WIELKIE KATASTROFY 

EKOLOGICZNE WYWOŁANE 

DZIAŁALNOŚCIĄ CZŁOWIEKA

Katastrofy nuklearne

Wycieki ropy naftowej 

Przerwania zapór wodnych 

 Pustynnienie

 

Katastrofy zapór 

wodnych



Zapora Vajont



Zapora 
Malpasset



Zapora we 
Włocławku ??

Zapora Vajont



Zapora wodna w 
Alpach w regionie Friuli-
Wenecja Julijska w 
północnych Włoszech



Wybudowana w latach 
1956-61 na rzece 
Vajont



W chwili ukończenia 
budowy była najwyższą 
zaporą wodną na 
świecie



Do katastrofy doszło we 
Wrześniu 1963r. 

Przyczyny katastrofy



Silne opady deszczu



Złe rozpoznanie budowy geologicznej 
terenu



Zbagatelizowanie pierwszego osunięcia 
części zbocza, które miało miejsce w 
1960r. 

Skutki



Zmiana  w topografii terenu otaczającego 
zaporę



Całkowite zniszczenie 2 wiosek 



Wypełnienie dna zbiornika gruzem i 
zmniejszenie jego możliwości 
retencyjnych



Śmierć poniosło prawie 2 tysiące osób 

Zapora Malpasset



Zapora łukowa 
wybudowana na 
rzece Reyran w 
regionie Prowansja-
Alpy-Lazurowe 
Wybrzeże



Została 
wybudowana w 
latach 1952-54



Uległa zniszczeniu 
2 grudnia 1959

Katastrofa – przyczyny



Podłoże zapory nie miało jednorodnej 
budowy geologicznej 



Zapełnianie zbiornika rozpoczęto, gdy skały 
pod przyczółkami były rozgrzane przez 
słońce, co doprowadziło do powiększenia się 
szczelin w piaskowcu



Piaskowce te były podścielone łupkami, które 
stanowiły dobrą powierzchnie poślizgu



Duże opady



Nie zbadanie pierwszych oznak pękania tamy

Katastrofa – przyczyny



Całkowita destrukcja tamy



Śmierć poniosły 423 osoby



W wyniku jej zniszczenia system 
hydrologiczny uległ gwałtownej zmianie

Włocławek – miejsce przyszłej 

katastrofy na skale 

światową ??



Tama ta powstała w 
latach 70 – tych i 
początkowo miała 
działać jedynie 10 
lat, aż do 
wybudowania tamy 
w Nieszawie



Aktualny jej stan 
grozi jej zawaleniem 
się w każdej chwili 

Dlaczego jest 

zagrożeniem?



Samo zawalenie się tamy nie byłoby aż tak 
wielką tragedią 



Główne zagrożenie stanowi 40 mln metrów 
sześciennych osad, które się odłożyło przez 
38 lat istnienia zapory



Wśród tych osadów znajduje się tysiące ton 
metali ciężkich, które w razie uwolnienia 
spowodują zagładę życia na odcinku Wisły od 
Włocławka do Bałtyku wraz z dużą jego 
częścią

Jak jej zapobiec ??



Wyremontowanie 



Rozebranie i wybudowanie innej zapory w 
Ciechocinku lub Nieszawie



Zbudowanie obok istniejącej tamy stałego 
progu podnoszącego poziom wody



katastrofy 
elektrowni 
atomowych



Wybuchy bomb 
atomowych



Wybuchy bomb 
neutronowych

Katastrofa w Czarnobylu

26.04.1986
1. Zawodność ludzi 

oraz błędy konstrukcji 

spowodowały 

gwałtowną eksplozję 

wodoru, która 

zniszczyła obudowę 

reaktora oraz 

spowodowała stopienie 

pręta paliwowego
2.  Rozpoczęło to 

reakcję i  uwolniło się 

promieniowanie 

radioaktywne

Skutki wybuchu 



32 osoby zginęły w 
bezpośrednim wyniku 
wybuchu



7000 osób zginęło w 
wyniku choroby 
popromiennej



200 000 km 2 zostało 
skażonych 
radioaktywnością



Napromieniowanie 
spowodowało liczne 
zaburzenia genetyczne w 
kolejnych pokoleniach

Radioaktywny mech w wesołym miasteczku, przy którym licznik Geigera wychodzi poza 
skalę

Ograniczenie skutków 

wybuchu

Blok 4, który 

uległ zniszczeniu 

zniknął pod 

betonowym 

sarkofagiem 

wykonanym z 
300 000 m3 

betonu i 6 000 

ton metalu. Ma 

to ograniczyć 

dalsze 

promieniowanie

Hiroszima i Nagasaki

Hiroszima i Nagasaki

Czynniki rażenia broni 
jądrowej niszczące 
środowisko:



fala uderzeniowa, 



promieniowanie 
przenikliwe, 



promieniowanie cieplne 
(świetlne)



skażenie promieniotwórcze 

Wpływ wybuchu na środowisko



Do atmosfery 

dostaje się wiele 

radioaktywnego pyłu



Skażenie wody (np. 

rzeka Tęcza w Rosji)



Zmiana krajobrazu



Duża dawka 

promieniowana na 

terenie wybuchu



Zmiany genetyczne 

roślin i zwierząt



choroba 

popromienna



Godzilla

Krater po wybuchu o sile 104 KT, 
przeprowadzonym przez Stany Zjednoczone w 
1962

Źródła substancji ropopochodnych w 
morzu:

-katastrofy tankowców
-załadunek i wyładunek ropy
-mycie tankowców i wymiana zużytej 
wody
-spuszczanie ścieków z oczyszczalni 
-czyszczenie rur i drenów burzowych
-bezpośrednio z atmosfery

Program Środowiskowy ONZ (UNEP) 
stwierdza, że zanieczyszczenie ropą jest 
niewielkie. Pewne jej ilości pojawiają się 
naturalnie lub mogą być tolerowane przez 
środowisko morskie, zatem ropa nie 
zagraża życiu mórz i oceanów. 

Wyjątek stanowią duże katastrofy 
tankowców…

Badania przeprowadzone przez 
National Research Council w 1985 roku 
mówią, iż wielkie wycieki z tankowców 
stanowią tylko ok. 12% z 3.5 mln ton 
ropy, wpływających co roku do morza.

Skutki

- zlepianie piór ptaków i futer morskich ssaków
- zniszczenie ikry, larw i narybku, powodujące zagładę całych 
pokoleń ryb

- zatrucie ptaków i ssaków poprzez połykanie, w trakcie 
oczyszczania 
- pochłanianie ropy przez ryby w wyniku bezpośredniego kontaktu 
oraz przez skrzela
- powodowanie mdłości i problemów zdrowotnych u mieszkańców 
terenów    położonych w pobliżu miejsca wycieku

- osadzanie się na plażach kulek smoły
- bioakumulacja w łańcuchu pokarmowym

Środki zapobiegawcze

-mechaniczne (zgarniacze powierzchniowe, łodzie zbierające ropę 
etc.) 
-chemiczne  (dyspersja)
-mikrobiologiczne (bakterie)

Największe katastrofy



„Torrey Canyon”



„Amoco Cadiz”



„Exxon Valdes”



ropa i syberyjski 
step

„Torrey Canyon”



26.03.1967



błąd nawigacji



do Atlantyku 
wyciekło 80 000 
ton ropy 



100 km 
południowo 
zachodniego 
wybrzeża Anglii 
zostało skażone

„Amoco Cadiz”



16.03.1978



usterka układu 
sterowniczego



wyciekło 223 000 
ton



200 km wybrzeża 
Bretońskiego 
zostało skażone

„Exxon Valdes”



24.03.1989



42 000 ton ropy



1300 km 
wybrzeża Alaski 
zostało skażone



zaniedbanie 
obowiązków przez 
kapitana

Ropa i syberyjski step



Luty 1994



300 mln litrów 
ropy naftowej



przez 3 dni 
skażeniu uległo 
68 km

2

Wypadki mające miejsce od 1980 roku na Bałtyku, 

powodujące wyciek 

większy niż 100 ton ropy

Rok

Nazwa statku

Ilość wylanej ropy [t]

Miejsce

1980

Furenas

200

The Sound, Szwecja

1980

Eva Oden

250

Gothenburg, Szwecja

1980

Furenäs/Karnen

200

The Sound, Szwecja

1980

Lloyd Bage

130

Helsinki, Finlandia

1980

Jose Marti

1000

Dalarö, Szwecja

1981

Serif

375

Öland, Szwecja

1981

Globe Asimi

16000

Kłajpeda, Litwa

1982

Sivona

800

The Sound, Szwecja

1984

Eira

200

Vaasa, Finlandia

1984

Ibn Roch

300

Great Belt North zwecja

1985

Sotka

350

Aland Sea, Szwecja

1986

Thuntank 5

150-200

Gävle, Szwecja

1986

Jan

320

Aalborg Bight, Dania

1987

Antonio Gramsci

580

Porvoo, Finlandia

1987

Okba Bnou Naria

120

Malmö, Szwecja

1987

Tolmiros

250

West Coast, Szwecja

1990

Volgoneft

1000

Karlskrona, Szwecja

1995

Hual Trooper

180

The Sound, Szwecja

1998

Nunki

100 m3

Kalundborg Fjord, Dania

2001

Baltic Carrier

2700

Kadetrenden, Dania

Pustynnienie

Pustynnienie



Co to jest 
pustynnienie ?



Etapy pustynnienia 



Skutki pustynnienia 



Jak temu zapobiegać  ?

Pustynnienie to ….



Pustynnienie to proces rozszerzania się obszarów 
(środowisk) suchych pustyń lub półpustyń, 
wyrażający się w krajobrazie zanikaniem roślinności 
półpustynnej lub stepowej, a w związku z tym 
nasileniem procesów eolicznych, szybszą erozją gleb i 
zmianą świata zwierzęcego (Ziaja, Krzemień 2004)



Pustynnienie jest to proces degradacji ziemi (gleb, 
szaty roślinnej i lokalnych zasobów wodnych) na 
terenach suchych i półsuchych, który prowadzi do 
powstania warunków pustynnych (Dobrzańska1997)

Etapy pustynnienia 

1 etap: 



zmniejszenie liczby gatunków zasiedlających 
glebę



zmniejszeniem produkcji biomasy



 ubytek substancji organicznej w glebie 
(próchnicy)



zmniejszeniem retencji wodnej gleb



zwiększeniem rozpylenia wierzchniej warstwy 
gleby i nasileniem erozji wietrznej i wodnej.

Etapy pustynnienia

2 etap:



postępujące 
odsłonięcie 
powierzchni ziemi



utrata wód 
glebowych



postępująca erozja



powiększający się 
obszarowo teren 
pozbawiony szaty 
roślinnej i gleby.

Jezioro 
Aralskie

Skutki pustynnienia



zwiększenie powierzchni pustynnych i półpustynnych, 

co prowadzi do zmniejszenia powierzchni gruntów 

możliwych do wykorzystania rolniczego, a to skutkuje 

ograniczeniem możliwości produkcji rolnej; 



przyspieszona erozja gleb, co prowadzi do obniżenia 

żyzności gleb i zmniejszenia jej produktywności; 



występowanie burz pyłowych; 



wzrost zasolenia gleb (np. rejon Jeziora Aralskiego, 

suche stepy południowego Kazachstanu, Wyżyna 

Irańska); 



niszczenie ekosystemów - naturalnej pokrywy 

roślinnej i siedlisk wielu zwierząt. 



Oblicza się, że aktualnie aż 7% powierzchni lądów 

zajmują te pustynie, do powstania których przyczynił 

się człowiek (Kassas,1991).

Jak zapobiegać 



zakaz wycinania drzew 



zalesianie 



nawadnianie 



ograniczenie wypasu bydła 



sadzenie roślinności w 
dolinach rzek okresowych 



tworzenie pomiędzy polami 
pasów drzew i krzewów 



mniejsze zużycie wody