Rozwój nauki można rozpatrywać wielostronnie:



jako wzorzec zasobu wiedzy i ulepszanie metod 

badawczych, czyli realizacje bezpośredniego celu 

stojącego przed nauką



jako doskonalenie i rozszerzanie działalności badawczej i 

rozwojowej



jako kształtowanie się i rozwój warunków niezbędnych 

do prowadzenia działalności rzeczowych, kadrowych, 

organizacyjnych i instytucjonalnych



jako realizację przez naukę jej celów utylitarnych, czyli 

osiąganie przez naukę określonych skutków i efektów w 

sferze jej zastosowań, w świadomości, gospodarce i 

polityce



jako rozwój sfery obsługi nauki



jako rozwój metod, form i zakresu kształcenia kadr 

naukowych

 

Do badania rozwoju nauki stosowane są 

mierniki charakteryzujące dynamikę i 

kształtowanie się potencjału naukowego. 

Szczególnie dużo uwagi poświęca się 

liczebności kadr naukowych. Jest 

uzasadniony wskaźnik rozwoju nauki, 

ponieważ to ludzie stanowią najbardziej 

dynamiczny i twórczy czynnik jej 

rozwoju. Innym czynnikiem mierności jest 

np. miernik publikacji ( wydajność pracy 

jednego pracownika mierzony liczbą 

publikacji)

Aby nasza własna nauka była efektywna możemy 

ułatwić to sobie stosując się do poniższych zasad:



uświadomienie sobie, jakie zmysły dominują przy 

naszym stylu uczenia (kinestetycy, wzrokowcy, 

dotykowcy, słuchowcy) i dostosowanie metod 

uczenia do danego stylu



grupowanie informacji



zachowanie odpowiedniej częstotliwości 

powtórzeń materiału



odpowiednie warunki nauki ( pomieszczenie, 

oświetlenie, temperatura)



kurs szybkiego czytania, który pozwoli umiejętnie 

stosować nam odpowiednie techniki pamięciowe

EFEKTYWNOŚĆ PRZEDSIĘWZIEĆ 
BADAWCZYCH, PLACÓWKE I 
ZESPOŁÓW BADAWCZYCH

Składniki społecznej 
efektywności B + R



skutki pozytywne i negatywne 
działalności B + R



czynniki wpływające na efektywność 
prac uczonych jak i zespołów 
badawczych



sprawność działalności badawczej   
i rozwojowej

Efektywność ekonomiczna 
musi iść w parze ze 
społeczna efektywność 
badań naukowych i prac 
rozwojowych aby została 
zachowana zasada 
racjonalnego działania.

Czynniki wpływające na 
efektywność badań 
i rozwoju

Organizacja zespołów 
badawczych i jej wpływ na 
efektywność nakładów na 
badania i rozwój

Efekty dawane przez 
jednostki badawcze i 
rozwojowe



informacyjne



ekonomiczne



społeczne

Metody badan nad zespołami 
badawczymi i ich 
efektywnością



Metoda punktowa 



Badania ankietowe

Zmienne niezależne

1.

Wszystkie te czynniki, które nie podlegają 
zmianom,

2.

Czynniki, na które oddziałują krajowe organy 
sterujące polityką naukową od szczebla 
państwowego do kierownictwa placówki 
badawczej włącznie,

3.

Czynniki, na które może wpłynąć kierownik 
zespołu badawczego,

4.

Czynniki immanentne badanych zespołów 
badawczych

Zmienne zależne

Wszelkie efekty ilościowe pracy 

badanych zespołów.

Analiza czynników wchodzących w 
skład zmiennych zależnych i ich 
korelowanie ze zmiennymi 
niezależnymi, pozwala na 
wysunięcie wniosków, jak można 
przy danych nakładach jeśli nie 
optymalizować, to przynajmniej 
intensyfikować wyniki zespołów 
badawczych.

Badanie naukowe

Badania naukowe to wszelka działalność naukową.

Badania naukowe można rozpatrywać w :



szerokim znaczeniu – ogół czynności w obrębie pracy 

naukowej od powzięcia i ustalenia problemu do opracowania 

materiałów naukowych, jednak bez czynności pisania pracy, jej 

poprawiania 

i oceny; wyróżnia się tu dwa rodzaje czynności: przygotowawcze 

i wykonawcze;



pośrednim znaczeniu to czynności wykonawcze badań 

naukowych w znaczeniu szerokim; jest to stosowanie praktyczne 

metod roboczych, gromadzenie materiału naukowego i 

opracowywanie go;



wąskim znaczeniu – to badania właściwe, posługiwanie się 

metodami roboczymi i zdobywanie w ten sposób materiału 

naukowego; jego opracowywanie jest już działaniem osobnym 

i uważa się je niekiedy za etap pisania pracy naukowej;

Typologia badań naukowych

podstawowe - podejmuje się je bez celu praktycznego, dla 

wyjaśnienia zjawisk jeszcze nie zbadanych i odkrycia nowych 

praw naukowych; nazywa się również teoretycznymi, bądź 

czystymi;

stosowane - zmierzające do wykorzystania w praktyce wyników 

badań podstawowych; ich rezultatem są nowe związki chemiczne, 

prototypy, modele itp., które powstają i są sprawdzane w 

laboratoriach i instytutach doświadczalnych pod względem 

efektywności, walorów technicznych 

i użyteczności;

wdrożeniowe - opracowanie metod i technik zastosowania wyników 

badań w produkcji; są końcowym etapem cyklu badawczego od 

odkrycia wynalazku do praktycznego jego zastosowania; 

badania obserwacyjne (opisowe lub analityczne)

badania eksperymentalne (związane z interwencją badacza w 

grupie badanej i badaniem skutków tej interwencji w porównaniu 

z grupą kontrolną)



Prace rozwojowe to systematyczna 
praca opierająca się na istniejącej 
wiedzy, uzyskanej w wyniku 
działalności badawczej oraz/lub 
doświadczeń praktycznych, i mająca 
na celu wytworzenie nowych 
materiałów, produktów lub urządzeń, 
inicjowanie nowych lub znaczące 
udoskonalenie już istniejących 
procesów, systemów i usług.

CZYNNIKI DECYDUJĄCE 
O WYSOKOŚCI NAKŁADÓW:



struktury gospodarki i eksportu



instrumentów podatkowych 



liczby osób z wyższym 
wykształceniem wśród ogółu 
zatrudnionych 



typu polityki technologicznej 

GŁÓWNE ŹRÓDŁA FINANSOWANIA 
B+R:



środki publiczne 



środki przedsiębiorstw 



fundusze pochodzące z zagranicy 



środki instytucji non-profit (organizacja, 

która prowadząc swoją działalność 

skupia się na wspieraniu prywatnego 

lub publicznego dobra, nie kierując się 

osiągnięciem zysku np. 

stowarzyszenia).



Źródła zagraniczne

Trzy instrumenty finansowania 
udostępnione przez Wspólnotę 
Europejską to

:



 7. Program Ramowy na rzecz badań, 
rozwoju technologicznego i 
demonstracji 



 7. Program Ramowy Euratom działań 
badawczych i szkoleniowych w 
dziedzinie jądrowej (7PR), (budżet na 
lata 2007-2013 wynosi 50 mld EUR)



Program Ramowy na Rzecz 
Konkurencyjności i Innowacji 

Program ramowy badań w celu 
finansowania badań 
naukowych



7. Program Ramowy (2007-
2013).Program szczegółowy 7. 
Programu Ramowego:

-

COOPERATION (Współpraca)

-

IDEAS (Pomysły)

-

PEOPLE (Ludzie) 

-

CAPACITIES (Możliwości)

Struktura budżetu 7.PR 
(mln euro)



COOPERATION- 32 365 mln euro



IDEAS7 – 460 mln euro



PEOPLE- 4 728 mln euro



CAPACITIES - 4 217 mln euro



Nienuklearne działania JRC1- 751 mln 
euro



Całkowity budżet 7.PR: - 50 521 
mln euro



EURATOM – 2700 mln euro

Rozwój nauki i techniki związany jest z 

planowaniem rozwoju kraju w 
aspekcie społecznym i 
gospodarczym.

System planowania powinien 

zapewniać racjonalność społeczno-
gospodarczą. 

Cele stawiane przed nauką i techniką 

nie mogą wynikać wyłącznie z 
potrzeb zgłaszanych przez 
społeczeństwo.

Muszą także wynikać z prawidłowości 

poznania naukowego.

Autonomiczność rozwoju NiT. 
Wynika z uwzględnienia w procesie planowania 

rozwoju NiT zwrotnego oddziaływania rozwoju 

NiT na rozwój społeczny i gospodarczy.

Badania nie raz wyprzedają aktualne potrzeby 

społeczeństwa.

Ważnym aspektem jest podejmowanie 

samodzielnych inicjatyw przez ośrodki 

badawcze.

System planowania powinien:



zapewnić realizacje zasady łączenia 
celów stawianych przed nauką przez 
społeczeństwo z celami, które nauka 
i technika sama stawia przed sobą do 
rozwiązania.

Fazy planowania rozwoju nauki i 

techniki:



 prognozowanie rozwoju NIT,



planowanie strategiczne i 
programowe rozwoju NIT,



planowanie operacyjne.

Fazy te nie są oddzielone w czasie.

Rola prognoz NiT
Prognozowaniem nazywamy wg 

Secomskiego. 

„Oparte na naukowych podstawach i z 

reguły mające charakter 
kompleksowy PRZEWIDYWANIE 
najbardziej prawdopodobnego biegu 
lub obrazu zjawisk i procesów 
rozwojowych”.

Elementy składowe prognozy:



uzasadniony opis przebiegu przyszłych 

zdarzeń wewnątrz obiektu prognozy, zmian 

struktury samego obiektu, przyszłych 

związków z rzeczywistością gospodarczą i 

społeczną,



charakterystyka metod, którymi 

posługiwano się przy konstrukcji prognozy,



ukazanie ewentualnych możliwości 

kształtowania przebiegu przyszłych 

zdarzeń.

Przedmiot prognoz NiT:



nauka jako zasób wiedzy,



nauka jako instytucja,



kierunki postępu technicznego w branżach, 

gałęziach i całej gospodarce narodowej,



tępo postępu technicznego w branżach, 

gałęziach i całej gospodarce,



społeczne (także ekologiczne) skutki postępu,



społeczne skutki rozwoju nauki.

Wcześniejsze stwierdzenie tendencji do 

integracji, dyferencjacji nauk jest wysoce 

istotne. 

Programowanie i planowanie strategiczne rozwoju nauki 

i techniki.

J. Kaczmarek definiuje programowanie  jako ustalanie 

przyszłych celów, określanie przyszłych czynników od 

których one zależą oraz środki zmieniające te 

zależności.

Programy to zaś zbiory ustalonych harmonijnie zadań. 

Stanowią podstawę kształtowania przyszłości w 

pożądanym kierunku.

Wg Kaczmarka program różni się od planu:



wariantowym ujęciem celów szczegółowych,



brakiem dyrektywności.

Programowanie jest zatem etapem poprzedzającym 

właściwe planowanie.

Trzy fazy planowania rozwoju NiT jako elementu 

systemu planowania społeczno 
gospodarczego:



prognozowanie,



planowanie strategiczne,



planowanie operacyjne.

W planowaniu NiT występują następujące etapy:



analiza potrzeb społecznych,



wyznaczenie celów długoterminowych oraz 
wybór środków służących realizacji tych celów.

Planowanie operacyjne(wieloletnie).
Towarzyszy realizacji planów strategicznych 

długoterminowych.

 Związane jest to z formułowaniem podstawowych 

problemów badawczych i planów rozwoju dziedzin i 
dyscyplin naukowych.

Kształt planu operacyjnego zależy od propozycji 

przychodzących z placówek badawczych i 
rozwojowych, a także z przedsiębiorstw.

Wszystkim fazom planowania towarzyszy koordynacja 

zadań nauki i techniki. Jej celem jest skrócenie etapu 
przechodzenia produktu nauki do gospodarki.

Programy rządowe.

Powstają na drodze konfrontacji 

propozycji środowiska naukowego z 
potrzebami kraju reprezentowanymi 
przez jednostki gospodarki 
uspołecznionej.

Współpraca międzynarodowa w zakresie 

planowania rozwoju NiT zakłada:



wspólne planowanie przy opracowaniu przez 

zainteresowane kraje ważnych problemów,



kooperacje w dziedzinie badań naukowych i 

technicznych,



wymianę osiągnięć naukowo-technicznych 

oraz przodujących doświadczeń,



rozszerzanie współpracy w zakresie 

przygotowywania kadr.