FUNDUSZE STRUKTURALNE UNII
EUROPEJSKIEJ
Mgr Agata Wróbel
FUNDUSZE STRUKTURALNE UNII
EUROPEJSKIEJ
Mgr Agata Wróbel
FUNDUSZE STRUKTURALNE I FUNDUSZ
SPÓJNOŚCI,
T. KIERZKOWSKI, A. JANKOWSKA, R. KNOPIK ,
WARSZAWA 2009
europa.eu <obszary wsparcia
ec.europa.eu <możliwości finansowania
www.funduszeeuropejskie.gov.pl
2
POLITYKA REGIONALNA
LONDYN
HAMBURG
LONDYN
HAMBURG
MONACHIUM
MEDIOLAN
PARYŻ
14% terytorium
43% produkcji Unii Europejskiej
1/3 ludności
3
Poziom krajowy:
Luksemburg > Rumunia pod względem dochodu
na jednego mieszkańca
Poziom regionalny:
Inner London PKB per capita 290% średniego PKB
UE
pół-wsch. Rumunia 23% średniego PKB UE
4
PRZYCZYNY i SKUTKI RÓŻNIC W ROZWOJU
REGIONÓW
PRZYCZYNY
geograficzne - peryferyjne położenia regionu, trudne
warunki klimatyczne i geograficzne
historyczne
społeczne i gospodarcze - niedostatecznie rozwinięta
infrastruktura, niekorzystna struktura gospodarki, niski
poziomu kwalifikacji zawodowych ludności
SKUTKI
Zubożenie społeczeństwa,
Zła jakość szkolnictwa,
Wyższe bezrobocie
Niewydolność infrastruktury
Trudna sytuacja niektórych spośród państw członkowskich UE
wynika częściowo z dziedzictwa gospodarki centralnie
planowanej.
5
6
EWOLUCJA POLITYKI REGIONALNEJ
Preambuła Traktatu Rzymskiego z 1958
:
„
Państwa członkowskie pragną wzmocnienia jedności swoich
gospodarek i zabezpieczenia ich harmonijnego rozwoju
przez redukowanie zróżnicowań istniejących między
regionami oraz łagodzenie zacofania regionów mniej
uprzywilejowanych”.
PRZYCZYNY PRZEOBRAŻEŃ:
•
Zmiany w sytuacji przemysłu Wspólnoty pod wpływem
KRYZYSU lat 70, spadki koniunktury w kolejnych latach
•
POSZERZANIE integracji o nowe kraje członkowskie
•
POGŁĘBIANIE integracji
7
PIERWSZY ETAP POLITYKI REGIONALNEJ
1958-1974
Polityka regionalna => kompetencja państw
EWWiS – projekty z zakresu restrukturyzacji węgla i stali
EBI – działalność pożyczkowa; projekty , których celem
był „harmonijny rozwój Wspólnoty”
EFS – nowe miejsca pracy/ zapobieganie bezrobociu
EFGiOR
Mechanizm antydumpingowy
1968 Dyrekcja Generalna ds. Polityki Regionalnej
1972 –EFRR miał „korygować podstawowe dysproporcje
wewnątrz Wspólnoty Europejskiej wynikające przede
wszystkim z przewagi rolnictwa, zmian w przemyśle lub
strukturalnego bezrobocia
1973 – akcesja Wielkiej Brytanii, Irlandii i Danii
8
DRUGI ETAP POLITYKI REGIONALNEJ 1975-
1985
Kryzys lat 70 => spowolnienie tempa wzrostu
gospodarczego
1. stycznia 1975 – EFRR
Podział pieniędzy między państwa i refundacja
wydatków
Zasada współfinansowania – 20-30%
Zgodność z priorytetami
Pomoc uzyskiwały państwa a nie podmioty gospodarcze
REGION? REGION MNIEJ ROZWINIĘTY?
9
NUTS -nomenklatura jednostek
terytorialnych dla celów statystycznych
NUTS 0 - KRAJ
NUTS 1 – MAKROREGIONY (grupa województw
6)
NUTS 2 – REGIONY (województwa 16)
NUTS 3 – PODREGIONY (grupa powiatów 66)
NUTS 4 – powiaty i miasta na prawach
powiatów
NUTS 5 – gminy
* NUTS 4 i 5 – Local AdministrativeUnits(LAU)
10
C.D. DRUGIEGO ETAPU POLITYKI
REGIONALNEJ
KRYTERIA POMOCY DLA REGIONÓW
PKB per capita znacząco niższy niż średnia kraju
Wysokie znaczenie rolnictwa i lub przemysłów
schyłkowych
Wysoko stopa bezrobocia lub migracja
SZCZEGÓLNE ZASADY PODZIAŁU ŚRODKÓW
Zasada słusznego zwrotu
1979 reforma EFRR 5% środków do dyspozycji Komisji
1981 akcesja Grecji – zwiększenie rozpiętość w rozwoju
regionalnym
11
REFORMA POLITYKI REGIONALNEJ 1984
Obszary Polityki Regionalnej
1.okresowa analiza sytuacji społ-ekonom.
2. koordynacją narodowych polityk
3. ocena regionalnych skutków wszystkich głównych
polityk
System widełkowy
Rozszerzenie kompetencji Komisji 11,5%
Regiony
a. regiony cechujące się długotrwałym niedorozwojem
b. regiony o niskim poziomie dochodów, wysokiej
stopie bezrobocia i wysokim wskaźniku migracji
c. regiony narażone na ujemne skutki działalności WE
d. regiony przygraniczne
12
TRZECI ETAP ROZWOJU POLITYKI
REGIONALNEJ 1986-1992
decyzja o utworzeniu rynku wewnętrznego
akcesja Hiszpanii i Portugalii 1986
nacisk Wielkiej Brytanii na bardziej
sprawiedliwy podział środków
JEDNOLITY AKT EUROPEJSKI (JAE)1986
„Spójność ekonomiczna i socjalna”
1988 reforma funduszy strukturalnych
13
CZWARTY ETAP ROZWOJU POLITYKI
REGIONALNEJ 1993-1999
Traktat z Maastricht
Unia Gospodarcza i Walutowa
Fundusz Spójności
Europejski Fundusz Inwestycyjny
Komitet Regionów
Wzmocnienie EBC
Przekształcenie sektorowego instrumentu
skierowanego do rybołóstwa w nowy
instrument – FIOR
1995 –Austria, Finlandia i Szwecja
14
PIĄTY ETAP 2000-2006
AGENDA 2000
CELE 6=>3
CEL 1- wspieranie rozwoju regionów zapóźnionych w rozwoju oraz słabo
zaludnionych regionów północnej Europy
CEL 2- wspieranie gospodarczej i społecznej konwersji obszarów stojących w
obliczu problemów strukturalnych
CEL 3 - wspieranie adaptacji i modernizacji polityk oraz systemów kształcenia,
szkolenia i zatrudnienia
INICJATYWY
: INTERREG, URBAN, EQUAL, LEADER
POMOC HARMONIZACYJNA –
instrument pomocy przedakcesyjnej ISPA
I SAPARD
INSTRUMENTY FINANSOWANIA:
Europejski Fundusz Społeczny
Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej
Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego
Finansowy Instrument Orientacji Rybołówstwa
7 letnie okresy programowania
15
2007 - 2013
Traktat o Unii Europejskiej:
Preambuła „[Państwa] WYRAŻAJĄC MOCNĄ WOLĘ popierania
postępu gospodarczego i społecznego swych narodów poprzez
urzeczywistnienie rynku wewnętrznego oraz umacnianie spójności i
ochrony środowiska naturalnego, przy uwzględnieniu zasady stałego
rozwoju, oraz prowadzenia polityk, które zapewnią, że integracji
gospodarczej towarzyszyć będzie równoczesny postęp w innych
dziedzinach,
Art. 3
Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej
preambuła: W TROSCE o wzmocnienie jedności swych gospodarek i
zapewnienie ich harmonijnego rozwoju, poprzez zmniejszenie różnic
istniejących między poszczególnymi regionami oraz opóźnienia
regionów mniej uprzywilejowanych
Artykuł 107
TYTUŁ XVIII SPÓJNOŚĆ GOSPODARCZA, SPOŁECZNA I TERYTORIALNA
16
AKTY PRAWNE
Rozporządzenie 1083/2006 ustanawiające
przepisy ogólne dotyczące Europejskiego
Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego
Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności
1080/2006 w sprawie Europejskiego Funduszu
Rozwoju Regionalnego
1081/2006 w sprawie Europejskiego Funduszu
Społecznego
1084/2006 ustanawiające Fundusz Spójności
* rozporządzenia wykonawcze
17
FINANSOWANIE
18
12% (tzw. tradycyjne
zasoby własne Unii),
11% z dochodów z VAT
76 % ze środków
uzależnionych od
dochodu narodowego
każdego z państw
członkowskich (0,73
proc. swojego Produktu
Narodowego Brutto (PNB)
WYDATKI
19
20
Polityka regionalna: 4,6 mld Euro
CELE POLITYKI REGIONALNEJ:
to cele służące osiągnięciu spójności społeczno-
gospodarczej Unii Europejskiej. Liczba i definicja
celów polityki strukturalnej ulegają zmianom w
kolejnych okresach budżetowych. Fundusze
strukturalne na okres 2007-2013 mają spełniać
następujące cele kluczowe:
Cel 1: Konwergencja
Cel 2: Konkurencyjność i zatrudnienie w regionach
Cel 3: Europejska współpraca terytorialna
KONWERGENCJA
21
rzeczywiste zniwelowanie zapóźnień w
najsłabiej rozwiniętych państwach
członkowskich i regionach
PKB per capita < 75 % przeciętnej UE - 84
regiony NUTS 2, 154 milionów ludności
+ 16 regionów przejściowych 16,4 mln
282,8 miliardów EUR,
KONKURENCYJNOŚĆ I ZATRUDNIENIE
22
umocnienia konkurencyjności i atrakcyjności
regionów, jak również do zwiększenia
zatrudnienia
168 regionów o ludności liczącej ogółem 314
milionów
55 miliardów
EUROPEJSKA WSPÓŁPRACA TERYTORIALNA
23
umocnienie współpracy transgranicznej w drodze
wspólnych inicjatyw na szczeblu lokalnym i
regionalnym, współpracy międzynarodowej służącej
zintegrowanemu rozwojowi przestrzennemu oraz
międzyregionalnej
współpracy
i
wymiany
doświadczeń
3 obszary wsparcia:
Umacnianie współpracy transgranicznej
Umacnianie współpracy transnarodowej
Umacnianie współpracy międzyregionalnej
URBACT
INTERACT II
EPSON
24
INSTRUMENTY FINANSOWE POLITYKI
REGIONALNEJ
25
Fundusze Strukturalne: EFS, EFRR
FUNDUSZ SPÓJNOŚCI
EUROPEJSKI BANK INWESTYCYJNY
Inicjatywy wspólnotowe: JASPERS, JEREMY I
JESSICA
Środki w ramach INSTRUMENTU POMOCY
PRZEDAKCESYJNEJ, EUROPEJSKIEGO
INSTRUMENTU SĄSIEDZTWA
GEOGRAFICZNY ZASIĘG ODDZIAŁYWANIA
FUNDUSZY
26
EUROPEJSKI FUNDUSZ ROZWOJU
REGIONALNEGO
27
przyczynia się do finansowania pomocy mającej na celu wzmocnienie
spójności gospodarczej i społecznej w drodze korygowania podstawowych
dysproporcji regionalnych poprzez wspieranie rozwoju oraz dostosowania
strukturalnego
gospodarek
regionalnych,
w
tym
przekształcania
upadających regionów przemysłowych i regionów opóźnionych w rozwoju,
jak również wspieranie współpracy transgranicznej, transnarodowej i
międzyregionalne
CEL 1
BADANIA
I
ROZWÓJ
TECHNOLOGICZNY,
INNOWACYJNOŚĆ
I PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ
SPOŁECZEŃSTWO INFORMACYJNE, INICJATYWY W ZAKRESIE ROZWOJU
LOKALNEGO, ŚRODOWISKO, TURYSTYKA
ZAPOBIEGANIE ZAGROŻENIOM
INWESTYCJE TRANSPORTOWE, INWESTYCJE W EDUKACJĘ, INWESTYCJE W
INFRASTRUKTURĘ OCHRONY ZDROWIA I INFRASTRUKTURĘ SPOŁECZNĄ
CEL 2 INNOWACJE I GOSPODARKA OPARTA NA WIEDZY, DOSTĘP DO USŁUG
TRANSPORTOWYCH I TELEKOMUNIKACYJNYCH, DZIAŁANIA PREWENCYJNE W
ZAKRESIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZAPOBIEGANIA ZAGROŻENIOM
CEL3 WSPÓŁPRACA TRANSGRANICZNA, WSPÓŁPRACA TRANSNARODOWA,
WZMOCNIENIE POLITYKI REGIONALNEJ POPRZEZ WSPIERANIE WSPÓŁPRACY
MIĘDZYREGIONALNEJ
EUROPEJSKI FUNDUSZ SPOŁECZNY
28
przyczynia się do realizacji priorytetów Wspólnoty w zakresie wzmacniania spójności
gospodarczej i społecznej przez poprawę możliwości zatrudnienia i pracy, stymulowanie
wysokiego poziomu zatrudnienia oraz tworzenia liczniejszych i lepszych miejsc pracy.
Realizuje to przez wspieranie polityki państw członkowskich zmierzającej do osiągnięcia
pełnego zatrudnienia oraz jakości i wydajności pracy, wspierania integracji społecznej, w
tym poprawy dostępu do zatrudnienia osób znajdujących się w niekorzystnej sytuacji,
oraz zmniejszenia dysproporcji w zatrudnieniu na poziomie krajowym, regionalnym i
lokalnym
CEL 1
ZWIĘKSZENIE
ZDOLNOŚCI
ADAPTACYJNEJ
PRACOWNIKÓW
PRZEDSIĘBIORSTW
I
PRZEDSIĘBIORCÓW
WZMOCNIENIE KAPITAŁU LUDZKIEGO
WZROST INTEGRACJI SPOŁECZNEJ OSÓB ZNAJDUJĄCYCH SIĘ W NIEKORZYSTNEJ SYTUACJI
ZWIĘKSZANIE DOSTĘPU DO ZATRUDNIENIA, DĄŻENIE DO ZAPEWNIENIA INTEGRACJI NA
RYNKU PRACY OSÓB POSZUKUJĄCYCH ZATRUDNIENIA I NIEAKTYWNYCH ZAWODOWO
ORAZ ZAPOBIEGANIA BEZROBOCIU
WSPIERANIE WSPÓŁPRACY NA RZECZ ZATRUDNIENIA RÓŻNYCH ŚRODOWISK
CEL 2 ZWIĘKSZENIE I POPRAWA INWESTYCJI W KAPITAŁ LUDZKI
WZMACNIANIE ZDOLNOŚCI SŁUŻB I ORGANIZACJI DZIAŁAJĄCYCH NA RZECZ
ZATRUDNIENIA I RYNKU PRACY
FUNDUSZ SPÓJNOŚCI
29
Nie jest funduszem strukturalnym!
Przeznaczony dla krajów nie regionów!
<90 % DNB 25 UE
Program
zmierzający
do
realizacji
kryteriów
konwergencji
Cel promowanie trwałego i zrównoważonego
rozwoju
Obszary wsparcia
transeuropejskie sieci transportowe TEN-T
środowiska w ramach priorytetów wspólnotowej
polityki ochrony środowiska
Bułgaria, Republika Czeska, Estonia, Grecja, Cypr, Łotwa, Litwa, Węgry,
Malta, Polska, Portugalia, Rumunia, Słowenia i Słowacja.