TERMINOWE TRANSAKCJE FINANSOWE

TERMINOWE TRANSAKCJE
FINANSOWE

Charakterystyka ogólna

Cele stosowania
instrumentów pochodnych

Rodzaje instrumentów
pochodnych

Formy organizacji rynku
instrumentów pochodnych

Charakterystyka
instrumentów pochodnych

Instrumenty pochodne to
instrumenty, których cena
zależy od ceny instrumentu
bazowego

Kontrakt forward: metale, surowce
energetyczne, kursy walut, stopy
procentowe

Kontrakt futures: metale, surowce
energetyczne, artykuły spożywcze, rośliny
oleiste, stopy procentowe, kursy walut,
indeksy akcji, ceny obligacji

Opcje: kursy walut, ceny akcji, stopy
procentowe, indeksy giełdowe, towary

Swapy: stopy procentowe, kursy walutowe,
towary, indeksy giełdowe

Istota funkcjonowania
instrumentów
pochodnych

1/ cena na rynku terminowym > cena na

rynku natychmiastowym - report
( contango )

Na rynku terminowym => ceny z premią
2/ cena na rynku terminowym < cena na

rynku natychmiastowym – deport
( backwardation )

Na rynku terminowym => cena z dyskontem

( w stosunku do rynku kasowego )

CHARAKTERYSTYKA
OGÓLNA

Transakcje finansowe pojawiły się po raz

pierwszy w 1972 roku na giełdzie International

Monetary Market (IMM) w Chicago. W 1975 roku

zawarto pierwsze kontrakty terminowe na

obligacje (futures), a następnie pojawiły się one

na innych giełdach w USA i innych krajach.
Przyczyną

ich

wprowadzenia

był

wzrost

zmienności

kursów

walutowych,

stóp

procentowych, cen akcji i cen towarów, jaki

można było obserwować na rynkach światowych

tym

okresie.

Wzrost

zmienności

cen

instrumentów finansowych oznacza zwiększenie

ryzyka

inwestowania

instrumenty

finansowe.

HISTORIA

1. Derywaty towarowe są obecna na rynku od kilkuset lat:

zakupy na pniu

prawdziwy rozwój od połowy XIXw, kiedy powstała

giełda terminowa w Chicago (1848 )

2. Rozwój derywatów finansowych datuje się od lat 70 –

tych XXw:

pierwsze transakcje walutami, transakcjami futures

wprowadziła giełda w Chicago w 1972r

w kolejnych latach giełdy amerykańskie wprowadziły do

obrotu kontrakty futures, oparte na kursach

walutowych, stopach procentowych i akcjach

od 2002r pojawiają się w ofercie instrumenty pochodne

oparte na wskaźnikach gospodarczych (stopa

bezrobocia, stopa inflacji)

Cele podmiotów stosujących
instrumenty pochodne

zmniejszenie kosztów inwestowania

zapewnienie korzystnych kursów
wymiany walut na rynkach
międzynarodowych

ograniczenie ryzyka zmiany ceny

zdywersyfikowanie źródeł finansowania
i zarządzania ryzykiem

RODZAJE INSTRUMENTÓW
POCHODNYCH.

Ze względu na olbrzymią liczbę rodzajów

instrumentów pochodnych nie jest możliwe

przedstawienie wszystkich, a nawet sklasyfikowanie

ich. Najważniejszą rolę spełniają trzy podstawowe

instrumenty pochodne, od których wywodzi się

większość pozostałych. Są to:



Transakcje terminowe (FORWARD i FUTURES)



OPCJE



SWAPY



inne transakcje

W jaki sposób obraca się
instrumentami pochodnymi

Wyróżnia się trzy podstawowe
formy organizacji rynku:



Rynek giełdowy (open outcry)



Rynek pozagiełdowy (over-the-counter)



System automatycznego kojarzenia
stron

obrót giełdowy               obrót pozagiełdowy
               ↓                                   ↓
Standaryzacja:                     dostosowanie

wielkość kontraktu do wymogów

terminy rozliczenia klienta

depozyty zabezpieczające

              ↓                                    ↓
           IZBA                        BANKI. INSTYTUCJE
ROZLICZENIOWA             FINANSOWE, FIRMY

Różnice pomiędzy rynkiem
giełdowym, a
pozagiełdowym

Rynek giełdowy

Rynek pozagiełdowy



Dostępne instrumenty:

- kontrakty futures
- opcje



Handel instr. pochodnymi odbywa się

parkiecie (open outcry) lub drogą

elektroniczną



Specyfikacje kontraktów są

standaryzowane i publikowane



Ceny są znane i łatwo dostępne



Uczestnicy rynku są anonimowi



Godziny handlu są określone



Pozycje są łatwe do zamknięcia



Mało kontraktów wiąże się z dostawą

fizyczną



Dostępne instrumenty:

- kontrakty forward
- opcje

- swapy



Warunki kontraktów są negocjowane

bezpośrednio pomiędzy stronami



Nie ma standaryzacji, choć

popularne są instrumenty plain vanilla



Ceny nie są podane do wiadomości



Uczestnicy rynku znają się nawzajem



Kontraktami handluje się całą dobę



Pozycje są trudne do zamknięcia



Większość kontraktów wiąże się z

dostawą fizyczną

Definicja kontraktu
terminowego

Jest to instrument finansowy, w którym dwie

strony zobowiązują się do zawarcia w ustalonym

okresie w przyszłości transakcji po ustalonej cenie

(zwanej ceną realizacji). Sprzedający kontrakt

zobowiązuje się dostarczyć określoną liczbę

przedmiotu kontraktu, a kupujący zobowiązuje się

zapłacić za to ustaloną cenę. Zawarcie kontraktu

terminowego z reguły nic nie kosztuje

(pomimo że formalnie nazywa się to kupnem

kontraktu), a płatność następuje w przyszłości.

Kontrakt

terminowy

jest

zobowiązaniem

obustronnym.

Kontrakty terminowe
futures

Kontrakt  futures  jest  umową  między  kupującym,
a  sprzedającym,  dotycząca  transferu  konkretnych
aktywów  w  ściśle  określonym  momencie  w
przyszłości.

Kontrakt

podlega

standartowej

specyfikacji, tak że każda strona wie dokładnie co
jest przedmiotem handlu i jaka jest jego cena.
Są dwa rodzaje aktywów , które są przedmiotem
kontraktów futures:
- Towary
- Instrumenty finansowe

Kontrakty terminowe
futures

Wspólnymi

cechami

kontraktów

futures zarówno na towary jak i na
instrumenty finansowe są:



Standaryzacja



Występowanie tych instrumentów na giełdzie



Publikowanie ich cen



Kompensowanie zobowiązań i należności przez
izby rozrachunkowe

Kontrakty terminowe
forward

Kontrakt forward jest transakcją, w której

kupujący

sprzedający

uzgadniają

dostawę

określonych aktywów w przyszłym terminie. Cena

może być uzgodniona już przy zawieraniu kontraktu

lub podczas dostawy.
Należy pamiętać, że kontrakty te są transakcjami

pozagiełdowymi.

Zawiera

się

różne

instrumenty bazowe:
- Metale
- Surowce energetyczne
- Stopy procentowe (kontrakty FRA - Forward Rate

Agreements)

- Kursy wymiany walut

Kontrakty terminowe
forward

Kontrakt forward wiąże się z ryzykiem kredytowym

dotyczącym obu stron kontraktu. Dlatego też obie strony

mogą wymagać jakiegoś zabezpieczenia gwarancyjnego.
Kontrakty forward nie mają wartości rynkowej. Są one

przyrzeczeniem dokonania transakcji w przyszłości, więc

nie występują również płatności. Są to więc transakcje

poza bilansowe.

Kontrakt zawarty

dzisiaj…

… z datą wykonania w

przyszłości

Uzgodnione warunki:



Cena



Ilość i jakość



Data rozliczenia



Miejsca dostawy



Inne warunki

W dniu rozliczenia kontraktu:



Dostawa zgodnie z umówioną

datą,

miejscem i warunkami



Płatność po dostawie

Kontrakty terminowe
forward

Zasadniczo kontrakt forward jest:



Wiążący



Dostosowany do potrzeb stron



Negocjowany w odniesieniu do:

- wielkości kontraktu
- jakości towaru
- miejsca dostawy
- daty dostawy
Główną zaletą kontraktu forward jest to, że określa
cenę już dziś choć dostawa następuje w przyszłości.

Obrót kontraktami
terminowymi

Kontraktami

terminowymi,

zwłaszcza

kontraktami futures, można obracać na rynku

wtórnym. Najważniejszym segmentem tego rynku

są giełdy kontraktów terminowych (na których

obraca się również opcjami).

Bardzo ważnym elementem w kontraktach

futures jest to, że często kontrakt ten

likwidowany jest poprzez zawarcie odwrotnego

kontraktu, tzn. strona, która kupiła kontrakt,

dokonuje jego sprzedaży, a strona, która

sprzedała kontrakt, dokonuje jego zakupu.

Wówczas rozliczana jest jedynie różnica cen.

Obrót kontraktami
terminowymi

Kontraktami

terminowymi

obracają przede wszystkim:



Osoby zabezpieczające swoje pozycje



Spekulanci



Arbitrażyści

Kontrakty terminowe

Reguły

stosowane

przy

zabezpieczaniu się przed zmianami cen za

pomocą kontraktu terminowego:

•

w celu zabezpieczenia się przed spadkiem ceny

instrumentu podstawowego należy sprzedać

kontrakt terminowy.

•

w celu zabezpieczenia się przed wzrostem

ceny instrumentu podstawowego należy kupić

kontrakt terminowy.

OPCJE - Definicja

Opcja jest to instrument finansowy mający postać

kontraktu, w którym posiadacz opcji ma prawo

do kupna lub prawo do sprzedaży instrumentu

podstawowego po ustalonej cenie (nazywanej

ceną wykonania) w okresie do ustalonego

terminu (zwanego terminem wygaśnięcia).

Prawo to gwarantuje mu druga strona kontraktu,

wystawiający opcję, którym jest z reguły

instytucja finansowa.

Należy podkreślić, że posiadacz opcji

uzyskuje prawo, zaś wystawiający opcję

przyjmuje

siebie

zobowiązanie.

OPCJE - Rodzaje

W zależności od tego, czy prawo
dotyczy kupna czy sprzedaży, wyróżnia
się cztery podstawowe rodzaje opcji:



Kupno opcji kupna (inaczej: long call)



Sprzedaż opcji sprzedaży (inaczej: short
put)



Kupno opcji sprzedaży (inaczej: long put)



Sprzedaż opcji kupna (inaczej: short call)

OPCJE – Rodzaje, cd

W zależności od tego, kiedy można żądać
dokonania transakcji, wyróżnia się dwa
podstawowe rodzaje opcji. Są to:



opcja amerykańska - transakcja może być
dokonana w dowolnym dniu do dnia wygaśnięcia;



opcja europejska - transakcja może być
dokonana jedynie w dniu wygaśnięcia



opcja bermuda – transakcja może być
zrealizowana w wyznaczonych dniach

OPCJE – Rodzaje, cd

W zależności od tego, na jaki instrument

podstawowy

jest

wystawiona

opcja,

wyróżnia się:



opcje walutowe (instrumentem podstawowym

jest waluta);



opcje akcyjne (instrumentem podstawowym jest

akcja);



opcje procentowe (instrumentem podstawowym

może być obligacja, bon skarbowy, depozyt itp.);



opcje indeksowe (instrumentem podstawowym

jest indeks giełdowy).

OPCJE – cena opcji

Ponieważ

opcja

daje

jej

posiadaczowi

prawo

(przywilej),

należy  za  nią  zapłacić.  Jednak  cena
opcji jest znacznie mniejsza od ceny
instrumentu  podstawowego.  Cena
opcji  zależy  od  wielu  czynników  i
może  się  znacznie  zmieniać.  Cena
opcji nazywana jest również premią.

Wartość wewnętrzna
opcji:

różnica między ceną wykonania a cena
instrumentu bazowego. Wartość ta jest zawsze
dodatnia lub równa zero.

wartość ta jest miarą wskazującą, w jakim
stopniu opcja jest opcja ITM

Opcja kupna => wartość wewnętrzna = cena

rynkowa instrumentu bazowego – cena
wykonania

Opcja sprzedaży => wartość wewnętrzna = cena

wykonania – cena rynkowa instrumentu
bazowego

Opcje - cena wykonania

Opcja kupna

Opcja sprzedaży

ITM

Cena instrumentu

bazowego jest wyższa
od ceny wykonania

Cena instrumentu

bazowego jest niższa od
ceny wykonania

ATM

Cena instrumentu
bazowego jest równa

cenie wykonania

Cena instrumentu
bazowego jest równa

cenie wykonania

OTM

Cena instrumentu
bazowego jest niższa od
ceny wykonania

Cena instrumentu
bazowego jest wyższa
od ceny wykonania

OPCJE - Obrót opcjami

Opcjami można obracać na rynku wtórnym. Są dwa

segmenty tego rynku. Pierwszy stanowią giełdy opcji (na

których obraca się również kontraktami terminowymi).

Drugim segmentem na którym można obracać opcjami

jest rynek pozagiełdowy (są to tzw. opcje OTC).

Reguły stosowane przy zabezpieczaniu się przed

zmianami cen za pomocą opcji:



W celu zabezpieczenia się przed wzrostem ceny

instrumentu podstawowego należy kupić opcję kupna.



W celu zabezpieczenia się przed spadkiem ceny

instrumentu podstawowego należy kupić opcję sprzedaży

COLLAR:



Kombinacja kontraktów, poprzez zawarcie których

kupujący gwarantuje sobie strefę stóp procentowych,

wyznaczoną przez stopę minimalną i maksymalną. W

ten sposób próbuje obniżyć koszty premii, które są

płacone przy zakupie kontraktów CAP i FLOOR



COLLAR to:

A/ jednoczesne zawarcie transakcji kupna kontraktu

CAP i sprzedaż kontraktu FLOOR – nabywający

zabezpiecza się przez wzrostem stóp procentowych

B/ jednoczesne zawarcie kontraktu sprzedaży CAP i

kupno kontraktu FLOOR – nabywający zabezpiecza

się przed spadkiem stop procentowych

Strategie typu
kombinacje:



Straddle – kombinacja opcji kupna i sprzedaży po

tych samych cenach realizacji oraz tym samym

terminie wykonania



Strangle – kombinacja opcji kupna i sprzedaży po

różnych cenach realizacji, ale tym samym

terminie wykonania



Strip – kombinacje opcji kupna i sprzedaży o tych

samych lub różnych cenach realizacji i tym

samym terminie wykonania



Strap - kombinacje opcji kupna i sprzedaży o

tych samych lub różnych cenach realizacji i tym

samym terminie wykonania

Strategie typu
rozpiętości:



horizontal spread ( pozioma rozpiętość )
– opcje mają tę samą ceną, ale różne
terminy wykonania



vertical spread ( pionowa rozpiętość ) –
opcje maja różne ceny realizacji, ale te
same terminy wykonania



diagonal spread – różne ceny realizacji i
różne terminy wykonania

Swapy

Główną wadą poprzednich instrumentów

pochodnych jest to, że znajdują się one w
obrocie giełdowym, przez co są wysoce
wystandaryzowane i mało elastyczne.

Swap stanowi rodzaj umowy lub transakcji

zawieranej na rynku pozagiełdowym, która
umożliwia wymianę ryzyka i zaspakaja
potrzeby wielu graczy rynkowych.

Swapy, cd…

Swap jest dwustronną transakcją na rynku

pozagiełdowym, w której jedna strona zobowiązuje się do

dokonywania płatności na rzecz drugiej i jednocześnie

druga strona zobowiązuje się do tego samego. Ten typ

swapu jest nazywany swapem klasycznym (plain vanilla).

Zalety transakcji
swapowych



Zmniejszenie kosztów finansowania.

Swapy mogą

zapewnić dostęp do rynków nieosiągalnych tradycyjnymi
metodami. Można np. zaciągnąć pożyczkę w walucie obcej,
oprocentowaną wg. stóp krajowych.



Elastyczność.

Praktycznie istnieje nieskończona liczba

warunków na jakie zawiera się swapy, co umożliwia jego
dopasowanie do specyficznych potrzeb stron.



Jednorazowa transakcja.

Pojedynczym

swapem

można  sobie  zapewnić  wymianę  płatności  na  wiele  lat,
natomiast  stosowanie  innych  instrumentów  pochodnych
wymusza  konieczność  wielokrotnego  zawierania  kontraktów  i
zwiększa koszty.



Ubezpieczenie.

Swapy stosowane są w celu wymiany

ryzyka i jako forma ubezpieczenia od ryzyka rynkowego.

Swapy - rodzaje

Wyróżnia się cztery główne

rodzaje kontraktów swapowych:



Swapy procentowe (Interest Rate Swaps –
IRS)



Swapy walutowe



Swapy towarowe



Swapy ineksowe

Swapy procentowe (IRS)

Swap procentowy jest umową między dwiema stronami,

w  której  każda  zobowiązuje  się  do  dokonywania  regularnych
płatności  na  rzecz  drugiej  strony  przez  cały  okres
obowiązywania  umowy.  Płatności  odsetkowe  każdej  strony
obliczane są na podstawie odrębnych formuł, przy czym kwota,
od której nalicza się odsetki jest kwotą umowną kontraktu.



Swap procentowy jest zamianą płatności odsetkowych
obliczanych wg innej bazy, ale dla tej samej wartości umownej
swapu.



Nie następuje wymiana kwoty umownej – strony nie pożyczają
sobie żadnych sum.



Wymianie płatności wynikających ze swapu podlega tylko
różnica.



Ze swapem nie wiąże się żadna pożyczka bazowa lub depozyt.
Swap jest całkowicie odrębnym kontraktem.

Swapy walutowe

Swap walutowy jest umową między dwiema stronami, w
której jedna zobowiązuje się do dokonywania płatności w jednej

walucie, a druga do dokonywania płatności w inne walucie, w

ściśle określonych terminach, aż do wygaśnięcia umowy.



Swap walutowy zazwyczaj wiąże się z wymianą głównych kwot
pożyczek uzyskanych przez obie strony kontraktu. Wymiana ta
następuje na początku oraz na końcu umowy. Z powodu
wymieniania kwot każda ze stron naraża drugą na ryzyko
kredytowe.



Płatności odsetkowe dokonywane są przez obu partnerów w
pełnej wysokości.



Płatności odsetkowe mogą być oparte na stałej lub zmiennej
stopie procentowej dla obu walut, bądź też ich kombinacji.

Swapy towarowe

Swap towarowy jest umową między dwiema stronami, w

której

przynajmniej

jedna

strona

dokonuje

płatności

uzależnionych od ceny danego towaru lub od wysokości

indeksu towarowego.



Swap towarowy jest zwykle kontraktem typu plain vanilla o
całkowicie finansowym charakterze, gdyż nie jest związany z
fizyczną dostawą towaru.



Gracze  rynkowi  rozliczają  się  wg  zmiennych  cen,  zazwyczaj
kupują  lub  sprzedają  towary  na  warunkach  zależnych  od
poziomu  indeksu  towarowego.  Oznacza  to,  że  nie  znają  oni
rzeczywistej ceny towaru, aż do czasu dokonania dostawy.



Gracze  rynkowi  mający  do  czynienia  ze  stałymi  cenami
akceptują  wysoki  poziom  ryzyka,  związany  ze  zmiennymi
rynkami  towarowymi.  Równoważą  zazwyczaj  swoje  pozycje
poprzez  zajęcie  przeciwnych  pozycji  w  kontraktach  forward  i
futures.

Swapy indeksowe

Swap indeksowy jest umową między dwiema stronami, w

której przynajmniej jedna zobowiązuje się, na rzecz drugiej

dokonywać płatności opartych na wysokości indeksu akcji, aż

do wygaśnięcia umowy. Druga strona dokonuje płatności na

bazie stałej lub zmiennej stopy procentowej, bądź na bazie

innego indeksu. Płatności są dokonywane w proporcji do

umownej kwoty kontraktu swapowego (również ustalonej).



Przynajmniej jedna płatność oparta jest na stpie zwrotu z
indeksu akcji.



Swapy indeksowe w efekcie dokonują transferu akcji bez ich
fizycznego kupowania lub sprzedawania.



Swapy indeksowe zapewniają efektywną metodę wchodzenia
na zagraniczne rynki kapitałowe bez komplikacji związanych z
odmiennym systemem obrotu

Rynek instrumentów
pochodnych w Polsce

Na koniec 2006r na warszawskiej giełdzie
notowane były następujące rodzaje
instrumentów pochodnych:

kontrakty terminowe na indeksy WIG20,

MIDWIG, TechWIG, obligacje skarbowe, akcje

dziewięciu spółek oraz waluty USD i EUR

Opcje europejskie na indeks WIG20 oraz akcje

pięciu spółek

jednostki indeksowe na indeks WIG20

Wszystkie instrumenty pochodne notowane są w

systemie notowań ciągłych.

Kontrakty terminowe:



Rynek funkcjonuje od 1998r



Duże obroty kontraktami terminowymi
generowane sa ptrzede wszystkim przezx
krajowych inwestorów indywidulanych ( 66%
obrotów )



W 2006r wolumen obrotu kontraktami
terminowymi wyniósł ponad 6,3 mln
kontraktow



Wartość obrotu ogółem na koniec 2006r
377407 mln zl

Opcje



Pojawiły się na giełdzie w 2003r
( europejskie opcje kupna i sprzedaży
na indeks WIG20)



W 2005r zadebiutowały europejskie
opcje kupna i sprzedazy na akcje pięciu
spółek TPSA, PROKOM, PEKAO,
PKNORLEN, KGHM



Wartość obrotu ogółem na koniec 2006r
19453 mln zł

Document Outline