Spis treści
Co to jest reaktor jądrowy?
Budowa reaktora
Typy reaktorów
Paliwa
Historia
Statystyka
Reaktor Ewa
Reaktor Maria
Zastosowanie
Źródła
Co to jest reaktor
jądrowy?
Reaktor jądrowy to urządzenie, w którym
przeprowadza się z kontrolowaną szybkością
reakcję rozszczepienia jąder atomowych. Reakcja
rozszczepienia jąder atomowych ma przebieg
lawinowy – jedna reakcja łańcuchowa może
zainicjować kilka następnych. W celu kontrolowania
szybkości reakcji tak by przebiegała z jednakową
prędkością wprowadza się do reaktora substancje
pochłaniające neutrony. Są to na przykład bor lub
kadm. Substancje te umieszczone są w prętach
zwanych regulacyjnymi. Moderator służy do
spowalniania neutronów poprzez zderzenia
neutronów z jądrami moderatora.
Budowa reaktora
Typowy reaktor jądrowy
zbudowany jest z rdzenia,
reflektora neutronów oraz
osłon biologicznych. Sam
rdzeń zawiera pręty
paliwowe, pręty regulacyjne
(pochłaniają nadmiar
neutronów), pręty
bezpieczeństwa, moderator
(zmniejsza energię
neutronów), kanały
chłodzenia i kanały badawcze.
Typy reaktorów
energetyczne,
reaktory wodne, ciśnieniowe (tzw. PWR i WWER), w których chłodziwem i
moderatorem jest zwykła woda pod ciśnieniem (na tyle wysokim by woda
nie zaczęła odparowywać podczas normalnej pracy reaktora).
wyjątkowymi reaktorami wodnymi, ciśnieniowymi są reaktory RBMK
(tego typu reaktory były między innymi w Czarnobylu oraz w innych
elektrowniach na terenie byłego ZSRR), chłodzone są wodą, a
moderowane grafitem.
reaktory wodne, wrzące (BWR), w których chłodziwem i moderatorem jest
również zwykła woda, ale wrząca,
reaktory ciężkowodne (PHWR np. CANDU ), chłodziwem i moderatorem
jest ciężka woda,
reaktory gazowe (GCR, AGR, HTGR), w których chłodziwem jest gaz
(dwutlenek węgla lub hel), a moderatorem grafit,
reaktory prędkie (LMFR na szybkich neutronach), pozbawione moderatora,
chłodziwem są najczęściej stopione metale: sód, rzadziej ołów.
napędowe (głównie okrętów podwodnych i dużych okrętów wojennych),
militarne (wytwarzające materiał rozszczepialny do broni jądrowej),
badawcze.
Paliwa
W większości reaktorów (a we wszystkich lekko-wodnych) paliwo
jądrowe stanowi wzbogacony uran. Wzbogacenie polega na
zwiększeniu zawartości rozszczepialnego U-235 do około 3-5% (z
około 0,7%), ale reaktory ciężkowodne (CANDU, PHWR) pracują
przy naturalnym udziale izotopów. Reaktory prędkie wymagają
jako paliwa bardziej wzbogaconego uranu (do 20%), bądź plutonu.
Przy odpowiedniej konstrukcji reaktor jest w stanie produkować w
ten sposób więcej paliwa, niż go zużywa (reaktor powielający).
W przyszłości planuje się wykorzystywać jako paliwo jądrowe
wzbogacony tor. W wyniku rozszczepienia toru powstają jądra
atomowe o mniejszej masie niż przy rozszczepieniu uranu lub
plutonu i jest wśród nich więcej jąder trwałych. Rozszczepienie
toru wytwarza zbyt mało neutronów by uzyskać masę krytyczną,
w związku z tym do reaktora takiego trzeba by wstrzeliwać
neutrony pochodzące z zewnątrz.
Historia
Pierwszy reaktor (uranowo-
grafitowy) zwany CP-1 (ang.
Chicago Pile no.1, "Stos
chicagowski nr 1") zbudowany na
Uniwersytecie w Chicago pod
kierunkiem włoskiego uczonego
Enrico Fermiego-fizyka teoretyka,
laureata Nagrody Nobla z
dziedziny fizyki w roku 1938.
Pierwsza kontrolowana reakcja
łańcuchowa została w nim
zapoczątkowana 2 grudnia 1942.
Statystyka
10 listopada 2004 roku były na
świecie 442 reaktory.
Znamionowa moc elektryczna
bloków energetycznych, w
których skład wchodziły
wynosiła 366,5 GW(e). Tylko
48 z tych bloków miało mniej
niż 10 lat. 266 reaktorów to
reaktory wodne ciśnieniowe
(PWR i WWER) mogące
wytworzyć 239,6 GW(e). 22
reaktory jądrowe były w
budowie, z czego 12 to PWR i
WWER.
Reaktor Ewa
Pierwszy w Polsce
doświadczalny reaktor jądrowy,
uruchomiony 14 czerwca 1958
w Instytucie Badań Jądrowych w
Otwocku-Świerku pod Warszawą
(obecnie Instytut Energii
Atomowej); reaktor wyłączony w
lutym 1995 z braku uranu,
ponownie włączony w kwietniu,
po sprowadzeniu pierwiastka z
Rosji, aktualnie wygaszony i
zdemontowany. Nazwa była
akronimem od wyrazów:
eksperymentalny, wodny,
atomowy.
Reaktor Maria
Jedyny obecnie działający polski reaktor jądrowy (pierwszy polskiej
produkcji) o mocy cieplnej 30 MW, uruchomiony w grudniu 1974 w
Instytucie Badań Jądrowych w Otwocku-Świerku pod Warszawą
(obecnie Instytut Energii Atomowej). Nosi imię Marii Skłodowskiej-
Curie. Maria jest reaktorem doświadczalnym. Posiada bardzo
korzystne położenie geograficzne (izolacja od osiedli ludzkich) i
dzięki temu uniknął losu wielu europejskich badawczych reaktorów
jądrowych, które zostały zamknięte ze względów bezpieczeństwa.
Zastosowanie
Z uwagi na przeznaczenie reaktory można podzielić w
zasadzie na dwie kategorie: badawcze i energetyczne.
Reaktory badawcze, do których zaliczyć należy również zestawy
krytyczne, służą jako narzędzia badań w zakresie fizyki reaktorowej,
chemii radiacyjnej, radiochemii, właściwości materiałów, energetyki
jądrowej itp. oraz jako źródła promieniowania (głównie neutronów i
promieniowania γ) do produkcji radioizotopów (nuklidów
promieniotwórczych), stosowanych w medycynie, biologii, rolnictwie,
przemyśle, itd. Niektóre reaktory badawcze z uranem naturalnym lub
nisko-wzbogaconym o dużym współczynniku przemiany paliwa stanowią
również źródło nowego paliwa plutonowego.
Reaktory energetyczne są przeznaczone do produkcji energii w
elektrowniach lądowych lub na statkach (reaktory napędowe). Reaktory
napędowe nie różnią się w zasadzie od stacjonarnych, poza tym, że
muszą się odznaczać małymi rozmiarami, co dotyczy również osłon, i
zapewniać bezpieczną eksploatację również w niesprzyjających
warunkach w czasie podróży. Dotychczas reaktory znalazły zastosowanie
do napędu łodzi podwodnych, okrętów wojennych i statków morskich.