Rola informacji finansowej
w zarządzaniu przedsiębiorstwem
-sprawozdanie finansowe jako źródło
informacji
Rola informacji finansowej
w zarządzaniu przedsiębiorstwem
-sprawozdanie finansowe jako źródło
informacji
Bartosz Banduła
Informacje wstępne
• Sprawozdanie finansowej jako źródło
informacji o sytuacji ekonomiczno-
finansowej;
• ocena sytuacji majątkowej i
kapitałowej;
• ocena efektów działania;
Bartosz Banduła
• Zarządzanie finansami to nie „surowe
dane” wynikające z księgowości:
– Zarządzanie finansami to proces
przejścia od danych do informacji,
gdzie narzędziem jest analiza
finansowa, a źródłem danych
sprawozdanie finansowe generowane
przez system rachunkowości;
– Sprawozdanie finansowe to swoisty
„produkt rachunkowości”
Bartosz Banduła
• Każda jednostka gospodarcza też
przedsiębiorstwo wykorzystujące system
rachunkowości, którego efektem jest
sprawozdanie finansowe;
• Każde przedsiębiorstwo, wykorzystuje
analizę finansową dla oceny
efektywności gospodarowania zasobami;
Bartosz Banduła
Cele działalności współczesnego
przedsiębiorstwa
• Maksymalizacja korzyści
interesaruszy
• Osiąganie dodatniego wyniku
finansowego, maksymalizacja
wartości dla właścicieli.
Bartosz Banduła
Przeznaczenie wypracowanego zysku
przez przedsiębiorstwo
• Główne kierunki:
– Samofinansowanie rozwoju
– Dywidendy/wypłaty z zysku
Bartosz Banduła
Aby skutecznie zarządzać
przedsiębiorstwem,
należy pozyskać dane
będące podstawą analizy
sytuacji ekonomiczno-
finansowej w ujęciu retro-
i prospektywnym;
źródłem tej informacji jest
sprawozdanie finansowe,
którego elementami są:
• Bilans
• Rachunek zysków i strat
• Zestawienie zmian w
kapitale (funduszu)
własnym
• Rachunek przepływów
pieniężnych
• Informacja dodatkowa
Bartosz Banduła
Sprawozdanie
finansowe
Bilans
Rachunek zysków i
strat
Informacja
dodatkowa
Wprowadzenie do
sprawozdania
finansowego
Dodatkowe
informacje i
objaśnienia
Zestawienie zmian w
kapitale (funduszu)
własnym
Rachunek przepływów
pieniężnych
Sprawozdanie z działalności
jednostki (uzupełnienie
sprawozdania finansowego)
* Źródło: Opracowanie własne na
podstawie ustawy z dnia 29 września
1994r. o rachunkowości, t. jedn. Dz.
U. 2002 nr 76 poz. 694 ze zm.,
załącznik 1.
Bartosz Banduła
Bilans – statyczny rachunek majątku i
kapitału
• jest historycznie najstarszym
elementem sprawozdania
finansowego
• bilans stanowi fotografię zasobów
jednostki i źródeł ich pochodzenia na
określony moment czasowy
Bartosz Banduła
Bilans cd.
• bilans można zdefiniować jako
„usystematyzowane, syntetyczne,
sporządzone na określony moment (dzień
bilansowy) zestawienie wartości składników
majątku (aktywów) oraz źródeł ich
finansowania (pasywów)”; przedstawia on
sytuację majątkowo-kapitałową jednostki na
określony moment
Bartosz Banduła
O wartości poznawczej bilansu decydują jego
cechy jakościowe, takie jak:
• Zupełność
• Rzetelność
• Sprawdzalność
• Ciągłość formalna i merytoryczna
• Przejrzystość
Bartosz Banduła
Zupełność bilansu
• Jest wyrazem tego, iż zaprezentowane w
bilansie składniki aktywów oraz pasywów i
ich wartości są ukształtowane pod wpływem
wszystkich zdarzeń gospodarczych, które
wystąpiły w danym okresie, a także tych,
które wystąpiły po dniu bilansowym, jeżeli
miały wpływ na sytuację jednostki
Bartosz Banduła
Rzetelność bilansu
• Rzetelność bilansu oznacza, iż
wszystkie informacje na temat
aktywów i pasywów są zgodne ze
stanem faktycznym
Bartosz Banduła
Sprawdzalność bilansu
• Sprawdzalność bilansu oznacza, iż
dane w nim zaprezentowane mogą
być porównywalne z danymi z
dokumentacji źródłowej (księgi
rachunkowe i dokumentacja
księgowa)
Bartosz Banduła
Ciągłość
• Ciągłość formalna polega na zachowaniu
tej samej formy bilansu na kolejne
momenty bilansowe
• Ciągłość merytoryczna oznacza stosowanie
tych samych (z roku na rok) metod wyceny
składników aktywów i pasywów oraz
ustalania wyniku finansowego
Bartosz Banduła
Przejrzystość
• Przejrzystość bilansu znajduje odzwierciedlenie w
jego treści: we właściwym układzie pozycji
bilansowych, ich grupowaniu według treści
ekonomicznej, w ujęciu ułatwiającym orientację w
sytuacji majątkowej i finansowej podmiotu
• Aby zachować przejrzystość bilansu pozycje
aktywów i pasywów grupuje się na podstawie ich
treści ekonomicznej; podstawą klasyfikacji pozycji
bilansu jest:
– Płynność dla aktywów
– Wymagalność dla pasywów
Bartosz Banduła
Uproszczony schemat bilansu
Aktywa
Pasywa
Aktywa trwałe
Kapitał własny
Aktywa obrotowe
Zobowiązania i
rezerwy na
zobowiązania
Aktywa razem
Pasywa razem
Bartosz Banduła
Aktywa trwałe
I. Wartości niematerialne i prawne
II. Rzeczowe aktywa trwałe
III. Należności długoterminowe
IV. Inwestycje długoterminowe
V. Długoterminowe rozliczenia międzyokresowe
Bartosz Banduła
Aktywa obrotowe
I.
Zapasy
II. Należności krótkoterminowe
III. Inwestycje krótkoterminowe
IV. Krótkoterminowe rozliczenia
międzyokresowe
Bartosz Banduła
Pasywa – kapitał własny
I.
Kapitał (fundusz) podstawowy
II.
Należne wpłaty na kapitał podstawowy (wielkość ujemna)
III.
Udziały (akcje) własne (wielkość ujemna)
IV.
Kapitał (fundusz) zapasowy
V.
Kapitał (fundusz) z aktualizacji wyceny
VI.
Pozostałe kapitały (fundusze) rezerwowe
VII.
Zysk (strata) z lat ubiegłych
VIII.
Zysk (strata) netto
IX.
Odpisy z zysku netto w ciągu roku obrotowego (wielkość
ujemna)
Bartosz Banduła
Pasywa – zobowiązania i rezerwy na
zobowiązania
• Rezerwy na zobowiązania
• Zobowiązania długoterminowe
• Zobowiązania krótkoterminowe
• Rozliczenia międzyokresowe
Bartosz Banduła
Rachunek zysków i strat
• Rachunek zysków i strat jest
obligatoryjnym elementem
sprawozdania finansowego
• Informuje o wielkości i strukturze
wyniku finansowego netto
Bartosz Banduła
Rachunek zysków i strat - budowa
• Dzięki swojej segmentowej budowie rachunek
zysków i strat pozwala ustalić pięć kategorii
cząstkowych kształtujących wynik finansowy
jednostki – należy je ustalić w drodze
statystycznej (obliczyć)
• Polskie prawo bilansowe przewiduje dwa warianty
RZiS: wariant kalkulacyjny i porównawczy – różnią
się one prezentacją kosztów w ramach
podstawowej działalności operacyjnej
Bartosz Banduła
Segmenty wynikowe w rachunku
zysków i strat
• Podstawowa działalność operacyjna
• Pozostała działalność operacyjna
• Działalność finansowa
• Wynik zdarzeń nadzwyczajnych
• Obowiązkowe obciążenia wyniku
finansowego
Bartosz Banduła
Zasady rachunkowości obowiązujące w tworzeniu
informacji o wyniku finansowym
• Zasada współmierności przychodów i
kosztów
• Zasada memoriałowa (podstawy
memoriałowej, memoriału)
• Zasada ostrożnej wyceny (ostrożności)
• Zasada istotności
Rachunek zysków i strat
Obszar badawczy
A
Przychody netto ze sprzedaży towarów,
usług
Ocena rezultatu
finansowego działalności
operacyjnej (podstawowej)
Analiza przychodów ze
sprzedaży danego okresu i
kosztów ich osiągnięcia
Kategorie wpływające na
wynik z działalności
operacyjnej
B
Koszty sprzedanych towarów, usług
C
Zysk (strata) brutto ze sprzedaży
D
Koszty sprzedaży
E
Koszty ogólnego zarządu
F
Zysk (strata) ze sprzedaży
G
Pozostałe przychody operacyjne
H
Pozostałe koszty operacyjne
I
Zysk (strata) z działalności operacyjnej
J
Przychody finansowe
Analiza działalności
finansowej przedsiębiorstwa
i rezultatu tej działalności
K
Koszty finansowe
L
Zysk (strata) z działalności gospodarczej
Analiza wyniku z
działalności gospodarczej
Wpływ zdarzeń
nadzwyczajnych na
kształtowanie wyniku
finansowego
przedsiębiorstwa
Kategorie kształtujące
wynik brutto
Wpływ obowiązkowych
obciążeń wyniku
finansowego na wynik netto
M
Wynik zdarzeń nadzwyczajnych
N
Zysk (strata) brutto
O
Podatek dochodowy
P
Pozostałe obowiązkowe obciążenia wyniku
finansowego
R
Zysk (strata) netto
Struktura kształtowania wyniku
finansowego według segmentów
Znacznie segmentu podstawowa
działalność operacyjna
• W rachunku zysków i strat są uwidocznione przychody
netto ze sprzedaży dóbr i usług, towarów i materiałów
dotyczące danego okresu (w myśl zasady współmierności
przychodów i kosztów, a także memoriału) oraz koszty ich
osiągnięcia, dzięki czemu można ocenić zyskowność
segmentu podstawowej działalności operacyjnej
• Retrospektywna informacja o rezultacie finansowym tego
segmentu jest istotna nie tylko z punktu widzenia oceny
dotychczasowych rezultatów działalności jednostki, lecz
jest również podstawą dla projektowania zyskowności dla
potrzeb oceny dochodowej przedsiębiorstwa (należy
wziąć pod uwagę zasadę kontynuacji działania).
Bartosz Banduła
• Dane zawarte w rachunku zysków i strat pozwalają
dokonać oceny rezultatu tzw. segmentu pozostała
działalność operacyjna, pośrednio związanego z
działalnością statutową przedsiębiorstwa, w wielu
przypadkach mającego duży wpływ na wynik netto
przedsiębiorstwa. Jednakże dla potrzeb prospektywnych
trudno jest przewidzieć wielkość przychodów i kosztów
w ramach pozostałej działalności operacyjnej, ponieważ
nie występuje ciągłość zdarzeń wpływających na
ukształtowanie tej kategorii wyniku finansowego.
Bartosz Banduła
Działalność finansowa
• Należy dokonać wnikliwej oceny przychodów finansowych i
kosztów finansowych, w szczególności gdy koszty te
znacząco przewyższają przychody, bowiem świadczy to o
korzystaniu z instrumentów finansowych obciążonych
kosztami. Interpretacja wyniku z działalności finansowej
wymaga wnikliwości i umiejętności powiązania z rezultatem
finansowym podstawowej działalności operacyjnej. Jeśli
korzystania z obcych źródeł finansowania (zaciąganie
kredytu, emisja obligacji, korzystanie z leasingu
finansowego) koszty finansowe znacząco przewyższają
przychody, ale segment podstawowej działalności będzie
generować znacząco wyższy zysk, tę sytuację należy ocenić
pozytywnie
Bartosz Banduła
Działalność finansowa cd.
• ujemny wynik z tej działalności powinien być
pokryty przez wynik z działalności statutowej
przedsiębiorstwa (podstawowej działalności
operacyjnej); prawidłowo wykorzystane
źródła finansowania powinny generować
relatywnie wyższy zysk z podstawowej
działalności operacyjnej (zysk ze sprzedaży)
niż w okresach wcześniejszych - efekt
dźwigni operacyjnej
Bartosz Banduła
Zdarzenia nadzwyczajne
• Chodzi w tym przypadku głównie o
zdarzenia losowe, w sensie
prospektywnym nie podlegają szacowaniu
• Ubezpieczenia majątku łagodzą straty
związane z przypadkami losowymi
(odszkodowania są zyskiem
nadzwyczajnym)
Bartosz Banduła
Obowiązkowe obciążenia wyniku
finansowego
• Jest to głównie podatek dochodowy od osób
prawnych (CIT) – może być on odraczany
• Z jednej strony jest to wielkość niezależna
od jednostki gospodarczej – obowiązująca
stopa procentowa (próg podatkowy), ale z
drugiej będzie zależeć od wielkości dochodu
(podstawa opodatkowania; kategoria ta nie
jest synonimem wyniku brutto)
Bartosz Banduła
Rachunek zysków i strat -
podsumowanie
• Badanie struktury kształtowania przychodów
danego okresu, kosztów ich osiągnięcia oraz
analiza wyników cząstkowych jest wstępnym
badaniem rachunku zysków i strat. Nie można
poprzestać na takiej ocenie wielkości i struktury
kształtowania wyniku, bowiem należy ukazać
korelację tego wyniku z kategoriami
ekonomicznymi, znaczącymi w kształtowaniu
rezultatu finansowego. Staje się to możliwe dzięki
zastosowaniu wskaźników rentowności.
Bartosz Banduła
Zestawienie zmian w kapitale
(funduszu) własnym)
• Konsekwencją tzw. koncepcji zarządzania
wartością przedsiębiorstwa (Value Based
Management – VBM) jest wprowadzenie
kolejnego elementu sprawozdania
finansowego, jakim jest zestawienie
zmian w kapitale (funduszu) własnym
Bartosz Banduła
„Kapitał własny”
• Wartość poznawcza kategorii „kapitał
własny” zyskała na znaczeniu wobec
konieczności ustalenia wartości aktywów
netto, stanowiących miernik wartości
przedsiębiorstwa dla właścicieli w ujęciu
majątkowym. Z uwagi na fakt, iż źródłem
finansowania aktywów netto jest kapitał
własny, nie jest obojętna zarówno wielkość,
jak i struktura tego kapitału.
Bartosz Banduła
• W zestawieniu zmian w kapitale (funduszu)
własnym strukturę własnych źródeł finansowania
ukazano dynamicznie – stan na początek okresu,
zwiększenia/zmniejszenia, stan na koniec okresu.
W ten sposób można dokonywać oceny skutków
podziału zysku (zarządzanie podziałem zysku).
Tezauryzacja zysku będzie powodować wzrost
kapitału zapasowego/rezerwowego, a nawet
kapitału podstawowego (ważne w przypadku
uczelni)
Bartosz Banduła
• W przypadku gdy jednostka
gospodarcza nie sporządza rachunku
przepływów pieniężnych, badanie
płynności finansowej opiera się na
danych wynikających z bilansu - ocena
płynności finansowej w ujęciu
statycznym.
Bartosz Banduła
Rachunek przepływów pieniężnych
• Dla zarządzania płynnością finansową
w dużych podmiotach stało się
konieczne wprowadzenie kolejnego
elementu sprawozdania finansowego –
rachunku przepływów pieniężnych
(zwanego często rachunkiem cash
flow) wykorzystującego zasadę kasową
Bartosz Banduła
Rachunek przepływów pieniężnych
• Płynność finansową ocenia się poprzez
ukazanie tytułów wpływów środków
pieniężnych oraz ich wydatków –
umożliwia to badanie płynności
finansowej w ujęciu dynamicznym
• Informacja o przepływach netto jest
podana w przekroju działalności
Bartosz Banduła
• Polskie prawo bilansowe przewiduje
dwie metody sporządzania rachunku
przepływów pieniężnych – metodę
bezpośrednią i metodę pośrednią
(wybór należy do kierownika
jednostki)
Bartosz Banduła
• Budowa rachunku przepływów
pieniężnych pozwala na badanie
płynności przedsiębiorstwa w przekroju
obszarów działalności, tj. działalności
operacyjnej, inwestycyjnej i finansowej.
Istotę rachunku przepływów pieniężnych
przedstawia poniższy rysunek
Bartosz Banduła
Przepływy pieniężne netto
z działalności operacyjnej
Przepływy pieniężne netto
z działalności inwestycyjnej
Przepływy pieniężne netto
z działalności finansowej
Środki pieniężne na początek
okresu
Przepływy pieniężne netto razem
Środki pieniężne na koniec
okresu
+/-
Bartosz Banduła
• Z punktu widzenia zarządzania płynnością finansową
znacząca jest informacja o przepływach pieniężnych
netto z działalności operacyjnej, gdyż od niej wymaga
się, by kreowała nadwyżki środków pieniężnych. Może
się okazać, że dodatni cash flow z działalności
operacyjnej nie jest wystarczający na sfinansowanie
wydatków z działalności inwestycyjnej i finansowej,
stąd zajdzie konieczność sięgania po np. obce źródła
finansowania, bądź emisję własnych papierów
wartościowych przedstawiających prawo do kapitału.