WPROWADZENIE 
DO PROBLEMATYKI 
PRACY
I BEZPIECZEŃSTWA 
PRACY

PO TO BY MOŻNA BYŁO W PEŁNI 
ZROZUMIEĆ ISTOTĘ ZAGROŻEŃ 
ZWIĄZANYCH Z PRACĄ ORAZ ZAPOZNAĆ 
SIĘ Z MOŻLIWOŚCIAMI I SPOSOBAMI ICH 
OGRANICZANIA BĄDŹ LIKWIDACJI, 
NALEŻY WCZEŚNIEJ UŚWIADOMIĆ SOBIE:



CZYM W ISTOCIE JEST SAMA PRACA ,



JAK PRZEBIEGA PROCES PRACY,



KTÓRE CZYNNIKI ZWIĄZANE Z REALIZACJĄ 

PROCESU PRACY / PROCESU WYTWÓRCZEGO 

MOGĄ STANOWIĆ ŹRÓDŁO ZAGROŻENIA DLA 

CZŁOWIEKA I OTOCZENIA ORAZ W JAKICH TO 

MOŻE STAĆ SIĘ OKOLICZNOŚCIACH, 



ŹRÓDŁEM JAKICH ZAGROŻEŃ MOŻE BYĆ SAM 

CZŁOWIEK,



W JAKICH OKOLICZNOŚCIACH MOŻE DOJŚĆ DO 

WYZWOLENIA SIĘ POTENCJALNEGO ZAGROŻENIA,



JAK PRZEBIEGA PROCES DOCHODZENIA DO 

STRATY / WYPADKU I NA CZYM POLEGA JEGO 

ISTOTA. 

I
PODSTAWY NAUKI 
O PRACY

1.
POJĘCIE I ISTOTA 
PRACY        LUDZKIEJ, 
PROCESU PRACY            
       I PROCESU 
WYTWÓRCZEGO

1.1.
POJĘCIE PRACY 
LUDZKIEJ 

POJĘCIE PRACY

 (I)

PRACA LUDZKA STANOWI SZCZEGÓLNĄ 
FORMĘ AKTYWNOŚCI CZŁOWIEKA, 
UKIERUNKOWANĄ BEZPOŚREDNIO LUB 
POŚREDNIO NA PRZEKSZTAŁCANIE DÓBR 
PRZYRODY, CZYNIĄC JE ZDOLNYMI DO 
ZASPOKAJANIA LUDZKICH POTRZEB.

POJĘCIE PRACY 

(II)

PRACA JEST POJĘCIEM NIEROZERWALNIE 
ZWIĄZANYM Z CZŁOWIEKIEM.

PRACA TOWARZYSZY CZŁOWIEKOWI OD 
POCZĄTKÓW JEGO DZIAŁALNOŚCI WYTWÓRCZEJ, 
WE WSZYSTKICH OBSZARACH JEGO AKTYWNOŚCI.

PRACA STANOWI ŹRÓDŁO ZASPOKOJENIA POTRZEB 
LUDZKICH, ZARÓWNO INDYWIDUALNYCH JAK I 
ZBIOROWYCH

.

POJĘCIE PRACY

(III)

PRACA WYMAGA WYSIŁKU FIZYCZNEGO I 
ZAANGAŻOWANIA UMYSŁOWEGO ZE STRONY 
WYKONAWCY, A ZE STRONY PRACODAWCY 
OKREŚLONYCH NAKŁADÓW RZECZOWYCH I 
ZASILEŃ INFORMACYJNYCH.

EFEKT PRACY ZALEŻY OD WIELKOŚCI 
PONIESIONYCH NAKŁADÓW, ZARÓWNO PRACY 
ŻYWEJ JAK I UPRZEDMIOTOWIONEJ, A TAKŻE OD 
SPOSOBU JEJ WYKONYWANIA I WARUNKÓW W 
JAKICH JEST ONA REALIZOWANA.

ROLA PRACY W ŻYCIU CZŁOWIEKA

PRACA BĘDĄC JEDYNYM SPOSOBEM NA 
ZASPOKAJANIE POTRZEB CZŁOWIEKA STAJE 
SIĘ ZARAZEM WEWNĘTRZNĄ JEGO 
POTRZEBĄ, PRZYNOSZĄCĄ MU SATYSFAKCJĘ 
Z JEJ WYKONYWANIA ORAZ WYZNACZAJĄCĄ 
MU POZYCJĘ SOCJALNĄ I SPOŁECZNĄ W 
ŚRODOWISKU, W KTÓRYM ŻYJE.

PRACA JAKO SPECYFICZNY TOWAR



PODLEGA PRAWOM EKONOMICZNYM,



MA SWOJĄ CENĘ,



WPŁYWA NA CENĘ PRODUKTU,



FUNKCJONUJE NA RYNKU PRACY,



MA WYMIAR PRZEDMIOTOWY UKIERUNKOWANY 
NA WYTWARZANIE DÓBR I USŁUG ORAZ 
PODMIOTOWY, POLEGAJĄCY NA SAMOREALIZACJI 
CZŁOWIEKA.

                                                        

                                                                          
                                                                          
                                                                          
            

PRACA JAKO ŹRÓDŁO ZAGROŻEŃ



WYTWORZONYCH DÓBR, MOGĄCYCH 
ZASPOKOIĆ JEGO I INNYCH LUDZI POTRZEBY,



ŚRODKÓW NA UTRZYMANIE JEGO SAMEGO I 
RODZINY, 



SAMOSPEŁNIENIA SIĘ – 

PRACA WYKONYWANA PRZEZ CZŁOWIEKA, 
PRZYNOSZĄC MU NIEZAPRZECZALNE KORZYŚCI W 
POSTACI:

MOŻE JEDNOCZEŚNIE STANOWIĆ DLA NIEGO 
SAMEGO    I DLA OTOCZENIA ŹRÓDŁO RÓŻNORAKICH 
ZAGROŻEŃ, MOGĄCYCH DOPROWADZIĆ DO STRAT.

RODZAJE PRAC REALIZOWANYCH         
          W PRZEDSIĘBIORSTWIE

1.2.
ISTOTA PRACY 
LUDZKIEJ

ISTOTA PRACY

PRACA JEST FORMĄ DZIAŁANIA.

DZIAŁANIE JEST TO ŚWIADOME, DOWOLNE I 
CELOWE ZACHOWANIE SIĘ LUDZKIE.

KAŻDE DZIAŁANIE REALIZOWANE JEST W TZW. 
ŁAŃCUCHU DZIAŁANIA.

DZIAŁANIE MOŻE BYĆ JEDNOPODMIOTOWE 
(INDYWIDUALNE) LUB WIELOPODMIOTOWE 
(ZESPOŁOWE).

DZIAŁANIE MOŻE MIEĆ POSTAĆ CZYNU PROSTEGO 
LUB ZŁOŻONEGO.

ELEMENTARNY ŁAŃCUCH DZIAŁANIA

DZIAŁANIA WIELOPODMIOTOWE 
(ZESPOŁOWE)

(I)

DZIAŁANIE DWUPODMIOTOWE 
ZE WSPÓLNYM PRZEDMIOTEM 
DZIAŁANIA I INDYWIDUALNYMI 
NARZĘDZIAMI

DZIAŁANIE DWUPODMIOTOWE 
ZE WSPÓLNYM PRZEDMIOTEM 
DZIAŁANIA I WSPÓLNYM 
NARZĘDZIEM

DZIAŁANIA WIELOPODMIOTOWE 
(ZESPOŁOWE)

(II)

P

DZIAŁANIE 
WIELOPODMIOTOWE 
(ZESPOŁOWE), W KTÓRYM 
PRZEDMIOTEM DZIAŁANIA 
JEST TWORZYWO 
PODLEGAJĄCE 
ODDZIAŁYWANIU KOLEJNO 
KILKU PODMIOTÓW 
DZIAŁANIA.

PRODUK
T

WARUNKI UMOŻLIWIAJĄCE PODJĘCIE DZIAŁANIA 
PROWADZĄCEGO DO OSIĄGNIĘCIA 
ZAMIERZONEGO EFEKTU



SPRAWCA DZIAŁANIA POWINIEN BYĆ ŚWIADOMYM 
CELU, DO JAKIEGO MA DOPROWADZIĆ PODJĘTE PRZEZ 
NIEGO DZIAŁANIE / PRACA;



POWINIEN WIEDZIEĆ, CO MA W ZWIĄZKU Z TYM 
ZROBIĆ, W JAKI SPOSÓB I PRZY UŻYCIU JAKICH 
ŚRODKÓW (NARZĘDZI);



POWINIEN MIEĆ MOŻLIWOŚĆ REALIZACJI 
PODEJMOWANEGO DZIAŁANIA, CO JEST 
RÓWNOZNACZNE Z DYSPONOWANIEM OKREŚLONYMI 
ŚRODKAMI ORAZ Z ZAISTNIENIEM OKOLICZNOŚCI TEMU 
SPRZYJAJĄCYCH / ODPOWIEDNICH WARUNKÓW PRACY;



POWINIEN POSIADAĆ OKREŚLONĄ WIEDZĘ, 
UMIEJĘTNOŚCI I PREDYSPOZYCJE.

SZCZEGÓŁOWY OPIS DZIAŁANIA WYMAGA 
JEDNOZNACZNEGO OKREŚLENIA:



PODMIOTU DZIAŁANIA, JEGO KWALIFIKACJI I 

PRZYGOTOWANIA,



CELU DZIAŁANIA CZYLI TEGO, CO SPRAWCA 

DZIAŁAJĄC CHCE LUB POWINIEN OSIĄGNĄĆ,



W JAKI SPOSÓB I ZA POMOCĄ JAKICH NARZĘDZI, CEL 

TEN MOŻE LUB POWINIEN BYĆ OSIĄGNIĘTY,



TWORZYWA PODDAWANEGO ODDZIAŁYWANIU 

PODMIOTU DZIAŁAJĄCEGO (TWORZYWA 

PRZETWARZANEGO),



WARUNKÓW DZIAŁANIA, CZYLI W JAKICH 

OKOLICZNOŚCIACH DZIAŁANIE POWINNO BYĆ 

REALIZOWANE,



USYTUOWANIA DZIAŁANIA W CZASIE I W 

PRZESTRZENI.

1.3.
POJĘCIE I ISTOTA 
PROCESU PRACY

POJĘCIE I ISTOTA PROCESU PRACY

(I)

PRACA LUDZKA REALIZOWANA W UKŁADZIE: 
PODMIOT DZIAŁANIA – ŚRODKI DZIAŁANIA 
(NARZĘDZIA) – PRZEDMIOT DZIAŁANIA 
(TWORZYWO), JEST CIĄGIEM (SPLOTEM) DZIAŁAŃ 
ELEMENTARNYCH (OPERACJI / RUCHÓW) 
CZŁOWIEKA, WYWOŁUJĄCYCH OKREŚLONE 
ZDARZENIA W POSTACI KOLEJNYCH PRZEKSZTAŁCEŃ 
TWORZYWA JAKO PRZEDMIOTU PRACY, W KIERUNKU 
JEGO OSTATECZNEJ POSTACI, JAKĄ JEST PRODUKT.

          Π

C 

= { π

C1

, π

C2

, π

C3

, … , π

Ci

, … , π

Cn 

}

   π

Ci 

– operacje, zabiegi

POJĘCIE I ISTOTA PROCESU PRACY

(II)

PROCES PRACY JEST JEDNOCZEŚNIE JEDNĄ Z SEKWENCJI 
PROCESU WYTWÓRCZEGO (ERGOTRANSFORMACYJNEGO).

POZOSTAŁE SEKWENCJE TO:



 PROCES FUNKCJONOWANIA NARZĘDZI I URZĄDZEŃ 

          Π

N 

= { π

N1

, π

N2

, π

N3

, … ,π

Ni

, … ,π

Nn

 }

     π

Ni

 – operacje, ruchy robocze



  PROCES KOLEJNYCH PRZEKSZTAŁCEŃ WŁAŚCIWOŚCI 

   TWORZYWA

           Π

M 

= { π

M1

, π

M2

, π

M3

, … ,π

Mi

, … ,π

Mn 

}

      π

Mi

 – kolejne zdarzenia w postaci zmian właściwości 

tworzywa

POJĘCIE PROCESU 
ERGOTRANSFORMACYJNEGO

PROCES ERGOTRANSFORMACYJNY TO 
ŚWIADOMIE STEROWANY PRZEZ 
CZŁOWIEKA PROCES, W TRAKCIE KTÓREGO 
NASTĘPUJE  PRZEKSZTAŁCENIE TWORZYWA 
WEJŚCIOWEGO ENERGOMATERIALNEGO  
LUB INFORMACYJNEGO W OKREŚLONY 
WYTWÓR NA WYJŚCIU.

MODEL PROCESU WYTWÓRCZEGO

 

(ERGOTRANSFORMACYJNEGO)

(I)

CZAS 
ROZPOCZĘCIA 
PROCESU

CZAS 
ZAKOŃCZENIA 
PROCESU

MODEL PROCESU WYTWÓRCZEGO

         

   (ERGOTRANSFORMACYJNEGO)

(II)

PROCES PRACY ( Π

C

 )

PROCES FUNKCJONOWANIA 
APARATURY, URZĄDZEŃ ( Π

N

 )

PROCES ZMIAN ZACHODZĄCYCH 
W TWORZYWIE ( Π

M

 )

t

PROCES WYTWÓRCZY

(PRZYKŁAD)

PODZIAŁ PROCESÓW PRACY WEDŁUG 
STOSOWANYCH ŚRODKÓW PRACY



PROCESY RĘCZNE – REALIZOWANE Z 

WYKORZYSTANIEM RĘCZNYCH NARZĘDZI I 

PRZYRZĄDÓW



PROCESY MASZYNOWE – REALIZOWANE Z 

WYKORZYSTANIEM MASZYN I URZĄDZEŃ 

MECHANICZNYCH 



PROCESY APARATUROWE – MAJĄCE 

CHARAKTER PROCESÓW FIZYKO –   

CHEMICZNYCH REALIZOWANYCH W SPECJALNIE 

PRZYSTOSOWANYCH DO TEGO APARATACH 

PRACUJĄCYCH W SYSTEMIE CIĄGŁYM LUB 

DYSKRETNYM.

1.4.
PROCES WYTWÓRCZY 
ORAZ JEGO MIEJSCE W 
 STRUKTURZE 
PROCESU 
PRODUKCYJNEGO

ELEMENTY PROCESU WYTWÓRCZEGO



PROCES WYTWÓRCZY PODSTAWOWY



PROCESY WYTWÓRCZE POMOCNICZE 



PROCESY OBSŁUGI

PROCES WYTWÓRCZY PODSTAWOWY

PROCES WYTWÓRCZY PODSTAWOWY TO 
PROCES, KTÓREGO ZADANIEM JEST 
REALIZACJA CELU GŁÓWNEGO 
PRZEDSIĘBIORSTWA, JAKIM JEST 
PRZETWARZANIE ZASILEŃ MATERIAŁOWO –  
ENERGETYCZNYCH W OKREŚLONY PRODUKT.

PROCESY WYTWÓRCZE POMOCNICZE

 



WYTWARZANIA NARZĘDZI SPECJALNYCH I 
OPRZYRZĄDOWANIA,



WYTWARZANIA, PRZETWARZANIA I 
DOSTAWY ENERGII. 

SĄ NIEZBĘDNĘ DLA NORMALNEGO 
PRZEBIEGU PROCESÓW PODSTAWOWYCH. 
PROCESY WYTWÓRCZE POMOCNICZE, TO 
PROCESY:

PROCESY OBSŁUGI



OBSŁUGA INFORMACYJNA 



OBSŁUGA ORGANIZACYJNA



OBSŁUGA SOCJALNA



OBSŁUGA LOGISTYCZNA



OBSŁUGA KONSERWACYJNO – 
REMONTOWA 



OCHRONA OBIEKTÓW



UTRZYMANIE CZYSTOŚCI

USYTUOWANIE PROCESU WYTWÓRCZEGO   
           W STRUKTURZE PROCESU 
PRODUKCYJNEGO

PROCESY CZĄSTKOWE 
(OPERACJE)



OPERACJE TECHNOLOGICZNE



OPERACJE KONTROLNE



OPERACJE TRANSPORTOWE



OPERACJE SKŁADOWANIA I 
MAGAZYNOWANIA

POJĘCIE OPERACJI 
TECHNOLOGICZNEJ

OPERACJA TECHNOLOGICZNA JEST TO 
OPERACJA, W WYNIKU KTÓREJ NASTĘPUJE 
ZMIANA KSZTAŁTU, WŁAŚCIWOŚCI 
FIZYCZNYCH LUB CHEMICZNYCH MATERIAŁU 
WEJŚCIOWEGO LUB TEŻ ZMIANA 
TRWAŁEGO POŁOŻENIA OKREŚLONEJ 
CZĘŚCI PRODUKTU / PÓŁPRODUKTU W 
STOSUNKU DO INNYCH CZĘŚCI. 

STRUKTURA OPERACJI 
TECHNOLOGICZNEJ

ZABIEGI – CZĘŚCI OPERACJI 
WYKONYWANE PRZY JEDNYM 
ZAMOCOWANIU

CZYNNOŚCI – CZĘŚCI OPERACJI 
ODNOSZĄCE SIĘ DO JEDNYCH I TYCH 
SAMYCH ELEMENTÓW 

RUCHY ROBOCZE – NAJPROSTSZE 
ELEMENTY SKŁADOWE ZABIEGÓW

RUCHY ELEMENTARNE

ELEMENTY OPERACJI 
TECHNOLOGICZNEJ

         CZŁOWIEK

        MASZYNA

OPERACJE

ZABIEGI

CZYNNOŚCI

CHWYTY (RUCHY 

ROBOCZE)

RUCHY 

(RUCHY ELEMENTARNE)

OPERACJE

ZABIEGI

POJĘCIE PROCESU 
TECHNOLOGICZNEGO

PROCES TECHNOLOGICZNY TO GŁÓWNA CZĘŚĆ 
PROCESU WYTWÓRCZEGO PODSTAWOWEGO, W 
RAMACH KTÓREGO NASTĘPUJE ZMIANA KSZTAŁTÓW, 
WŁAŚCIWOŚCI FIZYKO-CHEMICZNYCH, WYGLĄDU 
ZEWNĘTRZNEGO PRZETWARZANEGO TWORZYWA 
LUB TRWAŁA ZMIANA WZAJEMNEGO POŁOŻENIA 
POSZCZEGÓLNYCH CZĘŚCI WCHODZĄCYCH W 
SKŁAD WYTWARZANEGO PRODUKTU (MONTAŻ 
PODZESPOŁU / WYROBU).

OPERACJE KONTROLI, TRANSPORTU I 
MAGAZYNOWANIA

OPERACJA KONTROLI – POLEGA NA TYM, ŻE 
WYKONYWANA CZĘŚĆ, ZESPÓŁ LUB GOTOWY 
PRODUKT JEST SPRAWDZANY NA ZGODNOŚĆ Z 
WZORCEM, PRZEZ SAMEGO WYKONAWCĘ LUB 
SŁUŻBY ZAJMUJĄCE SIĘ KONTROLĄ JAKOŚCI.

OPERACJA TRANSPORTU – POLEGA NA TYM, ŻE 
MATERIAŁ LUB PRODUKT / PÓŁPRODUKT ZOSTAJE W 
PROCESIE PRODUKCYJNYM PRZEMIESZCZONY Z 
JEDNEGO MIEJSCA W DRUGIE.

OPERACJE SKŁADOWANIA I MAGAZYNOWANIA 
– WIĄŻĄ SIĘ ZE STANEM SPOCZYNKU OBROBIANEGO 
LUB PRZETWARZANEGO PRZEDMIOTU, 
POZOSTAJĄCYM W ZWIĄZKU Z OCZEKIWANIEM NA 
DALSZĄ OBRÓBKĘ, KONTROLĘ LUB TRANSPORT.

PODZIAŁ PROCESÓW WYTWÓRCZYCH 
WEDŁUG KRYTERIUM ZŁOŻONOŚCI

PROCES WYTWÓRCZY PROSTY – PROCES, W TRAKCIE 
KTÓREGO TWORZYWO PODLEGA PRZETWORZENIU W WYNIKU 
KOLEJNO NASTĘPUJĄCYCH PO SOBIE OPERACJI 
TECHNOLOGICZNYCH.

PROCES WYTWÓRCZY ZŁOŻONY – PROCES, KTÓREGO 
EFEKTEM JEST PRODUKT POWSTAŁY Z POŁĄCZENIA 
WYTWORZONYCH UPRZEDNIO PÓŁPRODUKTÓW / CZĘŚCI.

1.5.
TREŚĆ PRACY

POJĘCIE TREŚCI PRACY

TREŚĆ PRACY TO SZEROKO POJĘTE RELACJE, 
JAKIE ZACHODZĄ W PROCESIE PRACY 
POMIĘDZY WKŁADEM PRACY FIZYCZNEJ I 
UMYSŁOWEJ.

KRYTERIA OKREŚLAJĄCE TREŚĆ PRACY 
WEDŁUG CH. WALKNER’A I R. GUEST’A



STOPIEŃ MECHANIZACJI PRACY



STOPIEŃ POWTARZALNOŚCI OPERACJI W 

PROCESIE PRACY



UDZIAŁ W PROCESIE PRACY OPERACJI 

FIZYCZNYCH



UDZIAŁ W PROCESIE PRACY OPERACJI 

WYMAGAJĄCYCH WYSIŁKU UMYSŁOWEGO



MINIMUM KWALIFIKACJI WYMAGANYCH PRZY 

WYKONYWANIU DANEJ PRACY



ZAKRES SWOBODY WYBORU TECHNOLOGII 

WYKONANIA I INSTRUMENTÓW PRACY

KRYTERIA OKREŚLAJĄCE TREŚĆ PRACY



STRUKTURA I WZAJEMNY STOSUNEK OBCIĄŻEŃ 

FIZYCZNYCH I UMYSŁOWYCH



WYMAGANIA DOTYCZĄCE WIEDZY I 

UMIEJĘTNOŚCI, JAKIMI POWINIEN DYSPONOWAĆ 

PRACOWNIK



RÓŻNORODNOŚĆ I ZAKRES PODEJMOWANYCH 

DECYZJI



STOPIEŃ WPŁYWU WYWIERANEGO PRZEZ 

PRACOWNIKA NA EFEKTYWNOŚĆ I JAKOŚĆ PRACY 

(ZAKRES ODPOWIEDZIALNOŚCI)



ZŁOŻONOŚĆ REALIZOWANYCH OPERACJI 

TECHNOLOGICZNYCH



STOPIEŃ OPERACYJNEGO PODZIAŁU PRACY 

(WZBOGACENIE LUB ZUBOŻENIE TREŚCI PRACY)

1.6.
PRACA KIEROWNICZA

POJĘCIE PRACY KIEROWNICZEJ

POD POJĘCIEM PRACY KIEROWNICZEJ NALEŻY 
ROZUMIEĆ ZBIÓR DZIAŁAŃ WYKONYWANYCH W 
RAMACH FUNKCJI KIEROWNICZYCH, TAKICH JAK:



    

PLANOWANIE,



   ORGANIZOWANIE,



   KOORDYNOWANIE,



   MOTYWOWANIE DO PRACY,



   DYSPONOWANIE ZASOBAMI,



   KONTROLOWANIE ORAZ PODEJMOWANIE DZIAŁAŃ 

    KORYGUJĄCYCH.

ISTOTA PRACY KIEROWNICZEJ

(I)

PRACA KIEROWNICZA JEST DZIAŁANIEM 
REALIZOWANYM W UKŁADZIE:

          KIEROWNIK – PODWŁADNY

DZIAŁANIE TO SPROWADZA SIĘ DO TAKIEGO 
WPŁYWANIA NA PODWŁADNEGO, ABY TEN CELE 
KIERUJĄCEGO UZNAŁ ZA WŁASNE LUB CO NAJMNIEJ 
JE AKCEPTOWAŁ.

 

ISTOTA PRACY KIEROWNICZEJ

(II)

DZIAŁANIA SKŁADAJĄCE SIĘ NA PROCES 
KIEROWANIA

(I)



POZYSKIWANIE, ZBIERANIE, PRZEKAZYWANIE, 
PRZECHOWYWANIE I WYKORZYSTYWANIE INFORMACJI 
NAUKOWO -TECHNICZNYCH, EKONOMICZNYCH I 
OPERACYJNYCH



ROZWIĄZYWANIE PROBLEMÓW NATURY 
ORGANIZACYJNO -TECHNICZNEJ, EKONOMICZNEJ, 
SPOŁECZNEJ I SOCJALNEJ



OPRACOWYWANIE I PODEJMOWANIE DECYZJI NA 
PODSTAWIE UZYSKANYCH INFORMACJI



INFORMOWANIE PODWŁADNYCH O ZLECONYCH IM 
ZADANIACH, WYSŁUCHIWANIE UWAG I UDZIELANIE 
WYJAŚNIEŃ

DZIAŁANIA SKŁADAJĄCE SIĘ NA PROCES 
KIEROWANIA

(II)



MOTYWOWANIE PODWŁADNYCH DO PODJĘCIA DZIAŁAŃ



NADZÓR NAD WYKONYWANIEM ZLECONYCH ZADAŃ, 
ICH KOORDYNACJA W PRZYPADKU DZIAŁAŃ 
ZESPOŁOWYCH



PRZYJMOWANIE MELDUNKÓW O WYKONANIU POLECEŃ, 
OCENA WYKONANIA ZADAŃ



PODEJMOWANIE DZIAŁAŃ REGULACYJNYCH



WYKONYWANIE RÓŻNORODNYCH OPERACJI NATURY 
ORGANIZACYJNEJ, ODDZIAŁUJĄCYCH NA KIEROWANY 
OBIEKT W CELU REALIZACJI PODJĘTYCH WCZEŚNIEJ 
DECYZJI

2.
STANOWISKO PRACY 
JAKO PODSTAWOWY 
ELEMENT SYSTEMU 
PRACY

2.1.
POJĘCIE SYSTEMU 
PRACY

POJĘCIE SYSTEMU PRACY

SYSTEM PRACY TO SZCZEGÓLNE ZESPOLENIE 
ZASOBÓW LUDZKICH I RZECZOWYCH, 
PRZETWARZAJĄCE ZASILENIA WEJŚCIOWE W 
POSTACI SUROWCÓW, MATERIAŁÓW, ENERGII I 
INFORMACJI W STANY WYJŚCIOWE, MAJĄCE POSTAĆ 
PÓŁPRODUKTÓW, PRODUKTÓW LUB USŁUG.

WYNIKIEM PRZETWORZENIA MOŻE BYĆ ZARÓWNO 
TWORZYWO MATERIALNE JAK I NIEMATERIALNE.

ISTOTA SYSTEMU PRACY

SYSTEMEM PRACY JEST KAŻDA ORGANIZACJA W 
ZNACZENIU RZECZOWYM, W KTÓREJ WYKONYWANA 
JEST PRACA.

SYSTEMEM PRACY JEST PRZEDSIĘBIORSTWO, 
ODDZIAŁ PRODUKCYJNY, GRUPA STANOWISK PRACY 
(LINIA PRODUKCYJNA, GNIAZDO PRODUKCYJNE I IN.), 
STANOWISKO PRACY JAKO ELEMENTARNY PODSYSTEM 
PRACY  (SYSTEM ZEROWEGO STOPNIA).

2.2.
POJĘCIE STANOWISKA 
PRACY / STANOWISKA 
ROBOCZEGO

POJĘCIE STANOWISKA PRACY

 

(I)

STANOWISKO PRACY / ROBOCZE TO NAJMNIEJSZA 
NIEPODZIELNA JEDNOSTKA PRODUKCYJNA W 
PRZEDSIĘBIORSTWIE, W KTÓREJ ODBYWA SIĘ 
PRACA URZECZYWISTNIAJĄCA OKREŚLONĄ CZĘŚĆ 
ZRÓŻNICOWANEGO PROCESU PRODUKCYJNEGO.

STANOWISKO ROBOCZE JEST ZASADNICZYM 
ELEMENTEM STRUKTURY PRODUKCYJNEJ 
PRZEDSIĘBIORSTWA, ROZUMIANEJ JAKO UKŁAD 
KOMÓREK PRODUKCYJNYCH I ICH POWIĄZAŃ 
KOOPERACYJNYCH.

POJĘCIE STANOWISKA PRACY

(II)

STANOWISKO PRACY / ROBOCZE TO 
WYDZIELONA CZĘŚĆ PRZESTRZENI 
PRODUKCYJNEJ, WYPOSAŻONA W 
ODPOWIEDNIE ŚRODKI UMOŻLIWIAJĄCE 
INDYWIDUALNEMU PRACOWNIKOWI LUB 
GRUPIE PRACOWNIKÓW REALIZOWANIE 
OKREŚLONYCH ZADAŃ PRODUKCYJNYCH 
(PODPROCESÓW, PROCESÓW 
WYTWÓRCZYCH).

POJĘCIE STANOWISKA PRACY

(III)

STANOWISKO PRACY / ROBOCZE TO ZBIÓR 
AKTYWNYCH CZYNNIKÓW PROCESU 
PRZETWARZANIA DÓBR, WZAJEMNIE 
SPRZĘŻONYCH I FUNKCJONUJĄCYCH JAKO 
JEDNOLITY, WYKONUJĄCY OKREŚLONE 
ZADANIA ELEMENT PRODUKCYJNY.

POJĘCIE STANOWISKA PRACY

(IV)

STANOWISKO PRACY / ROBOCZE TO PODSTAWOWA 
KOMÓRKA ORGANIZACYJNA, W KTÓREJ ODBYWA SIĘ 
PRACA LUDZKA, WYRÓŻNIAJĄCA SIĘ ZARÓWNO 
STATYCZNYM UKŁADEM ELEMENTÓW, JAK I 
DYNAMIKĄ REALIZOWANYCH NA NIM PROCESÓW 
PRACY ORAZ PROCESÓW FUNKCJONOWANIA 
MASZYN, A W ICH EFEKCIE PROCESÓW 
PRZETWARZANIA TWORZYWA, STANOWIĄCEGO  
PRZEDMIOT PRACY.

POJĘCIE STANOWISKA PRACY

 

(V)

STANOWISKO PRACY TO NAJMNIEJSZY, CELOWO 
WYODRĘBNIONY ELEMENT SYSTEMU PRACY 
(SYSTEMU PRODUKCYJNEGO), TRAKTOWANY JAKO 
SYSTEM ZEROWEGO STOPNIA, W KTÓRYM 
NASTĄPIŁO DYNAMICZNE ZESPOLENIE AKTYWNYCH 
CZYNNIKÓW PRACY (PODMIOTU I ŚRODKÓW PRACY).

                  S

(0)  

= [ C,{ T

N1

,T

N2

,…,T

Ni

,…,T

Nn

 },R]

ZESPOLENIE CZYNNIKÓW PRACY CZYNI 
STANOWISKO PRACY ZDOLNYM DO UCZESTNICTWA 
W SZEROKO POJĘTYM PROCESIE PRZETWARZANIA 
NAKŁADÓW W WYNIK, MAJĄCY POSTAĆ 
OKREŚLONEGO PRODUKTU, PÓŁPRODUKTU LUB 
USŁUGI O CHARAKTERZE MATERIALNYM LUB 
NIEMATERIALNYM.

USYTUOWANIE STANOWISKA PRACY

KAŻDE STANOWISKO PRACY USYTUOWANE JEST:



   W PRZESTRZENI,



   W STRUKTURZE ORGANIZACYJNEJ.     

STANOWISKO PRACY UCZESTNICZĄCE W PROCESIE   
WYTWARZANIA DÓBR LUB USŁUG USYTUOWANE 
JEST PONAD TO  W STRUKTURZE PRODUKCYJNEJ I 
PRODUKCYJNO – ADMINISTRACYJNEJ 
PRZEDSIĘBIORSTWA (STOSOWNIE DO 
REALIZOWANEGO NA DANYM STANOWISKU PRACY 
CZĄSTKOWEGO PROCESU WYTWÓRCZEGO).

2.3.
ISTOTA STANOWISKA 
PRACY / STANOWISKA 
ROBOCZEGO

ISTOTA STANOWISKA PRACY

(I)

ISTOTĄ KAŻDEGO STANOWISKA PRACY JEST PRZETWARZANIE 
NAKŁADÓW W WYNIK STOSOWNIE DO ZLECONYCH MU 
ZADAŃ.

ISTOTA STANOWISKA PRACY

(II)

WYNIK UZYSKANY NA STANOWISKU PRACY PRZEKŁADA SIĘ NA 
PRZYCHÓD ZE SPRZEDAŻY WYTWORZONEGO DOBRA LUB 
USŁUGI, POZOSTAJĄCY W OKREŚLONYM STOSUNKU DO 
PONIESIONYCH NAKŁADÓW

.

WE – WEJŚCIA

WY - WYJŚCIA

N – WYSOKOŚĆ NAKŁADÓW

W – WIELKOŚĆ PRZYCHODÓW ZE 
SPRZEDAŻY

    

STANOWISKO PRACY PRZETWARZAJĄCE 
TWORZYWO WEJŚCIOWE W PRODUKT             
                                   

MODEL PRZEPŁYWOWY

         

                                                             

(I)

C – LUDZIE

I – INFORMACJE

N – MASZYNY I URZĄDZENIA

STANOWISKO PRACY PRZETWARZAJĄCE 
TWORZYWO WEJŚCIOWE W PRODUKT          
      

MODEL PRZEPŁYWOWY

    

(II)

W PRZEPŁYWIE OBSŁUGOWYM UCZESTNICZĄ:



   CZŁOWIEK JAKO PODMIOT DZIAŁAJĄCY,



   OBIEKT TECHNICZNY (MASZYNY, URZĄDZENIA),



   INFORMACJE.

CZYNNIKI TE NIE ULEGAJĄ PRZETWORZENIU W PROCESIE 
PRODUKCYJNYM, A JEDYNIE CZĘŚCIOWEMU ZUŻYCIU (W 
PRZYPADKU CZŁOWIEKA MA TO POSTAĆ WYDATKOWANIA 
ENERGII, ZMĘCZENIA).

W PRZEPŁYWIE ROBOCZYM MA MIEJSCE TRANSFORMACJA 
ZASOBÓW WEJŚCIOWYCH W PRODUKT MATERIALNY LUB 
NIEMATERIALNY.

STANOWISKO PRACY USŁUGOWE                  
                    

MODEL PRZEPŁYWOWY

 

(I)

C – LUDZIE

I – INFORMACJE

N – URZĄDZENIA

M – MATERIAŁY

O – ODPADY 

STANOWISKO PRACY USŁUGOWE

MODEL PRZEPŁYWOWY

 

(II)

W PRZEPŁYWIE OBSŁUGOWYM UCZESTNICZĄ:



   CZŁOWIEK JAKO PODMIOT DZIAŁAJĄCY,



   OBIEKT TECHNICZNY (MASZYNY, NARZĘDZIA, 

     APARATURA),



   ŚRODKI MATERIAŁOWE,



   INFORMACJE.

W PRZEPŁYWIE ROBOCZYM UCZESTNICZY PRZEDMIOT 
PODDANY OBSŁUDZE, KTÓRYM MOŻE BYĆ CZŁOWIEK, 
TWORZYWO MATERIALNE, INFORMACJA LUB JEDNOSTKA 
ORGANIZACYJNA

.

2.4.
ELEMENTY 
OKREŚLAJĄCE 
STANOWISKO PRACY

ELEMENTY OKREŚLAJĄCE STANOWISKO 
PRACY

(I)



CEL FUNKCJONOWANIA STANOWISKA PRACY, ODNIESIONY 
DO CELU SYSTEMU WYŻSZEGO RZĘDU I WYNIKAJĄCE 
STĄD ZADANIA 



OBSADA OSOBOWA Z OKREŚLENIEM NIEZBĘDNYCH 
KWALIFIKACJI PRACOWNIKÓW NA NIM ZATRUDNIONYCH



KSZTAŁT I WIELKOŚĆ POWIERZCHNI WYDZIELONEJ DLA 
STANOWISKA PRACY



WYPOSAŻENIE STANOWISKA PRACY W NARZĘDZIA, 
MASZYNY, APARATURĘ, URZĄDZENIA KONTROLNO - 
POMIAROWE, POMOCE WARSZTATOWE ORAZ ICH 
ROZMIESZCZENIE



STRUKTURA STANOWISKA PRACY



ŚRODOWISKO MATERIALNE I SPOŁECZNE

ELEMENTY OKREŚLAJĄCE STANOWISKO 
PRACY

(II)



PRZEDMIOT PRACY (TWORZYWO PODLEGAJĄCE 
PRZETWORZENIU / OBSŁUDZE)



REALIZOWANY NA STANOWISKU PROCES 
PRZETWARZANIA / PROCES TECHNOLOGICZNY



WEJŚCIA ZASILENIOWE W POSTACI ZASOBÓW 
ENERGETYCZNO – MATERIAŁOWYCH I INFORMACYJNYCH



WYJŚCIA ZASILENIOWE W POSTACI WYROBÓW, 
PÓŁWYROBÓW, USŁUG, ODPADÓW I ZANIECZYSZCZEŃ



SPOSÓB POWIĄZANIA STANOWISKA PRACY Z INNYMI 
STANOWISKAMI

STRUKTURA STANOWISKA PRACY

KAŻDE STANOWISKO PRACY CHARAKTERYZUJE SIĘ OKREŚLONĄ 
STRUKTURĄ DEFINIOWANĄ JAKO ZBIÓR CZYNNIKÓW PRACY 
(LUDZKICH I TECHNICZNYCH) I WZAJEMNYCH RELACJI MIĘDZY 
NIMI.

        S

(0)

 = { [ C, T

N

 ], R }

  C – CZYNNIK LUDZKI
  T

N

 – OBIEKTY TECHICZNE

  R – WZAJEMNE RELACJE MIĘDZY C I T

N

TAK ROZUMIANA STRUKTURA POWINNA BYĆ DOSTOSOWANA 
DO RODZAJU ZADAŃ REALIZOWANYCH NA STANOWISKU PRACY 
ORAZ DO  STOSOWANEJ PRZY TYM TECHNOLOGII 
PRZETWARZANIA LUB OBSŁUGI.

2.5.
KLASYFIKACJA 
STANOWISK PRACY

KLASYFIKACJA STANOWISK PRACY

(I)

ZE WZGLĘDU NA CEL UTWORZENIA STANOWISKA 
PRACY:



  STANOWISKA PRODUKCJI PODSTAWOWEJ,



  STANOWISKA PRODUKCJI POMOCNICZEJ;

ZE WZGLĘDU NA LICZBĘ ZATRUDNIONYCH OSÓB:



  STANOWISKA INDYWIDUALNE, OBSŁUGIWANE PRZEZ  

  JEDNEGO PRACOWNIKA,



  STANOWISKA ZESPOŁOWE, OBSŁUGIWANE PRZEZ

  DWÓCH LUB WIĘCEJ PRACOWNIKÓW;

ZE WZGLĘDU NA SPECJALIZACJĘ STANOWISKA PRACY:



  STANOWISKA UNIWERSALNE,



  STANOWISKA SPECJALIZOWANE.

KLASYFIKACJA STANOWISK PRACY

(II)

ZE WZGLĘDU NA WIELKOŚĆ I POWTARZALNOŚĆ ZADAŃ 
PRODUKCYJNYCH:



  STANOWISKA O TYPIE PRODUKCJI JEDNOSTKOWEJ,



  STANOWISKA O TYPIE PRODUKCJI SERYJNEJ,



  STANOWISKA O TYPIE PRODUKCJI MASOWEJ;

ZE WZGLĘDU NA POZIOM MECHANIZACJI PRAC:



  STANOWISKA PRACY RĘCZNEJ,



  STANOWISKA PRACY RĘCZNO – MASZYNOWEJ,



  STANOWISKA PRACY APARATUROWEJ,



  STANOWISKA PRACY MASZYNOWEJ,



  STANOWISKA PRACY ZAUTOMATYZOWANEJ.

KLASYFIKACJA STANOWISK PRACY

(III)

ZE WZGLĘDU NA RODZAJ REALIZOWANEGO PROCESU 
TECHNOLOGICZNEGO:



  STANOWISKA OBRÓBCZE,



  STANOWISKA MONTAŻOWE,



  STANOWISKA ODLEWNICZE I IN.

ZE WZGLĘDU NA UMIEJSCOWIENIE WYKONYWANEJ 
PRACY:



  STANOWISKA STACJONARNE, 



  STANOWISKA RUCHOME.

KLASYFIKACJA STANOWISK PRACY ZE 
WZGLĘDU NA PEŁNIONE FUNKCJE

2.6.
UKŁADY STANOWISK 
PRACY  I WYNIKAJĄCE 
STĄD RELACJE              
         I 
UWARUNKOWANIA

UKŁADY STANOWISK PRACY 
WYNIKAJĄCE   Z ICH UCZESTNICTWA 
W REALIZACJI PROCESU 
WYTWÓRCZEGO



   

LINIE PRODUKCYJNE



   GNIAZDA PRODUKCYJNE



   AGREGATY APARATUROWE

LINIA PRODUKCYJNA

JEST TO ZESPÓŁ POWIĄZANYCH ZE SOBĄ 
STANOWISK PRODUKCYJNYCH USZEREGOWANYCH 
WEDŁUG KOLEJNOŚCI PRZEBIEGU 
POSZCZEGÓLNYCH OPERACJI I PODPROCESÓW W 
RAMACH PROCESU WYKONANIA OKREŚLONEJ CZĘŚCI 
/ PODZESPOŁU WYTWARZANEGO PRODUKTU.

W ZALEŻNOŚCI OD FAZY REALIZOWANEGO 
PROCESU WYTWÓRCZEGO WYRÓŻNIA SIĘ LINIE 
OBRÓBCZE I MONTAŻOWE.

GNIAZDO PRODUKCYJNE

GNIAZDO PRODUKCYJNE TO ZESPÓŁ WYSPECJALIZOWANYCH 
STANOWISK PRODUKCYJNYCH.

GNIAZDO PRODUKCYJNE MOŻE BYĆ ZORGANIZOWANE NA 
ZASADZIE SPECJALIZACJI TECHNOLOGICZNEJ (GNIAZDO 
TECHNOLOGICZNE) LUB PRZEDMIOTOWEJ (GNIAZDO 
PRZEDMIOTOWE).

GNIAZDA PRODUKCYJNE TECHNOLOGICZNE SKŁADAJĄ SIĘ Z 
ZESPOŁÓW MASZYN PRZEZNACZONYCH DO WYKONYWANIA 
JEDNEGO RODZAJU OPERACJI (GNIAZDO TOKAREK, FREZAREK, 
SZLIFIEREK).

GNIAZDO PRODUKCYJNE PRZEDMIOTOWE SKŁADA SIĘ Z 
ZESPOŁÓW MASZYN DOBRANYCH DO WYKONYWANIA JEDNEJ 
CZĘŚCI, ZESPOŁU CZĘŚCI LUB CAŁEGO WYROBU.

GNIAZDA PRODUKCYJNE 
TECHNOLOGICZNE

(PRZYKŁAD)

GRUPA STANOWISK PRACY W UJĘCIU 
SYSTEMOWYM

S

i

(0)

 – STANOWISKO PRACY                    1 – INFORMACJE

S

i

(1)

 – GRUPA STANOWISK (GNIAZDO)   2 – LUDZIE

Z

i

 – ZADANIA                                             3 – ŚRODKI PRACY

    4 - TWORZYWO

    5 - PRODUKT               6 - 

ODPADY

STANOWISKA PRACY W UJĘCIU 
PRAKSEOLOGICZNYM

(I)

W UJĘCIU PRAKSEOLOGICZNYM DOWOLNEJ GRUPY 
STANOWISK PRACY (LINIA PRODUKCYJNA, GNIAZDO 
PRODUKCYJNE) ISTOTNE ZNACZENIE MA RELACJA 
ZABEZPIECZENIA, USTALAJĄCA DLA KAŻDEGO ZŁOŻONEGO 
PROCESU WYTWÓRCZEGO, KTÓRE ZE STANOWISK PRACY 
UCZESTNICZĄCYCH W JEGO REALIZACJI ZABEZPIECZA 
WYRÓŻNIONE STANOWISKO I Z KOLEI KTÓRE STANOWISKO 
LUB STANOWISKA SĄ PRZEZ NIE ZABEZPIECZANE.

POD POJĘCIEM FUNKCJI ZABEZPIECZANIA ROZUMIE SIĘ W TYM 
PRZYPADKU DOSTARCZANIE W OKREŚLONYM MOMENCIE 
ODPOWIEDNIEJ ILOŚCI I O OKREŚLONEJ JAKOŚCI 
PÓŁPRODUKTÓW CELEM DALSZEGO ICH PRZETWARZANIA, CO 
SPRAWIA, ŻE DANE STANOWISKO MOŻE REALIZOWAĆ 
PRZYPISANE MU ZADANIA.

STANOWISKA PRACY W UJĘCIU 
PRAKSEOLOGICZNYM

(II)

S

2

(0) 

JEST ZABEZPIECZANE PRZEZ S

1

(0)

                 S

2

(0)             

S

1

(0)

S

2

(0)

 ZABEZPIECZA S

3

(0)

                                            S

2

(0)

         S

3

(0)

GRUPA STANOWISK PRACY STANOWI ZBIÓR STANOWISK 
(SYSTEMÓW ZEROWEGO STOPNIA) POŁĄCZONYCH RELACJĄ 
ZABEZPIECZENIA.

           

S

(1) 

= { [S

1

(0)

, S

2

(0)

, S

3

(0)

, … ,S

n

(0)

], R    }

 S

1

(0)

, S

2

(0)

, S

3

(0)

, S

n

(0)

  - STANOWISKA PRACY

 R     - RELACJA ZABEZPIECZENIA 

MODEL PRAKSEOLOGICZNY STANOWISKA 
PRACY

Ł 

k 

– łańcuch działania kierowniczego

Ł

 w 

– łańcuch działania wykonawczego

Ł 

1 - 3 

– łańcuchy działań 

obsługowych/zabezpieczających   

S

p 

 - stanowisko pracy

W – wynik działania łańcucha wykonawczego

UZALEŻNIENIE WYNIKÓW PRZETWARZANIA 
NA STANOWISKU PRACY OD PROCESÓW 
OBSŁUGOWYCH

OS – OBSŁUGA SOCJALNA

      OO – OBSŁUGA 

ORGANIZACYJNA

OI – OBSŁUGA INFORMACYJNA                OL – OBSŁUGA LOGISTYCZNA

OR – OBSŁUGA TECHNICZNA                    ON – OBSŁUGA 
NARZĘDZIOWA

OE – OBSŁUGA ENERGETYCZNA

ZASILANIE                                                                         
PRODUKT

3.

SYSTEM:
CZŁOWIEK – TECHNIKA – 
OTOCZENIE
W REALIZACJI PROCESU 
PRACY / PROCESU 
WYTWÓRCZEGO

3.1.
POJĘCIE SYSTEMU:
CZŁOWIEK – TECHNIKA 
– OTOCZENIE (C – T – O)

 

POJĘCIE SYSTEMU:
CZŁOWIEK – TECHNIKA – OTOCZENIE
(C – T – O)

KAŻDY PROCES WYTWÓRCZY  
(ERGOTRANSFORMACYJNY) PRZEBIEGA W 
SYSTEMIE: CZŁOWIEK – TECHNIKA – OTOCZENIE 
   (C – T – O).

SYSTEM: C – T – O TO ZBIÓR ELEMENTÓW 
ZWIĄZANYCH BEZPOŚREDNIO Z REALIZACJĄ 
PROCESU WYTWÓRCZEGO (CZŁOWIEK, 
TECHNIKA) ORAZ ELEMENTÓW POZOSTAJĄCYCH W 
OKREŚLONEJ RELACJI Z WYMIENIONYMI WCZEŚNIEJ 
ELEMENTAMI I Z SAMYM PROCESEM WYTWÓRCZYM 
(OTOCZENIE).

CZŁOWIEK W SYSTEMIE: C – T – O 

CZŁOWIEK (C) W SYSTEMIE: C – T – O  REALIZUJĄC 
PROCES PRACY, STERUJE JEDNOCZEŚNIE 
POZOSTAŁYMI SEKWENCJAMI PROCESU 
ERGOTRANSFORMACYJNEGO (WYTWÓRCZEGO),   
TZN. PROCESEM FUNKCJONOWANIA OBIEKTU 
TECHNICZNEGO (Π

N

) I PROCESEM PRZETWARZANIA 

TWORZYWA (Π

M

), KONTROLUJE ICH PRZEBIEG ORAZ 

OSIĄGANE W ZWIĄZKU Z TYM WYNIKI, A JEŚLI 
ZACHODZI TAKA POTRZEBA – PODEJMUJE DZIAŁANIA 
REGULACYJNE.

POJĘCIE CZĘŚCI SYSTEMU: C – T – O
OKREŚLANEJ JAKO TECHNIKA (T)



OBIEKT TECHNICZNY (T

N

 ) – MASZYNA / APARATURA, 

ZAINSTALOWANE NA STANOWISKU PRACY I 

WYKORZYSTYWANE W PROCESIE WYTWÓRCZYM;



ZASOBY ENERGETYCZNO – MATERIAŁOWE (T

M 

) W 

POSTACI:



NOŚNIKÓW ENERGII NIEZBĘDNEJ DLA REALIZACJI 

PROCESU WYTWÓRCZEGO,



MATERIAŁÓW I SUROWCÓW PRZETWARZANYCH                 

W TRAKCIE REALIZACJI PROCESU WYTWÓRCZEGO;



SPOSÓB PRZETWARZANIA (T

T 

), NA CO SKŁADAJĄ SIĘ:



TECHNOLOGIA PRZETWARZANIA,



ORGANIZACJA PROCESU WYTWÓRCZEGO.

POJĘCIEM TECHNIKA (T) OKREŚLA SIĘ 
NASTĘPUJĄCE ELEMENTY SYSTEMU: C – T – O:

POJĘCIE OTOCZENIA (O)
JAKO ELEMENTU SYSTEMU: C – T – O 



ELEMENTY STANOWISKA PRACY, SPEŁNIAJĄCE FUNKCJE 

POMOCNICZE,



ELEMENTY ZWIĄZANE Z POMIESZCZENIEM, W KTÓRYM 

ZLOKALIZOWANE JEST STANOWISKO PRACY (KUBATURA, 

OŚWIETLENIE, URZĄDZENIA NAWIEWOWE, WYCIĄGOWE, 

GRZEWCZE I IN.).

OTOCZENIE MATERIALNE DALSZE – INNE STANOWISKA 

PRACY, OTOCZENIE NATURALNE, OTOCZENIE 

GOSPODARCZE ITP.

OTOCZENIE SPOŁECZNE

JEST TO ZBIÓR ELEMENTÓW, KTÓRE POZOSTAJĄ W 
OKREŚLONEJ RELACJI W STOSUNKU DO INNYCH 
ELEMENTÓW SYSTEMU: C – T – O , ALE SAME NIE 
UCZESTNICZĄ W REALIZACJI PROCESU 
WYTWÓRCZEGO. OBEJMUJE ON:

OTOCZENIE MATERIALNE BLIŻSZE

MODEL SYSTEMU:
CZŁOWIEK – TECHNIKA – OTOCZENIE 

3.2.
UKŁAD:
CZŁOWIEK –  OBIEKT 
TECHNICZNY / 
MASZYNA
W SYSTEMIE: C – T – O 

UKŁAD: 
CZŁOWIEK – OBIEKT TECHNICZNY / 
MASZYNA

CZŁOWIEK I OBIEKT TECHNICZNY JAKO 
ELEMENTY SYSTEMU: C – T – O, STANOWIĄ – 
ODGRYWAJĄCY ISTOTNĄ ROLĘ W REALIZACJI 
PROCESU WYTWÓRCZEGO – UKŁAD: 
CZŁOWIEK – OBIEKT TECHNICZNY, 
NAZYWANY TAKŻE UKŁADEM: CZŁOWIEK – 
MASZYNA.

POJĘCIE UKŁADU: CZŁOWIEK –  
OBIEKT TECHNICZNY / MASZYNA

UKŁAD: CZŁOWIEK –  OBIEKT 
TECHNICZNY / MASZYNA TO SYSTEM 
DZIAŁANIA ZŁOŻONY Z CZŁOWIEKA I 
ODPOWIEDNIEGO ZESTAWU ŚRODKÓW 
TECHNICZNYCH, KTÓRYMI TENŻE CZŁOWIEK 
POSŁUGUJE SIĘ PRZY WYKONYWANIU 
POWIERZONEGO MU ZADANIA W 
OKREŚLONYM CZASIE I W OKREŚLONY 
SPOSÓB.

CECHY UKŁADU:
CZŁOWIEK – MASZYNA



REALIZUJE CELOWE DZIAŁANIA.



MA CHARAKTER DYNAMICZNY (ZMIENIA SIĘ          

W CZASIE, ROZWIJA SIĘ).



MA OKREŚLONĄ TRWAŁOŚĆ (ZUŻYWA SIĘ              

 I WYMAGA ODNOWY).



MOŻE WCHODZIĆ W INTERAKCJE Z INNYMI 

UKŁADAMI.



AKTYWNIE ODDZIAŁUJE NA OTOCZENIE FIZYCZNO 

– CHEMICZNE, BIOLOGICZNE I SPOŁECZNE ORAZ 

PODLEGA JEGO ODDZIAŁYWANIU.

ISTOTA UKŁADU: CZŁOWIEK – MASZYNA



URZĄDZENIE SYGNALIZACYJNE S (INFORMACJA OD 

MASZYNY),



RECEPTOR R (PRZEJĘCIE INFORMACJI OD MASZYNY ZA 

POMOCĄ WZROKU, SŁUCHU, DOTYKU),



UKŁAD NERWOWO – MÓZGOWY UN-M (PROCES 

PRZETWARZANIA INFORMACJI, PODJĘCIE DECYZJI),



EFEKTOR E (WYKONANIE PODJĘTEJ DECYZJI, 

PRZEKAZANIE INFORMACJI MASZYNIE ZA POMOCĄ 

UKŁADU MIĘŚNIOWEGO),



URZĄDZENIE STEROWNICZE ST (ODBIÓR INFORMACJI 

PRZEZ MASZYNĘ).

UKŁAD: CZŁOWIEK – MASZYNA JEST UKŁADEM 
WZGLĘDNIE ODOSOBNIONYM, WYODRĘBNIONYM Z 
OTOCZENIA, W KTÓRYM NASTĘPUJE PRZEPŁYW – 
NIEZBĘDNYCH W TRAKCIE JEGO FUNKCJONOWANIA –  
INFORMACJI POPRZEZ NASTĘPUJĄCE ELEMENTY 
UKŁADU:

PRZEPŁYW INFORMACJI W UKŁADZIE: 
CZŁOWIEK – MASZYNA

C – CZŁOWIEK 

UN-M – UKŁAD NERW. – 
MÓZG.

R – RECEPTORY

E – EFEKTORY

T

N 

– OBIEKT TECHNICZNY

S – URZĄDZENIA 
SYGNALIZACYJNE

ST – URZĄDZENIA STEROWNICZE

M – PRZEDMIOT PRACY

PODSTAWOWE CECHY UKŁADU:
CZŁOWIEK – MASZYNA



ZWIĘKSZONY STOPIEŃ ZŁOŻONOŚCI, JAKO EFEKT DUŻEJ 

LICZBY CZĘŚCI SKŁADAJĄCYCH SIĘ NA UKŁAD ORAZ 

SZEROKIEGO ZAKRESU WYKONYWANYCH PRZEZ NIEGO 

FUNKCJI



DUŻA WRAŻLIWOŚĆ NA BODŹCE ZEWNĘTRZNE



OBECNOŚĆ W UKŁADZIE CZŁOWIEKA WRAZ Z JEGO 

ZŁOŻONĄ STRUKTURĄ PSYCHICZNĄ 



WYSOKI STOPIEŃ ZINTEGROWANIA UKŁADU (WSPÓLNY CEL, 

WSPÓLNE PRZEZNACZENIE)



SKOMPLIKOWANE, WIELOFUNKCYJNE DZIAŁANIE 



OKREŚLONY STOPIEŃ AUTOMATYZACJI, PRZYCZYNIAJĄCY SIĘ 

DO ZWIĘKSZENIA NIEZALEŻNOŚCI W ZACHOWANIU SIĘ 

UKŁADU



PODLEGANIE BODŹCOM ZEWNĘTRZNYM O CHARAKTERZE 

STOCHASTYCZNYM

UKŁAD: CZŁOWIEK – MASZYNA
W UJĘCIU CYBERNETYCZNYM

(I)

UKŁAD: CZŁOWIEK – MASZYNA W UJĘCIU 
CYBERNETYCZNYM JEST SYSTEMEM Z 
ZACHOWANIEM CELOWYM ZAMKNIĘTYM, 
ZMIERZAJĄCYM DO OSIĄGNIĘCIA 
OKREŚLONEGO CELU, CZYLI 
SAMOSTERUJĄCYM SIĘ, STOSOWNIE DO 
ZADANEGO CELU DZIAŁANIA.

UKŁAD: CZŁOWIEK – MASZYNA
W UJĘCIU CYBERNETYCZNYM

(II)

W UKŁADZIE WYRÓŻNIA SIĘ DWA PODUKŁADY:



  STERUJĄCY (CZŁOWIEK JAKO PODMIOT DZIAŁANIA),



  STEROWANY (MASZYNA JAKO NARZĘDZIE DZIAŁANIA).

PRZEDMIOTEM STEROWANIA SĄ PROCESY:



  FUNKCJONOWANIA MASZYNY,



  PRZETWARZANIA TWORZYWA.

PODSTAWĘ PODEJMOWANIA DECYZJI D STANOWIĄ:



  ZNAJOMOŚĆ CELU DZIAŁANIA c,



  INFORMACJE ZWROTNE DOTYCZĄCE STANU 

      FUNKCJONOWANIA MASZYNY I

N

 I STEROWANEGO PROCESU 

      PRZETWARZANIA TWORZYWA I

M

.

UKŁAD: CZŁOWIEK – MASZYNA
W UJĘCIU CYBERNETYCZNYM

(III)

c – CEL DZIAŁANIA

D – DECYZJA

I

N

 – INFORMACJA ZWROTNA DOT. FUNKCJONOWANIA MASZYNY

I

M

 – INFORMACJA ZWROTNA DOT. PROCESU PRZETWARZANIA 

TWORZYWA

M – TWORZYWO

M’ – TWORZYWO PRZETWORZONE (PRODUKT / PÓŁPRODUKT)

C – CZŁOWIEK

T

N

 – MASZYNA

WEWNĘTRZNA ORGANIZACJA UKŁADU:
CZŁOWIEK – MASZYNA

(I)

MASZYNA STEROWANA PRZEZ CZŁOWIEKA

PÓŁAUTOMAT

C – CZŁOWIEK JAKO PODMIOT DZIAŁANIA                   c – CEL DZIAŁANIA

P – URZĄDZENIE PROGRAMUJĄCE                                 U – URZĄDZENIE ODCZYTUJĄCE 
PROGRAM

MW – MECHANIZM WYKONAWCZY                                  UK – URZĄDZENIE KONTROLNO-
STERUJĄCE

WEWNĘTRZNA ORGANIZACJA UKŁADU:
CZŁOWIEK – MASZYNA 

(II)

    

C – CZŁOWIEK JAKO PODMIOT DZIAŁANIA

P – URZĄDZENIE PROGRAMUJĄCE

U – URZĄDZENIE ODCZYTUJĄCE PROGRAM

MW – MECHANIZM WYKONAWCZY

UK – URZĄDZENIE KONTROLNO-
STERUJĄCE

Pm – PAMIĘĆ 

A – ADAPTATOR      c – CEL DZIAŁANIA

    AUTOMAT

WARUNEK OPTYMALNEGO 
WSPÓŁDZIAŁANIA W UKŁADZIE: 
CZŁOWIEK – MASZYNA

ABY ELEMENTY UKŁADU: CZŁOWIEK – 
MASZYNA MOGŁY ZE SOBĄ 
WSPÓŁDZIAŁAĆ W SPOSÓB OPTYMALNY, 
KAŻDY Z NICH POWINIEN W UKŁADZIE 
WYPEŁNIAĆ TE FUNKCJE I WYKONYWAĆ TE 
ZADANIA, W KTÓRYCH WYKAZUJE 
PRZEWAGĘ NAD ELEMENTEM DRUGIM. 

WPŁYW STOPNIA ROZWOJU OBIEKTU 
TECNICZNEGO NA ROZDZIAŁ FUNKCJI W 
UKŁADZIE: CZŁOWIEK - MASZYNA



WYDATKOWANIEM ENERGII, 



WYKONYWANIEM ZRUTYNIZOWANYCH I POWTARZALNYCH 
RUCHÓW ROBOCZYCH,



WYKONYWANIEM ZRUTYNIZOWANYCH OPERACJI 
KONTROLNYCH I REGULACYJNYCH,



USTALANIEM STRATEGII PRZEBIEGU PRAC. 

W MIARĘ ROZWOJU OBIEKTU TECHNICZNEGO, CZŁOWIEK 
ODDAJE MU CORAZ WIĘCEJ FUNKCJI I ZADAŃ ZWIĄZANYCH Z:

OPTYMALNY ROZDZIAŁ FUNKCJI I ZADAŃ MIĘDZY 
CZŁOWIEKA I OBIEKT TECHNICZNY JEST PRZEDMIOTEM 
BADAŃ ERGONOMICZNYCH.

LISTA MOŻLIWOŚCI, W  KTÓRYCH CZŁOWIEK 
WYKAZUJE PRZEWAGĘ NAD MASZYNĄ

(WEDŁUG P. FITTS’A)



WYKRYWANIE SŁABYCH SYGNAŁÓW, ZARÓWNO ZA POMOCĄ 
WZROKU JAK I SŁUCHU



WYKRYWANIE SYGNAŁÓW PRZYPADKOWYCH, POJAWIAJĄCYCH 
SIĘ NA TLE SZUMU



ODBIÓR, INTERPRETACJA I SCALANIE INFORMACJI 
CZĄSTKOWYCH ORAZ UZUPEŁNIANIE BRAKUJĄCYCH INFORMACJI



WYKONYWANIE PŁYNNYCH OPERACJI STEROWANIA



PRZECHOWYWANIE DUŻEJ ILOŚCI INFORMACJI PRZEZ DŁUGI 
OKRES I WYKORZYSTYWANIE ICH W ODPOWIEDNIEJ CHWILI 
ORAZ UMIEJĘTNOŚĆ KOJARZENIA ZE SOBĄ RÓŻNORODNYCH 
INFORMACJI 



MYŚLENIE INDUKCYJNE (WYCIĄGANIE WNIOSKÓW I 
FORMUŁOWANIE UOGÓLNIEŃ NA PODSTAWIE DOKONANYCH 
OBSERWACJI I PRZESŁANEK STANOWIĄCYCH POSZCZEGÓLNE 
PRZYPADKI WNIOSKÓW I UOGÓLNIEŃ)

LISTA MOŻLIWOŚCI, W KTÓRYCH CZŁOWIEK 
WYKAZUJE PRZEWAGĘ NAD MASZYNĄ

(WEDŁUG P. FITTS’A) – c.d.



ZMIANY W ZAKRESIE WYKONYWANYCH FUNKCJI W 
WYNIKU UCZENIA SIĘ (POPRAWA SPRAWNOŚCI W TOKU 
PRACY)



ZDOLNOŚĆ DO DZIAŁANIA W SYTUACJACH 
NIEOCZEKIWANYCH I MAŁO PRAWDOPODOBNYCH 
(DZIAŁANIA INTUICYJNE)



WYKRYWANIE I POPRAWIANIE BŁĘDÓW, ZARÓWNO 
SWOICH, JAK I MASZYNY

LISTA MOŻLIWOŚCI, W  KTÓRYCH MASZYNA 
WYKAZUJE PRZEWAGĘ NAD CZŁOWIEKIEM

(WEDŁUG P. FITTS’A)



SZYBKOŚĆ DZIAŁANIA



WIELKOŚĆ DYSPONOWANEJ SIŁY I MOCY ORAZ ICH 
STABILNOŚĆ 



NIEZMIENNOŚĆ WYKONYWANIA STEREOTYPOWYCH 
CZYNNOŚĆI I ZADAŃ



PRZECHOWYWANIE INFORMACJI W POSTACI SKRÓCONEJ 
I KASOWANIE INFORMACJI



ZDOLNOŚĆ DO WYKONYWANIA WIELU OPERACJI 
JEDNOCZEŚNIE



ODPORNOŚĆ (ZAPROGRAMOWANA) NA WARUNKI 
ŚRODOWISKA ZEWNĘTRZNEGO

ZASADY ROZDZIAŁU FUNKCJI
MIĘDZY CZŁOWIEKA I MASZYNĘ

(I)

1.

ZASADA PRZEWAŻAJĄCYCH MOŻLIWOŚCI – kto lepiej 

wykonuje daną funkcję, temu należy ją zlecić.

2.

ZASADA MAKSYMALIZACJI WSKAŻNIKA FUNKCJONOWANIA 

CAŁEGO SYSTEMU – obowiązuje poli-optymalizacja 

rozwiązań, zarówno w zakresie elementów układu jak i 

jego struktury.

3.

ZASADA OPTYMALIZACJI OBJĘTOŚCI INFORMACJI W 

SYSTEMIE STEROWANIA – ilość informacji napływającej 

do człowieka i maszyny oraz szybkość jej prezentacji 

winny odpowiadać ich możliwościom w zakresie 

przyjmowania informacji i jej przetwarzania.

„Oddajcie człowiekowi to, co ludzkie, a maszynie... to co 
maszynowe, w tym powinna zamykać się istota 
prowadzenia prac przy organizowaniu wspólnych działań 
ludzi i maszyn”       (N. Wiener) 

ZASADY ROZDZIAŁU FUNKCJI
MIĘDZY CZŁOWIEKA I MASZYNĘ

(II)

4.

ZASADA WZAJEMNEGO DOPEŁNIANIA – zaleca się 

wykorzystanie w procesie funkcjonowania  układu: 

człowiek - maszyna wspólnych możliwości człowieka i 

maszyny, a w razie konieczności rozdzielenie między 

nich określonych funkcji.

5.

ZASADA ODPOWIEDZIALNOŚCI – rozdział 

odpowiedzialności za wykonanie zadania między 

człowieka i maszynę winien odpowiadać z jednej strony 

większej niezawodności obiektów technicznych, z 

drugiej zaś zdolności człowieka do przystosowywania 

się do istniejących warunków oraz zdolności do 

poszukiwania optymalnych rozwiązań w warunkach 

nieokreśloności.

ZASADY ROZDZIAŁU FUNKCJI
MIĘDZY CZŁOWIEKA I MASZYNĘ

(III)

6.

ZASADA AKTYWNOŚCI PROWADZĄCEJ DO ZADOWOLENIA 

CZŁOWIEKA – należy człowieka obciążyć zadaniami, 

których wykonanie pozwoli mu na aktywne wykazanie 

się, natomiast maszyna powinna realizować zadania 

rutynowe, nie mające charakteru twórczego.

7.

ZASADA ROZDZIAŁU FUNKCJI Z PUNKTU WIDZENIA 

ŁATWOŚCI PRZYGOTOWANIA CZŁOWIEKA DO 

SPRAWOWANIA ZADANYCH FUNKCJI ORAZ 

OGRANICZENIA JEGO OBCIĄŻENIA ENERGETYCZNEGO W 

STOPNIU UMOŻLIWIAJĄCYM UTRZYMANIE NIEZBĘDNEGO 

POZIOMU JEGO AKTYWNOŚCI I MOTORYCZNOŚCI.

RODZAJE WZAJEMNEGO ODDZIAŁYWANIA 
UKŁADU: CZŁOWIEK – MASZYNA I 
OTOCZENIA

1.

MIĘDZY UKŁADEM A OTOCZENIEM BRAK 
JAKIEGOKOLWIEK ODDZIAŁYWANIA (W PRAKTYCE NIE 
WYSTĘPUJE).

2.

MIĘDZY UKŁADEM A OTOCZENIEM WYSTĘPUJĄ 
ODDZIAŁYWANIA O CHARAKTERZE LOSOWYM 
(WYPADKOWA ODDZIAŁYWAŃ MOŻE BYĆ DLA UKŁADU 
OBOJĘTNA, SPRZYJAJĄCA LUB NIESPRZYJAJĄCA).

3.

MIĘDZY UKŁADEM A OTOCZENIEM ZACHODZI 
ZORGANIZOWANA WSPÓŁPRACA, A JEDNOCZEŚNIE 
MOŻLIWE SĄ LOSOWE ODDZIAŁYWANIA O 
CHARAKTERZE NIEPOŻĄDANYM.

4.

MIĘDZY UKŁADEM A OTOCZENIEM WYSTĘPUJE 
ZORGANIZOWANA WALKA, CO OZNACZA, ŻE UKŁAD I 
OTOCZENIE SĄ Z NATURY ANTAGONISTYCZNE.

3.3.
ISTOTA 
PROJEKTOWANIA 
UKŁADÓW 
ANTROPOTECHNICZNY
CH

PRZEBIEG PROCESU PROJEKTOWANIA 
UKŁADÓW ANTROPOTECHNICZNYCH

(I)

FAZA I.    ANALIZA ZADANIA – polega na badaniu i analizie 

charakterystyki układu, strumieni informacji z nim 
związanych, funkcji poszczególnych elementów 
układu, procesów przekształcania wejść w wyjścia, 
możliwości człowieka jako operatora w zakresie 
wykonywania określonych funkcji.

FAZA II.   ROZKŁAD MIĘDZY CZŁOWIEKA I MASZYNĘ FUNKCJI 

ZWIĄZANYCH Z WYKONYWANIEM POSZCZEGÓLNYCH 
ZADAŃ, PRZY UWZGLĘDNIENIU MOŻLIWOŚCI 
CZŁOWIEKA I MASZYNY.

FAZA III.  ANALIZA FUNKCJI CZŁOWIEKA POD KĄTEM 

EWENTUALNEGO PODZIAŁU ZADAŃ MIĘDZY 
OPERATORAMI ZATRUDNIONYMI W UKŁADZIE, Z 
UWZGLĘDNIENIEM POWIĄZAŃ INFORMACYJNYCH.

PRZEBIEG PROCESU PROJEKTOWANIA 
UKŁADÓW ANTROPOTECHNICZNYCH

(II)

FAZA IV.   PROJEKTOWANIE ŚRODKÓW WZAJEMNEGO 

POWIĄZANIA CZŁOWIEKA, OBIEKTU TECHNICZNEGO I 
OTOCZENIA.

FAZA V.    PROJEKTOWANIE DZIAŁAŃ CZŁOWIEKA JAKO 

OPERATORA – OKREŚLENIE STRUKTUR I 
ALGORYTMÓW DZIAŁANIA, WYMAGAŃ W ZAKRESIE 
PREDYSPOZYCJI I SZKOLEŃ ORAZ   NORM 
ERGONOMICZNYCH.

FAZA VI.   SPRAWDZANIE WEWNĘTRZNEJ I ZEWNĘTRZNEJ 

ZGODNOŚCI UKŁADU (W TYM ERGONOMICZNOŚCI 
UKŁADU) ORAZ PORÓWNYWANIE WYNIKÓW 
UZYSKANYCH Z WYMAGANYMI. 

WYMAGANIA W ZAKRESIE PROJEKTOWANIA 
UKŁADÓW ANTROPOTECHNICZNYCH

1.

KONIECZNOŚĆ ZAPEWNIENIA ZADANYCH 

CHARAKTERYSTYK CAŁEGO UKŁADU (niezawodność, 

wydajność, szybkość działania).

2.

ZAPEWNIENIE MAKSYMALNEGO WYPEŁNIENIA ZASAD 

ERGONOMII.

3.

ZAPEWNIENIE PRZESTRZEGANIA DOPUSZCZALNYCH 

WARUNKÓW DZIAŁANIA CZŁOWIEKA JAKO OPERATORA.

4.

ZAPEWNIENIE SPRZYJAJĄCYCH CZŁOWIEKOWI 

WARUNKÓW PRACY.

5.

ZAPEWNIENIE OPERATOROWI WYGODNEGO W 

EKSPLOATACJI OBIEKTU TECHNICZNEGO. 

6.

OPRACOWANIE DOKUMENTACJI TECHNICZNO – 

RUCHOWEJ (umożliwia ona operatorowi szybkie 

opanowanie sposobu użytkowania obiektu technicznego).

3.4.
CZŁOWIEK W 
REALIZACJI PROCESU 
PRACY / PROCESU 
WYTWÓRCZEGO

MIEJSCE I ROLA CZŁOWIEKA W 
REALIZACJI PROCESU PRACY / PROCESU 
WYTWÓRCZEGO



JAKO PODMIOT DZIAŁAJĄCY – ŚWIADOMIE PODEJMUJE 
SIĘ WYKONANIA OKREŚLONEGO ZADANIA.



JAKO AKTYWNY ELEMENT SYSTEMU: CZŁOWIEK – 
TECHNIKA – OTOCZENIE I UKŁADU: CZŁOWIEK – 
MASZYNA, STERUJE  PROCESEM PRZETWARZANIA 
(URUCHAMIA PROCES, KONTROLUJE JEGO PRZEBIEG I 
UZYSKIWANE WYNIKI, PODEJMUJE DZIAŁANIA 
REGULACYJNE).



OD CZŁOWIEKA W ZNACZNYM STOPNIU ZALEŻĄ 
WYNIKI PRACY I JEJ EFEKTYWNOŚĆ.

WARUNKI EFEKTYWNEGO DZIAŁANIA WYNIKAJĄCE 
Z POZYCJI CZŁOWIEKA I ROLI, JAKĄ ON PEŁNI W 
REALIZACJI PROCESU PRACY



CZŁOWIEK POWINIEN CHCIEĆ PRACOWAĆ (POWINIEN MIEĆ DO 
TEGO ODPOWIEDNIĄ MOTYWACJĘ);



POWINIEN BYĆ ŚWIADOMYM CELU, DO JAKIEGO MA DOPROWADZIĆ 
PODJĘTE PRZEZ NIEGO DZIAŁANIE;



POWINIEN WIEDZIEĆ CO MA W ZWIĄZKU Z TYM ZROBIĆ, W JAKI 
SPOSÓB I PRZY UŻYCIU JAKICH ŚRODKÓW;



POWINIEN MIEĆ MOŻLIWOŚĆ REALIZACJI PODEJMOWANEGO 
DZIAŁANIA, CO OZNACZA, ŻE POWINIEN DYSPONOWAĆ 
OKREŚLONYMI ŚRODKAMI, DZIAŁAĆ W OKREŚLONYCH WARUNKACH 
ORGANIZACYJNYCH, FIZYCZNYCH I SPOŁECZNYCH, SPRZYJAJĄCYCH 
WYKONYWANIU ZADANIA;



POWINIEN DYSPONOWAĆ OKREŚLONYMI UMIEJĘTNOŚCIAMI;



POWINIEN POSIADAĆ ODPOWIEDNIE PREDYSPOZYCJE I 
UZDOLNIENIA;



POWINIEN ODZNACZAĆ SIĘ ODPOWIEDNIĄ KONDYCJĄ 
PSYCHOFIZYCZNĄ.

UWARUNKOWANIA  EFEKTYWNEJ PRACY

MOTYWACJA CZŁOWIEKA DO PRACY

MOTYWACJA TO ZESPÓŁ SIŁ I CZYNNIKÓW 
POBUDZAJĄCYCH I PODTRZYMUJĄCYCH CZŁOWIEKA 
W ZACHOWANIACH ZMIERZAJĄCYCH DO 
OSIĄGNIĘCIA OKREŚLONEGO CELU LUB CELÓW, DO 
ZASPOKOJENIA TĄ DROGĄ ODCZUWANYCH 
POTRZEB.

WŚRÓD CZYNNIKÓW MOTYWUJĄCYCH CZŁOWIEKA 
DO PRACY WYRÓŻNIA SIĘ: 



  BODŹCE EKONOMICZNE,



  BODŹCE POZAEKONOMICZNE.

BODŹCE EKONOMICZNE

BODŹCE EKONOMICZNE TO WYNAGRODZENIE 
ROZUMIANE JAKO EKWIWALENT OTRZYMYWANY 
PRZEZ PRACOWNIKA ZA WYKONANĄ PRZEZ NIEGO 
PRACĘ. OBEJMUJE ONO OGÓŁ PŁACOWYCH I 
POZAPŁACOWYCH KORZYŚCI MATERIALNYCH, 
KTÓRYCH ZAKRES WYNIKA ZE STOSUNKU PRACY 
ORAZ Z ODPOWIEDNICH PRZEPISÓW 
WEWNĘTRZNYCH I PRZEPISÓW PRAWA PRACY.

CZYNNIKI DECYDUJĄCE O SKUTECZNOŚCI  
MOTYWACYJNEJ FUNKCJI PŁAC



TO, W JAKIM STOPNIU W OCENIE PRACOWNIKA 
PŁACA ZASPOKAJA JEGO POTRZEBY,



TO, NA ILE SPEŁNIONE ZOSTAJE POCZUCIE 
NALEŻNEJ MU KWOTY WYNAGRODZENIA,



TO, CZY RELACJA PŁACY I NAKŁADU PRACY ZE 
STRONY  PRACOWNIKA W PORÓWNANIU Z INNYMI 
STANOWISKAMI PRACY JEST W JEGO UZNANIU 
SPRAWIEDLIWA,



RELACJA POZIOMU OTRZYMYWANEGO PRZEZ 
PRACOWNIKA WYNAGRODZENIA DO AKTUALNEJ 
STOPY ŻYCIOWEJ SPOŁECZEŃSTWA. 

ZNACZENIE BODŹCÓW 
POZAEKONOMICZNYCH

BODŹCE POZAEKONOMICZNE POZWALAJĄ NA 
SPEŁNIENIE TAKICH POTRZEB JAK:



POTRZEBA POSIADANIA AUTORYTETU U INNYCH, 
WŁADZY ZAPEWNIAJĄCEJ PRESTIŻ SPOŁECZNY ORAZ 
POCZUCIA ODPOWIEDZIALNOŚCI,



POTRZEBA WZBUDZANIA SZACUNKU U INNYCH, 



POTRZEBA POCZUCIA WŁASNEJ WARTOŚCI I ZAUFANIA 
DO SIEBIE SAMEGO,



POTRZEBA POSZUKIWANIA WŁASNEJ TOŻSAMOŚCI 
ROZUMIANEJ JAKO ŚWIADOMOŚĆ WŁASNYCH 
MOŻLIWOŚCI, W TYM MOŻLIWOŚCI ZNALEZIENIA 
SWEGO MIEJSCA W STOSUNKU DO INNYCH I DO SIEBIE 
SAMEGO. 

MODEL KSZTAŁTOWANIA POTRZEB 
CZŁOWIEKA

KWALIFIKACJE I CECHY OSOBOWE 
CZŁOWIEKA

SPRAWNOŚĆ CZŁOWIEKA ORAZ JEGO NIEZAWODNOŚĆ W 
PRACY ZALEŻĄ MIĘDZY INNYMI OD POSIADANYCH PRZEZ 
NIEGO UMIEJĘTNOŚCI ZAWODOWYCH, BĘDĄCYCH FUNKCJĄ 
OSIĄGNIĘTYCH KWALIFIKACJI.

KWALIFIKACJE CZŁOWIEKA WYRAŻANE SĄ WIEDZĄ, 
DOŚWIADCZENIEM I UMIEJĘTNOŚCIAMI WZBOGACONYMI 
TAKIMI CECHAMI OSOBOWYMI, JAK:



   UMIEJĘTNOŚĆ PRACY W ZESPOLE,



   UMIEJĘTNOŚCI KIEROWNICZE,



   POCZUCIE ODPOWIEDZIALNOŚCI,



   ODPORNOŚĆ NA STRES,



   ŁATWOŚĆ NAWIĄZYWANIA KONTAKTÓW.

STAN PSYCHOFIZYCZNY CZŁOWIEKA



STAN JEGO ZDROWIA,



STAN EMOCJONALNY, SPOWODOWANY 

OKREŚLONYMI PRZEŻYCIAMI OSOBISTYMI, 



UŻYCIE PRZEZ CZŁOWIEKA ŚRODKÓW 

OBNIŻAJĄCYCH KONDYCJĘ FIZYCZNĄ (LEKI, 

NARKOTYKI I IN.),



ZMĘCZENIE SPOWODOWANE NIEWŁAŚCIWYMI 

WARUNKAMI PRACY LUB PRZECIĄŻENIEM PRACĄ,



ŚWIADOMOŚĆ ISTNIEJĄCYCH W MIEJSCU PRACY 

ZAGROŻEŃ,



STRES.

NA STAN PSYCHOFIZYCZNY CZŁOWIEKA W MIEJSCU 
PRACY MOGĄ MIEĆ WPŁYW:

RODZAJE ZMĘCZENIA 
WYSTĘPUJĄCEGO       U CZŁOWIEKA



ZMĘCZENIE FIZYCZNE (STATYCZNE LUB 
DYNAMICZNE)



ZMĘCZENIE UMYSŁOWE



ZMĘCZENIE PSYCHONERWOWE 
(SPOWODOWANE PRZECIĄŻENIEM 
EMOCJONALNYM)



ZMĘCZENIE CHRONICZNE

OBJAWY ZMĘCZENIA



SPOWOLNIENIE RUCHÓW



WZROST CZĘSTOŚCI ODDECHU



ZMNIEJSZENIE AKTYWNOŚCI UMYSŁOWEJ



OSŁABIENIE UWAGI



OBNIŻONA POBUDLIWOŚĆ UKŁADU 
NERWOWEGO

CZYNNIKI WYWOŁUJĄCE ZMĘCZENIE



CZYNNIKI WEWNĘTRZNE, ZWIĄZANE 
BEZPOŚREDNIO Z PROCESEM PRACY



CZYNNIKI ZEWNĘTRZNE, ZWIĄZANE Z 
OTOCZENIEM, W KTÓRYM REALIZOWANY 
JEST PROCES PRACY

CZYNNIKI WEWNĘTRZNE 
WYWOŁUJĄCE ZMĘCZENIE



ZWIĘKSZONY WYSIŁEK FIZYCZNY, NIEZBĘDNY 

DO WYKONANIA PRACY



MONOTONIA PRACY WYWOŁANA:



NIEZMIENNOŚCIĄ PROCESÓW PRACY,



NIEZMIENNOŚCIĄ OTACZAJĄCYCH WARUNKÓW,



KONIECZNOŚCIĄ STAŁEJ KONCENTRACJI 

UWAGI,



ZBYT ŁATWĄ PRACĄ (UBOGĄ W TREŚCI).



PODEJMOWANIE DECYZJI O ISTOTNYM 

ZNACZENIU



SPOSÓB POZYSKIWANIA INFORMACJI ORAZ ICH 

ILOŚĆ I ZŁOŻONOŚĆ

CZYNNIKI ZEWNĘTRZNE WYWOŁUJĄCE 
ZMĘCZENIE



CZYNNIKI FIZYCZNE ŚRODOWISKA PRACY

 



TEMPERATURA I WILGOTNOŚĆ POWIETRZA



CIŚNIENIE ATMOSFERYCZNE



SKŁAD CHEMICZNY ATMOSFERY, STOPIEŃ 

ZANIECZYSZCZENIA POWIETRZA



OŚWIETLENIE (NATĘŻENIE ŚWIATŁA, JASKRAWOŚĆ), 

BARWY



PROMIENIOWANIE OPTYCZNE (NADFIOLETOWE, 

WIDZIALNE, PODCZERWONE)



PROMIENIOWANIE ELEKTROMAGNETYCZNE



HAŁAS (NATĘŻENIE DŹWIĘKU LUB CZĘSTOŚĆ DŹWIĘKU 

– WYWOŁUJĄ ZMĘCZENIE NARZĄDU SŁUCHU, ZMIANY 

W UKŁADZIE NERWOWYM, ZABURZENIA RÓWNOWAGI, 

UTRUDNIENIA KONCENTRACJI I WSTRZĄSY)



STOSUNKI SPOŁECZNE

PODSTAWOWE ZASADY ZARZĄDZANIA PRACĄ 
WYNIKAJĄCE Z POZYCJI CZŁOWIEKA W SYSTEMIE: 
C – T – O I JEGO ROLI 
W REALIZACJI PROCESU PRACY 

3.5.
SYSTEM: C – T – O 
W KSZTAŁTOWANIU 
ŚRODOWISKA PRACY

SYSTEM: C – T – O
W KSZTAŁTOWANIU ŚRODOWISKA PRACY

ELEMENTY SYSTEMU: CZŁOWIEK – 
TECHNIKA – OTOCZENIE MAJĄ ISTOTNY 
WPŁYW NA KSZTAŁTOWANIE ŚRODOWISKA 
PRACY (MATERIALNEGO I SPOŁECZNEGO), W 
JAKIM FUNKCJONUJĄ CZŁOWIEK I OBIEKT 
TECHNICZNY ORAZ PRZEBIEGA PROCES 
WYTWÓRCZY, A POŚREDNIO NA 
KSZTAŁTOWANIE WARUNKÓW PRACY.

SYSTEM: CZŁOWIEK – TECHNIKA – 
OTOCZENIE 
W KSZTAŁTOWANIU ŚRODOWISKA PRACY 
I WARUNKÓW PRACY

C – 

CZŁOWIEK

T – 

TECHNIKA

O

S – OTOCZENIE SPOŁECZNE

O

M – OTOCZENIE MATERIALNE

4.
ISTOTA ŚRODOWISKA 
PRACY ORAZ JEGO 
ROLA 
W KSZTAŁTOWANIU 
WARUNKÓW PRACY

4.1.
POJĘCIE 
ŚRODOWISKA PRACY 

 

POJĘCIE ŚRODOWISKA PRACY

ŚRODOWISKO PRACY TO OGÓŁ CZYNNIKÓW 
KSZTAŁTUJĄCYCH WARUNKI, W JAKICH PRZEBIEGA 
PRACA LUDZKA.

NA UKSZTAŁTOWANIE TAK ROZUMIANEGO 
ŚRODOWISKA PRACY MAJĄ WPŁYW BEZPOŚREDNI 
LUB POŚREDNI WSZYSTKIE ELEMENTY SYSTEMU:         
C – T – O ORAZ ŚRODOWISKO NATURALNE. 

ZNACZENIE ŚRODOWISKA PRACY W 
KSZTAŁTOWANIU WARUNKÓW PRACY

ŚRODOWISKO PRACY KSZTAŁTUJE WARUNKI PRACY, 
CZYNIĄC JE MNIEJ LUB BARDZIEJ KOMFORTOWYMI. 
MOŻE ONO STWARZAĆ RÓŻNEGO RODZAJU 
UCIĄŻLIWOŚCI, WYWIERAJĄC NEGATYWNY WPŁYW 
NA USTRÓJ LUDZKI I NA POZIOM NIEZAWODNOŚCI 
CZŁOWIEKA, PRZENOSZĄC TYM SAMYM NA NIEGO 
ŹRÓDŁO RÓŻNORAKICH ZAGROŻEŃ. MOŻE ONO 
TAKŻE ZAGRAŻAĆ BEZPOŚREDNIO ZDROWIU LUB 
ŻYCIU SAMEGO CZŁOWIEKA.

4.2.
MATERIALNE 
ŚRODOWISKO PRACY

CZYNNIKI MATERIALNEGO ŚRODOWISKA 
PRACY

(I)

1.

CZYNNIKI ZWIĄZANE Z POMIESZCZENIEM, W KTÓRYM 
WYKONYWANA JEST PRACA



PRZESTRZEŃ (KUBATURA)



WEJŚCIA, WYJŚCIA



SCHODY, DRABINY



WYKONANIE I UTRZYMANIE PODŁÓG



OKNA, ŚWIETLIKI



BARWY ŚCIAN



OGRZEWANIE, WIETRZENIE



OŚWIETLENIE NATURALNE I SZTUCZNE



URZĄDZENIA HIGIENICZNO – SANITARNE 



URZĄDZENIA TECHNICZNE, INSTALACJE I ICH 
ROZMIESZCZENIE

CZYNNIKI MATERIALNEGO ŚRODOWISKA 
PRACY

(II)

2.

CZYNNIKI FIZYCZNE



MIKROKLIMAT (TEMPERATURA, WILGOTNOŚĆ, RUCH 
POWIETRZA)



PROMIENIOWANIE ELEKTROMAGNETYCZNE



CIŚNIENIE ATMOSFERYCZNE



HAŁAS, DRGANIA MECHANICZNE, WSTRZĄSY, 
WIBRACJE 



ZANIECZYSZCZENIE POWIETRZA PYŁAMI I GAZAMI

3.

CZYNNIKI CHEMICZNE W POSTACI:



CIAŁ STAŁYCH,



CIECZY,



AEROZOLI,



PYŁÓW,



GAZÓW UŻYWANYCH W PROCESIE PRZETWARZANIA.

4.

CZYNNIKI BIOLOGICZNE

CZŁOWIEK W MATERIALNYM 
ŚRODOWISKU PRACY

POMIESZCZENIE

C – człowiek                   T

N

 – obiekt techniczny, urządzenia, instalacje

PT – proces transformacji tworzywa

CF – czynniki fizyczne    CCH – czynniki chemiczne   CB – czynniki 

biologiczne

CP – czynniki związane z pomieszczeniem

T

M

 – zasoby energetyczno - materiałowe, wykorzystywane lub 

przetwarzane           w procesie transformacji

WPŁYW ŚRODOWISKA 
MATERIALNEGO NA CZŁOWIEKA

NASILENIE SIĘ WPŁYWU POSZCZEGÓLNYCH 
CZYNNIKÓW MATERIALNEGO ŚRODOWISKA PRACY 
PRZYCZYNIA SIĘ DO  WZROSTU NIEZBĘDNEGO           
     ZE STRONY CZŁOWIEKA –  WYSIŁKU FIZYCZNEGO 
I PSYCHICZNEGO, SPOWODOWANEGO POJAWIENIEM 
SIĘ SZEREGU UTRUDNIEŃ ZWIĄZANYCH Z 
WYKONYWANIEM PRACY, A PONAD TO MOŻE 
SPOWODOWAĆ POJAWIENIE SIĘ ZAGROŻENIA 
UTRATY ZDROWIA, A W SKRAJNYM PRZYPADKU – 
ŻYCIA. 

SPOSOBY OKREŚLANIA WPŁYWU 
CZYNNIKÓW MATERIALNEGO ŚRODOWISKA 
PRACY NA ORGANIZM CZŁOWIEKA

 



POMIARY I OCENĘ NASILENIA SIĘ ODDZIAŁYWANIA 
POSZCZEGÓLNYCH CZYNNIKÓW,



PORÓWNANIE OTRZYMANYCH WARTOŚCI Z 
OBOWIĄZUJĄCYMI LUB ZALECANYMI NORMAMI,



OCENĘ ZMIAN ZACHODZĄCYCH W ORGANIŹMIE 
CZŁOWIEKA.

WPŁYW CZYNNIKÓW MATERIALNEGO ŚRODOWISKA 
PRACY NA ORGANIZM CZŁOWIEKA MOŻNA OKREŚLIĆ 
STOSUJĄC:

METODY I ŚRODKI LIKWIDACJI LUB 
MINIMALIZOWANIA ODDZIAŁYWANIA 
SZKODLIWYCH CZYNNIKÓW ŚRODOWISKA 
PRACY



   LIKWIDACJA LUB OSŁABIENIE ODDZIAŁYWANIA

     CZYNNIKA SZKODLIWEGO U JEGO ŹRÓDŁA



   STOSOWANIE RÓŻNEGO RODZAJU ŚRODKÓW

     TŁUMIĄCYCH LUB IZOLUJĄCYCH DANY

     CZYNNIK OD OTOCZENIA



   STOSOWANIE ŚRODKÓW OCHRONY 

     OSOBISTEJ 

4.3.
SPOŁECZNE 
ŚRODOWISKO PRACY

POJĘCIE SPOŁECZNEGO ŚRODOWISKA 
PRACY

(I)

SPOŁECZNE ŚRODOWISKO PRACY TWORZĄ ZESPOŁY 
LUDZI REALIZUJĄCYCH W PRZEDSIĘBIORSTWIE 
ZAPLANOWANE ZADANIA ORAZ OSOBY Z 
BEZPOŚREDNIEGO KIEROWNICTWA.

MIĘDZY CZŁONKAMI TYCH ZESPOŁÓW ORAZ MIĘDZY 
NIMI A KIEROWNICTWEM ZACHODZĄ OKREŚLONE 
RELACJE, MAJĄCE ISTOTNE ZNACZENIE Z PUNKTU 
WIDZENIA REALIZACJI POWIERZONYCH IM ZADAŃ.

ŚRODOWISKO SPOŁECZNE PRACY MA WPŁYW NA 
SAMOPOCZUCIE PRACOWNIKÓW I ICH ZDROWIE 
PSYCHICZNE ORAZ DETERMINUJE POZIOM 
UTRUDNIEŃ ZWIĄZANYCH Z REALIZACJĄ 
PRZYDZIELONYCH IM ZADAŃ. 

POJĘCIE SPOŁECZNEGO ŚRODOWISKA 
PRACY

(II)

KIEROWNICTWO

PRACOWNIK

POZOSTALI 
CZŁONKOWIE 
ZESPOŁU

5.
ORGANIZACJA PRACY

5.1.
POJĘCIE I ISTOTA 
ORGANIZACJI

POJĘCIE ORGANIZACJI

„ORGANIZACJA” TO CZYNNOŚĆ ORGANIZOWANIA 
(ASPEKT CZYNNOŚCIOWY)

„ORGANIZACJA” TO EFEKT OSIĄGNIĘTY W WYNIKU 
CZYNNOŚCI ORGANIZOWANIA, KTÓRY MA POSTAĆ 
UKŁADU LUB PROCESU CHARAKTERYZUJĄCEGO SIĘ 
CECHĄ ZORGANIZOWANIA                                         
      (ASPEKT RZECZOWY)

„ORGANIZACJA” TO CECHA WŁAŚCIWA RZECZY 
ZORGANIZOWANEJ                                              
(ASPEKT ATRYBUTOWY)                                              
                          

POJĘCIE ORGANIZOWANIA

(I)

ORGANIZOWANIE TO ZESPÓŁ CZYNNOŚCI 
POLEGAJĄCYCH NA TAKIM DOBORZE I 
UKSZTAŁTOWANIU ZASOBÓW LUDZKICH I 
RZECZOWYCH ORAZ PRZEBIEGAJĄCYCH 
PROCESÓW, BY MOGŁY ONE PRZYCZYNIĆ SIĘ 
DO POWODZENIA PRZEDSIĘBIORSTWA JAKO 
CAŁOŚCI.

POJĘCIE ORGANIZOWANIA

(II)

ORGANIZOWANIE TO TAKI DOBÓR I 
UKSZTAŁTOWANIE ZASOBÓW LUDZKICH I 
RZECZOWYCH, ICH WZAJEMNE POWIĄZANIE 
ORAZ TAKIE UPORZĄDKOWANIE W CZASIE I 
PRZESTRZENI REALIZOWANYCH DZIAŁAŃ, 
KTÓRE ZAPEWNIĄ POWODZENIE CAŁOŚCI 
ZORGANIZOWANEJ, A POWODZENIEM TYM 
JEST OSIĄGNIĘCIE ZAŁOŻONEGO CELU 
DZIAŁANIA ORGANIZACJI.

ISTOTA ORGANIZOWANIA

(I)

ORGANIZOWANIE TO DOBÓR, UPORZĄDKOWANIE I ZESPOLENIE 
ELEMENTÓW SKŁADOWYCH PROCESU / PODPROCESÓW ORAZ 
CZYNNIKÓW UCZESTNICZĄCYCH  W JEGO REALIZACJI LUB 
POZOSTAJĄCYCH Z NIM W OKREŚLONYCH RELACJACH, W  
WYMIARZE CZASU, PRZESTRZENI I WZAJEMNEGO 
DOSTOSOWANIA.

ISTOTA ORGANIZOWANIA

(II)

ORGANIZOWANIE TO ŚWIADOME I CELOWE 
ODDZIAŁYWANIE PODMIOTU 
ORGANIZUJĄCEGO NA RZECZ / PRZEDMIOT 
ORGANIZOWANY CELEM WYWOŁANIA W NIM 
OKREŚLONYCH ZMIAN POLEGAJĄCYCH NA 
NASILENIU SIĘ CECHY ZWANEJ ORGANIZACJĄ 
W ZNACZENIU ATRYBUTOWYM.

ISTOTA ORGANIZOWANIA 

(III)



PODMIOT DZIANIA / ORGANIZUJĄCY, 



POŚREDNIK DZIAŁANIA ORGANIZATORSKIEGO / 

NARZĘDZIE, W POSTACI METOD I TECHNIK 

ORGANIZOWANIA, ZA POMOCĄ KTÓRYCH 

PODMIOT ORGANIZUJĄCY ODDZIAŁUJE NA 

PRZEDMIOT ORGANIZOWANY,



PRZEDMIOT ORGANIZOWANIA, PODLEGAJĄCY 

ODDZIAŁYWANIU PODMIOTU ORGANIZUJĄCEGO.

ORGANIZOWANIE JEST SZCZEGÓLNĄ FORMĄ 
DZIAŁANIA. JAK W KAŻDYM DZIAŁANIU MOŻNA 
WYRÓŻNIĆ TU TRZY ELEMENTY SKŁADAJĄCE SIĘ NA 
TZW. ELEMENTARNY ŁAŃCUCH DZIAŁANIA 
ORGANIZATORSKIEGO. SĄ TO:

ISTOTA ORGANIZOWANIA 

(IV)

PO – PODMIOT ORGANIZUJĄCY

N – ŚRODKI ODDZIAŁYWANIA ORGANIZATORSKIEGO (METODY I        
 

TECHNIKI ORGANIZATORSKIE)

UO – PRZEDMIOT ORGANIZOWANY W POSTACI UKŁADU

RO – PRZEDMIOT ORGANIZOWANY W POSTACI PROCESU 

PRZEDMIOT ORGANIZOWANIA



UKŁAD ELEMENTÓW POZOSTAJĄCYCH W OKREŚLONYCH 
RELACJACH Z REALIZOWANYM PROCESEM 
PRZETWARZANIA, OBEJMUJĄCY CZŁOWIEKA, CZYNNIKI 
MATERIALNE (OBIEKTY TECHNICZNE, URZĄDZENIA, 
NOŚNIKI ENERGII, TWORZYWO PODLEGAJĄCE 
TRANSFORMACJI, ELEMENTY OTOCZENIA 
MATERIALNEGO), CZYNNIKI NIEMATERIALNE (ZASOBY 
INFORMACYJNE, SPOSÓB PRZETWARZANIA TWORZYWA 
WEJŚCIOWEGO W PRODUKT), 



PROCES PRZETWARZANIA TWORZYWA MATERIALNEGO 
LUB NIEMATERIALNEGO W OKREŚLONY PRODUKT ORAZ 
PROCESY OBSŁUGI.

DZIAŁANIE ORGANIZATORSKIE / ORGANIZOWANIE 
MOŻE BYĆ UKIERUNKOWANE NA:

SZCZEGÓLNE CECHY DZIAŁANIA 
ORGANIZATORSKIEGO

DZIAŁANIE ORGANIZATORSKIE – JAK KAŻDE INNE 
DZIAŁANIE – POWINNO MIEĆ OKREŚLONY CEL, DO 
KTÓREGO WINNO ONO DOPROWADZIĆ, BĘDĄCY W 
TYM PRZYPADKU FUNKCJĄ CELU PRZEDMIOTU 
ORGANIZOWANEGO.

DZIAŁANIE ORGANIZATORSKIE – JAK KAŻDE 
DZIAŁANIE – POWINNO BYĆ SKUTECZNE I 
EFEKTYWNE.   

UWARUNKOWANIA SKUTECZNOŚCI I 
EFEKTYWNOŚCI DZIAŁANIA 
ORGANIZATORSKIEGO



DOSTOSOWANIE POZIOMU WIEDZY PODMIOTU 

ORGANIZUJĄCEGO I JEGO PRZYGOTOWANIA 

ZAWODOWEGO DO STOPNIA ZŁOŻONOŚCI 

PODEJMOWANEGO DZIAŁANIA I ROZWIĄZYWANYCH W 

ZWIĄZKU Z TYM PROBLEMÓW



CECHY OSOBOWOŚCI ORGANIZATORA, SPRZYJAJĄCE 

PODEJMOWANYM DZIAŁANIOM 



SKUTECZNOŚĆ ŚRODKÓW POZOSTAJĄCYCH W JEGO 

DYSPOZYCJI, W TYM OPANOWANYCH PRZEZ NIEGO 

METOD I TECHNIK ORGANIZATORSKICH



DOSTOSOWANIE METOD I TECHNIK ORGANIZATORSKICH 

DO WŁAŚCIWOŚCI PRZEDMIOTU ORGANIZOWANEGO I 

STOPNIA JEGO ZŁOŻONOŚCI



PRZEKONANIE OSÓB POZOSTAJĄCYCH W OKREŚLONYM 

ZWIĄZKU Z PRZEDMIOTEM ORGANIZOWANYM / 

PRZEORGANIZOWYWANYM DO SŁUSZNOŚCI 

PODEJMOWANYCH W TYM ZAKRESIE DZIAŁAŃ 

ORGANIZATORSKICH

MIARY EFEKTÓW DZIAŁANIA 
ORGANIZATORSKIEGO



POŚREDNIO ZA POMOCĄ OSIĄGNIĘTYCH PRZEZ 
PRZEDMIOT ORGANIZOWANY EFEKTÓW 
EKONOMICZNYCH I JAKOŚCIOWYCH,



BEZPOŚREDNIO ZA POMOCĄ ODPOWIEDNIEGO 
ZESTAWU WSKAŻNIKÓW.

MIARĄ EFEKTU DZIAŁANIA ORGANIZATORSKIEGO 
JEST OSIĄGNIĘTY SKUTEK W POSTACI POZIOMU 
ZORGANIZOWANIA PRZEDMIOTU 
ORGANIZOWANEGO, MIERZONY:

UKŁAD DZIAŁANIA ORGANIZATORSKIEGO

(I)

DZIAŁANIE ORGANIZATORSKIE JEST PROCESEM 
SEKWENCYJNYM, BIEŻĄCO KORYGOWANYM W OPARCIU O 
INFORMACJE ZWROTNE DOTYCZĄCE UZYSKIWANYCH 
REZULTATÓW ORGANIZOWANIA.

UKŁAD DZIAŁANIA ORGANIZATORSKIEGO MOŻNA WIĘC 
TRAKTOWAĆ JAKO SZCZEGÓLNY PRZYPADEK UKŁADU 
CYBERNETYCZNEGO.

POD POJĘCIEM „WZORCA” (OZNACZONEGO NA SCHEMACIE 
UKŁADU) NALEŻY ROZUMIEĆ OKREŚLONY MODEL 
FUNKCJONOWANIA ORGANIZOWANEJ CAŁOŚCI, JAKI CHCEMY 
UZYSKAĆ PO ZAKOŃCZENIU PROCESU JEJ ORGANIZOWANIA, 
PRZY CZYM MODEL TEN POWINIEN Z JEDNEJ STRONY 
ODPOWIADAĆ CELOWI ORGANIZOWANIA, Z DRUGIEJ ZAŚ 
UWZGLĘDNIAĆ SPECYFIKĘ PRZEDMIOTU ORGANIZOWANEGO. 

UKŁAD DZIAŁANIA ORGANIZATORSKIEGO

(II)

PO – PODMIOT ORGANIZUJĄCY                                                                
     RO – PRZEDMIOT ORGANIZOWANY                                                     
              c – CEL ORGANIZOWANIA                                                          
                        I

P 

– INFORMACJA POCZĄTKOWA O PRZEDMIOCIE 

ORGANIZOWANYM       I

Z 

– INFORMACJA ZWROTNA O SIĄGNIĘTYM 

STOPNIU ZORGANIZOWANIA 

 

Z

W  

- ZAKŁÓCENIA WEWNĘTRZNE             

Z

Z 

– ZAKŁÓCENIA ZEWNĘTRZNE

RELACJA DOSTOSOWANIA

POJĘCIE TECHNIK ORGANIZATORSKICH



INSTRUMENTY BADAWCZE W POSTACI MODELI 
GRAFICZNYCH (FORMULARZE, WYKRESY), 
MODELI FIZYCZNYCH (MAKIETY, MODELE 
TRÓJWYMIAROWE), MODELI MATEMATYCZNYCH 
I PRZYRZĄDÓW SPECJALISTYCZNYCH,



SPOSÓB WYKORZYSTANIA OKREŚLONYCH 
INSTRUMENTÓW W CELU REALIZACJI ZAŁOŻEŃ 
WYNIKAJĄCYCH Z WYBRANEJ METODY. 

TECHNIKI ORGANIZATORSKIE TO OKREŚLONE 
WZORCE POSTĘPOWANIA, NA KTÓRE SKŁADAJĄ SIĘ:

CYKL DZIAŁANIA ORGANIZATORSKIEGO

1.

FAZA DIAGNOZY, OBEJMUJĄCA OGÓLNĄ CHARAKTERYSTYKĘ  

PROBLEMU, SFORMUŁOWANIE CELU BADAŃ, USTALENIE 

OGRANICZEŃ W ROZWIĄZYWANIU PROBLEMU, USTALENIE 

KRYTERIÓW, JAKIE BĘDĄ BRANE POD UWAGĘ PRZY OCENIE I 

AKCEPTACJI ROZWIĄZAŃ ORAZ OPRACOWANIE PLANU BADAŃ, 

NA KONIEC BADANIE WSTĘPNE PROWADZĄCE DO ROZPOZNANIA 

BADANEGO STANU ORGANIZACJI, OKREŚLANE MIANEM 

DIAGNOZY ORGANIZACYJNEJ; 

2.

FAZA POSZUKIWAŃ, OBEJMUJĄCA PROCES TWORZENIA 

KONCEPCJI W OPARCIU O ZEBRANE I ODPOWIEDNIO 

ZESTAWIONE INFORMACJE OGÓLNE, WIEDZĘ TEORETYCZNĄ I 

DOŚWIADCZENIE;

3.

FAZA DECYZJI, W TRAKCIE KTÓREJ WINIEN NASTĄPIĆ WYBÓR 

WARIANTU NAJBARDZIEJ W DANYCH WARUNKACH 

KORZYSTNEGO ORAZ PODJĘCIE DECYZJI CO DO JEGO 

WDROŻENIA;

4.

FAZA REALIZACJI (WDRAŻANIA), OBEJMUJĄCA OPRACOWANIE 

DOKUMENTÓW  WDROŻENIOWYCH, WDROŻENIE NOWEJ 

ORGANIZACJI I KONTROLĘ EFEKTÓW JEJ WDROŻENIA. 

PODSTAWOWE 
ZASADY 
ORGANIZOWANIA 
UKŁADÓW

WYMAGANE CECHY UKŁADU 
ZORGANIZOWANEGO

UKŁAD ELEMENTÓW POSIADAJĄCY CECHĘ 
ZORGANIZOWANIA, ODZNACZAJĄCY SIĘ ICH 
WZAJEMNYM POWIĄZANIEM, WINIEN W PEŁNI 
ODPOWIADAĆ WARUNKOM 
UPORZĄDKOWANIA I HARMONIZACJI, PRZEZ 
CO ROZUMIE SIĘ TAKI ICH DOBÓR I TAKIE ICH 
WZAJEMNE POWIĄZANIE, BY MOGŁY ONE 
WSPÓŁPRZYCZYNIAĆ SIĘ DO OSIĄGNIĘCIA 
CELU CAŁOŚCI.

SIŁY INTEGRUJĄCE I DEZINTEGRUJĄCE W 
UKŁADZIE JAKO PRZEDMIOCIE 
ORGANIZOWANIA

W ZALEŻNOŚCI OD STOPNIA DOBORU ELEMENTÓW UKŁADU W 
ASPEKCIE ISTNIEJĄCYCH POMIĘDZY NIMI RELACJI, 
WYNIKAJĄCYCH Z WYZNACZONYCH IM CELÓW CZĄSTKOWYCH I 
SPOSOBU ICH FUNKCJONOWANIA, POMIĘDZY NIMI MOGĄ 
POJAWIĆ SIĘ SIŁY INTEGRUJĄCE LUB DEZINTEGRUJĄCE ICH 
WSPÓŁDZIAŁANIE

SIŁY INTEGRUJĄCE SPRAWIAJĄ, ŻE ELEMENTY 
WSPÓŁDZIAŁAJĄCE WSPÓŁPRZYCZYNIAJĄ SIĘ DO OSIĄGNIĘCIA 
CELU UKŁADU. SIŁY DEZINTEGRUJĄCE OSŁABIAJĄ 
WEWNĘTRZNE POWIĄZANIA, UTRUDNIAJĄC WSPÓŁDZIAŁANIE I 
OSIĄGNIĘCIE CELU CAŁOŚCI, A NAWET MOGĄ DOPROWADZIĆ 
DO ROZKŁADU DANEJ CAŁOŚCI / UKŁADU. 

WARUNEK PRAWIDŁOWEGO 
FUNKCJONOWANIA ORGANIZACJI / UKŁADU

WARUNKIEM PRAWIDŁOWEGO FUNKCJONOWANIA 
KAŻDEJ ORGANIZACJI W ZNACZENIU RZECZOWYM / 
KAŻDEGO UKŁADU JEST UTRZYMANIE PRZEWAGI SIŁ 
INTEGRUJĄCYCH NAD SIŁAMI DEZINTEGRUJĄCYMI, 
CO UMOŻLIWIA POPRAWNE JEGO 
FUNKCJONOWANIE.

WARUNKIEM NIEZBĘDNYM DLA LIKWIDACJI 
ISTNIEJĄCYCH W ORGANIZACJI / UKŁADZIE 
KONFLIKTÓW I WZMOCNIENIA SIŁ INTEGRUJĄCYCH 
JEST LIKWIDACJA SYTUACJI KONFLIKTOWYCH 
POPRZEZ HARMONIZACJĘ WEWNĘTRZNĄ UKŁADU 
ORAZ UKŁADU Z OTOCZENIEM.

DZIAŁANIA HARMONIZUJĄCE UKŁAD



HARMONIZACJA CELÓW CZĄSTKOWYCH 
POSZCZEGÓLNYCH ELEMENTÓW W ASPEKCIE CELU 
CAŁOŚCIOWEGO ORGANIZACJI



DOBÓR ELEMENTÓW UKŁADU ZE WZGLĘDU NA ICH 
CECHY



DOSTOSOWANIE WZAJĘMNYCH RELACJI POMIĘDZY 
ELEMENTAMI UKŁADU DO POTRZEB WYNIKAJĄCYCH ZE 
STRUKTURY CELÓW (W ASPEKCIE ICH WSPÓŁDZIAŁANIA)



OKREŚLENIE SPOSOBU FUNKCJONOWANIA ELEMENTÓW 
UKŁADU ZE WZGLĘDU NA USTALONE RELACJE POMIĘDZY 
NIMI ORAZ ZE WZGLĘDU NA POPRAWNE JEGO 
FUNKCJONOWANIE 



DOSTOSOWANIE SPRZĘŻEN INFORMACYJNYCH POMIĘDZY 
ELEMENTAMI UKŁADU DO POTRZEB WYNIKAJĄCYCH Z 
ZASAD JEGO FUNKCJONOWANIA

HARMONIZACJA W PROCESIE 
ORGANIZOWANIA UKŁADÓW

ŚRODKI SŁUŻĄCE POPRAWIE 
HARMONIZACJI ELEMENTÓW UKŁADU

PROBLEMATYKA WZAJEMNEGO 
DOSTOSOWANIA 
W ORGANIZACJI UKŁADÓW

ORGANIZOWANIE 
PROCESÓW

ISTOTA ORGANIZOWANIA PROCESÓW

PODSTAWOWYM ZADANIEM DZIAŁAŃ 
ORGANIZATORSKICH UKIERUNKOWANYCH NA 
PROCESY JEST ZAPEWNIENIE W ICH WYNIKU 
HARMONIJNEGO PRZEBIEGU PODPROCESÓW / 
OPERACJI SKŁADAJĄCYCH SIĘ NA DANY PROCES, 
PRZEZ CO NALEŻY ROZUMIEĆ, ŻE WYTWORZONE W 
ICH EFEKCIE PRODUKTY SĄ WZAJEMNIE 
WSPÓŁUŻYTECZNE.

POD POJĘCIEM PRODUKTU W TYM ZNACZENIU 
NALEŻY ROZUMIEĆ PÓŁWYRÓB, ZASILENIE 
MATERIAŁOWE, ENERGETYCZNE, INFORMACYJNE LUB 
USŁUGĘ.

ISTOTA HARMONIZACJI PRZEBIEGU 
ELEMENTÓW  SKŁADAJĄCYCH SIĘ NA 
PROCES

5.2.
POJĘCIE ORGANIZACJI 
PRACY, JEJ CELE I 
ZADANIA

POJĘCIE ORGANIZACJI PRACY

POD POJĘCIEM ORGANIZACJI PRACY ROZUMIE SIĘ:



CELOWY DOBÓR I ZESPOLENIE W ZWIĄZKU Z REALIZACJĄ 
PROCESU PRACY, OSOBOWYCH I RZECZOWYCH CZYNNIKÓW 
PRACY,



UPORZĄDKOWANIE W CZASIE I PRZESTRZENI ZBIORU 
DZIAŁAŃ WYKONYWANYCH PRZEZ CZŁOWIEKA W TRAKCIE 
REALIZACJI PROCESU PRACY. 

WEDŁUG T. KOTARBIŃSKIEGO „KAŻDA PRACA JAKO 

SPLOT CZYNÓW JEST ZAWSZE W JAKIŚ SPOSÓB

ZORGANIZOWANA, TZN. MNIEJ LUB BARDZIEJ 

UPORZĄDKOWANA I ZMIERZA DO OKREŚLONEGO

CELU”.

ZADANIA ORGANIZACJI PRACY

PODSTAWOWYM ZADANIEM DZIAŁAŃ 
ORGANIZATORSKICH UKIERUNKOWANYCH NA PRACĘ 
JEST TAKIE ORGANICZNE ZESPOLENIE ELEMENTÓW 
UCZESTNICZĄCYCH W REALIZACJI PROCESU PRACY 
ORAZ TAKIE USTALENIE KOLEJNOŚCI, CZASU 
TRWANIA I UMIEJSCOWIENIE W PRZESTRZENI 
POSZCZEGÓLNYCH CZYNNOŚCI PODSTAWOWYCH, 
ABY PRACA PRZEBIEGAŁA BEZ PRZESZKÓD, A 
FUNKCJE PODSYSTEMÓW WSZYSTKICH SZCZEBLI I 
PRZEDSIĘBIORSTWA JAKO CAŁOŚCI REALIZOWANE 
BYŁY W SPOSÓB PLANOWY, RYTMICZNY I 
EFEKTYWNY.

ISTOTA ORGANIZACJI PRACY

ZASADA WZAJEMNEGO DOSTOSOWANIA 
W ORGANIZACJI PRACY

ISTOTA WZAJEMNEGO DOSTOSOWANIA 
CZŁOWIEKA, TECHNIKI, OTOCZENIA I 
ŚRODOWISKA PRACY

c – 

CZŁOWIEK 

T – TECHNIKA

O - OTOCZENIE

T

N

 – OBIEKT TECHNICZNY

T

M

 – TWORZYWO 

T

P 

– PROCES 

PRZETWARZANIA

T

O

 – ORGANIZACJA PROCESU

T

T

 – TECHNOLOGIA

Ś

P

 – ŚRODOWISKO PRACY

RELACJE WZAJEMNEGO 
DOSTOSOWANIA

5.3.
PRZEDMIOT 
ORGANIZACJI PRACY

 

PRZEDMIOT ORGANIZACJI PRACY

PRZEDMIOTEM ORGANIZACJI PRACY SĄ 
PROCESY PRACY / PROCESY WYTWÓRCZE W 
ELEMENTARNYCH OGNIWACH SYSTEMU 
PRACY /  PRZEDSIĘBIORSTWA (NA 
STANOWISKACH PRACY) ORAZ ICH PRZEBIEGI 
MIĘDZY TYMI OGNIWAMI.

PROBLEMATYKA ORGANIZACJI PRACY

(I)



WZAJEMNE DOSTOSOWANIE ELEMENTÓW UKŁADU:          

      C – T – O, UCZESTNICZĄCYCH W REALIZACJI 

PROCESU PRACY 



PODZIAŁ PRACY, WSPÓŁDZIAŁANIE W TRAKCIE 

REALIZACJI PROCESU PRACY / PROCESU WYTWÓRCZEGO, 

WYKORZYSTANIE CZASU PRACY, ROZMIESZCZENIE KADR



PRZEBIEG PROCESU PRACY / PROCESU WYTWÓRCZEGO 

NA STANOWISKU PRACY I MIĘDZY STANOWISKAMI



METODY PRACY (SPOSÓB I KOLEJNOŚĆ WYKONANIA 

CZYNNOŚCI, KOORDYNACJA RUCHÓW, RYTMICZNOŚĆ)



DOBÓR PRACOWNIKÓW DO REALIZOWANYCH ZADAŃ



NORMOWANIE PRACY

PROBLEMATYKA ORGANIZACJI PRACY

(II)



WARUNKI PRACY (BEZPIECZEŃSTWO PRACY, HIGIENA, 
KULTURA I ESTETYKA, WARUNKI ODPOCZYNKU W 
CZASIE PRACY)



AKTYWIZACJA PRACOWNIKÓW



ROZWÓJ SAMODZIELNOŚCI, INICJATYWY, 
ZAINTERESOWANIA WYNIKAMI PRACY



KSZTAŁTOWANIE I ROZWÓJ OSOBOWOŚCI 
PRACOWNIKÓW



EFEKTYWNE WYKORZYSTANIE LUDZKICH I 
MATERIALNYCH ZASOBÓW PRACY



WZROST WYDAJNOŚCI PRACY

5.4.
ORGANIZACJA 
PRZEBIEGU PRACY 
LUDZKIEJ

POJĘCIE ORGANIZACJI PRZEBIEGU 
PRACY LUDZKIEJ

POD POJĘCIEM ORGANIZACJI PRZEBIEGU 
PRACY LUDZKIEJ ROZUMIE SIĘ TAKI DOBÓR 
PRACOWNIKÓW ORAZ TAKI PODZIAŁ I 
KOOPERACJĘ PRACY MIĘDZY NIMI, KTÓRE 
ZAPEWNIAJĄ OPTYMALNY PRZEBIEG 
PROCESU / OPERACJI NA DANYM 
STANOWISKU I / LUB W UKŁADZIE 
STANOWISK.

PROBLEMATYKA OBJĘTA ORGANIZACJĄ 
PRZEBIEGU PRACY LUDZKIEJ



ROZMIESZCZENIE W CZASIE I W PRZESTRZENI 
PRZEBIEGU POSZCZEGÓLNYCH PODPROCESÓW I 
OPERACJI



PODZIAŁ (SPECJALIZACJA) I ŁĄCZENIE 
(KOOPERACJA) PRACY LUDZKIEJ ZAANGAŻOWANEJ 
W REALIZACJĘ POSZCZEGÓLNYCH PODPROCESÓW 
I OPERACJI



WYDZIELENIE W DOBOWYM BILANSIE CZASU, 
ODPOWIEDNICH OKRESÓW PRZEZNACZONYCH NA 
REALIZACJĘ ŚCIŚLE OKREŚLONYCH GRUP OPERACJI 
(ZABIEGÓW) LUB PARTII PRODUKCJI

SZCZEGÓLNA CECHA ORGANIZACJI PRACY

PROBLEMATYKA ZWIĄZANA Z ORGANIZACJĄ PRACY 
OBEJMUJE KWESTIE DOTYCZĄCE ZARÓWNO 
ORGANIZACJI UKŁADU (UKŁADU UCZESTNICZĄCEGO 
W REALIZACJI PROCESU PRACY / PROCESU 
WYTWÓRCZEGO) JAK I ORGANIZACJI PRZEBIEGU W 
CZASIE I PRZESTRZENI SAMEGO PROCESU PRACY / 
PROCESU WYTWÓRCZEGO.

PROBLEMATYKA ORGANIZACJI PRACY WYKAZUJE 
PONAD TO SILNE ZWIĄZKI Z PROBLEMATYKĄ 
ORGANIZACJI STANOWISKA PRACY / STANOWISKA 
ROBOCZEGO.

5.5.
FORMY ORGANIZACJI 
PRACY

POJĘCIE FORMY ORGANIZACJI 
PRACY

POD POJĘCIEM FORMY ORGANIZACJI PRACY 
ROZUMIE SIĘ STOPIEŃ ZESPOLENIA 
PRACOWNIKÓW WYKONUJĄCYCH OKREŚLONE 
OPERACJE W RAMACH PROCESU 
WYTWÓRCZEGO.

RODZAJE FORM ORGANIZACJI PRACY



PRACA INDYWIDUALNA – STANOWI NAJPROSTSZĄ 
FORMĘ ORGANIZACJI PRACY.
W WARUNKACH PRACY INDYWIDUALNEJ KAŻDY 
PRACOWNIK SAMODZIELNIE REALIZUJE ZADANIA 
PRZYDZIELONE PRZEZ KIEROWNIKA SZCZEBLA 
WYKONAWCZEGO.



PRACA ZESPOŁOWA – STANOWI PODSTAWOWĄ FORMĘ 
ORGANIZACJI PRACY.

     W WARUNKACH PRACY ZESPOŁOWEJ WYKONYWANIE 

PEWNYCH UPORZĄDKOWANYCH ZBIORÓW CZYNNOŚCI I 
OPERACJI POWIERZA SIĘ OKREŚLONEJ GRUPIE OSÓB, 
POMIĘDZY KTÓRYMI ISTNIEJĄ BEZPOŚREDNIE ZWIĄZKI 
WYNIKAJĄCE ZE STRUKTURY PROCESU PRODUKCYJNEGO.

5.6.
OGÓLNE ZASADY 
ORGANIZACJI PRACY

ZASADY ORGANIZACJI PRACY

(I)

ZASADA EKONOMII DZIAŁANIA

NALEŻY TAK DOBIERAĆ ŚRODKI I METODY 
DZIAŁANIA, ABY PONIESIONE NAKŁADY DAŁY 
OPTYMALNY EFEKT, LUB TEŻ BY MOŻNA BYŁO 
OSIĄGNĄĆ POŻĄDANY EFEKT PRZY MINIMALNYCH 
NAKŁADACH.

ZASADA OPTYMALNEGO WYNIKU DZIAŁANIA

NALEŻY ZWIĘKSZYĆ ZUŻYCIE ŚRODKÓW LUB 
NAKŁADY PRACY DO TAKIEGO POZIOMU, PRZY 
KTÓRYM WYNIK UŻYTECZNY MOŻE BYĆ OPTYMALNY.

ZASADY ORGANIZACJI PRACY

(II)

ZASADA OPTYMALNEGO PODZIAŁU PRACY

PRACĘ ZŁOŻONĄ NALEŻY TAK ROZŁOŻYĆ NA 
ELEMENTY PROSTSZE I POWIERZYĆ JE ODDZIELNYM 
WYKONAWCOM, BY MOŻNA BYŁO ZAPEWNIĆ 
ZWIĘKSZENIE WYDAJNOŚCI PRACY, PRZY 
JEDNOCZESNYM UTRZYMANIU POCZUCIA 
ZADOWOLENIA Z WYKONYWANEJ PRACY.

ZASADA KONCENTRACJI PRACY

POWIERZAJĄC WYKONYWANIE JEDNORODNYCH 
ZADAŃ / CZYNNOŚCI TYM SAMYM WYKONAWCOM 
MOŻNA UZYSKAĆ WZROST WYDAJNOŚCI PRACY POD 
WARUNKIEM, ŻE ZAKRES SPECJALIZACJI BĘDZIE 
UTRZYMANY NA ROZSĄDNYM POZIOMIE. 

ZASADY ORGANIZACJI PRACY

(III)

ZASADA HARMONIZACJI PRACY

IM LEPIEJ ZHARMONIZOWANE SĄ DZIAŁANIA OSÓB 
UCZESTNICZĄCYCH W REALIZACJI PROCESU 
WYTWÓRCZEGO, ŚRODKI PRACY, KTÓRYMI ONI SIĘ 
POSŁUGUJĄ I POSZCZEGÓLNE OKRESY DZIAŁANIA, 
TYM LEPSZE UZYSKUJE SIĘ WYNIKI.

ZASADA EKONOMII RUCHÓW

NALEŻY DĄŻYĆ DO MINIMALIZACJI ZUŻYCIA ENERGII 
PRACUJĄCEGO CZŁOWIEKA.

ZASADY ORGANIZACJI PRACY

(IV)

ZASADA PRACY BEZPIECZNEJ

PRACA WYKONYWANA W WARUNKACH 
GWARANTUJĄCYCH BEZPIECZEŃSTWO, ZWIĘKSZA 
MOTYWACJĘ I SPRZYJA WZROSTOWI WYDAJNOŚCI 
PRACY.

ZASADA SPRAWNEGO DZIAŁANIA 

NALEŻY DĄŻYĆ DO STWORZENIA ODPOWIEDNICH 
WARUNKOW TECHNICZNYCH, ORGANIZACYJNYCH I 
MOTYWACYJNYCH WYKONYWANIA PRACY ORAZ DO 
ODPOWIEDNIEGO DOSTOSOWANIA DO CZŁOWIEKA 
MASZYN, URZĄDZEŃ, NARZĘDZI I OTOCZENIA 
PRACY.

ZASADY ORGANIZACJI PRACY

(V)

ZASADA CIĄGŁOŚCI PRACY

NAJLEPSZE WYNIKI UZYSKUJE SIĘ PRZY 
RÓWNOMIERNYM I NIEPRZERWANYM CIĄGU PRACY.

ZASADA INTENSYFIKACJI PRACY

NALEŻY DĄŻYĆ DO ZWIĘKSZENIA ILOŚCI I JAKOŚCI 
WYKONYWANEJ PRACY.

ZASADA KOMPLEKSOWOŚCI ORGANIZACJI 
PRACY

ŻADNEGO OGNIWA W PROCESIE PRACY NIE MOŻNA 
ROZPATRYWAĆ W ODERWANIU OD WIĘKSZEJ 
CAŁOŚCI, KTÓREJ ONO JEST CZĘŚCIĄ.

ZASADY ORGANIZACJI PRACY

(VI)

ZASADA INDYWIDUALNOŚCI ORGANIZACJI 
PRACY

PRZY ORGANIZOWANIU PRACY NALEŻY BRAĆ POD 
UWAGĘ TO, ŻE KAŻDE OGNIWO UCZESTNICZĄCE W 
PROCESIE PRACY (W TYM TAKŻE STANOWISKO 
PRACY) MA SWOISTE I NIEPOWTARZALNE CECHY.

ZASADA SPECJALIZACJI PRACY

ODNOSI SIĘ DO GRUPOWANIA STANOWISK PRACY 
WEDŁUG PODOBIEŃSTWA OPERACJI (SPECJALIZACJA 
TECHNOLOGICZNA) LUB WEDŁUG PODOBIEŃSTWA 
PRZEDMIOTU PRZETWARZANIA (SPECJALIZACJA 
PRZEDMIOTOWA).

ZASADA RACJONALIZACJI RUCHÓW I SPOSOBÓW 
PRZEMIESZCZANIA CIĘŻARÓW
W PROCESIE PRACY 

1.

ZASADA RUCHÓW RÓWNOCZESNYCH – zaleca 

wykorzystywanie w procesie pracy obydwu rąk, co 

pozwala zwiększyć wydajność pracy oraz zmniejszyć 

przeciążenie mięśni jednej ręki;

2.

ZASADA EKONOMICZNOŚCI RUCHÓW – ruchy powinny 

być jak najprostsze;

3.

ZASADA CIĄGŁOŚCI I PŁYNNOŚCI RUCHÓW – ruchy takie 

są ekonomiczniejsze od prostoliniowych z nagłymi 

zmianami kierunków;

4.

ZASADA DOTYCZĄCA PRZEMIESZCZANIA CIĘŻARÓW – 

krótkie i płynne ruchy, zmniejszenie ciężaru narzędzi, 

zrównoważenie ciężaru przeciwciężarami, przesuwanie 

części zamiast ich przenoszenia, zasada rytmu pracy, 

zasada ruchów kontrolowanych i swobodnych.   

5.7.
ASPEKTY 
ORGANIZACJI PRACY

ASPEKTY ORGANIZACJI PRACY 



ASPEKT SOCJOLOGICZNY



ASPEKT PSYCHOLOGICZNY



ASPEKT FIZJOLOGICZNY



ASPEKT ERGONOMICZNY



ASPEKT TECHNICZNY



ASPEKT EKONOMICZNY

Z CHARAKTERU PRACY I UCZESTNICZĄCYCH W 
PROCESIE PRACY CZYNNIKÓW WYNIKAJĄ NASTĘPUJĄCE 
ASPEKTY DZIAŁAŃ ORGANIZATORSKICH:

WŁAŚCIWIE POJMOWANA ORGANIZACJA PRACY 
POWINNA W SPOSÓB KOMPLEKSOWY UWZGLĘDNIAĆ 
WSZYSTKIE TE ASPEKTY, PONIEWAŻ TYLKO TAKIE 
PODEJŚCIE MOŻE ZAPEWNIĆ ODPOWIEDNIĄ 
SPRAWNOŚĆ I EFEKTYWNOŚĆ PRACY.

ASPEKT SOCJOLOGICZNY 
ORGANIZACJI PRACY

 



KSZTAŁTOWANIE WŁAŚCIWYCH STOSUNKÓW 
MIĘDZYLUDZKICH W TRAKCIE REALIZACJI 
PROCESU PRACY



STWARZANIE WARUNKÓW SPRZYJAJĄCYCH 
PODNOSZENIU KWALIFIKACJI

ASPEKT PSYCHOLOGICZNY 
ORGANIZACJI PRACY

 



ODPOWIEDNIE DO KWALIFIKACJI PRACOWNIKA 

STOPNIOWANIE TRUDNOŚCI WYKONYWANEGO 

ZADANIA



WYTWORZENIE U PRACOWNIKA POCZUCIA 

BEZPIECZEŃSTWA



UTRZYMANIE DOBREGO SAMOPOCZUCIA 

POPRZEZ ODPOWIEDNIO DOBRANY ZESPÓŁ 

WRAŻEŃ ESTETYCZNYCH



DZIAŁANIA ZMIERZAJĄCE DO ROZWOJU U 

PRACOWNIKÓW OSOBOWOŚCI I AKTYWNOŚCI

ASPEKT FIZJOLOGICZNY ORGANIZACJI 
PRACY

 



KSZTAŁTOWANIE ŚRODOWISKA FIZYCZNEGO 
PRACY PRZYJAZNEGO CZŁOWIEKOWI



KSZTAŁTOWANIE WARUNKÓW PRACY



DOSTOSOWANIE ŚRODKÓW PRODUKCJI I ICH 
ROZMIESZCZENIA DO WARUNKÓW CZŁOWIEKA



DOSTOSOWANIE PRZEBIEGU PROCESU PRACY DO 
ZMIAN ZACHODZĄCYCH W ORGANIŹMIE 
CZŁOWIEKA 



DZIAŁANIA W KIERUNKU ZMNIEJSZENIA 
OBCIĄŻENIA ORGANIZMU CZŁOWIEKA W 
PROCESIE PRACY

ASPEKT ERGONOMICZNY 
ORGANIZACJI PRACY



OPTYMALNE DOSTOSOWANIE NARZĘDZI, 
URZĄDZEŃ, TECHNOLOGII PRZETWARZANIA, 
ORGANIZACJI PROCESU PRACY / PROCESU 
PRZETWARZANIA ORAZ MATERIALNEGO 
ŚRODOWISKA PRACY DO WYMAGAŃ I POTRZEB 
FIZJOLOGICZNYCH, PSYCHICZNYCH I 
SPOŁECZNYCH CZŁOWIEKA



ZAPEWNIENIE HARMONIJNEGO I EFEKTYWNEGO 
WSPÓŁDZIAŁANIA CZŁOWIEKA I OBIEKTÓW 
TECHNICZNYCH W SYSTEMIE:                             
CZŁOWIEK – TECHNIKA – OTOCZENIE 

ASPEKT TECHNICZNY ORGANIZACJI 
PRACY

 



DOSTOSOWANIE STRUKTURY PROCESU 

PRACY DO WYKONYWANEGO ZADANIA



DOSTOSOWANIE WYPOSAŻENIA 

STANOWISKA PRACY DO REALIZOWANEGO 

NA TYM STANOWISKU PROCESU 

TECHNOLOGICZNEGO



OKREŚLENIE PRAWIDŁOWEJ KOOPERACJI I 

SPECJALIZACJI W REALIZACJI PROCESU 

PRACY

ASPEKT EKONOMICZNY ORGANIZACJI  
PRACY

 



ZAPEWNIENIE WARUNKÓW DLA 
MAKSYMALNEJ SPRAWNOŚCI I 
EKONOMICZNOŚCI PRACY



ZAPEWNIENIE WŁAŚCIWEGO 
WYKORZYSTANIA ŚRODKÓW PRODUKCJI W 
PROCESIE PRACY

6.
ORGANIZACJA 
STANOWISKA PRACY

6.1.
ISTOTA ORGANIZACJI 
STANOWISKA PRACY

DZIAŁANIA ORGANIZATORSKIE 
SKŁADAJĄCE SIĘ NA ORGANIZACJĘ 
STANOWISKA PRACY



USTALENIE WŁAŚCIWEJ LOKALIZACJI STANOWISKA PRACY



OKREŚLENIE WIELKOŚCI POWIERZCHNI PRODUKCYJNEJ I 

JEJ KSZTAŁTU ODPOWIEDNIO DO POTRZEB



DOBÓR WYPOSAŻENIA STANOWISKA PRACY W POSTACI 

MASZYN, URZĄDZEŃ I POMOCY WARSZTATOWYCH ORAZ 

ICH ROZMIESZCZENIE NA STANOWISKU PRACY, 

ODPOWIEDNIO DO REALIZOWANEGO PROCESU 

PRZETWARZANIA



DZIAŁANIA ZAPEWNIAJĄCE ODPOWIEDNIE WARUNKI 

PRACY (DOSTOSOWANIE WARUNKÓW PRACY DO 

CZŁOWIEKA I REALIZOWANEGO PRZEZ NIEGO PROCESU 

PRACY)



DZIAŁANIA ZAPEWNIAJĄCE WŁAŚCIWĄ OBSŁUGĘ 

STANOWISKA PRACY I REALIZOWANEGO NA NIM PROCESU 



PROWADZENIE DOKUMENTACJI ZWIĄZANEJ Z 

ORGANZACJĄ STANOWISKA PRACY

6.2.
ZASADY ORGANIZACJI 
STANOWISKA PRACY

ZASADY ORGANIZACJI STANOWISKA PRACY

(I)



ZASADA ODPOWIEDNIEJ LOKALIZACJI 

STANOWISKA PRACY I JEGO WŁAŚCIWEGO 

ROZPLANOWANIA



ODPOWIEDNIE USYTUOWANIE STANOWISKA PRACY WZGLĘDEM 

INNYCH STANOWISK



ODPOWIEDNIE ROZMIESZCZENIE NA STANOWISKU PRACY 

MASZYN, URZĄDZEŃ, MATERIAŁÓW I IN.



DOSTOSOWANIE DO POTRZEB WYNIKAJĄCYCH Z REALIZOWANEGO 

PROCESU – PRZESTRZENI PRACY



ZAPROJEKTOWANIE ODPOWIEDNICH DRÓG TRANSPORTOWYCH 

ZAPEWNIAJĄCYCH SPRAWNY PRZEPŁYW PRZETWARZANEGO 

TWORZYWA



ZASADA OPTYMALNYCH WARUNKÓW PRACY



ZAPEWNIENIE OPTYMALNYCH DLA CZŁOWIEKA I REALIZOWANEGO 

PROCESU WARUNKÓW FIZYCZNYCH (OŚWIETLENIE, TEMPERATURA 

I WILGOTNOŚĆ POWIETRZA, HAŁAS, WSTRZĄSY       I IN.)



ZAPEWNIENIE OPTYMALNYCH DLA CZŁOWIEKA WARUNKÓW 

SPOŁECZNYCH

ZASADY ORGANIZACJI STANOWISKA PRACY

(II)



ZASADA OPTYMALNEGO WYPOSAŻENIA 

STANOWISKA PRACY W URZĄDZENIA 

PODSTAWOWE I POMOCNICZE, W PRZYRZĄDY 

POMIAROWE I IN.



ZASADA EKONOMII RUCHÓW W ZAKRESIE 

ZALEŻNYM OD ORGANIZACJI STANOWISKA PRACY



ZASADA OPTYMALNYCH WARUNKÓW I 

BEZPIECZNEJ PRACY NA STANOWISKU 



ZASADA OPTYMALNEJ OBSŁUGI STANOWISKA 

PRACY

6.3.
ERGONOMICZNE 
ASPEKTY 
ORGANIZACJI 
STANOWISKA PRACY

ERGONOMICZNE ASPEKTY 
PROJEKTOWANIA ORGANIZACJI 
STANOWISKA PRACY 

(I)

PROJEKTUJĄC ORGANIZACJĘ STANOWISKA PRACY ORAZ 

OBIEKTY TECHNICZNE WYKORZYSTYWANE W PROCESIE 

PRACY, NALEŻY BRAĆ POD UWAGĘ: 



SPOSÓB REAGOWANIA CZŁOWIEKA 

OBSŁUGUJĄCEGO URZĄDZENIE TECHNICZNE NA 

BODŹCE ZEWNĘTRZNE W PRZYPADKU ZMĘCZENIA, 

PRZESTRACHU, NAPIĘCIA NERWOWEGO, NAGŁYCH 

ZMIAN WARUNKÓW PRACY,



PRZY PODZIALE ZADAŃ - KONIECZNOŚĆ 

TRAKTOWANIA CZŁOWIEKA I URZĄDZENIA 

TECHNICZNEGO JAKO JEDNOLITEGO UKŁADU: 

CZŁOWIEK – MASZYNA ORAZ UWZGLĘDNIANIA W 

KAŻDEJ SYTUACJI, POTRZEB I MOŻLIWOŚCI OBU 

ELEMENTÓW TEGOŻ UKŁADU.

ERGONOMICZNE ASPEKTY PROJEKTOWANIA 
ORGANIZACJI STANOWISKA PRACY 

(II)

PROJEKTUJĄC STANOWISKO PRACY  NALEŻY STARAĆ SIĘ UZYSKAĆ 

ODPOWIEDZI NA NASTĘPUJĄCE PYTANIA:



CO JEST POTRZEBNE DO OBSŁUGI MASZYNY / URZĄDZENIA 

NA STANOWISKU PRACY I UTRZYMANIA ICH W RUCHU?



ILE OSÓB STANOWI OBSŁUGĘ MASZYNY / URZĄDZENIA NA 

STANOWISKU PRACY?



JAKIE KWALIFIKACJE POWINNA MIEĆ OBSŁUGA?



ZA POMOCĄ JAKICH RECEPTORÓW (ZMYSŁÓW) PRACOWNIK 

OBSŁUGUJĄCY MASZYNĘ / URZĄDZENIE BĘDZIE UZYSKIWAŁ 

NIEZBĘDNE INFORMACJE O PRACY MASZYNY / URZĄDZENIA I 

JEJ WYNIKACH?



JAKIE SYGNAŁY BĘDZIE ODBIERAŁ PRACOWNIK OBSŁUGUJĄCY 

MASZYNĘ / URZĄDZENIE (ŚWIATŁO, BARWA, DŹWIĘK, 

WSKAZANIA PRZYRZĄDU)?



JAKA POWINNA BYĆ REAKCJA PRACOWNIKA NA 

POSZCZEGÓLNE SYGNAŁY (ZMIANA POŁOŻENIA DŹWIGNI, 

PRZYCISKU, GAŁKI)?

ERGONOMICZNE ASPEKTY PROJEKTOWANIA 
ORGANIZACJI STANOWISKA PRACY

(III)

PROJEKTUJĄC STANOWISKO PRACY NALEŻY STARAĆ SIĘ UZYSKAĆ 
ODPOWIEDZI NA NASTĘPUJĄCE PYTANIA:



CZY OBSERWACJA WYKONYWANEJ OPERACJI  
TECHNOLOGICZNEJ NIE PRZESZKADZA W ODBIERANIU 
SYGNAŁÓW (INFORMACJI) OD MASZYNY / URZĄDZENIA?



JAK POWINNY BYĆ ROZMIESZCZONE URZĄDZENIA 
SYGNALIZACYJNE I STERUJĄCE ORAZ JAKI WPŁYW NA ICH 
ROZMIESZCZENIE MAJĄ WYMIARY CIAŁA LUDZKIEGO?



JAK NAJLEPIEJ WYKORZYSTAĆ NA STANOWISKU PRACY 
ŚRODKI ŁĄCZNOŚCI?



JAKIE WARUNKI POWINNO SPEŁNIAĆ OTOCZENIE FIZYCZNE 
STANOWISKA PRACY?



W JAKIEJ POZYCJI BĘDZIE PRACOWAŁ CZŁOWIEK?

ERGONOMICZNE ASPEKTY PROJEKTOWANIA 
ORGANIZACJI STANOWISKA PRACY

(IV)

DLA ZAPEWNIENIA WŁAŚCIWYCH WARUNKÓW PRACY, PRZY 
PROJEKTOWANIU ORGANIZACJI STANOWISKA PRACY, NALEŻY 
WYKORZYSTYWAĆ M.IN. DANE ANTROPOMETRYCZNE ORAZ 
INNE INFORMACJE O WŁAŚCIWOŚCIACH ORGANIZMU 
CZŁOWIEKA. NAJWAŻNIEJSZE Z NICH TO:



WYMIARY CIAŁA LUDZKIEGO,



ZASIĘG RUCHÓW KOŃCZYN GÓRNYCH I DOLNYCH,



WIELKOŚĆ POLA WIDZENIA,



OSTROŚĆ WZROKU,



OBSZAR I PRÓG SŁYSZALNOŚCI,



POZYCJA PRZY PRACY,



USYTUOWANIE OBSZARU WYKONYWANYCH RUCHÓW / 
OPERACJI.

ERGONOMICZNE ASPEKTY PROJEKTOWANIA 
ORGANIZACJI STANOWISKA PRACY

(V)

DOSTOSOWUJĄC STANOWISKO PRACY DO APARATU RUCHOWEGO 
CZŁOWIEKA, NALEŻY MIĘDZY INNYMI WZIĄĆ POD UWAGĘ 
NASTĘPUJĄCE PRAWIDŁOWOŚCI:



RĘKA ODDZIAŁYWUJE W RUCHU Z NAJWIĘKSZĄ SIŁĄ W 
KIERUNKU DO KORPUSU - W POZYCJI PRZEDRAMIENIA PRZY 
KĄCIE OD 90

0

 DO 120

0

,



CZŁOWIEK W POZYCJI SIEDZĄCEJ MOŻE PRACOWAĆ Z SIŁĄ 
WYNOSZĄCĄ DO 30 KG,



PRZY POWTARZAJĄCYCH SIĘ RUCHACH ROBOCZYCH NIE 
NALEŻY PRZEKRACZAĆ SIŁY 13,5 KG DLA RĘKI I 27 KG DLA 
NOGI,



RUCHY W POZIOMIE SĄ SZYBSZE NIŻ W PIONIE,



RUCHY KOŁOWE RĄK DO ŚRODKA SĄ WYGODNIEJSZE NIŻ 
W KIERUNKU ODWROTNYM.

ZAKRES RUCHÓW KOŃCZYN GÓRNYCH I DOLNYCH

POWIERZCHNIE ZASIĘGÓW PRZY PRACY W 
POZYCJI SIEDZĄCEJ

WIELKOŚĆ POLA WIDZENIA

OBSZAR SŁYSZALNOŚCI

SPOSÓB UMIESZCZENIA OBRABIANEJ 
POWIERZCHNI

(I)

SPOSÓB UMIESZCZENIA OBRABIANEJ 
POWIERZCHNI

(II)

EFEKTY SPEŁNIENIA WYMAGAŃ  
ERGONOMICZNYCH W ZAKRESIE 
ORGANIZACJI STANOWISKA PRACY



LEPSZA I WYDAJNIEJSZA PRACA



ZMNIEJSZENIE BIOLOGICZNYCH KOSZTÓW PRACY



ZMNIEJSZENIE LICZBY ORAZ KOSZTÓW BŁĘDÓW 
POPEŁNIANYCH PRZEZ CZŁOWIEKA W TRAKCIE PRACY



ZWIĘKSZENIE BEZPIECZEŃSTWA PRACY I ELIMINACJA 
CHORÓB ZAWODOWYCH



LEPSZE WYKORZYSTANIE CZASU PRACY



OGRANICZENIE ABSENCJI CHOROBOWEJ 



ZWIĘKSZENIE SATYSFAKCJI Z PRACY ORAZ POZYTYWNEJ 
MOTYWACJI



ODCZUCIE SATYSFAKCJI I PRZYJEMNOŚCI Z KONTAKTU  Z 
URZĄDZENIAMI TECHNICZNYMI

STRATY SPOWODOWANE NIESPEŁNIENIEM    
WYMAGAŃ ERGONOMICZNYCH PRZEZ 
WARUNKI PANUJĄCE NA STANOWISKU 
PRACY



STRATY EKONOMICZNE BEZPOŚREDNIE JAKO EFEKT 
NISKIEJ WYDAJNOŚCI I JAKOŚCI PRACY, SPOWODOWANEJ 
PRZEMĘCZENIEM PRACOWNIKA W WYNIKU ZŁYCH 
WARUNKÓW PRACY, WYPADKAMI PRZY PRACY I 
CHOROBAMI ZAWODOWYMI



STRATY EKONOMICZNE POŚREDNIE JAKO EFEKT UTRATY 
ZDROWIA PRZEZ PRACOWNIKÓW, PŁYNNOŚCI KADR, 
USZKODZENIA MASZYN I NARZĘDZI



STRATY MORALNE W POSTACI ZŁEGO SAMOPOCZUCIA, 
NISKIEGO ETOSU PRACY, BRAKU POCZUCIA 
PODMIOTOWOŚCI, WZROSTU APATII

7.
OCZEKIWANIA 
WIĄZANE Z PRACĄ

OCZEKIWANIA WIĄZANE Z PRACĄ
ZE STRONY PRACOWNIKA



ZAPEWNIĆ MU MOŻLIWOŚĆ UZYSKANIA ŚRODKÓW NA 

UTRZYMANIE SIEBIE I RODZINY,



UMOŻLIWIĆ OTRZYMANIE SPRAWIEDLIWEJ I GODZIWEJ 

W JEGO ODCZUCIU ZAPŁATY ZA JEJ WYKONANIE, 

ODPOWIADAJĄCEJ AKTUALNEJ STOPIE ŻYCIOWEJ 

SPOŁECZEŃSTWA I PONIESIONEMU W ZWIĄZKU Z NIĄ 

WYSIŁKOWI,



ZAPEWNIĆ UZNANIE U INNYCH ORAZ PRESTIŻ 

SPOŁECZNY,



UMOŻLIWIĆ STAŁY ROZWÓJ I DOSKONALENIE,



ZAPEWNIĆ MINIMUM KOMFORTU ZWIĄZANEGO Z JEJ 

REALIZACJĄ ORAZ POCZUCIE BEZPIECZEŃSTWA 



ZAPEWNIĆ POCZUCIE SATYSFAKCJI Z JEJ WYKONYWANIA

PRACA POWINNA:

OCZEKIWANIA WIĄZANE Z PRACĄ
ZE STRONY PRACODAWCY



PRACA POWINNA ZAPEWNIĆ PRACODAWCY 
UZYSKANIE OKREŚLONYCH PARAMETRÓW 
JAKOŚCIOWYCH, CZASOWYCH I KOSZTOWYCH.



PRACA POWINNA BYĆ EFEKTYWNA, POWINNA 
CECHOWAĆ JĄ ODPOWIEDNIA RELACJA 
UZYSKANYCH DZIĘKI NIEJ EFEKTÓW DO 
PONIESIONYCH NAKŁADÓW, ZARÓWNO PRACY 
ŻYWEJ JAK I UPRZEDMIOTOWIONEJ.

II
PODSTAWY 
BEZPIECZEŃSTWA 
PRACY

1
PRACA JAKO ŹRÓDŁO  
ZAGROŻEŃ DLA 
CZŁOWIEKA I 
OTOCZENIA

PRACA JAKO ŹRÓDŁO ZAGROŻEŃ



WYTWORZONYCH DÓBR, MOGĄCYCH 
ZASPOKOIĆ JEGO I INNYCH LUDZI POTRZEBY,



ŚRODKÓW NA UTRZYMANIE JEGO SAMEGO I 
RODZINY, 



SAMOSPEŁNIENIA SIĘ – 

PRACA WYKONYWANA PRZEZ CZŁOWIEKA, 
PRZYNOSZĄC MU KORZYŚCI W POSTACI:

MOŻE JEDNOCZEŚNIE STANOWIĆ DLA NIEGO 
SAMEGO I DLA OTOCZENIA ŹRÓDŁO RÓŻNORAKICH 
ZAGROŻEŃ, MOGĄCYCH DOPROWADZIĆ DO STRAT 
MATERIALNYCH, A TAKŻE W POSTACI UTRATY 
ZDROWIA, A NAWET ŻYCIA.

ZAGROŻENIA W ŚRODOWISKU PRACY

CZŁOWIEK W ŚRODOWISKU PRACY NARAŻONY 
JEST NA ODDZIAŁYWANIE RÓŻNORODNYCH 
CZYNNIKÓW, ZAGRAŻAJĄCYCH JEGO ZDROWIU 
I ŻYCIU. MOGĄ TO BYĆ CZYNNIKI: FIZYCZNE, 
CHEMICZNE, BIOLOGICZNE, 
PSYCHOFIZJOLOGICZNE I IN.

KLASYFIKACJA CZYNNIKÓW Z PUNKTU 
WIDZENIA SKUTKÓW ICH ODDZIAŁYWANIA 
NA ORGANIZM LUDZKI



CZYNNIKI NIEBEZPIECZNE – ZAGRAŻAJĄCE 
ŻYCIU CZŁOWIEKA, 



CZYNNIKI SZKODLIWE – ZAGRAŻAJĄCE 
ZDROWIU CZŁOWIEKA, 



CZYNNIKI UCIĄŻLIWE.

W ZALEŻNOŚCI OD POZIOMU STĘŻENIA DANEGO  
CZYNNIKA LUB NATĘŻENIA JEGO ODDZIAŁYWANIA 
NA ORGANIZM LUDZKI, CZYNNIK 
ZAKWALIFIKOWANY JAKO UCIĄŻLIWY MOŻE 
OKAZAĆ SIĘ SZKODLIWYM LUB NIEBEZPIECZNYM.

PRACA WYKONYWANA PRZEZ CZŁOWIEKA W 
WARUNKACH NARAŻENIA NA ODDZIAŁYWANIE 
CZYNNIKÓW NIEBEZPIECZNYCH LUB SZKODLIWYCH, 
STWARZA MOŻLIWOŚĆ WYSTĄPIENIA 
NIEKORZYSTNYCH SKUTKÓW DLA JEGO ZDROWIA 
LUB ŻYCIA.                      

PRAWDOPODOBIEŃSTWO WYSTĄPIENIA TEGO 
RODZAJU SKUTKÓW OKREŚLA SIĘ MIANEM RYZYKA 
ZAWODOWEGO.

RYZYKO ZAWODOWE

2. 
PODSTAWOWE 
POJĘCIA ZWIĄZANE Z 
BEZPIECZEŃSTWEM 
PRACY

2.1.
POJĘCIA ZAGROŻENIA
I JEGO ŹRÓDŁA, 
ZAGROŻENIA 
POTENCJALNEGO
I POZIOMU 
ZAGROŻENIA

POJĘCIE ZAGROŻENIA

(I)



ZAGROŻENIE TO CZYNNIK LUB SYTUACJA, 
POTENCJALNIE NIEBEZPIECZNA, MOGĄCA 
SPOWODOWAĆ URAZY, CHOROBY, 
USZKODZENIA LUB ZNISZCZENIE MIENIA, 
ŚRODOWISKA PRACY LUB TEŻ KOMBINACJĘ TYCH 
MOŻLIWOŚCI    (OHSAS 18001).



ZAGROŻENIE TO STAN ŚRODOWISKA PRACY, 
MOGĄCY SPOWODOWAĆ WYPADEK LUB 
CHOROBĘ (PN-N-18001)



ZAGROŻENIE TO NIEBEZPIECZNA SYTUACJA, 
KTÓRA MOŻE PROWADZIĆ DO SZKÓD.

POJĘCIE ZAGROŻENIA

(II)



ZAGROŻENIE TO POTENCJALNE WARUNKI, 
KTÓRE AKTYWIZUJĄC SIĘ W SEKWENCJE 
ZDARZEŃ NIEPOŻĄDANYCH MOGĄ 
DOPROWADZIĆ DO STRAT.



ZAGROŻENIE TO ŹRÓDŁO NIEBEZPIECZEŃSTWA.



ZAGROŻENIE TO MOŻLIWOŚĆ POWSTANIA 
OKREŚLONYCH STRAT, USTALONA DLA SYTUACJI, 
JAKA MA MIEJSCE PO ZAJŚCIU POJEDYNCZEGO 
ZDARZENIA NIEPOŻĄDANEGO W 
ROZPATRYWANYM SYSTEMIE:                
CZŁOWIEK – TECHNIKA – OTOCZENIE. 

ZAGROŻENIE ZNACZĄCE

JEST TO ZAGROŻENIE, MOGĄCE 
SPOWODOWAĆ POWAŻNE I 
NIEODWRACALNE USZKODZENIA ZDROWIA 
LUB ŚMIERĆ, WYSTĘPUJĄCE PRZY 
WYKONYWANIU PRAC SZCZEGÓLNIE 
NIEBEZPIECZNYCH LUB W SYTUACJACH 
POWAŻNYCH AWARII.

POZIOM ZAGROŻENIA

POJĘCIE POZIOMU ZAGROŻENIA SŁUŻY 
OSZACOWANIU MOŻLIWOŚCI WYWOŁANIA PRZEZ 
ZDARZENIE NIEPOŻĄDANE OKREŚLONYCH STRAT.

POZIOM ZAGROŻENIA JEST TYM WYŻSZY IM 
WIĘKSZA JEST MOŻLIWOŚĆ WYWOŁANIA 
OKREŚLONYCH STRAT PRZEZ DANE ZDARZENIE 
NIEPOŻĄDANE.

W PRZYPADKU NIEKTÓRYCH RODZAJÓW ZAGROŻEŃ, 
WIELKOŚĆ STRAT ZALEŻNA JEST TAKŻE OD CZASU 
NARAŻENIA CZŁOWIEKA NA ODDZIAŁYWANIE 
OKREŚLONEGO CZYNNIKA SZKODLIWEGO (Np. 
CZYNNIK AKUSTYCZNY, TOKSYCZNY I IN.). 

POZIOM ZAGROŻENIA

(PRZYKŁAD)

RODZAJE ZAGROŻEŃ

RODZAJ ZAGROŻENIA ZALEŻY OD CHARAKTERU 
JEGO ŹRÓDŁA, TO JEST: OD CHARAKTERU 
URZĄDZEŃ TECHNICZNYCH, Z KTÓRYMI PRACOWNIK 
MA KONTAKT NA STANOWISKU PRACY, RODZAJU 
REALIZOWANEGO PROCESU WYTWÓRCZEGO  I 
PRZETWARZANEGO TWORZYWA, RODZAJU 
CZYNNIKÓW ŚRODOWISKA MATERIALNEGO, NA 
ODDZIAŁYWANIE KTÓRYCH CZŁOWIEK JEST 
NARAŻONY W TRAKCIE PRACY (Np. ZAGROŻENIE 
MECHANICZNE, ELEKTRYCZNE, POŻAROWE, 
WYBUCHOWE, AKUSTYCZNE I IN.)

CZYNNIKI MAJĄCE WPŁYW NA RODZAJ 
ZAGROŻENIA

POJĘCIE ŹRÓDŁA ZAGROŻENIA –  
ZAGROŻENIE POTENCJALNE

ŹRÓDŁO ZAGROŻENIA – TO CZYNNIK 
BĘDĄCY ELEMENTEM UKŁADU: CZŁOWIEK – 
TECHNIKA – OTOCZENIE / ŚRODOWISKO, W 
KTÓRYM MOŻE ZAISTNIEĆ ZAGROŻENIE 
POTENCJALNE CZYLI SYTUACJA 
SPRZYJAJĄCA POJAWIENIU SIĘ ZJAWISKA LUB 
ZDARZENIA NIEPOŻĄDANEGO, 
POWODUJĄCA STAN ZAGROŻENIA, W TYM 
STAN ZAGROŻENIA WYPADKOWEGO.

POJĘCIE ZAGROŻENIA 
POTENCJALNEGO

NA ZAGROŻENIE POTENCJALNE – WEDŁUG 
HEPBURN’A – SKŁADAJĄ SIĘ OKREŚLONE 
WŁAŚCIWOŚCI, ZARÓWNO CZYNNIKA LUDZKIEGO 
(INDYWIDUALNE CECHY PSYCHOFIZYCZNE, 
PRZYGOTOWANIE ZAWODOWE, CZYNNIK 
SOCJOLOGICZNY), JAK I MATERIALNEGO (MASZYNY, 
URZĄDZENIA, INSTALACJI, SUROWCA, MATERIAŁU), 
KTÓRE SPRZYJAJĄ POJAWIENIU SIĘ ZJAWISKA LUB 
ZDARZENIA NIEPOŻĄDANEGO.

POJĘCIE STANU ZAGROŻENIA

STAN ZAGROŻENIA – TO ZAGROŻENIE O 
OKREŚLONYM POZIOMIE, STWARZAJĄCE MOŻLIWOŚĆ 
ZAISTNIENIA STRAT, USTALONĄ DLA SYTUACJI JAKA 
MOŻE POJAWIĆ SIĘ W WYNIKU ZDARZENIA 
NIEPOŻĄDANEGO.

PRZEJŚCIE ZE STANU ZAGROŻENIA DO STRAT NIE 
JEST ZDARZENIEM PEWNYM. ODBYWA SIĘ ONO Z 
OKREŚLONYM PRAWDOPODOBIEŃSTWEM, TYM 
WIEKSZYM IM WYŻSZY JEST POZIOM ZGROŻENIA.

IDENTYFIKACJA ZAGROŻEŃ NA                     
     STANOWISKU PRACY



JAKIE CZYNNIKI SZKODLIWE, NIEBEZPIECZNE LUB 
UCIĄŻLIWE, MOGĄCE STANOWIĆ ŹRÓDŁO 
ZAGROŻENIA / POTENCJALNE ZAGROŻENIE, 
WYSTĘPUJĄ NA DANYM STANOWISKU PRACY,



KTO I W JAKI SPOSÓB JEST NARAŻONY NA 
ODDZIAŁYWANIE TEGO RODZAJU CZYNNIKÓW,



JAKIE JEST PRAWDOPODOBIEŃSTWO 
WYSTĄPIENIA STRATY I CO STANOWIĆ MOŻE JEJ 
ISTOTĘ.

IDENTYFIKACJA ZAGROŻEŃ NA STANOWISKU PRACY 
POLEGA NA USTALENIU:

CO OZNACZA, ŻE UKŁAD: CZŁOWIEK / 
MASZYNA JAKO ELEMENT SYSTEMU: C – T – 
O  STANOWI ŹRÓDŁO ZAGROŻENIA ?

OZNACZA TO, ŻE W OKREŚLONEJ SYTUACJI JEGO 
CECHY / SŁABOŚCI MOGĄ STANOWIĆ ZAGROŻENIE 
POTENCJALNE, KTÓRE W SPRZYJAJĄCYCH TEMU 
WARUNKACH MOŻE SIĘ WYZWOLIĆ W POSTACI 
OKREŚLONEGO ZDARZENIA NIEPOŻĄDANEGO 
PIERWOTNEGO, DOPROWADZAJĄCEGO W KOŃCU DO 
STRAT.

2.2.
POJĘCIE STRATY, 
STRATA 
NATYCHMIASTOWA
I OPÓŹNIONA

POJĘCIE STRATY



NATYCHMIASTOWA,



OPÓŹNIONA.

     

PRZYKŁADY PONIESIONYCH STRAT:

       - 

UTRATA ZDROWIA LUB ŻYCIA,

        -  STRATA MORALNA (UTRATA ZAUFANIA,      
            UTRATA DOBREGO IMIENIA),
        -  STRATA MATERIALNA, FINANSOWA.    

STRATA – TO NIECHCIANY, MIMOWOLNY UBYTEK 
CZEGOŚ, CO SIĘ POSIADAŁO, A CO STANOWIŁO 
OKREŚLONĄ WARTOŚĆ. 

STRATA – TO PONIESIONA SZKODA.

STRATA MOŻE BYĆ:

2.3.
POJĘCIE ZDARZENIA 
NIEPOŻĄDANEGO,
ZDARZENIE 
NIEPOŻĄDANE 
PIERWOTNE I WTÓRNE

WARUNEK POJAWIENIA SIĘ STANU 
ZAGROŻENIA

STAN ZAGROŻENIA / ZAGROŻENIE O OKREŚLONYM 
POZIOMIE MOŻE POJAWIĆ SIĘ TYLKO JAKO REZULTAT 
ZJAWISKA LUB ZDARZENIA NIEPOŻĄDANEGO.

OZNACZA TO, ŻE ZAGROŻENIE NIE WYSTĄPI, JEŚLI 
DO TAKIEGO ZDARZENIA NIE DOJDZIE, NAWET W 
SYTUACJI ZAISTNIENIA ZAGROŻENIA 
POTENCJALNEGO.

POJĘCIE ZDARZENIA 
NIEPOŻĄDANEGO



USZKODZENIE / AWARIA URZĄDZENIA TECHNICZNEGO,



BŁĄD POPEŁNIONY PRZEZ CZŁOWIEKA W TRAKCIE 
WYKONYWANIA PRACY, BŁEDNIE PODJĘTA PRZEZ NIEGO 
DECYZJA I IN.

ZDARZENIE NIEPOŻĄDANE JEST TO ZDARZENIE, 
KTÓREGO ZAJŚCIE W ROZPATRYWANYM SYSTEMIE:      
C – T – O  WYWOŁUJE W EFEKCIE ZAGROŻENIE DLA 
CHRONIONYCH DÓBR, TAKICH JAK ZDROWIE I ŻYCIE 
CZŁOWIEKA, DOBRA MATERIALNE, ŚRODOWISKO 
NATURALNE I IN.

PRZYKŁADY ZDARZEŃ NIEPOŻĄDANYCH

 

MOŻLIWOŚĆ ZAISTNIENIA ZDARZENIA 
NIEPOŻĄDANEGO

ZAISTNIENIE ZDARZENIA NIEPOŻĄDANEGO 
NASTĘPUJE Z PEWNYM 
PRAWDOPODOBIEŃSTWEM, KTÓRE JEST TYM 
WIĘKSZE IM MNIEJSZA JEST NIEZAWODNOŚĆ 
CZYNNIKA STANOWIĄCEGO ŹRÓDŁO 
OKREŚLONEGO ZAGROŻENIA I IM WYŻSZY 
JEST POZIOM ZAGROŻENIA.

ZDARZENIE NIEPOŻĄDANE
PIERWOTNE I WTÓRNE

ZDARZENIE NIEPOŻĄDANE PIERWOTNE MOŻE BYĆ 
PRZYCZYNĄ POJAWIENIA SIĘ SEKWENCJI WTÓRNYCH 
ZDARZEŃ NIEPOŻĄDANYCH, Z KTÓRYCH KAŻDE 
KOLEJNE ZWIĘKSZA POZIOM ZAGROŻENIA, 
DOPROWADZAJĄC W KOŃCU DO STRAT. 

JEŚLI ZWIĄZANE Z TYM WYZWOLENIE „POTENCJAŁU 
NIEBEZPIECZEŃSTWA” ZACHODZI W SPOSÓB NAGŁY I 
OPRÓCZ STRAT MATERIALNYCH / FINANSOWYCH 
DOCHODZI DO STRAT LUDZKICH 
(NATYCHMIASTOWYCH LUB OPÓŹNIONYCH), 
PRZEJŚCIE ZE STANU ZAGROŻENIA DO STRAT 
NAZYWANE JEST WYPADKIEM, W PRZYPADKU STRAT 
DUŻYCH – KATASTROFĄ.                                                
                         

2.4.
POJĘCIE I ISTOTA 
WYPADKU

POJĘCIE WYPADKU

(I)



JEST TO NIEPOŻĄDANE ZDARZENIE 
POWODUJĄCE ŚMIERĆ, CHOROBĘ, URAZ, 
SZKODĘ LUB INNEGO RODZAJU STRATĘ     
(OHSAS 18001).



JEST TO ZDARZENIE NAGŁE WYWOŁANE 
PRZYCZYNĄ ZEWNĘTRZNĄ, POWODUJĄCE URAZ 
LUB ŚMIERĆ (PN-N-18001).



JEST TO NIEZAMIERZONE I NIE DAJĄCE SIĘ 
KONTROLOWAĆ WYDARZENIE, W KTÓRYM AKCJA 
LUB REAKCJA JAKIEGOŚ PRZEDMIOTU, 
SUBSTANCJI, OSOBY LUB PROMIENIOWANIA 
POCIĄGA ZA SOBĄ USZKODZENIA CIELESNE.

POJĘCIE WYPADKU

(II)



JEST TO WYDARZENIE, PRZY KTÓRYM W WYNIKU 

NAGŁEGO ZEWNĘTRZNEGO DZIAŁANIA LUB NA 

SKUTEK PRZEBIEGU PRACY NASTĘPUJE 

USZKODZENIE CIAŁA.



JEST TO NIEPLANOWANE, NIEKONTROLOWANE I 

NIEPOŻĄDANE WYDARZENIE LUB NAGŁE 

NIESZCZĘŚCIE, KTÓRE PRZERYWA DZIAŁALNOŚĆ 

LUB CZYNNOŚĆ (FUNKCJĘ).



SĄ TO WSZELKIE NAGŁE ODCHYLENIA OD 

NORMALNEGO PRZEBIEGU PROCESÓW 

WYTWÓRCZYCH, KTÓRE SPOWODOWAŁY 

USZKODZENIE CIAŁA CZŁOWIEKA LUB JEGO 

ŚMIERĆ.

WYPADEK A AWARIA

WYPADEK OZNACZA USZKODZENIE CIAŁA 
LUDZKIEGO.

AWARIA OZNACZA USZKODZENIE OBIEKTU 
TECHNICZNEGO.

ISTOTA WYPADKU PRZY PRACY

WYPADEK PRZY PRACY TO NAGŁE ZDARZENIE 
WYWOŁANE PRZYCZYNĄ ZEWNĘTRZNĄ, KTÓRE 
MIAŁO MIEJSCE W ZWIĄZKU Z PRACĄ, O ILE 
SPOWODOWAŁO ONO STAŁĄ, WZGLĘDNIE CZASOWĄ 
NIEZDOLNOŚĆ DO PRACY LUB ŚMIERĆ PRACOWNIKA.

CECHĄ POZWALAJĄCĄ ODRÓŻNIĆ WYPADEK OD 
CHOROBY ZAWODOWEJ JEST NAGŁOŚĆ ZDARZENIA.

WYPADEK  JAKO NASTĘPSTWO ZWIĄZKU 
PRZYCZYNOWEGO MIĘDZY CZYNNIKIEM 
MATERIALNYM I LUDZKIM

WYPADEK JAKO URAZ LUB SCHORZENIE POWSTAŁE 
NAGLE, JEST NASTĘPSTWEM BEZWARUNKOWEGO 
ZWIĄZKU PRZYCZYNOWEGO, JAKI ZACHODZI W 
WARUNKACH WADLIWEJ ORGANIZACJI PRACY / 
STANIE ZAGROŻENIA MIĘDZY CZYNNIKIEM 
MATERIALNYM I LUDZKIM

.

ZALEŻNOŚĆ PRZYCZYNOWA POMIĘDZY 
AWARIĄ 
A POSTĘPOWANIEM LUDZI

(I)

ISTNIEJE ŁAŃCUCH ZALEŻNOŚCI POMIĘDZY AWARIĄ 
CZYLI ZAGROŻENIEM TECHNICZNYM, BĘDĄCYM 
PRZYCZYNĄ KTÓREGOŚ Z OGÓŁU ZAGROŻEŃ 
ISTNIEJĄCYCH W DANYM ŚRODOWISKU PRACY A 
POSTĘPOWANIEM LUDZI WPŁYWAJĄCYCH NA DANY 
FRAGMENT WYPOSAŻENIA ZAKŁADU PRACY, JAKO 
PRZYCZYNĄ ZAGROŻENIA.

AWARIA MOŻE STAĆ SIĘ BEZPOŚREDNIĄ PRZYCZYNĄ 
URAZU WTEDY I TYLKO WTEDY, GDY W JEJ ZASIĘGU 
ZNAJDUJE SIĘ CZŁOWIEK. 

ZALEŻNOŚĆ PRZYCZYNOWA POMIĘDZY 
AWARIĄ    I POSTĘPOWANIEM LUDZI

(II)

POSTĘPOWANIE 
LUDZI

AWARIA
(ZAGROŻENIE 
TECHNICZNE)

URAZ / WYPADEK 
(GDY CZŁOWIEK 
ZNAJDUJE SIĘ W 
ZASIĘGU 
MASZYNY)

PODSTAWOWE CECHY PRZYPISYWANE WYPADKOM 
PRZY PRACY



SĄ ZDARZENIAMI NAGŁYMI,



MOGĄ BYĆ WYNIKIEM DZIAŁANIA CZYNNIKÓW: 

LUDZKIEGO, MATERIALNEGO I ORGANIZACYJNEGO,



SĄ CZĘSTO WYNIKIEM BŁĘDÓW, JAKIE POPEŁNIONO PRZY 

PRZYGOTOWANIU CZŁOWIEKA DO PRACY, W 

ROZPOZNANIU JEGO CECH CHARAKTERU, WIEDZY I 

UMIEJĘTNOŚCI ORAZ DOSTOSOWANIU DO NIEGO 

MATERIALNEGO ŚRODOWISKA PRACY (ZWŁASZCZA W 

ZAKRESIE ORGANIZACJI PRACY I WYMAGAŃ 

ERGONOMICZNYCH),



SĄ ZDARZENIAMI DOPROWADZAJĄCYMI DO URAZU LUB 

SCHORZENIA, 



POWODUJĄ ZAKŁÓCENIA HARMONII ŚRODOWISKA 

SPOŁECZNEGO ZAKŁADU PRACY,



POCIĄGAJĄ ZA SOBĄ STRATY EKONOMICZNE, PONOSZONE 

ZARÓWNO PRZEZ SAMEGO PRACOWNIKA JAK I PRZEZ 

ZAKŁAD PRACY.

SYTUACJE SPRZYJAJĄCE WYPADKOM

(I)



MOŻLIWOŚĆ KONTAKTU CZŁOWIEKA Z ENERGIĄ O 

WIELKOŚCI PRZEKRACZAJĄCEJ ZDOLNOŚCI 

PRZYSTOSOWAWCZE JEGO ORGANIZMU 



MOŻLIWOŚĆ KONTAKTU Z NIEBEZPIECZNYMI 

SUBSTANCJAMI



NADMIERNA CIĘŻKOŚĆ WYKONYWANYCH 

CZYNNOŚCI, POWODUJĄCA – NA SKUTEK 

ZMĘCZENIA – OBNIŻENIE SPRAWNOŚCI CZŁOWIEKA



NADMIERNA STRESOGENNOŚĆ, WYNIKAJĄCA ZE 

ZŁOŻONOŚCI  REALIZOWANEGO ZADANIA, 

POCZUCIA ZAGROŻENIA, PRESJI CZASOWEJ, 

NIESPODZIEWANYCH UTRUDNIEŃ, SPIĘTRZEŃ 

OTRZYMYWANYCH INFORMACJI, 

ODPOWIEDZIALNOŚCI ITP. (POWSTAJĄCY SILNY 

STRES DEZORGANIZUJE PERCEPCJĘ, 

PODEJMOWANIE DECYZJI, CZYNNOŚCI )

SYTUACJE SPRZYJAJĄCE WYPADKOM

(II)



KONIECZNOŚĆ STAŁEGO DOSTOSOWYWANIA SIĘ 
DO ZMIENIAJĄCYCH SIĘ CECH OTOCZENIA, BEZ 
MOŻLIWOŚCI ZASTOSOWANIA USTALONEGO 
ALGORYTMU WYKONANIA OKREŚLONYCH 
CZYNNOŚCI ROBOCZYCH



MONOTONIA DZIAŁANIA LUB STEREOTYPOWO 
WYKONYWANA PRACA, PRZYCZYNIAJĄCA SIĘ DO 
UTRWALANIA „RUTYNOWYCH” NAWYKÓW, NIE 
ZAWSZE ZGODNYCH Z ZASADAMI 
RACJONALNEGO DZIAŁANIA

MODEL ZAGROŻENIA WYPADKOWEGO



ZGROŻENIE WYPADKOWE POTENCJALNE MOŻNA 

PRZEDSTAWIĆ W POSTACI ZALEŻNOŚCI FUNKCYJNEJ:     

Z

wp

 = f(L ∙ M ∙ S),      gdzie: L  –  czynnik ludzki,

                                                 M –  czynnik materialny,
                                                 S –  czynnik organizacyjny;



ZAGROŻENIE WYPADKOWE AKTUALNE W POSTACI:

    Z

wa

 = f(L ∙ M ∙ S ∙ T),     gdzie: T – okres aktywności 

zespołu

                                                           czynników.        

PONIEWAŻ WYPADEK PRZY PRACY JEST 
NASTĘPSTWEM BEZWARUNKOWEGO ZWIĄZKU 
PRZYCZYNOWEGO W FORMIE NEGATYWNEJ, JAKI 
ZACHODZI W CZASIE I W OKREŚLONYCH 
WARUNKACH ORGANIZACYJNYCH POMIĘDZY 
CZYNNIKAMI MATERIALNYMI I LUDZKIMI – 

POJĘCIE ZDARZENIA WYPADKOWEGO /
POTENCJALNIE WYPADKOWEGO 



TO SYTUACJA, KTÓRA SPOWODOWAŁA WYPADEK LUB 
MOGŁA POTENCJALNIE GO SPOWODOWAĆ           
(OHSAS 18001).



TO ZDARZENIE WYPADKOWE, KTÓRE NIE POWODUJE 
CHOROBY, OBRAŻEŃ, ZNISZCZEŃ LUB INNYCH STRAT 
(OHSAS 18001).



TO NIEBEZPIECZNE ZDARZENIE ZWIĄZANE Z 
WYKONYWANĄ PRACĄ, PODCZAS KTÓREGO NIE 
DOCHODZI DO URAZÓW LUB POGORSZENIA STANU 
ZDROWIA (PN-N-18001).

ZDARZENIE WYPADKOWE

  ZDARZENIE POTENCJALNIE WYPADKOWE

2.5.
POJĘCIE RYZYKA 
I POZIOMU RYZYKA

POJĘCIE RYZYKA 

Z LOSOWOŚCIĄ ZJAWISK I ZDARZEŃ 
PROWADZĄCYCH DO WYPADKU / STRATY ZWIĄZANE 
JEST POJĘCIE RYZYKA.

POD POJĘCIEM RYZYKA W ZNACZENIU OGÓLNYM – 
ROZUMIE SIĘ PRAWDOPODOBIEŃSTWO 
WYSTĄPIENIA OKREŚLONEGO ZDARZENIA 
NIEPOŻĄDANEGO ORAZ KONSEKWENCJI Z TYM 
ZWIĄZANYCH.

POJĘCIE RYZYKA ZAWODOWEGO

(I)

POD POJĘCIEM RYZYKA ZAWODOWEGO ROZUMIE SIĘ 
MOŻLIWOŚĆ DOZNANIA PRZEZ CZŁOWIEKA STRAT 
(SZKÓD), PODCZAS OKREŚLONEGO CZASU JEGO 
ŻYCIA LUB PODCZAS TRWANIA PODJĘTEGO PRZEZ 
NIEGO OKREŚLONEGO DZIAŁANIA, WSKUTEK 
RÓŻNEGO RODZAJU ZJAWISK I ZDARZEŃ 
NIEPOŻĄDANYCH WYSTĘPUJĄCYCH W 
ROZPATRYWANYM UKŁADZIE: CZŁOWIEK – TECHNIKA 
– OTOCZENIE / ŚRODOWISKO.

POJĘCIE

 

RYZYKA ZAWODOWEGO

(II)

RYZYKO ZAWODOWE TO PRAWDOPODOBIEŃSTWO 
WYSTĄPIENIA OKREŚLONEGO ZDARZENIA 
NIEPOŻĄDANEGO ORAZ KONSEKWENCJI Z TYM 
ZWIĄZANYCH W UKŁADZIE: CZŁOWIEK – OBIEKT 
TECHNICZNY, FUNKCJONUJĄCYM W OKREŚLONYM 
ŚRODOWISKU MATERIALNYM, W ZWIĄZKU Z 
REALIZACJĄ PROCESU PRACY.

POJĘCIE RYZYKA ZAWODOWEGO

(III)



KOMBINACJA PRAWDOPODOBIEŃSTWA LUB 

CZĘSTOŚCI WYSTĘPOWANIA OKREŚLONYCH 

ZAGROŻEŃ I WIELKOŚCI STRAT, JAKIE ONE MOGĄ 

SPOWODOWAĆ – JAKO TAKIE JEST ONO MIARĄ 

PRAWDOPODOBIEŃSTWA ZDARZENIA 

NIEPOŻĄDANEGO I JEGO SKUTKÓW;



KOMBINACJA CZĘSTOŚCI LUB 

PRAWDOPODOBIEŃSTWA WYSTĄPIENIA 

OKREŚLONEGO ZDARZENIA NIEBEZPIECZNEGO I 

KONSEKWENCJI Z TYM ZWIĄZANYCH. 

RYZYKO ZAWODOWE MAJĄCE SWOJE ŹRÓDŁO W 
UKŁADZIE: CZŁOWIEK – TECHNIKA – OTOCZENIE / 
ŚRODOWISKO, DEFINIOWANE JEST TAKŻE JAKO:

POJĘCIE RYZYKA ZAWODOWEGO

(

WEDŁUG PN-N-18002 : 2000)

RYZYKO ZAWODOWE TO PRAWDOPODOBIEŃSTWO 
WYSTĄPIENIA NIEPOŻĄDANYCH ZDARZEŃ 
ZWIĄZANYCH Z WYKONYWANĄ PRACĄ, W 
SZCZEGÓLNOŚCI WYSTĄPIENIA U PRACOWNIKÓW 
NIEKORZYSTNYCH SKUTKÓW ZDROWOTNYCH W 
WYNIKU ZAGROŻEŃ ZAWODOWYCH 
WYSTĘPUJĄCYCH W ŚRODOWISKU PRACY LUB 
SPOSOBU WYKONANIA PRACY.

RODZAJE RYZYKA



RYZYKO STRAT FINANSOWYCH / 
MATERIALNYCH



RYZYKO SKAŻENIA ŚRODOWISKA



RYZYKO UTRATY ZDROWIA



RYZYKO STRAT LUDZKICH I IN.

RYZYKO INDYWIDUALNE I ZBIORCZE

POJĘCIE RYZYKA MOŻNA WIĄZAĆ Z 
POJEDYNCZYM CZŁOWIEKIEM (RYZYKO 
INDYWIDUALNE) LUB Z GRUPĄ 
PRACOWNIKÓW (RYZYKO ZBIORCZE).

ZWIĄZEK RYZYKA Z CZASEM

CZŁOWIEK MOŻE PONOSIĆ STRATY NIE 
TYLKO NA SKUTEK ZDARZEŃ 
NIEPOŻĄDANYCH, ALE TAKŻE JAKO EFEKT 
ODDZIAŁYWANIA W CZASIE NA JEGO 
ORGANIZM CZYNNIKÓW SZKODLIWYCH.

RYZYKO CAŁKOWITE I CZĄSTKOWE

RYZYKO CAŁKOWITE, TO TAKIE RYZYKO, 
KTÓRE UWZGLĘDNIA MOŻLIWOŚĆ 
WYWOŁANIA STRAT PRZEZ KAŻDE ZE 
ZDARZEŃ NIEPOŻĄDANYCH (Np. upadek, 
uderzenie, porażenie prądem itd.)

RYZYKO CZĄSTKOWE WYRAŻA 
MOŻLIWOŚĆ WYWOŁANIA STRAT PRZEZ 
OKREŚLONE, WSKAZANE ZDARZENIE 
NIEPOŻĄDANE.

2.6.
POZIOM     
BEZPIECZEŃSTWA/RYZY
KA
W SYSTEMIE: C – T – O 

CZYNNIKI OD KTÓRYCH ZALEŻY POZIOM 
BEZPIECZEŃSTWA W SYSTEMIE: C – T – O 



CZYNNIKI ZWIĄZANE Z NIEZAWODNOŚCIĄ ELEMENTÓW 
SYSTEMU: C – T – O 



CZYNNIKI DECYDUJĄCE O MOŻLIWOŚCIACH ZAISTNIENIA 
ZDARZENIA NIEPOŻĄDANEGO



CZYNNIKI ZWIĄZANE Z ZAGROŻENIAMI POWSTAJĄCYMI W 
WYNIKU POJAWIENIA SIĘ ZDARZEŃ NIEPOŻĄDANYCH



CZYNNIKI DECYDUJĄCE O POZIOMIE ZAGROŻENIA 
POJAWIAJĄCEGO SIĘ W WYNIKU ZAISTNIENIA ZDARZENIA 
NIEPOŻĄDANEGO

MOŻLIWOŚĆ POJAWIENIA SIĘ ZDARZEŃ NIEPOŻĄDANYCH W 
SYSTEMIE: C – T – O LUB W KTÓRYMŚ Z ELEMENTÓW TEGO 
SYSTEMU, OKREŚLANA JEST JAKO JEGO ZAWODNOŚĆ.

MIARY RYZYKA



CZYNNIKÓW DECYDUJĄCYCH O MOŻLIWOŚCI 
ZAISTNIENIA ZDARZEŃ NIEPOŻĄDANYCH W 
SYSTEMIE: C – T – O ,



CZYNNIKÓW DECYDUJĄCYCH O POZIOMIE 
ZAGROŻENIA POJAWIAJĄCEGO SIĘ W WYNIKU 
ZDARZENIA NIEPOŻĄDANEGO,

NAJPROSTRZYM WYRAZEM ZALEŻNOŚCI POZIOMU 
RYZYKA OD:

SĄ ZWIĄZKI MIĘDZY ODPOWIEDNIMI WIELKOŚCIAMI 
OKREŚLAJĄCYMI POZIOMY RYZYKA, ZAWODNOŚCI I 
ZAGROŻENIA, NAZYWANE MIARAMI RYZYKA.

ZWIĄZKI MIARY RYZYKA Z MIARAMI 
NIEZAWODNOŚCI I ZAGROŻEŃ

MIARA 
RYZYKA =

MIARA 
NIEZAWODNOŚ
CI

×

MIARA 
ZAGROŻENI
A

ŚWIADOMOŚĆ TYCH ZWIĄZKÓW STANOWI 
PODSTAWĘ WSZELKICH METOD ANALIZY RYZYKA

PRAWDOPODOBIEŃSTWO               
POJAWIENIA SIĘ STRATY

PRAWDOPODOBIEŃSTWO POJAWIENIA SIĘ 
STRATY

 C

 NIEMNIEJSZEJ NIŻ 

c

 W OKRESIE 

t

 

FUNKCJONOWANIA  SYSTEMU: C – T – O 

                 

Λc(t) = P{ C(t) ≥ c }

PRAWDOPODOBIEŃSTWO 
POJAWIENIA SIĘ STRATY

PRAWDOPODOBIĘŃSTWO POJAWIENIA SIĘ STRATY 

C 

NIEMNIEJSZEJ NIŻ 

c

 W OKRESIE JEDNOSTKOWYM

                   Λc(1) = Q(1) × Z(c)                   
        gdzie:                                                       
            Q(1)   

PRADOPODOBIEŃSTWO ZAJŚCIA 

ZDARZENIA 

A

     

W PRZYJĘTYM OKRESIE JEDNOSTKOWYM (Np. 
błąd popełniony przez pracownika)   

Q(1) = 1 – R(1)   R(1) 

MIARA 

NIEZAWODNOŚCI

Z(c)

    PRAWDOPODOBIEŃSTWO TEGO, ŻE ZAJŚCIE

ZDARZENIA 

A

 SPOWODUJE STRATY 

NIEMNIEJSZE NIŻ 

c 

                                            

  

Z(c) = P{ C(1) ≥ c / A }

ZAKRES DOKONYWANEJ ANALIZY 
BEZPIECZEŃSTWA / RYZYKA

(I)



ANALIZĘ ISTNIEJĄCYCH ZAGROŻEŃ,



ANALIZĘ ZAWODNOŚCI ELEMENTÓW SYSTEMU: 
C – T – O, 

ANALIZA BEZPIECZEŃSTWA / RYZYKA POWINNA 
OBEJMOWAĆ SWOIM ZAKRESEM:

WYKORZYSTUJĄC PRZY TYM TECHNIKI MIERZENIA 
I MODELOWANIA INDYWIDUALNYCH STRAT 
LUDZKICH.

ZAKRES DOKONYWANEJ ANALIZY 
BEZPIECZEŃSTWA / RYZYKA

(II)

ZNACZENIE ANALIZY RYZYKA

ANALIZA POZIOMU BEZPIECZEŃSTWA, W TYM 
ANALIZA RYZYKA STANOWIĄ PODSTAWĘ 
WSZELKICH RACJONALNYCH DZIAŁAŃ W 
ZAKRESIE BEZPIECZEŃSTWA PRACY, 
ZARÓWNO  W SKALI STANOWISKA PRACY, 
GRUPY STANOWISK JAK I 
PRZEDSIĘBIORSTWA.

3.
PROCES 
DOCHODZENIA 
DO STRATY

3.1.
ISTOTA PROCESU 
DOCHODZENIA            
 DO STRATY

PRZEBIEG PROCESU DOCHODZENIA DO 
STRAT

(I)

SYTUACJA NA WEJŚCIU

ISTNIENIE OKREŚLONEGO ZAGROŻENIA POTENCJALNEGO, 
MAJĄCEGO SWOJE ŹRÓDŁO W KTÓRYMŚ Z ELEMENTÓW 
SYSTEMU: C – T – O

FAZA I

POJAWIENIE SIĘ PIERWOTNEGO ZDARZENIA NIEPOŻĄDANEGO 
WYWOŁUJĄCEGO STAN ZAGROŻENIA, KTÓREMU MOŻNA 
PRZYPISAĆ PEWIEN „POTENCJAŁ NIEBEZPIECZEŃSTWA”.

FAZA II

NIEKONTROLOWANE WYZWOLENIE SIĘ „POTENCJAŁU 
NIEBEZPIECZEŃSTWA” –  BEZPOŚREDNIE LUB W POSTACI 
SEKWENCJI WTÓRNYCH ZDARZEŃ NIEPOŻADANYCH, MOGĄCYCH 
DOPROWADZIĆ DO POWSTANIA STRAT MATERIALNYCH I 
LUDZKICH.

PRZEBIEG PROCESU DOCHODZENIA DO 
STRAT

(II)

PRZEBIEG PROCESU DOCHODZENIA DO 
STRAT

(III)

PRZEBIEG PROCESU DOCHODZENIA DO 
STRAT

WNIOSKI

(I)

1.

ŹRÓDŁO ZAGROŻENIA MOŻE TKWIĆ W UKŁADZIE: CZŁOWIEK – 
TECHNIKA – OTOCZENIE / ŚRODOWISKO.

2.

STAN ZAGROŻENIA, BĘDĄCY W ISTOCIE ZAGROŻENIEM O 
OKREŚLONYM POTENCJALE / POTENCJAŁEM 
NIEBEZPIECZEŃSTWA, POJAWIA SIĘ TYLKO JAKO SKUTEK 
ZDARZENIA NIEPOŻĄDANEGO (NIE WYSTĄPI ON JEŚLI DO 
TAKIEGO ZDARZENIA NIE DOJDZIE, CHOĆBY NAWET ISTNIAŁO 
ŹRÓDŁO ZAGROŻENIA).

3.

PRZEJŚCIE ZE STANU ZAGROŻENIA DO STRAT NIE JEST 
ZDARZENIEM PEWNYM; DOCHODZI DO TEGO Z OKREŚLONYM 
PRAWDOPODOBIEŃSTWEM, KTÓRE JEST TYM WIĘKSZE IM 
WYŻSZY JEST POZIOM ZAGROŻENIA. PODOBNIE I WIELKOŚĆ 
STRAT MOŻE BYĆ TRAKTOWANA JAKO ZMIENNA LOSOWA 
(MOŻE ONA TAKŻE PRZYJĄĆ WARTOŚĆ ZEROWĄ NAWET W 
SYTUACJI DUŻEGO ZAGROŻENIA). 

PRZEBIEG PROCESU DOCHODZENIA DO 
STRAT

WNIOSKI

(II) 

4.

ZDARZENIE NIEPOŻĄDANE POJAWIAJĄCE SIĘ W 
TRAKCIE PRZEBIEGU KTÓREJŚ Z SEKWENCJI 
PROCESU WYTWÓRCZEGO 
(ERGOTRANSFORMACYJNEGO), JAKO REZULTAT 
WYZWOLENIA SIĘ OKREŚLONEGO POTENCJAŁU 
ZAGROŻENIA, MOŻE WYWOŁAĆ ZDARZENIE 
WTÓRNE I JEGO KONSEKWENCJE W POSTACI 
AWARII, STANU NIESPRAWNOŚCI LUB WYPADKU, 
ZWIĄZANE Z PRZEBIEGIEM POZOSTAŁYCH 
SEKWENCJI TEGO PROCESU.

3.2.
ANALIZA SYTUACJI 
ZWIĄZANEJ                  
       Z 
DOPROWADZENIEM 
DO STRATY

ISTOTA ANALIZY SYTUACJI ZWIĄZANEJ Z 
DOJŚCIEM DO STRATY LUB MOGĄCEJ 
DOPROWADZIĆ DO NIEJ 

(I)



ODTWORZENIA RZECZYWISTEGO PROCESU, KTÓRY 

DOPROWADZIŁ DO OKREŚLONEJ STRATY,



OKREŚLENIA JAKIE POTENCJALNE ZDARZENIA 

NIEPOŻĄDANE MOGŁY LUB MOGĄ DOPROWADZIĆ DO 

ZAISTNIAŁEJ BĄDŹ ZAŁOŻONEJ STRATY,



OKREŚLENIA JAKIE MOGĄ BYĆ KONSEKWENCJE 

ZAISTNIAŁEGO LUB POTENCJALNEGO ZDARZENIA 

NIEPOŻĄDANEGO, Z JEDNOCZESNYM PODANIEM ICH 

PRAWDOPODOBIEŃSTWA.

W PRZYPADKU PRZEPROWADZANIA ANALIZY SYTUACJI, KTÓRA 
DOPROWADZIŁA DO STRATY, BĄDŹ TEŻ W SPRZYJAJĄCYCH 
TEMU WARUNKACH MOŻE DO NIEJ DOPROWADZIĆ, MAMY 
NAJCZĘŚCIE DO CZYNIENA Z POTRZEBĄ;

ISTOTA ANALIZY SYTUACJI ZWIĄZANEJ Z 
DOJŚCIEM DO STRATY LUB MOGĄCEJ 
DOPROWADZIĆ DO NIEJ

(II)



ODTWORZENIA TEGO, CO SIĘ STAŁO I DOPROWADZIŁO 

DO SYTUACJI NAM ZNANEJ (OKREŚLONEJ STRATY),



ROZPOZNANIA TEGO, CO MOGŁO LUB MOŻE SIĘ 

ZDARZYĆ – Z JEDNOCZESNYM OSZACOWANIEM JEGO 

PRAWDOPODOBIEŃSTWA – ABY DOSZŁO DO OKREŚLONEJ 

SYTUACJI (STRATY) RZECZYWISTEJ LUB POTENCJALNEJ,



OKREŚLENIA TEGO, CO MOŻE SIĘ ZDARZYĆ PO 

ZAISTNIENIU OKREŚLONEJ SYTUACJI / ZDARZENIA I JAKI 

TO MOŻE PRZYNIEŚĆ OSTATECZNY SKUTEK.

W WYMIENIONYCH PRZYPADKACH, DZIAŁANIA NIEZBĘDNE DLA 
DOKONANIA ANALIZY SYTUACJI ZWIĄZANEJ  Z ZAISTNIENIEM 
STRATY LUB DOPROWADZENIEM DO NIEJ, SPROWADZAJĄ SIĘ 
DO:

METODY PRZYDATNE W TRAKCIE ANALIZY 
SYTUACJI DOPROWADZAJĄCEJ DO STRATY 
ORAZ SYTUACJI PO ZAJŚCIU 
OKREŚLONEGO ZDARZENIA 
NIEPOŻĄDANEGO



MODELOWANIE PROCESU DOCHODZENIA DO 
STRATY



DIAGRAM BŁĘDÓW / NIESPRAWNOŚCI



DIAGRAM / DRZEWO ZDARZEŃ

3.3.
MODELOWANIE 
PROCESÓW 
DOCHODZENIA DO 
STRAT

ISTOTA MODELOWANIA

MODELOWANIE W ZNACZENIU OGÓLNYM 
JEST NARZĘDZIEM BADANIA 
DOŚWIADCZALNEGO, W TRAKCIE KTÓREGO 
BADANY OBIEKT JEST ZASTĘPOWANY PRZEZ 
INNY OBIEKT (MODEL), UŁATWIAJĄCY 
ROZPOZNANIE BADANEJ RZECZYWISTOŚCI 
LUB ABSTRAKCJI.

POJĘCIE MODELU

MODEL STANOWI ODWZOROWANIE 
NAJISTOTNIEJSZYCH CECH BADANEGO LUB 
PROJEKTOWANEGO OBIEKTU Z PUNKTU WIDZENIA 
CELÓW, JAKIM POWINIEN ON SŁUŻYĆ W OKREŚLONEJ 
RZECZYWISTOŚCI LUB ABSTRAKCJI.

MODEL WINIEN UKAZYWAĆ STRUKTURĘ 
MODELOWANEGO OBIEKTU ORAZ RELACJE MIĘDZY 
PRZYCZYNAMI I SKUTKAMI ORAZ MIĘDZY CELAMI I 
UWARUNKOWANIAMI LUB OGRANICZENIAMI.

ISTOTA MODELOWANIA PROCESU 
DOCHODZENIA DO STRATY
 

(I)



USYTUOWANIA W BADANYM SYSTEMIE: C – T – O 

ŹRÓDEŁ WYZWALAJĄCEGO SIĘ ZAGROŻENIA I 

MIEJSC KONCENTRACJI POTENCJAŁU 

NIEBEZPIECZEŃSTWA,



USYTUOWANIA W CZASIE POSZCZEGÓLNYCH 

SYTUACJI I ZDARZEŃ NIEPOŻĄDANYCH I ICH 

WZAJEMNYCH POWIĄZAŃ.

MODELOWANIE PROCESU DOCHODZENIA DO STRAT 
POLEGA NA ODTWORZENIU ZA POMOCĄ ŚRODKÓW 
GRAFICZNYCH:

ISTOTA MODELOWANIA PROCESU 
DOCHODZENIA DO STRATY

(II)



ELEMENTÓW UKŁADU: CZŁOWIEK – TECHNIKA – OTOCZENIE 

/ ŚRODOWISKO JAKO ŹRÓDEŁ OKREŚLONYCH ZAGROŻEŃ 

BĄDŹ TEŻ ELEMENTÓW NARAŻONYCH NA STRATY



PRZEBIEGÓW PROCESU PRACY, PROCESU 

FUNKCJONOWANIA OBIEKTU TECHNICZNEGO I PROCESU 

PRZETWARZANIA,



ZISTNIAŁYCH KOLEJNYCH ZDARZEŃ NIEPOŻĄDANYCH,



PODEJMOWANYCH PRZEZ CZŁOWIEKA DZIAŁAŃ 

SZCZEGÓLNYCH (NIEBĘDĄCYCH CZĘŚCIĄ REALIZOWANEGO 

PRZEZ NIEGO PROCESU PRACY),



PRZEPŁYWU INFORMACJI / SYGNAŁÓW POMIĘDZY 

ELEMENTAMI SYSTEMU: C – T – O  , 



WZAJEMNEGO ODZIAŁYWANIA ZAISTNIAŁYCH W PROCESIE 

ZDARZEŃ NIEPOŻĄDANYCH. 

JEST GRAFICZNYM ODWZOROWANIEM PROCESU , KTÓRY 
DOPROWADZIŁ DO STRATY (WYPADKU LUB AWARII),                   
 Z UWZGLĘDNIENIEM:

EFEKTY JAKIE MOŻNA UZYSKAĆ W 
WYNIKU MODELOWANIA PROCESU 
DOCHODZENIA DO STRATY



POMÓC W OPISANIU, IDENTYFIKACJI, 

ANALIZOWANIU I UDOKUMENTOWANIU 

PROCESU KTÓRY DOPROWADZIŁ DO STRATY 

(AWARII, WYPADKU),



STAĆ SIĘ ISTOTNYM ELEMENTEM DZIAŁAŃ 

PODEJMOWANYCH W KIERUNKU WYJAŚNIENIA 

PRZYCZYN DOJŚCIA DO WYPADKU / AWARII 

ORAZ POPRAWY BEZPIECZEŃSTWA PRACY.

MODELOWANIE PROCESU DOCHODZENIA 
DO STRATY POWINNO:

PROCES DOCHODZENIA DO STRATY

(I)

PROCES DOCHODZENIA DO STRATY 

(II)

PROCES DOCHODZENIA DO STRATY

(III)

PROCES DOCHODZENIA DO STRATY

(IV)

PROCES DOCHODZENIA DO STRATY

(V)

3.4.
DIAGRAM
BŁĘDÓW/NIESPRAWNO
ŚCI

DIAGRAM BŁĘDÓW / NIESPRAWNOŚCI

(I)

DIAGRAM BŁĘDÓW / NIESPRAWNOŚCI ZWANY TAKŻE DRZEWEM 
BŁĘDÓW JEST TO SPOSÓB PRZEDSTAWIANIA KOMBINACJI 
ZDARZEŃ NIEPOŻĄDANYCH, (W TYM NIESPRAWNOŚCI, 
BŁĘDÓW POPEŁNIONYCH PRZEZ CZŁOWIEKA), JAKO PRZYCZYN 
ROZPATRYWANEGO ZDARZENIA NIEPOŻĄDANEGO / WYPADKU / 
AWARII.

DIAGRAM BŁĘDÓW KONSTRUUJE SIĘ, WYKORZYSTUJĄC PRZY 
TYM OKREŚLONE SYMBOLE GRAFICZNE ZDARZEŃ I OPERACJI 
LOGICZNYCH.

DIAGRAM BŁĘDÓW / NIESPRAWNOŚCI

(II)

DIAGRAM BŁĘDÓW / NIESPRAWNOŚCI

(PRZYKŁAD)

DIAGRAM BŁĘDÓW / NIESPRAWNOŚCI

 

(PRZYKŁAD) 

1

2

3

3.5.
DIAGRAM/DRZEWO 
ZDARZEŃ

DIAGRAM / DRZEWO ZDARZEŃ

(I)

DIAGRAM / DRZEWO ZDARZEŃ JEST GRAFICZNYM 
ODWZOROWANIEM MOŻLIWYCH SEKWENCJI 
ZDARZEŃ, BĘDĄCYCH SKUTKIEM WYSTĄPIENIA 
ZDARZENIA NIEPOŻĄDANEGO POCZĄTKOWEGO 
(AWARIA OBIEKTU TECHNICZNEGO, BŁĄD 
CZŁOWIEKA).

DIAGRAM / DRZEWO ZDARZEŃ UMOŻLIWIA 
ZIDENTYFIKOWANIE RÓŻNYCH SCENARIUSZY 
WYDARZEŃ PO ZAISTNIENIU DOMNIEMANEGO 
ZDARZENIA POCZĄTKOWEGO.

DIAGRAM / DRZEWO ZDARZEŃ 

(II)

DIAGRAM /DRZEWO ZDARZEŃ

(PRZYKŁAD)

Prawdopodobieństwo q

a 

przebiegu zdarzeń zgodnie z sekwencją  

„a” po pojawieniu się zdarzenia A wynosi:   q

a 

= p

B 

· p

C

 · p

D

4.
SYSTEM: CZŁOWIEK – 
TECHNIKA – 
OTOCZENIE  JAKO 
ŹRÓDŁO ZAGROŻEŃ

4.1.
CZŁOWIEK JAKO 
ŹRÓDŁO ZAGROŻEŃ W 
SYSTEMIE: C – T – O 

ROLA CZŁOWIEKA W SYSTEMIE: 
CZŁOWIEK – TECHNIKA – OTOCZENIE 

CZŁOWIEK REALIZUJĄC PROCES PRACY, STERUJE 
JEDNOCZEŚNIE POZOSTAŁYMI SEKWENCJAMI  
PROCESU ERGOTRANSFORMACYJNEGO (PROCESEM 
FUNKCJONOWANIA OBIEKTU TECHNICZNEGO, 
PROCESEM PRZETWARZANIA TWORZYWA), 
KONTROLUJE ICH PRZEBIEG I WYNIKI, A JEŚLI 
ZACHODZI TAKA POTRZEBA PODEJMUJE DZIAŁANIA 
REGULACYJNE.

CZŁOWIEK SPEŁNIA W SYSTEMIE NAJBARDZIEJ 
ODPOWIEDZIALNĄ FUNKCJĘ. DLATEGO TEŻ KAŻDY 
OBJAW NIESPRAWNOŚCI U CZŁOWIEKA ORAZ 
POPEŁNIONY PRZEZ NIEGO BŁĄD MOŻE PROWADZIĆ 
DO STRAT.

WŁAŚCIWOŚCI CZŁOWIEKA W SYSTEMIE: C 
– T – O 



POTRAFI WYKONYWAĆ RÓŻNORODNE FUNKCJE, 
TAKŻE NOWE -  WCZEŚNIEJ NIEPRZEWIDZIANE,



POSIADA ZDOLNOŚĆ PRZYSTOSOWYWANIA 
SIEBIE I WYKONYWANYCH PRZEZ SIEBIE 
FUNKCJI DO ZMIENIAJĄCYCH SIĘ WARUNKÓW.

CZŁOWIEK W SYSTEMIE: C – T – O  MA 
SZCZEGÓLNE WŁAŚCIWOŚCI

:

WŁAŚCIWOŚCI CZŁOWIEKA W ZAKRESIE 
ODBIERANIA SYGNAŁÓW WEJŚCIOWYCH

RÓŻNA JEST CZUŁOŚĆ ZMYSŁÓW 
CZŁOWIEKA ORAZ ICH WRAŻLIWOŚĆ NA 
KIERUNEK DZIAŁANIA BODŹCÓW. KAŻDY Z 
NICH MOŻE ULEC STĘPIENIU LUB PRZESTAĆ 
FUNKCJONOWAĆ POPRAWNIE, CO Z KOLEI 
MOŻE BYĆ PRZYCZYNĄ ZWIĘKSZONEJ 
ZAWODNOŚCI CZŁOWIEKA W SYSTEMIE.

WŁAŚCIWOŚCI CZŁOWIEKA W ZAKRESIE 
PRZETWARZANIA INFORMACJI

RECEPTORY CZŁOWIEKA SĄ ZDOLNE DO 
DOSTARCZANIA MU OGROMNEJ ILOŚCI INFORMACJI, 
KTÓRYCH Z KOLEI JEGO MÓZG NIE JEST W STANIE 
PRZETWORZYĆ.

WYŁOWIENIE ODPOWIEDNICH INFORMACJI, ICH 
ZROZUMIENIE ORAZ PODJĘCIE WŁAŚCIWEJ DECYZJI 
JEST CZĘSTO BARDZO TRUDNE.

BŁĘDY W PRZETWARZANIU INFORMACJI STAJĄ SIĘ 
BARDZO CZĘSTO PRZYCZYNĄ WYPADKÓW.

WŁAŚCIWOŚCI CZŁOWIEKA W ZAKRESIE 
ODPORNOŚCI NA WARUNKI PRACY

LUDZIE -  PODOBNIE JAK MASZYNY -  MOGĄ 
PRAWIDŁOWO FUNKCJONOWAĆ TYLKO W PEWNYCH 
ZAKRESACH CECH WARUNKÓW UKSZTAŁTOWANYCH 
PRZEZ ŚRODOWISKO PRACY, Z TYM ŻE DLA 
CZŁOWIEKA ZAKRESY TE SĄ BARDZO WĄSKIE.

DO NAJWAŻNIEJSZYCH CZYNNIKÓW KSZTAŁTUJĄCYCH 
WARUNKI PRACY ZALICZA SIĘ: TEMPERATURĘ, HAŁAS, 
OŚWIETLENIE, ZANIECZYSZCZENIE POWIETRZA, 
WILGOTNOŚĆ, PORĘ DNIA. DLA NIEKTÓRYCH OSÓB 
DODATKOWE OBCIĄŻENIE MOGĄ STANOWIĆ LĘKI 
(LĘK WYSOKOŚCI, KLAUSTROFOBIA), STRES, 
ZNUDZENIE PRACĄ. 

WŁAŚCIWOŚCI CZŁOWIEKA W ZAKRESIE STANÓW , W 
JAKICH ON MOŻE SIĘ  ZNAJDOWAĆ

CZŁOWIEK W CZASIE PRACY ZNAJDUJE SIĘ W OKREŚLONYM 
STANIE FIZYCZNYM, PSYCHICZNYM I EMOCJONALNYM.

W ZWIĄZKU Z TYM MOŻE SIĘ ZDARZYĆ, ŻE CZŁOWIEK NIE 
ZAUWAŻY NIEPRAWIDŁOWEGO FUNKCJONOWANIA 
NADZOROWANEGO SYSTEMU, PONIEWAŻ MYŚLI O CZYMŚ 
INNYM. CZŁOWIEK MOŻE BYĆ ZNUŻONY I ZNUDZONY, ALBO 
TEŻ NADMIERNIE POBUDZONY, CO UTRUDNIA MU 
PRAWIDŁOWE REALIZOWANIE FUNKCJI. MOŻE PRZEŻYWAĆ 
KŁOPOTY RODZINNE. MOŻE BYĆ NIEWYSPANY, CHORY, POD 
WPŁYWEM LEKÓW, ALKOHOLU LUB INNYCH ŚRODKÓW 
OGRANICZAJĄCYCH JEGO MOŻLIWOŚCI W ZAKRESIE ODBIORU 
SYGNAŁÓW OD MASZYNY I Z OTOCZENIA ,PRZETWARZANIA 
OTRZYMANYCH INFORMACJI I PODEJMOWANIA DECYZJI.

NIEZAWODNOŚĆ CZŁOWIEKA 
W SYSTEMIE: C – T – O 

(I)

POD POJĘCIEM NIEZAWODNOŚCI CZŁOWIEKA 
ROZUMIE SIĘ JEGO ZDOLNOŚĆ DO PEŁNIENIA FUNKCJI 
PRZEWIDZIANYCH DLA NIEGO W SYSTEMIE:  C – T – O 
, CZYLI DO PRAWIDŁOWEGO FUNKCJONOWANIA W 
OKREŚLONYM CZASIE I NA WYZNACZONYM 
STANOWISKU.

MIARĄ NIEZAWODNOŚCI CZŁOWIEKA MOŻE BYĆ 
PRAWDOPODOBIEŃSTWO WYKONANIA PRZEZ NIEGO 
POWIERZONEGO MU ZADANIA POPRAWNIE I W 
OKREŚLONYM CZASIE.

NIEZAWODNOŚĆ CZŁOWIEKA 
W SYSTEMIE: C –T – O 

(II)

POZIOM NIEZAWODNOŚCI CZŁOWIEKA MOŻNA 
OPISAĆ, OKREŚLAJĄC PRAWDOPODOBIEŃSTWO 
POPEŁNIENIA PRZEZ NIEGO BŁĘDU PRZY WYKONANIU 
OKREŚLONEGO ZADANIA LUB 
PRAWDOPODOBIEŃSTWO NIEUKOŃCZENIA ZADANIA 
W WYZNACZONYM CZASIE.

NIEZAWODNOŚĆ CZŁOWIEKA ZALEŻY W POWAŻNYM 
STOPNIU OD WARUNKÓW, W JAKICH ON DZIAŁA 
ORAZ OD KONDYCJI PSYCHOFIZYCZNEJ, POSIADANEJ 
WIEDZY I DOŚWIADCZENIA.

POZIOM NIEZAWODNOŚCI CZŁOWIEKA 
W SYSTEMIE: C – T – O
 



CHARAKTERYZUJE GO DUŻA ZMIENNOŚĆ W 
ZAKRESIE JAKOŚCI REALIZOWANIA 
PRZYPISANYCH MU CZYNNOŚCI,



PODLEGA ON WIELU OGRANICZENIOM 
MAJĄCYM SWOJE ŹRÓDŁO W ŚRODOWISKU 
PRACY.

W SYSTEMIE:  C – T – O  CZŁOWIEK JEST ELEMENTEM 
ZNACZNIE BARDZIEJ ZAWODNYM NIŻ ELEMENTY 
ZALICZANE DO KATEGORII „TECHNIKA”, PONIEWAŻ

:

BŁĘDY POPEŁNIANE PRZEZ CZŁOWIEKA

1.

BŁĘDY PERCEPCJI – ODNOSZĄ SIĘ DO 

SPOSOBU WYKRYWANIA I ROZPOZNAWANIA 

SYGNAŁÓW.

2.

BŁĘDY KOGNITYWNE (BŁĘDY 

DIAGNOSTYCZNE I BŁĘDY W PODEJMOWANIU 

DECYZJI) – MAJĄ SWOJE ŹRÓDŁO W 

PRZETWARZANIU UZYSKANYCH INFORMACJI I 

POŁĄCZENIU ICH Z POSIADANĄ DOTYCHCZAS 

WIEDZĄ, PRZY ZASTOSOWANIU OKREŚLONYCH 

REGUŁ I SCHEMATÓW.

3.

BŁĘDY MANUALNE – ODNOSZĄ SIĘ DO 

SPOSOBU WYKONANIA OKREŚLONYCH 

CZYNNOŚCI.

BŁEDY POPEŁNIANE PRZEZ CZŁOWIEKA

(PRZYKŁADY)



NIEROZPOZNANIE ISTNIEJĄCEGO ZAGROŻENIA



ZMIANA KOLEJNOŚCI WYKONANIA LUB 

NIEWYKONANIE JAKIEJŚ CZYNNOŚCI WSKUTEK 

NIEUWAGI



NIEDOSTOSOWANIE CZYNNOŚCI DO AKTUALNYCH 

WARUNKÓW I ISTNIEJĄCYCH ZAGROŻEŃ



NIEZAREAGOWANIE NA OTRZYMANE SYGNAŁY



NIEDOSZACOWANIE ISTNIEJĄCEGO ZAGROŻENIA



PRZECENIANIE WŁASNYCH MOŻLIWOŚCI



NIEWYKONANIE LUB NIEWŁAŚCIWE WYKONANIE 

CZYNNOŚCI NA SKUTEK NIEUWAGI LUB 

ZAPOMNIENIA



NIEZROZUMIENIE OTRZYMANEGO ZADANIA

PRZYCZYNY BEZPOŚREDNIE BŁĘDÓW 
POPEŁNIANYCH PRZEZ CZŁOWIEKA



NIESPRAWNOŚĆ ZMYSŁÓW (GŁÓWNIE WZROKU I 

SŁUCHU)



NIEDOSTATECZNA WIEDZA (ZWŁASZCZA TA, KTÓRA JEST 

NIEZBĘDNA PRZY IDENTYFIKACJI ZAGROŻEŃ)



NIEDOSTATECZNE DOŚWIADCZENIE I BRAK WPRAWY W 

WYKONYWANIU CZYNNOŚCI W SYTUACJI ISTNIENIA 

POTENCJALNEGO ZAGROŻENIA



POSTAWA ODRZUCAJĄCA PRZEPISY DOTYCZĄCE 

BEZPIECZEŃSTWA PRACY ORAZ AKCEPTUJĄCA 

PODEJMOWANIE RYZYKA



NIEDOSTATECZNY POZIOM SPRAWNOŚCI 

INTELEKTUALNEJ I FIZYCZNEJ CZŁOWIEKA, 

SPOWODOWANY NIEDOSTATECZNĄ JEGO ODPORNOŚCIĄ 

NA ZMĘCZENIE, OGRANICZONĄ WYDOLNOŚCIĄ, SIŁĄ 

FIZYCZNĄ I SPRAWNOŚCIĄ MANUALNĄ

KONSEKWENCJE BŁĘDÓW POPEŁNIANYCH 
PRZEZ CZŁOWIEKA W SYSTEMIE: C – T – O 



DOPUSZCZAJĄ ISTNIENIE ZAGROŻENIA W 
SYSTEMIE,



POGARSZAJĄ STAN KONTROLI POZNAWCZEJ, 
TECHNICZNEJ LUB BEHAWIORALNEJ NAD 
ZAGROŻENIAMI ISTNIEJĄCYMI W SYSTEMIE,



DOPROWADZAJĄ DO AKTYWIZACJI ZAGROŻEŃ 
ISTNIEJĄCYCH W SYSTEMIE.

SKUTKI ZAWODNOŚCI CZŁOWIEKA W 
SYSTEMIE:            C – T – O 



ZAWODNOŚĆ CZŁOWIEKA I WYNIKAJĄCE STĄD 

BŁĘDY POPEŁNIANE PRZEZ NIEGO W SYSTEMIE:     

C – T – O SPRAWIAJĄ, ŻE CZŁOWIEK SAM STAJĘ SIĘ 

ŹRÓDŁEM RÓŻNORAKICH ZAGROŻEŃ DLA 

POZOSTAŁYCH ELEMENTÓW SYSTEMU, DLA SIEBIE 

I REALIZOWANYCH W SYSTEMIE PROCESÓW.



STANY JEGO NIESPRAWNOŚCI SPOWODOWANE 

RÓŻNYMI CZYNNIKAMI MAJĄCYMI SWOJE ŹRÓDŁO 

W SYSTEMIE, JEGO SKŁONNOŚCI DO PEWNYCH 

ZANIEDBAŃ, POWODUJĄ POWSTANIE 

POTENCJALNYCH ZAGROŻEŃ SPRZYJAJĄCYCH 

POJAWIENIU SIĘ PIERWOTNYCH ZDARZEŃ 

NIEPOŻĄDANYCH, DOPROWADZAJĄCYCH W 

KOŃCU DO STRAT. 

CZYNNIKI MAJĄCE WPŁYW NA POZIOM 
ZAWODNOŚCI CZŁOWIEKA
(ZEWNĘTRZNE CZYNNIKI WPŁYWU)



WARUNKI ORGANIZACYJNE:



USYTUOWANIE STANOWISKA PRACY W STRUKTURZE 

ORGANIZACYJNEJ I ZWIĄZANE Z TYM ZALEŻNOŚCI 

FUNKCYJNE,



CZAS PRACY, ZMIANOWOŚĆ,



ORGANIZACJA PRACY NA STANOWISKU,



TECHNICZNE I ORGANIZACYJNE PRZYGOTOWANIE 

PRODUKCJI,



OBSŁUGA, REMONTY;



WARUNKI TECHNICZNE:



SYSTEM WSPÓŁDZIAŁANIA INSTALACJI I URZĄDZEŃ,



SYSTEM MONITOROWANIA,



WYPOSAŻENIE STANOWISKA PRACY,



WARUNKI ERGONOMICZNE NA STANOWISKU PRACY 

(STOPIEŃ DOSTOSOWANIA OBIEKTÓW I ORGANIZACJI 

PRACY DO PSYCHOFIZYCZNYCH MOŻLIWOŚCI 

CZŁOWIEKA);



MATERIALNE I SPOŁECZNE ŚRODOWISKO PRACY.

CZYNNIKI MAJĄCE WPŁYW NA POZIOM 
ZAWODNOŚCI CZŁOWIEKA
(WEWNĘTRZNE CZYNNIKI WPŁYWU)



CZYNNIKI OKREŚLANE JAKO UMIEJĘTNOŚCI:



WYKSZTAŁCENIE,



ODBYTE KURSY I SZKOLENIA, 



STAŻ PRACY,



DOŚWIADCZENIE;



CZYNNIKI OKREŚLANE JAKO FIZJOLOGICZNE I 

PSYCHOLOGICZNE:



ZMĘCZENIE,



STAN ZDROWIA,



STAN EMOCJONALNY,



MOTYWACJA,



STRES,



PERCEPCJA RYZYKA,



ZDECYDOWANIE W DZIAŁANIU,



ODPORNOŚĆ PSYCHICZNA.

WARUNKI UTRZYMANIA NIEZAWODNOŚCI 
CZŁOWIEKA NA ODPOWIEDNIM POZIOMIE                
                                                   

(I)

1.

DOSTOSOWANIE CZŁOWIEKA DO PRACY, PRZY CZYM 

NALEŻY BRAĆ POD UWAGĘ:



KWALIFIKACJE (WYKSZTAŁCENIE, DOŚWIADCZENIE),



CECHY PSYCHICZNE (SZYBKOŚĆ REAKCJI, SZYBKOŚĆ I 

DOKŁADNOŚĆ POSTRZEGANIA, KONCENTRACJA UWAGI, 

PAMIĘĆ, WYOBRAŻENIE PRZESTRZENNE, UZDOLNIENIA 

TECHNICZNE, SZYBKOŚĆ PODEJMOWANIA DECYZJI, 

SAMODZIELNOŚĆ, CIERPLIWOŚĆ, WYTRZYMAŁOŚĆ, 

INICJATYWA, ENERGIA, SOLIDNOŚĆ I SUMIENNOŚĆ, 

PRZYTOMNOŚĆ UMYSŁU, GOTOWOŚĆ DO PRACY W 

TRUDNYCH I UCIĄŻLIWYCH A NAWET NIEBEZPIECZNYCH 

WARUNKACH PRACY, SZYBKOŚĆ UCZENIA SIĘ),



CECHY PSYCHOFIZYCZNE (ZRĘCZNOŚĆ, OSTROŚĆ 

WZROKU, WRAŻLIWOŚĆ NA BARWY, SZYBKOŚĆ 

ADAPTACJI WZROKU DO ZMIAN W OŚWIETLENIU, CZUCIE 

DOTYKOWE, PRAWIDŁOWA OCENA ODLEGŁOŚCI),



CECHY FIZYCZNE (ODPORNOŚĆ NA ZMĘCZENIE, SIŁA, 

UKŁAD WEWNĘTRZNY, ORTOPEDYCZNY, PRZEMIANA 

MATERII, ODPORNOŚĆ SKÓRY);

WARUNKI UTRZYMANIA NIEZAWODNOŚCI 
CZŁOWIEKA NA ODPOWIEDNIM POZIOMIE                
                                                  

(II)

2.

PRZYSTOSOWANIE PRACY DO CZŁOWIEKA



WARUNKI PRZESTRZENNE (PRZESTRZEŃ OPERACYJNA) 
NA STANOWISKU PRACY POWINNY UWZGLĘDNIAĆ 
WYMIARY CIAŁA CZŁOWIEKA I JEGO POZYCJĘ W 
TRAKCIE WYKONYWANIA DANEJ PRACY,



MASZYNY I URZĄDZENIA TECHNICZNE POWINNY 
ZAPEWNIAĆ BEZPIECZNE I DOGODNE WARUNKI PRACY, 
ZABEZPIECZAĆ PRACOWNIKA PRZED URAZAMI, 
DZIAŁANIEM WIBRACJI I PROMIENIOWANIEM, 
PRZYCZYNIAĆ SIĘ DO ZMNIEJSZENIA UCIĄŻLIWOŚCI 
PRACY,



STOSOWANE METODY PRACY POWINNY BYĆ 
BEZPIECZNE.

4.2.
TECHNIKA JAKO 
ŹRÓDŁO ZAGROŻEŃ W 
SYSTEMIE: 
C – T – O

 

TECHNIKA JAKO ŹRÓDŁO ZAGROŻEŃ  
W SYSTEMIE: C – T – O 

KAŻDY Z ELEMENTÓW SKŁADAJĄCYCH SIĘ NA POJĘCIE 
„TECHNIKA” – W SYSTEMIE: C – T – O,  MOŻE STANOWIĆ 
ŹRÓDŁO OKREŚLONYCH ZAGROŻEŃ, PRZY CZYM SAMO 
WYZWOLENIE SIĘ TKWIĄCYCH W NICH ZAGROŻEŃ 
POTENCJALNYCH MOŻE NASTĄPIĆ DOPIERO W MOMENCIE 
URUCHOMIENIA PROCESU WYTWÓRCZEGO.

W PRZYPADKU ZASOBÓW ENERGETYCZNO – MATERIAŁOWYCH 
O DUŻYM ZAGROŻENIU POTENCJALNYM (ZAGROŻENIE 
POŻAROWE, WYBUCHOWE), JEGO WYZWOLENIE SIĘ MOŻE 
MIEĆ MIEJSCE TAKŻE W SYTUACJI DZIAŁANIA 
POZAPROCESOWEGO, MAJĄCEGO CHARAKTER NEGATYWNY  
(Np. ZAPRÓSZENIE OGNIA, USZKODZENIE INSTALACJI) LUB SIŁ 
NATURALNYCH (Np. UDERZENIE PIORUNA).

4.3.
OBIEKT TECHNICZNY
JAKO ŹRÓDŁO 
ZAGROŻEŃ W 
SYSTEMIE: C – T – O 

ROLA OBIEKTU TECHNICZNEGO 
W SYSTEMIE: C – T – O 



SPEŁNIA ROLĘ POŚREDNIKA DZIAŁANIA / NARZĘDZIA W 

ODDZIAŁYWANIU CZŁOWIEKA JAKO PODMIOTU DZIAŁANIA 

NA PRZEDMIOT PRZETWARZANY;



JEST W SYSTEMIE ELEMENTEM STEROWANYM PRZEZ 

CZŁOWIEKA (ZAKRES I SPOSÓB STEROWANIA ZALEŻĄ OD 

STOPNIA AUTOMATYZACJI PROCESU PRZETWARZANIA, 

CZYLI OD STOPNIA „SAMODZIELNOŚCI” OBIEKTU 

TECHNICZNEGO);



WYKONUJE ZADANIA PRZEJĘTE OD CZŁOWIEKA, A 

POLEGAJĄCE NA:



WYDATKOWANIU ENERGII,



WYKONYWANIU ZRUTYNIZOWANYCH I POWTARZALNYCH 

RUCHÓW ROBOCZYCH,



WYKONYWANIU ZRUTYNIZOWANYCH OPERACJI 

KONTROLNYCH, KORYGUJĄCYCH I REGULACYJNYCH.

SZCZEGÓLNE WŁAŚCIWOŚCI OBIEKTU 
TECHNICZNEGO W SYSTEMIE: C – T – O 



ODPORNOŚĆ (ZAPROGRAMOWANA) NA WARUNKI 
ŚRODOWISKA MATERIALNEGO



ZDOLNOŚĆ WYKONYWANIA WIELU OPERACJI 
JEDNOCZEŚNIE



PRZEWAGA NAD CZŁOWIEKIEM W 
PRZECHOWYWANIU INFORMACJI W POSTACI 
SKRÓCONEJ



NIEZMIENNOŚĆ WYKONYWANIA 
STEREOTYPOWYCH CZYNNOŚCI I ZADAŃ

POJĘCIE NIEZAWODNOŚCI I 
NIESPRAWNOŚCI OBIEKTU 
TECHNICZNEGO

NIEZAWODNOŚĆ OBIEKTU TECHNICZNEGO TO JEGO 
ZDOLNOŚĆ DO PEŁNIENIA PRZEWIDZIANYCH DLA 
NIEGO FUNKCJI, CZYLI DO FUNKCJONOWANIA W 
OKREŚLONYM CZASIE BEZ OZNAK NIESPRAWNOŚCI.

NIESPRAWNOŚĆ OBIEKTU TECHNICZNEGO TO STAN, 
JAKI ZAISTNIAŁ W WYNIKU ZDARZENIA 
NIEPOŻĄDANEGO W POSTACI AWARII / USZKODZENIA 
I KTÓRY UNIEMOŻLIWIA MU FIZYCZNE LUB UMOWNE 
SPEŁNIANIE PRZEWIDZIANYCH DLA NIEGO FUNKCJI. 

POJĘCIE GOTOWOŚCI OBIEKTU 
TECHNICZNEGO

GOTOWOŚĆ OBIEKTU TECHNICZNEGO TO JEGO 
ZDOLNOŚĆ DO PRZEBYWANIA W STANIE ZDATNOŚCI 
W DOWOLNEJ CHWILI EKSPLOATACJI.

MIARĄ GOTOWOŚCI JEST PRAWDOPODOBIEŃSTWO 
PRZEBYWANIA  OBIEKTU TECHNICZNEGO W STANIE 
ZDATNOŚCI, W DANEJ CHWILI EKSPLOATACJI.

GOTOWOŚĆ JEST WAŻNĄ CECHĄ RÓŻNEGO RODZAJU 
SYSTEMÓW I OBIEKTÓW SŁUŻĄCYCH 
PRZECIWDZIAŁANIU ZAGROŻENIOM, 
PRZEZNACZONYCH DO DZIAŁANIA W SYTUACJI 
ZAGROŻENIA (Np. SYSTEMY RATOWNICTWA 
TECHNICZNEGO, PRZECIWPOŻAROWEGO, 
MEDYCZNEGO).

ZAGROŻENIA

 

STWARZANE PRZEZ OBIEKT 

TECHNICZNY W SYSTEMIE: C – T – O 



ZAGROŻENIA STWARZANE PRZEZ OBIEKTY RUCHOME 
LUB PRZEZ RUCHOME ICH CZĘŚCI:



PRZECHWYCENIE PRACOWNIKA PRZEZ RUCHOME  
ELEMENTY OBIEKTU TECHNICZNEGO,



UDERZENIE PRZEZ RUCHOME ELEMENTY OBIEKTU,



ODERWANIE SIĘ LUB ROZERWANIE ELEMENTÓW 
KONSTRUKCJI OBIEKTU;



ZAGROŻENIA STWARZANE PRZEZ:



PRZEMIESZCZAJĄCE SIĘ W TRAKCIE OPERACJI 
PRZETWARZANIA MATERIAŁY LUB PÓŁWYROBY,



OSTRE KRAWĘDZIE NARZĘDZI,



DRGANIA MECHANICZNE,



HAŁAS I IN.

DZIAŁANIA MAJĄCE NA CELU 
OGRANICZENIE RYZYKA ZWIĄZANEGO Z 
OBIEKTEM TECHNICZNYM



DZIAŁANIA NA ETAPIE PROJEKTOWANIA



DZIAŁANIA NA ETAPIE EKSPLOATACJI

DZIAŁANIA MAJĄCE NA CELU 
OGRANICZENIE RYZYKA ZWIĄZANEGO Z 
OBIEKTEM TECHNICZNYM NA ETAPIE 
PROJEKTOWANIA



DOBÓR ODPOWIEDNICH ZASAD FUNKCJONOWANIA 

OBJEKTU TECHNICZNEGO I ZWIĄZANYCH Z TYM 

ROZWIĄZAŃ KONSTRUKCYJNYCH,



ZASTOSOWANIE ODPOWIEDNICH MATERIAŁÓW,



ZASTOSOWANIE ODPOWIEDNICH ŚRODKÓW 

OCHRONY, ELEMENTÓW STEROWANIA I URZĄDZEŃ 

BLOKUJĄCYCH, ZAPOBIEGAJĄCYCH ODDZIAŁYWANIU 

OBIEKTU NA CZŁOWIEKA POPRZEZ: OGRANICZENIE 

DOSTĘPU LUDZI DO STREFY ZAGROŻENIA, 

ZATRZYMANIE RUCHU NIEBEZPIECZNYCH CZĘŚCI 

MASZYN I URZĄDZEŃ ZANIM JAKAŚ CZĘŚĆ CIAŁA 

CZŁOWIEKA WNIKNIE DO STREFY ZAGROŻENIA, 

ZAPOBIEGANIE URUCHOMIENIU MASZYNY W 

SYTUACJI GDY CZŁOWIEK LUB CZĘŚĆ JEGO CIAŁA 

ZNAJDUJE SIĘ W STREFIE ZAGROŻENIA.

DZIAŁANIA MAJĄCE NA CELU 
OGRANICZENIE RYZYKA ZWIĄZANEGO Z 
OBIEKTEM TECHNICZNYM NA ETAPIE 
EKSPLOATACJI



DZIAŁANIA UTRZYMUJĄCE SPRAWNOŚĆ OBIEKTU 
TECHNICZNEGO



DZIAŁANIA PRZYWRACAJĄCE SPRAWNOŚĆ 
OBIEKTU TECNICZNEGO



STOSOWANIE BEZPIECZNYCH TECHNOLOGII



STOSOWANIE BEZPIECZNYCH ROZWIĄZAŃ 
ORGANIZACYJNYCH



WŁAŚCIWE PRZYGOTOWANIE PRACOWNIKA DO 
REALIZOWANYCH ZADAŃ

DZIAŁANIA PRZYWRACAJĄCE SPRAWNOŚĆ 
OBIEKTU TECHNICZNEGO



ODNAWIANIE PO WYSTĄPIENIU NIESPRAWNOŚCI, 

PRZYWRACAJĄCE MOŻLIWOŚĆ FUNKCJONOWANIA 

(PRZYWRÓCENIE POZIOMU NIEZAWODNOŚCI I 

BEZPIECZEŃSTWA),



ODNAWIANIE PROFILAKTYCZNE, ZAPOBIEGAJĄCE 

POJAWIENIU SIĘ NIESPRAWNOŚCI 

(DOPROWADZENIE DO WZROSTU POZIOMU 

NIEZAWODNOŚCI I POZIOMU BEZPIECZEŃSTWA)

DZIAŁANIEM PRZYWRACAJĄCYM SPRAWNOŚĆ 
OBIEKTU TECHNICZNEGO JEST ZABIEG ODNOWY, 
KTÓREGO CELEM JEST PRZEDŁUŻENIE MOŻLIWOŚCI 
JEGO FUNKCJONOWANIA W SYSTEMIE: C – T – O .

RODZAJE ZABIEGÓW ODNOWY:

4.4.
ZASOBY 
ENERGETYCZNO - 
MATERIAŁOWE 
JAKO ŹRÓDŁO ZAGROŻEŃ
W SYSTEMIE: C – T – O

 

ZASOBY ENERGETYCZNO – MATERIAŁOWE JAKO 
ŹRÓDŁO ZAGROŻEŃ W SYSTEMIE: C – T – O 

WŁAŚCIWOŚCI ZASOBÓW MOGĄCE STANOWIĆ POTENCJALNE  

 ZAGROŻENIE DLA POZOSTAŁYCH ELEMENTÓW SYSTEMU:



   TOKSYCZNOŚĆ,



   PALNOŚĆ,



   WYBUCHOWOŚĆ,



   NIESTABILNOŚĆ,



   LOTNOŚĆ,



   DZIAŁANIA DRAŻNIĄCE I UCZULAJĄCE.

ZASOBY ENERGETYCZNO – MATERIAŁOWE MOGĄ STANOWIĆ 

BEZPOŚREDNIĄ PRZYCZYNĘ POWSTANIA ZDARZEŃ 

NIEPOŻĄDANYCH W POSTACI:



   WYBUCHÓW, 



   POŻARÓW,



   POPARZEŃ.

(EMITUJĄC GAZY I OPARY ZASOBY TE ZAGRAŻAJĄ TAKŻE 

OSOBOM ZATRUDNIONYM NA INNYCH STANOWISKACH PRACY).

4.5.
METODY 
PRZETWARZANIA 
JAKO ŹRÓDŁO 
ZAGROŻEŃ
W SYSTEMIE: C – T – O

 

METODY PRZETWARZANIA JAKO ŹRÓDŁO 
ZAGROŻEŃ W SYSTEMIE: C – T – O 



POZIOM NIEZAWODNOŚCI CZŁOWIEKA,



POZIOM NIEZAWODNOŚCI OBIEKTÓW TECHNICZNYCH, 



POZIOM BEZPIECZEŃSTWA PRACY, POWODUJĄC M.IN.: 

POŻARY, WYBUCHY, ZATRUCIA I IN.

ŹRÓDŁO ZAGROŻENIA MOGĄ STANOWIĆ 
ZASTOSOWANE W PROCESIE WYTWÓRCZYM METODY 
PRZETWARZANIA, NA CO SKŁADAJĄ SIĘ: TECHNOLOGIA 
PRZETWARZANIA ORAZ ORGANIZACJA PROCESU PRACY 
/ PROCESU WYTWÓRCZEGO.

METODY PRZETWARZANIA MAJĄ ISTOTNY WPŁYW NA 
KSZTAŁTOWANIE WARUNKÓW ZWIĄZANYCH Z 
MATERIALNYM ŚRODOWISKIEM PRACY. TE Z KOLEI 
ODDZIAŁUJĄ NA:

SPOSOBY OGRANICZANIA ZAGROŻEŃ 
MAJĄCYCH SWOJE ŹRÓDŁO W METODACH 
PRZETWARZANIA



DOSTOSOWANIE PROCESU TECHNOLOGICZNEGO DO 

MOŻLIWOŚCI TECHNICZNYCH PRZEDSIĘBIORSTWA 



STOSOWANIE BEZPIECZNYCH METOD I ORGANIZACJI 

PRACY



WYPOSAŻENIE STANOWISK PRACY W ODPOWIEDNI – DO 

REALIZOWANEGO PROCESU PRZETWARZANIA –  SPRZĘT 

POMOCNICZY, ZABEZPIECZAJĄCY I INSTRUKCJE 

TECHNOLOGICZNE 



ZAPEWNIENIE NIEZBĘDNEGO NADZORU ZE STRONY 

ODPOWIEDNICH SŁUŻB



SZKOLENIE PRACOWNIKÓW (NIEZWYKLE ISTOTNE W 

PRZYPADKU WPROWADZANIA TECHNOLOGII DOTYCHCZAS 

NIESTOSOWANEJ NA DANYM STANOWISKU / GRUPIE 

STANOWISK)

KRYTERIA DOBORU TECHNOLOGII 
PRZETWARZANIA

KRYTERIA DOBORU ORGANIZACJI 
PROCESU PRACY / PROCESU 
PRZETWARZANIA

4.6.
OTOCZENIE JAKO 
ŹRÓDŁO ZAGROŻEŃ
W SYSTEMIE: C – T – O

 

OTOCZENIE JAKO ŹRÓDŁO ZAGROŻEŃ   
W SYSTEMIE: C – T – O 



ELEMENTY ZAINSTALOWANE NA STANOWISKU PRACY, 
SPEŁNIAJĄCE FUNKCJE POMOCNICZE ORAZ ELEMENTY 
ZWIĄZANE Z POMIESZCZENIEM, W KTÓRYM 
ZLOKALIZOWANE JEST STANOWISKO;



ELEMENTY T.ZW. OTOCZENIA DALSZEGO. 

OTOCZENIE STANOWISKA PRACY STANOWIĄ TE WSZYSTKIE 
ELEMENTY SYSTEMU: C – T – O,  ZWIĄZANE W OKREŚLONY 
SPOSÓB Z DANYM STANOWISKIEM, KTÓRE POZOSTAJĄ W 
OKREŚLONEJ RELACJI DO INNYCH ELEMENTÓW TEGO SYSTEMU, 
ALE SAME W REALIZACJI PROCESU WYTWÓRCZEGO NIE 
UCZESTNICZĄ. SĄ TO:

 

WSZYSTKIE ONE MAJĄ ISTOTNY WPŁYW NA KSZTAŁTOWANIE 
ŚRODOWISKA PRACY, CZYNIĄC JE MNIEJ LUB BARDZIEJ 
PRZYJAZNYM CZŁOWIEKOWI A POŚREDNIO NA WARUNKI PRACY.

4.7.
ŚRODOWISKO PRACY 
JAKO ŹRÓDŁO 
ZAGROŻEŃ
 

ŚRODOWISKO PRACY JAKO ŹRÓDŁO 
ZAGROŻEŃ   

ŚRODOWISKO PRACY MOŻE STWARZAĆ RÓŻNEGO 
RODZAJU UCIĄŻLIWOŚCI, WYWIERAJĄCE 
NEGATYWNY WPŁYW NA USTRÓJ LUDZKI I NA 
POZIOM NIEZAWODNOŚCI CZŁOWIEKA, 
PRZENOSZĄC TYM SAMYM NA NIEGO ŹRÓDŁO 
ZAGROŻENIA. MOŻE ONO TAKŻE ZAGRAŻAĆ 
BEZPOŚREDNIO ZDROWIU LUB ŻYCIU CZŁOWIEKA. 

NA KSZTAŁTOWANIE ŚRODOWISKA PRACY MAJĄ 
WPŁYW BEZPOŚREDNI LUB POŚREDNI WSZYSTKIE 
ELEMENTY SYSTEMU: C – T – O ORAZ ŚRODOWISKO 
NATURALNE.

CZYNNIKI NIEBEZPIECZNE ŚRODOWISKA 
PRACY



PORUSZAJĄCE SIĘ MASZYNY I MECHANIZMY



RUCHOME ELEMENTY URZĄDZEŃ



PRZEMIESZCZAJĄCE SIĘ WYROBY, PÓŁWYROBY I MATERIAŁY



NARUSZENIE KONSTRUKCJI



ODRZUT MATERIAŁU



POWIERZCHNIE, NA KTÓRE JEST MOŻLIWY UPADEK



OSTRE KRAWĘDZIE NARZĘDZI



WYSTAJĄCE ELEMENTY



TEMPERATURA POWIERZCHNI Z KTÓRĄ CZŁOWIEK MA 

KONTAKT



POŁOŻENIE STANOWISKA PRACY WZGLĘDEM POZIOMU 

ODNIESIENA 



DRGANIA MECHANICZNE, HAŁAS, ELEKTRYCZNOŚĆ, 

PROMIENIOWANIE



TEMPERATURA POWIETRZA, WILGOTNOŚĆ, RUCH 

POWIETRZA, SKŁAD POWIETRZA 

MATERIALNE ŚRODOWISKO PRACY JAKO ŹRÓDŁO 
ZAGROŻEŃ

5.
DZIAŁANIA 
PODEJMOWANE NA 
RZECZ 
BEZPIECZEŃSTWA 
PRACY

5.1.
POJĘCIE 
BEZPIECZEŃSTWA 
PRACY

POJĘCIE BEZPIECZEŃSTWA

(I)

BEZPIECZEŃSTWO TO SYTUACJA 
ODZNACZAJĄCA SIĘ BRAKIEM RYZYKA UTRATY 
KOGOŚ LUB CZEGOŚ, CO CZŁOWIEK 
SZCZEGÓLNIE SOBIE CENI (Np. ZDROWIE, 
ŻYCIE, OSOBY BLISKIE, ZASOBY MATERIALNE, 
DOBRE IMIĘ I IN.) 

POJĘCIE BEZPIECZEŃSTWA

(II)

BEZPIECZEŃSTWO JEST POJĘCIEM PRZECIWNYM DO 
POJĘCIA RYZYKA PONIESIENIA STRAT. OZNACZA TO, 
ŻE IM WIĘKSZE JEST RYZYKO POJAWIENIA SIĘ STRAT, 
TYM MNIEJSZE JEST BEZPIECZEŃSTWO I ODWROTNIE 
IM MNIEJSZE JEST RYZYKO POJAWIENIA SIĘ STRAT, 
TYM WIĘKSZE JEST BEZPIECZEŃSTWO.

POJĘCIE BEZPIECZEŃSTWA PRACY

(I)

BEZPIECZEŃSTWO PRACY ROZUMIANE JEST 
JAKO PEWNOŚĆ, ŻE W TRAKCIE 
WYKONYWANIA PRACY NIE BĘDZIE 
NIESZCZĘŚLIWYCH WYPADKÓW, PONIEWAŻ 
USUNIĘTO PRZYCZYNY ICH POWSTANIA LUB 
NIE DOPUSZCZONO DO ICH POJAWIENIA SIĘ.

POJĘCIE BEZPIECZEŃSTWA PRACY

(II)



BEZPIECZEŃSTWO TO BRAK NIEAKCEPTOWANEGO 
RYZYKA (OHSAS 18001).



BEZPIECZEŃSTWO I HIGIENA PRACY TO WARUNKI I 
CZYNNIKI WPŁYWAJĄCE NA POMYŚLNOŚĆ 
PRACOWNIKÓW STAŁYCH, TYMCZASOWYCH, 
PERSONELU PODWYKONAWCÓW, GOŚCI I INNYCH 
OSÓB W MIEJSCU PRACY (OHSAS 18001).



BEZPIECZEŃSTWO I HIGIENA PRACY TO STAN 
WARUNKÓW I ORGANIZACJI PRACY ORAZ ZACHOWAŃ 
PRACOWNIKÓW, ZAPEWNIAJĄCY WYMAGANY POZIOM 
OCHRONY ZDROWIA I ŻYCIA PRZED ZAGROŻENIAMI 
WYSTĘPUJĄCYMI W ŚRODOWISKU PRACY                     
(PN-N-18001). 

CZYM POWINNA ZAJMOWAĆ SIĘ NAUKA O 
BEZPIECZEŃSTWIE PRACY ?

NAUKA O BEZPIECZEŃSTWIE PRACY POWINNA 
ZAJMOWAĆ SIĘ SZCZEGÓLNYM DOBREM, JAKIM JEST 
ŻYCIE CZŁOWIEKA I JEGO ZDROWIE – OCHRONĄ 
INNYCH DÓBR  TAKICH, JAK WYTWORY TECHNICZNE I 
ŚRODOWISKO TYLKO W TYM PRZYPADKU, GDY 
STRATY PONOSZONE W TYM ZAKRESIE MOGĄ 
STWARZAĆ BEZPOŚREDNIE ZAGROŻENIE DLA 
ZDROWIA LUB ŻYCIA CZŁOWIEKA.

5.2.
DZIAŁANIA MAJĄCE      
  NA CELU POPRAWĘ 
BEZPIECZEŃSTWA 
PRACY

DZIAŁANIA NA RZECZ BEZPIECZEŃSTWA 
PRACY



PROJEKTOWANIA SYSTEMU: C – T – O, CELEM 

ZAPEWNIENIA WARUNKÓW DLA BEZPIECZNEJ 

PRACY,



FUNKCJONOWANIA SYSTEMU: C – T – O, CELEM 

POPRAWY STANU BEZPIECZEŃSTWA (W RAMACH 

ZARZĄDZANIA BEZPIECZEŃSTWEM I HIGIENĄ 

PRACY). 

DZIAŁANIA TE MOGĄ BYĆ REALIZOWANE NA 

POZIOMIE:



PRZEDSIĘBIORSTWA,



GRUPY STANOWISK PRACY,



STANOWISKA PRACY.

DZIAŁANIA NA RZECZ BEZPIECZEŃSTWA PRACY 
POWINNY BYĆ PODEJMOWANE W FAZIE:

DZIAŁANIA PODEJMOWANE NA RZECZ 
BEZPIECZEŃSTWA PRACY W FAZIE 
PROJEKTOWANIA SYSTEMU: C – T – O

 



UWZGLĘDNIANIE ASPEKTÓW ERGONOMICZNYCH 
NA ETAPIE PROJEKTOWANIA ORGANIZACJI 
STANOWISK PRACY / GRUPY STANOWISK ORAZ 
ORGANIZACJI PRACY REALIZOWANEJ NA 
STANOWISKACH



ANALIZA I OCENA PRZEWIDYWANEGO RYZYKA 
ZAWODOWEGO NA PROJEKTOWANYCH 
STANOWISKACH PRACY, W ZWIĄZKU Z 
WDRAŻANIEM NOWEJ TECHNOLOGII / NOWEGO 
PRODUKTU

KIERUNKI DZIAŁAŃ PODEJMOWANYCH NA  
RZECZ POPRAWY BEZPIECZEŃSTWA PRACY
W FAZIE FUNKCJONOWANIA SYSTEMU: C – T 
– O

 



POPRAWA NIEZAWODNOŚCI SYSTEMU: C – T – O            
        I POSZCZEGÓLNYCH JEGO ELEMENTÓW 



ANALIZA, OCENA I OBNIŻANIE ISTNIEJĄCEGO RYZYKA 
ZAWODOWEGO



ZAPOBIEGANIE ZDARZENIOM NIEPOŻĄDANYM



PRECIWDZIAŁANIE ZAGROŻENIOM



OGRANICZANIE STRAT POPRZEZ ZAPEWNIENIE 
SPRAWNOŚCI I GOTOWOŚCI SYSTEMU RATOWNICTWA 
TECHNICZNEGO I MEDYCZNEGO

WYBÓR KIERUNKU DZIAŁANIA JEST ZALEŻNY OD RODZAJU 
ŹRÓDŁA ZAGROŻENIA

.

ANALIZA I OCENA RYZYKA JAKO DZIAŁANIA 
NA RZECZ BEZPIECZEŃSTWA PRACY



TAKIEJ ANALIZY NIE PRZEPROWADZONO W OKRESIE 

PROJEKTOWANIA PRZEDSIĘBIORSTWA, GRUPY 

STANOWISK PRACY LUB POJEDYNCZEGO STANOWISKA 

PRACY,



WPROWADZONO NOWĄ LINIĘ TECHNOLOGICZNĄ LUB 

URZĄDZENIE,



PLANOWANE JEST URUCHOMIENIE NOWEJ PRODUKCJI,



PODJĘTO DECYZJĘ O PODNIESIENIU POZIOMU 

BEZPIECZEŃSTWA PRACY W PRZEDSIĘBIORSTWIE LUB 

NA STANOWISKU PRACY.

STANOWI ISTOTNY KROK W DZIAŁANIACH PODEJMOWANYCH NA 
RZECZ BEZPIECZEŃSTWA PRACY.

DECYZJA W TEJ SPRAWIE JEST PODEJMOWANA W SYTUACJI GDY:

DZIAŁANIA MAJĄCE NA CELU POPRAWĘ 
NIEZAWODNOŚCI SYSTEMU: C – T – O

 

1.

DIAGNOZOWANIE:



TECHNICZNE URZĄDZEŃ I INSTALACJI,



STANU PSYCHOFIZJOLOGICZNEGO PRACOWNIKA I JEGO 
PRZYGOTOWANIA ZAWODOWEGO,



STANOWISKA PRACY POD KĄTEM ANTROPOMETRYCZNYM 
I ERGONOMICZNYM,



STOSOWANIA SIĘ DO OBOWIĄZUJĄCYCH PRZEPISÓW I 
INSTRUKCJI;

2.

PODEJMOWANIE DZIAŁAŃ MAJĄCYCH NA CELU:



MODERNIZACJĘ MASZYN I URZĄDZEŃ,



SELEKCJĘ KADR, SZKOLENIE,



PRZEORGANIZOWANIE STANOWISK PRACY I PROCESÓW,



POPRAWĘ ORGANIZACJI PRACY ZESPOŁÓW 
PRACOWNICZYCH I POSZCZEGÓLNYCH PRACOWNIKÓW.

CELE PRZECIWDZIAŁANIA ZAGROŻENIOM
W PIERWSZEJ FAZIE                                        
           

(PRZED POJAWIENIEM SIĘ ZAGROŻENIA)



PRZYPADKÓW USZKODZEŃ TECHNICZNYCH I AWARII 
URZĄDZEŃ ZAINSTALOWANYCH NA STANOWISKU PRACY;



BŁĘDNIE PODEJMOWANYCH DECYZJI;



BŁĘDÓW POPEŁNIANYCH W TRAKCIE WYKONYWANIA 
PRACY, A KTÓRYCH PRZYCZYNĄ MOGĄ BYĆ:



NIEWIEDZA,



BRAK DOŚWIADCZENIA,



STAN PSYCHOFIZJOLOGICZNY CZŁOWIEKA.

PRZECIWDZIAŁANIE ZAGROŻENIOM W PIERWSZEJ 
FAZIE SŁUŻY DOPROWADZENIU DO POPRAWY 
NIEZAWODNOŚCI ELEMENTÓW SYSTEMU: C – T – O , 
CO POZWALA Z KOLEI NA OGRANICZENIE:

CELE PRZECIWDZIAŁANIA ZAGROŻENIOM 
W DRUGIEJ FAZIE                                            
                       

(PO POJAWIENIU SIĘ ZAGROŻENIA)

PRZECIWDZIAŁANIE ZAGROŻENIOM W DRUGIEJ FAZIE POLEGA 
NA ZMNIEJSZENIU ZAGROŻENIA PO JEGO POJAWIENIU SIĘ, CZYLI 
NA ZMNIEJSZENIU MOŻLIWOŚCI WYZWOLENIA SIĘ 
”POTENCJAŁU NIEBEZPIECZEŃSTWA”, TKWIĄCEGO W STANIE 
ZAGROŻENIA SPOWODOWANEGO ZAJŚCIEM ZDARZENIA 
NIEPOŻĄDANEGO.

CELEM DZIAŁAŃ W TYM ZAKRESIE JEST UTRZYMANIE STAŁEJ 
GOTOWOŚCI SYSTEMÓW BEZPIECZEŃSTWA W OKRESIE PRZED 
POJAWIENIEM SIĘ STANU ZAGROŻENIA ORAZ ZAPEWNIENIE 
DUŻEJ SKUTECZNOŚCI I NIEZAWODNOŚCI ICH 
FUNKCJONOWANIA PO POJAWIENIU SIĘ STANU ZAGROŻENIA. 

PRZECIWDZIAŁANIE SKUTKOM 
WYZWOLENIA SIĘ
„POTENCJAŁU NIEBEZPIECZEŃSTWA”



RATOWNICTWO TECHNICZNE,



RATOWNICTWO MEDYCZNE.

WYZWOLENIE SIĘ „POTENCJAŁU NIEBEZPIECZEŃSTWA” MOŻE 
PROWADZIĆ DO WYPADKU I W KOŃCU DO STRAT LUDZKICH W 
POSTACI UTRATY ZDROWIA LUB ŻYCIA. STRATY MOGĄ BYĆ 
NATYCHMIASTOWE LUB OPÓŹNIONE (Np. ZGONY OSÓB 
POSZKODOWANYCH W WYPADKU).

ROZMIAR STRAT ZALEŻY OD NIEZAWODNOŚCI I EFEKTYWNOŚCI 
DZIAŁANIA SYSTEMU RATOWNICTWA, OBEJMUJĄCEGO:

CELEM DZIAŁAŃ ZAPEWNIAJĄCYCH BEZPIECZEŃSTWO JEST W 
TYM PRZYPADKU UTRZYMANIE ODPOWIEDNIO DUŻEJ 
GOTOWOŚCI SYSTEMU RATOWNICTWA W OKRESIE PRZED 
WYSTĄPIENIEM WYPADKU ORAZ ZAPEWNIENIE JEGO 
SKUTECZNOŚCI I NIEZAWODNOŚCI W OKRESIE PO POJAWIENIU 
SIĘ WYPADKU (POZWALA TO PRZECIWDZIAŁAĆ STRATOM 
OPÓŹNIONYM).

POJĘCIE SYSTEMÓW 
BEZPIECZEŃSTWA



ZAKŁADOWA STRAŻ POŻARNA,



SŁUŻBY RATOWNICTWA TECHNICZNEGO I 

MEDYCZNEGO,



OSŁONY STOSOWANE PRZY WIRUJĄCYCH 

CZĘŚCIACH MASZYN, 



INNE OSŁONY ZBIOROWE I INDYWIDUALNE,



PLAN ORGANIZACYJNY AKCJI EWAKUACYJNEJ W 

PRZYPADKU AWARII STWARZAJĄCYCH 

ZAGROŻENIE DLA LUDZI.

SYSTEMY BEZPIECZEŃSTWA TO:

SKUTECZNOŚĆ I EFEKTYWNOŚĆ 
EKONOMICZNA DZIAŁAŃ PODEJMOWANYCH 
NA RZECZ BEZPIECZEŃSTWA PRACY

SKUTECZNOŚĆ I EFEKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA 
DZIAŁAŃ PODEJMOWANYCH NA RZECZ 
BEZPIECZEŃSTWA PRACY SĄ TYM WIĘKSZE, IM 
DZIAŁANIA TE BYŁY LEPIEJ PRZYGOTOWANE I 
ZORGANIZOWANE.

DZIAŁANIA NA RZECZ BEZPIECZEŃSTWA PRACY 
POWINNY BYĆ PROWADZONE Z ZACHOWANIEM 
OKREŚLONYCH PROCEDUR, PODYKTOWANYCH 
REGUŁAMI RACJONALNEGO DZIAŁANIA (DOTYCZY TO 
ZARÓWNO DZIAŁAŃ PROWADZONYCH NA POZIOMIE 
PRZEDSIĘBIORSTWA JAK I POJEDYNCZYCH 
STANOWISK PRACY).

BADANIA PRZYCZYN I PRZEBIEGU PROCESU 
DOCHODZENIA DO STRATY

(JAKO DZIAŁANIE PROWADZĄCE DO POPRAWY 
BEZPIECZEŃSTWA PRACY) 

BADANIA O CHARAKTERZE DETERMINISTYCZNYM – NIE 
UWZGLĘDNIAJĄ LOSOWOŚCI ZJAWISK PROWADZĄCYCH DO 
WYPADKU ORAZ LOSOWOŚCI SAMYCH STRAT, A W ZWIĄZKU Z 
TYM MOGĄ PROWADZIĆ DO NIETRAFNYCH WNIOSKÓW I 
BŁĘDNYCH DECYZJI.

BADANIA O CHARAKTERZE PROBABILISTYCZNYM – 
REZULTATEM  BADAŃ JEST ZBIÓR MOŻLIWYCH PRZYCZYN I 
SCENARIUSZY PRZEBIEGU PROCESU PROWADZĄCEGO DO 
WYPADKU Z PRZYPISANYMI IM PRAWDOPODOBIEŃSTWAMI. 
DYSPONUJĄC TAKIMI INFORMACJAMI MOŻNA WSKAZAĆ 
PRZYCZYNĘ I SCENARIUSZ PRZEBIEGU NAJBARDZIEJ 
PRAWDOPODOBNY, NIE WYKLUCZAJĄC INNYCH WERSJI. 

PROCEDURA DZIAŁAŃ NA RZECZ 
BEZPIECZEŃSTWA PRACY

DZIAŁANIA ZMIERZAJĄCE DO POPRAWY 
BEZPIECZEŃSTWA PRACY W PRZEDSIĘBIORSTWIE

6.
ZADANIA SŁUŻBY 
BHP W 
PRZEDSIĘBIORSTWIE 
              I 
WYNIKAJĄCE STĄD 
WYMAGANIA W 
ZAKRESIE 
KWALIFIKACJI

ZADANIA SŁUŻB BEZPIECZEŃSTWA PRACY 
W PRZEDSIĘBIORSTWIE

(I)



ZORGANIZOWANIE I NADZOROWANIE FUNKCJONOWANIA 
SYSTEMU ZARZĄDZANIA BEZPIECZEŃSTWEM I HIGIENĄ 
PRACY



ZORGANIZOWANIE LUB DOPASOWANIE DO POTRZEB 
PRZEDSIĘBIORSTWA SYSTEMU PRZECIWDZIAŁANIA 
ZAGROŻENIOM I SYSTEMU RATOWNICTWA 



ZAPEWNIENIE WSPÓŁDZIAŁANIA SYSTEMU ZARZĄDZANIA 
BEZPIECZEŃSTWEM W FIRMIE Z SYSTEMAMI 
ZARZĄDZANIA BEZPIECZEŃSTWEM W GMINIE I W 
PAŃSTWIE ORAZ Z ZEWNĘTRZNYMI SYSTEMAMI 
PRZECIWDZIAŁANIA ZAGROŻENIOM I SYSTEMAMI 
RATOWNICTWA

ZADANIA SŁUŻB BEZPIECZEŃSTWA PRACY 
W PRZEDSIĘBIORSTWIE

(II)



PRZEPROWADZANIE ANALIZY RYZYKA I ZAGROŻEŃ, 
ZWIĄZANYCH Z FUNKCJONOWANIEM 
PRZEDSIĘBIORSTWA I Z UŻYTKOWANIEM 
PRODUKOWANYCH W FIRMIE ARTYKUŁÓW



PRZEPROWADZANIE ANALIZY EFEKTYWNOŚCI 
EKONOMICZNEJ RÓŻNYCH SPOSOBÓW POPRAWY 
BEZPIECZEŃSTWA ORAZ SPEŁNIANIA KRAJOWYCH I 
EUROPEJSKICH PRZEPISÓW PRAWNYCH W ZAKRESIE 
BEZPIECZEŃSTWA (NORMY, DYREKTYWY)



ORGANIZOWANIE I PROWADZENIE SZKOLEŃ W 
ZAKRESIE BEZPIECZEŃSTWA I HIGIENY PRACY 



UPOWSZECHNIANIE WŚRÓD PRACOWNIKÓW WIEDZY Z 
TEGO ZAKRESU, MIĘDZY INNYMI W CELU 
PODNOSZENIA POZIOMU KULTURY BEZPIECZEŃSTWA

WYMAGANIA W ZAKRESIE KWALIFIKACJI,
STAWIANE PRACOWNIKOM SŁUŻB 
BEZPIECZEŃSTWA I HIGIENY PRACY

(I)



ZNAJOMOŚĆ PROCESÓW TECHNOLOGICZNYCH I 
PROCESÓW PRACY REALIZOWANYCH W FIRMIE 



POSIADANIE UMIEJĘTNOŚCI, A NAWET NAWYKU 
PROBABILISTYCZNEGO MYŚLENIA (WSZYSTKIE 
ZDARZENIA NIEPOŻĄDANE ZE STRONY CZŁOWIEKA, 
TECHNIKI I ŚRODOWISKA POJAWIAJĄ SIĘ W SPOSÓB 
LOSOWY)



WIEDZA Z ZAKRESU PSYCHOLOGII INŻYNIERYJNEJ, 
SOCJOLOGII, ERGONOMII, ORGANIZACJI I ZARZĄDZANIA, 
A ZWŁASZCZA Z ZAKRESU ZARZĄDZANIA PRACĄ

WYMAGANIA W ZAKRESIE KWALIFIKACJI
STAWIANE PRACOWNIKOM SŁUŻB 
BEZPIECZEŃSTWA I HIGIENY PRACY

(II)



ZNAJOMOŚĆ WSPÓŁCZESNYCH METOD ANALIZY 
RYZYKA, ZAGROŻEŃ I NIEZAWODNOŚCI, W TYM 
JAKOŚCIOWEJ I ILOŚCIOWEJ METODY SZACOWANIA 
NIEZAWODNOŚCI CZŁOWIEKA



WIEDZA Z ZAKRESU ORGANIZACJI I FUNKCJONOWANIA 
SYSTEMU ZARZĄDZANIA BEZPIECZEŃSTWEM I HIGIENĄ 
PRACY



WIEDZA NA TEMAT ORGANIZACJI I FUNKCJONOWANIA 
SYSTEMÓW PRZECIWDZIAŁANIA ZAGROŻENIOM I 
SYSTEMÓW RATOWNICTWA TECHNICZNEGO I 
MEDYCZNEGO



WIEDZA NA TEMAT ZARZĄDZANIA FIRMĄ W 
WARUNKACH ZAGROŻENIA