępnych
w ZU i w bankach.
Szczególnie w obrocie zagranicznym i przy kontraktach
zagranicznych przedsiębiorstwa mają możliwość
wyboru sposobu jej wystawienia, czyli wybór między
gwarancjami bezpośrednimi i gwarancjami pośrednimi,
a także wybór między gwarancjami bezwarunkowymi i
warunkowymi.
72
W obrocie zagranicznym znaczenie ma
podział na gwarancje bezpośrednie i
pośrednie.
Gwarancje pośrednie to gwarancje wystawiane w
strukturze „insurance company to insurance
company” bądź „bank to bank”. Oznacza to, że
jeden z pośredników finansowych (bank lub ZU)
zaangażowanych w transakcję wystawia
regwarancję na drugi bank (lub ZU) w kraju
beneficjenta. Regwarancja ta stanowi wówczas
zabezpieczenie finalnej gwarancji ubezpieczeniowej
lub bankowej wystawionej na rynku lokalnym.
Gwarancje bezpośrednie natomiast wystawiane są
przez ZU lub bank bezpośrednio na beneficjenta
zagranicznego lub krajowego.
73
Gwarancje pośrednie
W czasach kryzysowych większą popularnością cieszą
się gwarancje pośrednie.
Dzieje się tak dlatego, że beneficjent gwarancji
bardziej komfortowo i bezpieczniej czuje się z
zabezpieczeniem w postaci gwarancji wystawionej
przez podmiot finansowy (ZU lub bank) mający
siedzibę w jego kraju, pod prawem swojego kraju i z
jurysdykcją na terenie własnego kraju.
Spotkać można też więc wymóg przedstawiania
zagranicznej gwarancji ubezpieczeniowej lub
bankowej w języku lokalnym beneficjenta ( tzn.w
Polsce w j.polskim, a w Niemczech w j. niemieckim itd.
74
Specyfika gwarancji
Gwarancja ubezpieczeniowa – to oświadczenie woli
zakładu ubezpieczeń (gwaranta), który zobowiązuje
się do spełnienia określonego świadczenia
pieniężnego na rzecz gwarantariusza (wierzyciela,
beneficjenta gwarancji) w przypadku, gdy dłużnik
(zobowiązany nazywany też zleceniodawcą
gwarancji), nie wywiąże się z przyjętego
zobowiązania wobec beneficjenta gwarancji.
Gwarancja ubezpieczeniowa zabezpiecza określony
stosunek prawny (i wynikające z niego
zobowiązania), zawarty pomiędzy gwarantariuszem
(beneficjentem gwarancji) a zobowiązanym –
zleceniodawcą gwarancji.
75
Specyfika relacji stron w stosunkach
ekonomicznych i prawnych
związanych z wystawieniem i
działaniem gwarancji
zobowiązany, dłużnik, zleceniodawca gwarancji, wnioskodawca,
(np. przystępujący do przetargu, zaliczkobiorca, wykonawca itd.) –
podmiot, który ma wykonać zobowiązanie na rzecz beneficjenta
gwarancji i ma obowiązek przedstawić zabezpieczenie wykonania tego
zobowiązania to ten właśnie ten podmiot jako przyszły gwarantariusz
(zleceniodawca wystawienia gwarancji) zwraca się do gwaranta o
wystawienie gwarancji na rzecz wierzyciela (beneficjenta gwarancji);
beneficjent, gwarantariusz, wierzyciel, (organizator przetargu,
zaliczkodawca, zleceniodawca kontraktu itd. ) – podmiot, który oczekuje
wykonania zobowiązania przez dłużnika; podmiot ten po przyjęciu
gwarancji wystawionej przez gwaranta stanie się beneficjentem
gwarancji, gwarantariuszem inaczej uprawnionym z gwarancji;
gwarant, podmiot, który na podstawie zlecenia dłużnika czyli
zleceniodawcy gwarancji wystawia gwarancję na rzecz wierzyciela i
zaciąga z tego tytułu własne zobowiązanie zabezpieczające interes
wierzyciela.
76
Specyfika relacji stron w stosunkach
ekonomicznych i prawnych
związanych z wystawieniem i
działaniem gwarancji
Dłużnik dokonał lub ma zamiar dokonać czynności
prawnej (z której wynikają zobowiązania natury
ekonomicznej , rzeczowe bądź wyłącznie finansowe)
z gwarantariuszem (wierzycielem, beneficjentem
gwarancji);
Między dłużnikiem ( zobowiązanym), a wierzycielem
zachodzi stosunek prawny podstawowy;
Gwarancja stwarza stosunek prawny między
gwarantem- ubezpieczycielem a gwarantariuszem;
Między dłużnikiem a ubezpieczycielem zachodzi
stosunek prawny w postaci umowy -zlecenia
udzielenia gwarancji;
77
Specyfika relacji stron w
stosunkach ekonomicznych i
prawnych związanych z
wystawieniem i działaniem
gwarancji
Występują tu trzy relacje prawno-ekonomiczne:
1.Między gwarantariuszem (beneficjentem
gwarancji) a zobowiązanym np. poprzez
zawarty kontrakt;
2.Między zobowiązanym jako zleceniodawcą
wystawienia gwarancji a ubezpieczycielem
(albo bankiem);
3.Między ubezpieczycielem (gwarantem) a
beneficjentem (gwarantariuszem) na mocy
wystawionej i przyjętej gwarancji
78
79
Przedmiotem
gwarancji jest
:
Wywiązanie się zobowiązanego w
określonym czasie z zobowiązań
umownych ( w tym przykładowo
kontraktowych) względem beneficjenta,
który zlecił zobowiązanemu
(zleceniodawcy wystawienia gwarancji)
wykonanie umowy np. kontraktu.
80
Gwarancja jest przykładem
produktu w którym dominuje
jednostkowa ocena ryzyka, chyba
że jest to linia gwarancji
handlowych, bądź linia gwarancji
celnych etc. ale wtedy też jest
ocena ryzyka i limit ryzyka czyli
max. kwota łączna
Specyfika umowy o
wystawienie gwarancji
Określone są relacje między ubezpieczycielem a
beneficjentem gwarancji (charakter zobowiązania i
określenie sytuacji w której może wystapić wypłata
sumy gwarancyjnej
.
Zwykle ubezpieczyciele mają przygotowane wzory
tekstów gwarancji. Istnieje również możliwość
przedstawienie własnego wzoru gwarancji lub
negocjowania poszczególnych zapisów. Ubezpieczyciel
dokonuje oceny treści proponowanej gwarancji.
Podpisanie umowy poprzedzone jest zwykle
negocjacjami warunków handlowych, a szczególnie
wysokości prowizji za gwarancję. Tekst gwarancji jest
zwykle załącznikiem do umowy zlecenia wystawienia
gwarancji
.
81
Cena gwarancji >
prowizja
• Przy umowie zlecenia wystawienia gwarancji wielkość
prowizji jest określana w pewnej relacji do
sumy
gwarancyjnej, oceny ryzyka kontraktu, oceny ryzyka ze
strony gwarantariusza i oceny ryzyka ze strony
zleceniodawcy wystawienia gwarancji.
• Rozpoczęcie ochrony finansowej następuje z chwilą
wystawienia/wydania gwarancji
,
• Wydanie gwarancji oraz wejście w życie zapisów
umowy zlecenie wystawienia gwarancji może nastąpić
dopiero po opłaceniu prowizji przez wnioskodawcę.
• Niekiedy stosuje się (nielubiana przez ZU i banki)
praktykę rozkładania w czasie cząstkowych płatności
prowizji. Zazwyczaj powoduje to podwyższenie kwoty
prowizji.
82
Wysokość prowizji
gwarancyjnej
zależy od:
• Rodzaju gwarancji,
• Sytuacji finansowej zobowiązanego i oceny
rzetelności kupieckiej/kontraktowej,
• Okresu trwania gwarancji,
• Formy zabezpieczenia gwarancji,
• Wysokości sumy gwarancyjnej,
• Sytuacji finansowej gwarantariusza i oceny
jego rzetelności kupieckiej/kontraktowej
• Specyfiki ryzyka kontraktu etc.
83
Przykładowe etapy procedury
związanej z udzielaniem
gwarancji:
1/ Złożenie wniosku o wydanie gwarancji zawierającego dane
na temat rodzaju gwarancji, sposobu udzielenia ochrony,
sumy gwarancji, okresu obowiązywania gwarancji , załączenie
wymaganych dokumentów ,
2/ ocena ryzyka przez ZU (przedmiotu gwarancji i tekstu
gwarancji),
3/ podjęcie decyzji co do przyjęcia lub odrzucenia ryzyka oraz
pod jakimi warunkami (np. ew. zmian w zapisach tekstu
gwarancji)
4/ określenie wysokości prowizji („składki”) za wydanie
gwarancji,
5/ podpisanie umowy zlecenia wystawienia gwarancji,
6/ opłacenie prowizji,
7/ wydanie gwarancji,
8/ przekazanie tekstu (blankietu) gwarancji gwarantariuszowi
84
Przykładowe rodzaje
dokumentów standardowo
załączanych do wniosku o
zawarcie umowy zlecenia
wystawienia gwarancji
• dokumenty rejestrowe (np. umowa spółki, odpis z rejestru
handlowego lub wpis do ewidencji działalności gospodarczej) ,
• dokumenty finansowe (sprawozdania finansowe z ostatnich lat
wraz z bieżącą informacją finansową) ,
• opinie (np. opinia Urzędu Skarbowego, banku , ZUS),
• materiały poświadczające dotychczasowe doświadczenie w
realizacji podobnych kontraktów , np. referencje, zestawienie
podobnych umów realizowanych w przeszłości lub realizowanych
obecnie,
• kontrakt ,na mocy którego wymagana jest gwarancja,
• dokumenty dotyczące roszczeń zwrotnych gwaranta np.
oświadczenie o poddaniu się egzekucji etc.
85
Przykładowe elementy
procesu oceny ryzyka
umowy o wystawienie
gwarancji
Zakład ubezpieczeń ocenia:
a) zobowiązanie zabezpieczone gwarancją
b) osobę wnioskującą o wydanie gwarancji:
zdolność do wykonania kontraktu i historię wnioskodawcy;
sytuację ekonomiczno – finansową zobowiązanego,
sprawozdania finansowe (analiza pionowa i pozioma,
analiza wskaźnikowa, analiza porównawcza),
c) tekst gwarancji,
d) okres obowiązywania i wysokość sumy gwarancyjnej,
e) zabezpieczenie roszczeń.
Zakład ubezpieczeń ocenia również przyszłego
gwarantariusza. Dlaczego
?
86
Typowe rodzaje zabezpieczeń
przyjmowanych przez
ubezpieczyciela od
zobowiązanego
Zabezpieczenia
rzeczowe
• przewłaszczenie na
zabezpieczenie ,
• zastaw zwykły na rzeczach,
• zastaw zwykły na prawach,
• zastaw rejestrowy ,
• hipoteka ,
• kaucja ,
• blokada środków pieniężnych
.
Zabezpieczenia osobiste
• weksel ,
• poręczenie cywilne,
• poręczenie wekslowe,
• przelew wierzytelności
(cesja) ,
• przejęcie długu,
• przystąpienie do długu,
• zobowiązanie do przeniesienia
własności nieruchomości ,
• dobrowolne poddanie się
egzekucji .
87
Ze względu na charakter
zobowiązania gwaranta
wyróżnia się:
Gwarancje warunkowe, określające, jakie
warunki muszą byś spełnione, aby gwarant wypłacił
kwotę gwarancji np. niewykonanie zobowiązania
potwierdzone przez eksperta lub wyrok sądowy.
Gwarancje bezwarunkowe , inaczej płatne na
pierwsze żądanie- gwarant zobowiązany jest
wypłacić określoną w gwarancji kwotę po
otrzymaniu od beneficjenta gwarancji wezwania do
zapłaty.
W obu przypadkach ubezpieczyciel ma prawo do
regresu wypłaconej kwoty z gwarancji
88
Gwarancja
warunkowa
Warunkowa
,
w przypadku niewywiązywania się
zobowiązanego , z wykonania kontraktu, ( lub
świadczeń czy płatności) na rzecz beneficjenta,
ubezpieczyciel weryfikuje zasadność zgłoszonego
przez beneficjenta roszczenia,
Zakład ubezpieczeń niejednokrotnie występuje w
roli osoby trzeciej- rozstrzygającej, współpracując
z ekspertami zewnętrznymi, weryfikującej
zasadność roszczeń beneficjenta względem
zleceniodawcy gwarancji (przed wypłaceniem
części lub całości kwoty gwarancyjnej).
Inne Strony Trzecie np. rzeczoznawcy, instytucje
arbitrażowe, etc.
89
Gwarancja
bezwarunkowa
• W okresie jej obowiązywania beneficjent może
w dowolnym czasie i bez podania szerszego
uzasadnienia zażądać od ubezpieczyciela
wypłaty sumy wynikającej z gwarancji,
• Także w przypadku tej gwarancji ubezpieczyciel
może np. osłaniać zleceniodawcę
(zobowiązanego) przed nieuzasadnionymi
zarzutami beneficjenta, może wejść w spór
sądowy z beneficjentem etc
.
• Zazwyczaj cena (prowizja) za gwarancję
bezwarunkową jest wyższa niż za gwarancję
warunkową
.
Dlaczego?
90
Gwarancje ubezpieczeniowe a
gwarancje bankowe (raz
jeszcze)
• Gwarancje bankowe i ubezpieczeniowe sa
zewnętrznie bardzo podobne.
• Różnice dotyczą sposobu podejścia do ryzyk
w procesie oceny ryzyka (proces
ubezpieczeniowego underwritingu)
• W Polsce i w wielu innych krajach banki i
ubezpieczyciele konkurują ze sobą > w PL
lepszym rozwiązaniem dla firm jest zazwyczaj
korzystanie z gwarancji ubezpieczeniowych.
Dlaczego?
91
Dla kogo są przeznaczone
gwarancje ubezpieczeniowe?
• dla podmiotów gospodarczych
składających oferty w związku z
ogłaszanymi przetargami
• dla wykonawców realizowanych
kontraktów
• dla podmiotów gospodarczych
prowadzących obrót towarowy z zagranicą
• dla firm handlowych
• dla innych podmiotów gospodarczych.
Jakich?
92
Korzyści z gwarancji
dla zleceniodawcy
gwarancji
• Transfer ryzyka finansowego w działalności
gospodarczej na ubezpieczyciela,
• Dodatkowe usługi , dostarczanie informacji
o standingu finansowym kontrahentów,
• Zwiększenie wiarygodności podmiotu
posiadającego gwarancję.
• Kompleksowa profesjonalna obsługa
prawna
• Substytucja kapitału pieniężnego .
Dlaczego?
93
94
Wartość składki/prowizji
gwarancji ubezpieczeniowych
l. 1994-2009
Udział składki z gwarancji
w Dziale II
Tabela - Udział gwarancji ubezpieczeniowych i ubezpieczeń kredytu w składce
brutto
działu II (w %) i porównanie z dynamiką PKB
[Źródło danych: KNF, PIU]
Lata
Ubezpieczenie kredytu
Gwarancje ubezpieczeniowe
Razem
Dynamika PKB
•
(rok do roku (w proc.)
1994 0,16 0,27 0,43 105,3
1995 0,39 1,21 1,6 107,0
1996 0,28 1,48 1,76 106,2
1997 0,30 1,16 1,46 107,1
1998 0,31 1,24 1,55 105,0
1999 0,47 1,18 1,65 104,5
2000 0,76 1,19 1,95 104,3
2001 1,01 1,04 2,05 101,2
2002 1,26 0,88 2,14 101,4
2003 1,51 0,83 2,34 103,9
2004 1,79 0,83 2,62 105,3
2005 2,03 0,89 2,92 103,6
2006 2,77 0,94 3,71 106,2
2007 3,19 1,05 4,24 106,8
2008 2,48 1,08 3,56 105,1
2009 2,23 1,34 3,57 101,7
2010 2,08 1,43 3,51 103,7
Wartość przypisu składki z
gwarancji ubezpieczeniowych i jej
dynamika
Wartość i dynamika składki brutto z tytułu gwarancji
ubezpieczeniowych w latach 1994–2010 według danych KNF
i PIU
Lata
Wartość składki brutto z tytułu gwarancji
Dynamika rok do roku (w
%)
ubezpieczeniowych (w tys. zł)
1994
7 659
–
1995
45 124
589,16
1996
79 312
175,76
1997
96 118
121,19
1998
125 651
130,73
1999
135 957
108,20
2000
148 782
109,43
2001
136 476
91,73
2002
114 537
83,92
2003
112 704
98,40
2004
120 603
107,01
2005
136 116
112,86
2006
150 245
110,38
2007
187 017
137,40
2008
214 973
114,95
2009
277 301
129,40
2010
317 968
114,67
Składka z gwarancji
ubezpieczeniowych a PKB
Wartość składki brutto z tytułu gwarancji
ubezpieczeniowych a PKB w latach 1994–2010 wg. KNF i
PIU
Lata
Wartość składki brutto z tytułu
PKB Polski
Udział
składki z gwarancji
gwarancji ubezpieczeniowych
ceny bieżące mld zł
w PKB (w
promilach)
(w mln zł)
1994
7,659
246 372
0,031
1995
45,124
337 222
0,134
1996
79,312
422 436
0,188
1997
96,118
515 353
0,187
1998
125,651
600 902
0,209
1999
135,957
655 688
0,207
2000
148,782
744 378
0,200
2001
136,476
779 564
0,175
2002
114,537
808 578
0,142
2003
112,704
843 156
0,134
2004
120,603
924 538
0,130
2005
136,116
983 302
0,138
2006
150,245
1 060 031
0,142
2007
187,017
1 176 737
0,159
2008
214,973
1 275 432
0,169
2009
277,301
1 343 657
0,206
2010
317,968
1 415 385
0,225
Jakie są podstawowe rodzaje
gwarancji ubezpieczeniowych?
• Gwarancje kontraktowe 1
przetargowe (wadialne)
zwrotu zaliczki
dobrego wykonania kontraktu
terminowego usunięcia wad i
usterek
Gwarancje kontraktowe 2
zapłaty należności kontraktowych
98
Jakie są podstawowe rodzaje
gwarancji ubezpieczeniowych?
• Gwarancje kontraktowe dla instytucji
finansowych
• Gwarancje kontraktowe
zabezpieczające zobowiązania wobec
Agencji Rynku Rolnego, ARiMR etc.
• gwarancje zabezpieczające
finansowanie inwestycji i
przedsięwzięć z funduszy
strukturalnych Unii Europejskiej.
99
Jakie są podstawowe rodzaje
gwarancji ubezpieczeniowych?
• Gwarancje zapłaty długu celnego
i zobowiązań podatkowych
zwrotu akcyzy (składane w ramach
procedury zawieszenia poboru
akcyzy od wyrobów
zharmonizowanych tj. paliw
silnikowych, olejów opałowych, gazu,
napojów alkoholowych, wyrobów
tytoniowych)
100
Jakie są podstawowe rodzaje
gwarancji ubezpieczeniowych?
Gwarancje ubezpieczeniowe zapłaty
czynszu,
Gwarancje ubezpieczeniowe zapłaty
podatku VAT,
Gwarancje koncesyjne
Gwarancje zapłaty handlowych
wierzytelności pieniężnych (tzw.
gwarancje handlowe)
Inne rodzaje gwarancji
101
Jakie są zalety wybranych
rodzajów gwarancji
ubezpieczeniowych?
Pozwalają na szybszy i bezpieczniejszy
rozwój przedsiębiorstwa:
1.
ograniczają bowiem konieczność
angażowania własnych środków finansowych
np. w formie wpłacania wadium, blokowania
środków na rachunkach bankowych,
utrzymywania wysokiej bieżącej płynności na
rachunkach bieżących etc.
2.ograniczają zakres stosowania innych
zabezpieczeń zobowiązań
3.zmniejszają ryzyko bezzasadnych roszczeń z
tytułu realizacji kontraktów etc.
102
Jakie są zalety wybranych
rodzajów gwarancji
ubezpieczeniowych?
Gwarancje kontraktowe
- pozwalają na uczestnictwo w wielu
przetargach
-
zwiększają wiarygodność
wykonawcy kontraktu jako solidnego
partnera w interesach
-
pozwalają na szybszy rozwój firmy
ograniczając konieczność zamrażania
własnych środków finansowych
103
Jakie są zalety wybranych
rodzajów gwarancji
ubezpieczeniowych?
Gwarancje zapłaty długu celnego
-są zabezpieczeniem majątkowym
przyjmowanym przez wszystkie Urzędy
Celne w danym kraju
-
są gwarancjami obrotowymi
pozwalającymi na wielokrotne odprawy w
ramach odnawialnej sumy gwarancyjnej
-
pozwalają na sprawne załatwianie
formalności celnych
104
Czego oczekują Ubezpieczyciele
od przedsiębiorstw starających
się o wystawienie gwarancji?
• Powinny spełniać wymagania
stawiane przez ubezpieczyciela
czyli przede wszystkim muszą
wykazać się:
dobrą kondycją finansową;
rzetelnością kupiecką i dobrą
historia kredytową oraz podatkową.
105
Czego oczekują
Ubezpieczyciele od
przedsiębiorstw starających
się o wystawienie gwarancji?
• Dla firm, które wykazują się dużą
aktywnością na rynku inwestycyjnym b.
dobrym rozwiązaniem może być podpisanie
umowy z ubezpieczycielem, w ramach której
przyznawany jest limit, do wysokości
którego wystawiane są gwarancje
określonego rodzaju.
W ten sposób nie muszą składać wszystkich
wymaganych dokumentów za każdym razem, kiedy
ubiegają się o gwarancję oraz skracają czas
oczekiwania na wystawienie kolejnej gwarancji.
106
Podstawowe elementy procedury
przygotowania i wystawiania
gwarancji raz jeszcze
1. złożenie wypełnionego wniosku i zestawu
dokumentów określających prawne podstawy
prowadzenia działalności gospodarczej przez
wykonawcę, kondycję finansową,
doświadczenie w realizacji kontraktów,
2. formalno-prawna ocena wniosku,
3. formalno-prawna ocena tekstu gwarancji,
4. ocena ryzyka w procesie underwritingu
decyzja o akceptacja ryzyka i akceptacji
tekstu gwarancji,
107
Podstawowe elementy procedury
przygotowania i wystawiania
gwarancji raz jeszcze
5. określenie zabezpieczeń
prawnych, wysokości składki i
innych warunków umowy,
6. podpisanie umowy o gwarancję
oraz innych umów dodatkowych,
7. opłacenie składki,
8. wydanie gwarancji.
108
Specyfika oceny ryzyka przez
Ubezpieczyciela raz jeszcze
• Decyzja o udzieleniu gwarancji uzależniona jest
od pozytywnej oceny zdolności wykonania
zobowiązania objętego gwarancją na rzecz
zazwyczaj beneficjenta gwarancji
.
• Przy ubezpieczeniu typu UKK oceniamy ryzyko
niewykonania zobowiązania na rzecz podmiotu
Ubezpieczającego przez podmiot trzeci
.
• Natomiast przy gwarancji standardowo oceniamy
ryzyko niewykonania zobowiązania przez
Zlceniodawcę wystawienia gwarancji na rzecz
podmiotu trzeciego tj. Gwarantariusza
.
109
Specyfika oceny ryzyka przez
Ubezpieczyciela raz jeszcze
• Ocenie podlegają między innymi
następujące obszary:
• analiza zobowiązania
zabezpieczanego gwarancją,
• analiza sytuacji ekonomiczno-
finansowej zobowiązanego,
• analiza tekstu gwarancji i jej okresu
obowiązywania.
110
Specyfika oceny ryzyka przez
Ubezpieczyciela raz jeszcze
• Analiza zachowania podmiotu będącego
przyszłym beneficjentem gwarancji w zakresie
jego sposobu postępowania względem
podmiotów mających wobec niego podobne
zobowiązania.
• Dlaczego ? > m.in. dlatego, że zazwyczaj
gwarancja jest zobowiązaniem
bezwarunkowym Gwaranta czyli ZU tj. zakładu
ubezpieczeń do natychmiastowej wypłaty
kwoty gwarancyjnej na rzecz Beneficjenta
gwarancji etc.
111
Jaki jest koszt uzyskania gwarancji
ubezpieczeniowej?
Podsumowanie
Składka ustalana jest indywidualnie po
ocenie ekonomicznej Wnioskodawcy
oraz zdolności wykonawcy do realizacji
oferty lub kontraktu
Składka jest uzależniona od sumy
gwarancyjnej oraz okresu ważności
gwarancji
Składka jest uzależniona od ryzyka
związanego z rodzajem gwarancji
112
W jaki sposób można uzyskać
gwarancję ubezpieczeniową?
Podsumowanie
złożenie wypełnionego wniosku wraz z
wymaganymi załącznikami
przedłożenie podpisanego kontraktu,
który ma być zabezpieczony gwarancją
w niektórych przypadkach
przedstawienie zabezpieczenia
gwarancji
Dlaczego ?
113
Co jeszcze o
ubezpieczeniach
finansowych?
Ubezpieczenie kredytu kupieckiego
i gwarancje ubezpieczeniowe nie
kończą tematyki ubezpieczeń
finansowych
Po krótkiej przerwie > jeszcze
krótszy przegląd innych produktów
ub. finansowych
I na koniec > Podsumowanie
114
Ubezpieczenie kredytu bankowego
(dla osób fizycznych)
Ubezpieczenie kredytu bankowego
(dla osób fizycznych)
, w tym:
>
ubezpieczenie kredytu hipotecznego
(w
okresie do ustanowienia hipoteki,
brakującego wkładu własnego, etc.)
>
ubezpieczenie należności z tytułu kart
kredytowych (ryzyko kredytowe)
> ubezpieczenie należności z kart
kredytowych z tytułu nieuprawnionego
użycia kart (ryzyko fałszerstwa dokumentów i
samej karty, skimmingu, kradzieży, etc.)
115
Ubezpieczenie kredytu
Ubezpieczenie kredytu
bankowego
(dla MMŚP),
w
tym:
> ubezpieczenie kredytu
inwestycyjnego
> ubezpieczenie należności z
tytułu
kredytu w
rachunku bieżącym etc.
116
Ubezpieczenie kredytu
• Ubezpieczenie kredytu
(w tym należności z
kart kredytowych)
na wypadek ryzyka
niezawinionej utraty pracy (ILOE)
> jako
samodzielny produkt lub w pakiecie z innymi
ubezpieczeniami w zakresie ryzyka utraty
zdolności do pracy (ub. inwalidztwa), ryzyka
czasowej niezdolności do pracy (ub. chorobowe)
i w zakresie ryzyka zgonu w powodu
nieszczęśliwego wypadku etc. {ILOE
indywidualne i ILOE grupowe + procedury
specjalnej akceptacji ze strony ubezpieczyciela
}
117
Inne rodzaje ubezpieczeń
należności
Ubezpieczenie należności
factoringowych
Ubezpieczenie należności pieniężnych
z tytułu spłat rat leasingowych
Ubezpieczenie należności czynszowych
Ubezpieczenia innych rodzajów
należności
118
Inne ubezpieczenia zaliczane
zwyczajowo do UF albo których
ryzyko często jest badanie
przez piony ubezp.
finansowych
Ubezpieczenie D&O
Ubezpieczenie BBB
119
Charakterystyka ubezpieczeń
finansowych (sensu stricte)
Pojęcie i istota
Dotyczą ochrony strat wywołanych u różnych wierzycieli z powodu
niedotrzymania określonych w umowie należności, czyli wierzytelności.
Ubezpieczenie wierzytelności pieniężnych
Wierzyciel Dłużnik
Bank Kredytobiorca
Dostawca
Odbiorca
Eksporter
Importer
Leasingodawca
Leasingobiorca
FactorFactorant
Sklep sprzedający na raty
Konsument kupujący na raty
120
Cechy odróżniające ubezpieczenia
finansowe np. ubezpieczenia
wierzytelności pieniężnych, od
ubezpieczeń pozostałych
W mniejszym (co nie oznacza, że w niewielkim)
zakresie podlegają prawu wielkich liczb,
dlatego metody oceny ryzyka w
ubezpieczeniach finansowych opierają się na:
1.analizie indywidualnych przypadków (duże
ryzyka) bądź
2.analizie specyfiki grup w branżach i
subbranżach (średnie ryzyka) bądź
3.specyfika ogólna branży i grup podmiotów oraz
scoring/ocena punktowa i weryfkacja
wyrywkowa w trakcie i jednostkowa ex post tj.
po szkodzie (małe ryzyka)
121
Cechy odróżniające ubezpieczenia
finansowe np. ubezpieczenia
wierzytelności pieniężnych, od
ubezpieczeń pozostałych
Zazwyczaj nie są to ubezpieczenia
standardowe. Każda umowa z klientem może
mieć charakter specyficzny, dopasowany do
profilu klienta i często podlega negocjacji
(wyjątek to pewien ramowy standard umów w
odniesieniu do mniejszych umów np. dla MSP)
W zasadzie nie są taryfikowane składki
ubezpieczeniowe, to znaczy że są ustalane
indywidualnie w zależności od rodzaju
ubezpieczanej transakcji
122
Cechy odróżniające ub. fin. np.
ubezpieczenia wierzytelności
pieniężnych, od ubezpieczeń
pozostałych cd.
Źródła ryzyka tkwią bardziej w
procesach ekonomicznych lub/i
politycznych niż w losowych
Silny związek z sektorem bankowym,
np. co do metod oceny ryzyka, a także
przyjmowania prawnych zabezpieczeń
typu weksel, hipoteka jak również
stosowana jest (tak jak w banku)
windykacja wypłaconych należności itd..
123
Cechy odróżniające ub. fin. np.
ubezpieczenia wierzytelności
pieniężnych, od ubezpieczeń
pozostałych cd.
Każda umowa ubezpieczeniowa poprzedzona
jest szczegółową analizą kondycji ekonomiczno-
finansowych dłużnika lub grup(segmentów)
bądź przyjmuje się warunki standardowe
graniczne np. przy limitach automatycznych w
UKK
Zawieranie takich umów wymaga wysokich
kompetencji kadr ubezpieczeniowych. Decyzje o
zawieraniu takich umów podejmowane są
zazwyczaj na szczeblu centrali
Monitorowanie ryzyka w czasie trwania umowy
124
Cechy odróżniające ub. fin. np.
ubezpieczenia wierzytelności
pieniężnych, od ubezpieczeń
pozostałych cd.
Łączenie funkcji ubezpieczeniowej z
funkcją doradczą
Znacząca rola bieżącej współpracy z
Klientem (stroną umowy w UKK bądź
zleceniodawcą gwarancji)
Szczególne znaczenie określania
limitów ryzyka i zarządzania ryzykiem
umów UKK i gwarancji.
Specyfika zarządzania ryzykiem
gwarancji ubezpieczeniowych
125
Funkcje ubezpieczeń
finansowych
1.funkcja prewencyjna
– polega
na weryfikacji i selekcji dłużników
oraz partnerów gospodarczych;
2.funkcja transferu ryzyka
3.funkcja kompensacyjna
–
ubezpieczenia te pokrywają
ewentualne finansowe straty u
wierzycieli
126
Funkcje
ubezpieczeń
finansowych
4.
funkcja stymulacyjna
– poprzez
przejmowanie ryzyka > ubezpieczenia te
mogą stanowić bodziec do rozwoju
niektórych dziedzin gospodarki, np.
ubezpieczenia transakcji eksportowych-
rozwój eksportu
5.
funkcja informacyjno-windykacyjna
– firmy ubezpieczeniowe dostarczają
pewnych informacji wierzycielom oraz
współpracują przy windykacji należności
127
Co należy wymagać od dobrych
ubezpieczycieli w zakresie ubezpieczeń
finansowych i gwarancji
ubezpieczeniowych?
• Zróżnicowanie podejścia do
poszczególnych grup klientów (różne
oferty, różne produkty, pakiety etc.) i
możliwość procedury specjalnej akceptacji
w sytuacjach nietypowych klienta
• Dostosowanie warunków ubezpieczenia
do potrzeb klienta (OWU czy/i umowa
grupowa plus do OWU i UG procedura
specjalnej akceptacji, jej warunki i czas
jej trwania)
128
Co należy wymagać od dobrych
ubezpieczycieli w zakresie ubezpieczeń
finansowych i gwarancji
ubezpieczeniowych?
• rzetelność i wiarygodność (w procesie zarówno zawierania
umów czyli precyzja określania/ definiowania :
zasad ochrony ubezpieczeniowej,
zasad specjalnej akceptacji,
kryteriów wypadku ubezpieczeniowego,
zasad określania rozmiaru szkody,
zasad zgłaszania szkody (np. wymagana dokumentacja),
zasad likwidacji szkody i
zasad wypłacania odszkodowania bądź wypłaty kwot
gwarancyjnych, a przy niektórych gwarancjach uprzednio
określonych zasad postępowania przy tzw. regresach czyli
dochodzeniu roszczeń np. wobec zobowiązanego do zapłaty
należności odbiorcy przy UWP (UKK) lub wobec
zleceniodawcy gwarancji przy regresie po wypłacie sumy
gwarancyjnej
129
Co należy wymagać od dobrych
ubezpieczycieli w zakresie ubezpieczeń
finansowych i gwarancji
ubezpieczeniowych?
• profesjonalizmu (np. od kiedy dany produkt
jest oferowany, jakie są rekomendacje i
opinie, jakie jest doświadczenie zawodowe
personelu ZU etc.)
• sposób oferowania, zasady akceptacji
ryzyka i sposób zawierania umów przez
Ubezpieczyciela (ważna jest struktura
organizacyjna pionu ubezpieczeń
finansowych np. czy terenowa czy ściśle
scentralizowana) itd..
130
DZIĘKUJĘ za UWAGĘ
DZIĘKUJĘ za UWAGĘ
ŻYCZĘ PAŃSTWU MILSZEJ WIECZORNEJ
ŻYCZĘ PAŃSTWU MILSZEJ WIECZORNEJ
CZĘŚCI NIEDZIELI i DOBREGO NASTĘPNEGO
CZĘŚCI NIEDZIELI i DOBREGO NASTĘPNEGO
CAŁEGO WEEKENDU czyli już świątecznych dni,
CAŁEGO WEEKENDU czyli już świątecznych dni,
a także słonecznego majowego weekendu
a także słonecznego majowego weekendu
Dr Zbigniew R. Wierzbicki
Dr Zbigniew R. Wierzbicki
Mój adres mail’owy jest do Państwa
dyspozycji:
131
