Prawa dziecka niepełnosprawnego w Unii Europejskiej

Orzekanie o niepełnosprawności

Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności:

•

Znaczny – osoba z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolna do pracy

albo zdolna do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i

wymagająca w celu pełnienia ról społecznych stałej lub długotrwałej

opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej

egzystencji

– Niezdolność do samodzielnej egzystencji oznacza naruszenie

sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez

pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa

się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację

•

Umiarkowany – osoba z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolna do

pracy albo zdolna do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej lub

wymagając czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu

pełnienia ról społecznych

– Zaliczenie do znacznego albo umiarkowanego stopnia

niepełnosprawności nie wyklucza możliwości zatrudnienia osoby,

także u pracodawcy niezapewniającego warunków pracy chronionej, w

przypadku uzyskania pozytywnej opinii Państwowej Inspekcji Pracy o

przystosowaniu przez pracodawcę stanowiska pracy do potrzeb osoby

niepełnosprawnej oraz w formie telepracy

•

Lekki – osoba o naruszonej sprawności organizmu powodującej w sposób

istotny obniżenie zdolności do wykonywania pracy w porównaniu do

zdolności, jaką wykazuje osoba o podobnych kwalifikacjach zawodowych

z pełną sprawnością psychiczną i fizyczną, lub mająca ograniczenia w

pełnieniu ról społecznych dające się kompensować przy pomocy

wyposażenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze lub środki

techniczne

Organy orzekające o

niepełnosprawności

O niepełnosprawności orzekają:

•

Powiatowy zespół do spraw orzekania o

niepełnosprawności – I instancja – przy staroście

•

Wojewódzki zespół orzekania o niepełnosprawności

– II instancja – przy wojewodzie

Orzeczenie o niepełnosprawności jest traktowane na

równi z orzeczeniem o niezdolności do pracy:

•

W stopniu znacznym – całkowita niezdolność do

pracy oraz niezdolność do samodzielnej egzystencji

•

W stopniu umiarkowanym – całkowita niezdolność

do pracy

•

W stopniu lekkim – częściowa niezdolność do pracy

O niezdolności do pracy orzekają:

•

Lekarz orzecznik ZUS

•

Komisja lekarska ZUS

Orzeczenia o niepełnosprawności oraz o niezdolności

do pracy są decyzjami administracyjnymi. Od

decyzji II instancji przysługuje odwołanie do sądu

pracy i ubezpieczeń społecznych (sąd okręgowy) w

terminie 30 dni od daty doręczenia decyzji.

Rehabilitacja zawodowa i społeczna

osób niepełnosprawnych

Rehabilitacja zawodowa ma na celu ułatwienie osobie niepełnosprawnej

uzyskania i utrzymania odpowiedniego zatrudnienia i awansu

zawodowego przez umożliwienie jej korzystania z poradnictwa

zawodowego, szkolenia zawodowego i pośrednictwa pracy przez:

•

Dokonanie oceny zdolności do pracy

•

Prowadzenie poradnictwa zawodowego, umożliwiającego wybór

odpowiedniego zawodu i szkolenia

•

Przygotowanie zawodowe z uwzględnieniem perspektywy

zatrudnienia

•

Dobór odpowiedniego miejsca pracy i jego wyposażenie

Określenie środków technicznych umożliwiających lub ułatwiających

wykonywanie pracy, a w razie potrzeby – przedmiotów

ortopedycznych, środków pomocniczych, sprzętu rehabilitacyjnego

itp.

Rehabilitacja społeczna ma na celu umożliwienie osobom

niepełnosprawnym uczestnictwa w życiu społecznym przez:

•

Wyrabianie zaradności osobistej i pobudzanie aktywności społecznej

osoby niepełnosprawnej

•

Wyrabianie umiejętności samodzielnego wypełniania ról społecznych

•

Likwidację barier, w szczególności architektonicznych,

urbanistycznych, transportowych, technicznych, w komunikowaniu i

dostępie do informacji,

•

Kształtowanie w społeczeństwie właściwych postaw i zachowań

sprzyjających integracji z osobami niepełnosprawnymi

Warsztaty terapii zajęciowej

•

Warsztat – wyodrębniona organizacyjnie i finansowo placówka

stwarzająca osobom niepełnosprawnym niezdolnym do podjęcia pracy

możliwość rehabilitacji społecznej i zawodowej w zakresie pozyskania

lub przywracania umiejętności niezbędnych do podjęcia zatrudnienia

•

Warsztaty mogą być organizowane przez fundacje, stowarzyszenia lub

inne podmioty.

•

Koszty ich tworzenia i działalności są współfinansowane ze środków

Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych oraz

ze środków samorządu terytorialnego (powiatu – na podstawie

porozumienia)

–

Dofinansowanie ze środków PFRON uczestnictwa w warsztacie osób

niepełnosprawnych przebywających w instytucjach zobowiązanych

do prowadzenia warsztatów (domy pomocy społecznej) jest

obniżane procentowo w zależności od tego, ile osób z danej

jednostki uczestniczy w warsztacie (PFRON nie płaci nic, jeśli

powyżej 80% to mieszkańcy, a nie obniża opłacanych kosztów, jeśli

jest ich poniżej 30%)

•

Warsztat jest placówką pobytu dziennego. Czas trwania zajęć wynosi

nie więcej niż 7 godzin dziennie i 35 godzin tygodniowo (jeśli zajęć

jest mniej, proporcjonalnie zmniejsza się wysokość finansowania)

•

Działalność warsztatu ma charakter niezarobkowy. Dochód ze

sprzedaży produktów i usług wykonanych przez uczestników

warsztatu w ramach realizowanego programu terapii przeznacza się w

w porozumieniu z uczestnikami na pokrycie wydatków związanych z

ich integracją społeczną

•

Do warsztatu trafiają osoby niepełnosprawne, które w orzeczeniu o

niepełnosprawności mają wskazanie do takiej formy rehabilitacji

Warsztaty terapii zajęciowej

Warsztat stosuje techniki terapii zajęciowej zmierzające do rozwijania:

•

Umiejętność wykonywania czynności życia codziennego oraz zaradności

osobistej

•

Psychofizycznych sprawności oraz podstawowych i specjalistycznych

umiejętności zawodowych, umożliwiających uczestnictwo w szkoleniu

zawodowym albo podjęcie pracy

Rada programowa warsztatu (składająca się z kierownika, specjalistów

rewalidacji lub rehabilitacji, instruktorów, psychologa i doradcy

zawodowego):

•

Opracowuje raz do roku indywidualny program rehabilitacji każdego

uczestnika

•

Co najmniej raz na pół roku ocenia przy udziale uczestnika indywidualne

efekty rehabilitacji

•

Co najmniej raz na rok dokonuje okresowej oceny realizacji programu

•

nie rzadziej niż co 3 lata dokonuje oceny kompleksowej:

–

stopnia zdolności do samodzielnego wykonywania czynności życia

codziennego

–

umiejętności interpersonalnych, w tym komunikowania się i współpracy w

grupie

–

stopnia opanowania umiejętności niezbędnych do podjęcia zatrudnienia

w celu zajęcia stanowiska odnośnie do:

•

podjęcia zatrudnienia i kontynuowania rehabilitacji zawodowej w warunkach

pracy chronionej lub na przystosowanym stanowisku pracy

•

potrzeby skierowania osoby niepełnosprawnej do ośrodka wsparcia ze

względu na brak postępów w rehabilitacji i złe rokowania co do możliwości

ich osiągnięcia

•

przedłużenia uczestnictwa w terapii ze względu na pozytywne:

–

rokowania co do przyszłych postępów rehabilitacji

–

okresowy brak możliwości zatrudnienia

–

okresowy brak możliwości skierowania osoby niepełnosprawnej do

ośrodka wsparcia

Turnusy rehabilitacyjne

Turnus – zorganizowana forma aktywnej rehabilitacji połączonej z

elementami wypoczynku, której celem jest ogólna poprawa

psychofizycznej sprawności oraz rozwijanie umiejętności społecznych

uczestników, między innymi przez nawiązywanie i rozwijanie

kontaktów społecznych, realizację i rozwijanie zainteresowań, a

także udział w innych zajęciach przewidzianych programem

Turnusy mogą być organizowane:

•

przez osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą, osoby

prawne, inne organizacje, które prowadzą od 2 lat działalność na

rzecz osób niepełnosprawnych i uzyskały wpis do rejestru

organizatorów prowadzonego przez wojewodę

•

wyłącznie w ośrodkach, które uzyskały wpis do rejestru ośrodków

prowadzonego przez wojewodę

–

W domach pomocy społecznej lub innych placówkach

opiekuńczych turnusy mogą być organizowane wyłącznie dla osób

niebędących stałymi podopiecznym takich jednostek

Czas trwania turnusów wynosi co najmniej 14 dni. Grupa nie może

wynosić nie mniej niż 20 osób. Turnusy mogą mieć formę

stacjonarną i niestacjonarną.

Osoba niepełnosprawna może ubiegać się o dofinansowanie z PFRON

uczestnictwa w turnusie, jeżeli przeciętny dochód rodziny nie

przekracza 50% przeciętnego wynagrodzenia – w wypadku rodziny,

65% - w wypadku osoby samotnej

W turnusie biorą udział osoby niepełnosprawne skierowane do

uczestnictwa przez lekarza, pod opieką którego się znajdują

Osoba o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ma

prawo do zwolnienia z pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia

dla odbycia turnusu w wymiarze 21 dni w roku (przy czym łączny

wymiar urlopu i zwolnienia nie może przekroczyć w roku 21 dni)

Turnusy rehabilitacyjne

Istnieją następujące rodzaje turnusów:

•

Ogólnousprawniający z programem rekreacyjno-wypoczynkowym

•

Specjalistyczne, w szczególności z programem:

–

Rekreacyjno-sportowym i sportowym

–

Szkoleniowym

–

Psychoterapeutycznym

–

Rozwijającym zainteresowania i uzdolnienia

–

Nauki niezależnego funkcjonowania z niepełnosprawnością

•

Turnus uważa się za specjalistyczny, jeśli zajęcia

specjalistyczne obejmują nie mniej niż 60% ogólnego czasu

zorganizowanych zajęć dla uczestników turnusu

Turnusy mogą być organizowane dla następujących grup osób

niepełnosprawnych:

•

Z dysfunkcją narządu ruchu z wyłączeniem osób poruszających się

na wózkach inwalidzkich

•

Z dysfunkcją narządu ruchu poruszających się na wózkach

inwalidzkich

•

Z dysfunkcją narządu słuchu

•

Z dysfunkcją narządu wzroku

•

Z upośledzeniem umysłowym

•

Z chorobą psychiczną

•

Z epilepsją

•

Ze schorzeniami układu krążenia

•

Z innymi dysfunkcjami lub schorzeniami

–

Turnusy organizuje się dla osób niepełnosprawnych o zbliżonych

potrzebach, wynikających z wieku i rodzaju niepełnosprawności

Zakaz dyskryminacji osób

niepełnosprawnych

•

Kodeks pracy zakazuje jakiejkolwiek dyskryminacji w

zatrudnieniu osób niepełnosprawnych, bezpośredniej i pośredniej

•

Zakaz ten wynika bezpośrednio z Europejskiej Dyrektywy

ustanawiającej generalne ramy dotyczące równego traktowania w

dziedzinie zatrudnienia i pracy.

•

Za równe dyskryminacji dyrektywa uważa wszystkie formy

molestowania - zachowanie mające na celu urażenie godności

osoby, zawstydzenie jej, stworzenie poniżających, obrażających

czy wrogich warunków pracy.

•

Zgodnie z dyrektywą obowiązkiem pracodawcy jest adaptowanie

stanowiska i warunków pracy dla potrzeb niepełnosprawnego

pracownika. Powinien on z uwagi na potrzeby pracownika:

–

dostosować pomieszczenie;

–

dostosować sprzęty lub zakupić odpowiednie urządzenia;

–

przystosować czas i rytm pracy;

–

przeprowadzić adekwatny podział zajęć;

–

zapewnić możliwości szkolenia;

–

zapewnić konieczne wsparcie asystenta.

•

Z powyższych obowiązków pracodawca jest zwolniony, jeśli

stanowią one dla niego „dysproporcjonalne obciążenie”:

–

są zbyt kosztowne, w szczególności w porównaniu z dochodem

osiąganym przez przedsiębiorstwo;

–

a nie mogą być sfinansowane z dotacji państwowych lub z

innych źródeł.

•

Czy miała miejsce dyskryminacja, ocenia sąd krajowy, jednak

ciężar dowodu spoczywa na pracodawcy.

Uprawnienia osób niepełnosprawnych

zatrudnionych na wolnym rynku

Osoba niepełnosprawna zarejestrowana w PUP jako bezrobotna albo

poszukująca pracy ma prawo korzystać z wszystkich dostępnych

usług rynku pracy oraz z szkoleń, stażu, prac interwencyjnych,

przygotowania zawodowego w miejscu pracy finansowanych przez:

•

Fundusz Pracy w odniesieniu do osób bezrobotnych

•

PFRON w odniesieniu do osób poszukujących pracy

Czas pracy osoby niepełnosprawnej nie może przekroczyć:

•

8 godzin dziennie i 40 godzin tygodniowo w wypadku osoby

niepełnosprawnej w stopniu lekkim

•

7 godzin dziennie i 35 godzin tygodniowo w wypadku osoby

niepełnosprawnej w stopniu umiarkowanym albo znacznym

•

Osoba niepełnosprawna nie może być zatrudniona w godzinach

nocnych i nadliczbowych

–

Przepisów dotyczących czasu pracy nie stosuje się do:

•

Osób zatrudnionych przy pilnowaniu

•

Gdy, na wniosek osoby niepełnosprawnej, lekarz wyrazi na to

zgodę

•

Osoba niepełnosprawna ma prawo do przerwy na gimnastykę

usprawniającą lub wypoczynek, wynoszącą 15 minut i wliczaną do

czasu pracy

–

Stosowanie powyższych norm czasu pracy nie może prowadzić

do obniżenia wynagrodzenia

Osobie zaliczonej do znacznego lub umiarkowanego stopnia

niepełnosprawności przysługuje 10 dni dodatkowego urlopu

(chyba że ma 26 dni urlopu wypoczynkowego lub urlop dodatkowy

wynikający z innych przepisów)

Dofinansowanie do pracowników

niepełnosprawnych

Składki na ubezpieczenie społeczne niepełnosprawnych pracowników

finansuje PFRON:

•

W zakładach otwartych zatrudniających mniej niż 25 osób w

stosunku do zatrudnionych osób niepełnosprawnych zaliczonych do

znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności – część

dopowiadającą składce emerytalnej zarówno z części opłacanej

przez pracownika, jak i części opłacanej przez pracodawcę

•

W zakładach otwartych zatrudniających co najmniej 25

pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar pracy osiągającego

wskaźnik zatrudnienia niepełnosprawnych w wysokości co najmniej

6%:

–

W stosunku do niepełnosprawnych o znacznym lub

umiarkowanym stopniu niepełnosprawności – część

odpowiadającą składce emerytalnej zarówno z części opłacanej

przez pracownika, jak i części opłacanej przez pracodawcę

–

W stosunku do niepełnosprawnych z lekkim stopniem

niepełnosprawności – część kosztów pracodawcy odpowiadającą

składce na ubezpieczenie wypadkowe

•

Zakładom pracy chronionej i zakładom aktywności zawodowej:

–

Część pracownika na składki emerytalno-rentowej

–

Część pracodawcy na składki emerytalne, rentowe i wypadkowe

•

Niepełnosprawnym prowadzącym działalność gospodarczą - składki

emerytalne i rentowe obliczane od podstawy równej 60%

przeciętnego wynagrodzenia

•

Niepełnosprawnym rolnikom – składki wypadkowe, emerytalno-

rentowe, chorobowe i macierzyńskie

Dofinansowanie do pracowników

niepełnosprawnych

Pracodawca, który przez okres co najmniej 36 miesięcy zatrudni osoby

niepełnosprawne skierowane przez PUP albo będące jego pracownikami

w momencie powstania niepełnosprawności może otrzymać z PFRON

zwrot kosztów:

•

Poniesionych w związku z przystosowaniem tworzonych lub istniejących

stanowisk pracy dla osób niepełnosprawnych zgodnie z ich potrzebami

•

Adaptacji pomieszczeń do ich potrzeb

•

Adaptacji lub nabycia urządzeń ułatwiających osobie niepełnosprawnej

funkcjonowanie w zakładzie pracy

•

Rozpoznania przez służby medycyny pracy tych potrzeb (nie więcej niż

15%)

–

Zwrot nie może przekraczać dwudziestokrotności przeciętnego

wynagrodzenia na jedno stanowisko pracy

–

Zwrotu dokonuje starosta, który podpisuje z pracodawcą umowę (koszty

trzeba ponieść po jej podpisaniu), po uzyskaniu pozytywnej opinii PIP

–

Jeśli okres zatrudnienia osoby niepełnosprawnej będzie krótszy niż 36

miesięcy, to pracodawca jest obowiązany zwrócić PFRON środki w

wysokości 1/36 ogólnej kwoty za każdy brakujący miesiąc, nie mniej niż

1/6, chyba że w ciągu 3 miesięcy zatrudni inną osobę niepełnosprawną

skierowaną przez PUP

Pracodawcy (który osiąga wskaźnik 6%) przysługuje miesięczne

dofinansowanie wynagrodzenia pracowników niepełnosprawnych w

wysokości (nie więcej niż wynagrodzenie pracownika):

•

91% najniższego wynagrodzenia dla stopnia znacznego (117% w

odniesieniu do pracowników chorych psychicznie, niepełnosprawnych

intelektualnie, z padaczką lub niewidomych)

•

77% najniższego wynagrodzenia dla stopnia umiarkowanego (99% - j.w.)

•

35% najniższego wynagrodzenia dla stopnia lekkiego (45% j.w.)

Pracodawca może otrzymać zwrot kosztów pomagających pracownikowi w

komunikacji z otoczeniem a także czynności niemożliwych lub trudnych

do samodzielnego wykowania – przeliczone na ilość godzin pracy, nie

więcej niż 20%

Zakłady pracy chronionej

Status zpch może mieć na wniosek pracodawca prowadzący działalność

gospodarczą przez okres co najmniej 12 miesięcy zatrudniający co najmniej

25 osób w wymiarze na pełny czas pracy o osiągający wskaźnik

zatrudnienia niepełnosprawnych:

•

Co najmniej 40%, w tym 10% o znacznym lub umiarkowanym stopniu

•

Co najmniej 30% niewidomych, chorych psychicznie, niepełnosprawnych

intelektualnie o znacznym lub umiarkowanym stopniu

oraz posiadający obiekty i pomieszczenia:

•

Odpowiadające przepisom bhp

•

Uwzględniające potrzeby niepełnosprawnych

i zapewnienia doraźne i specjalistyczne opiekę medyczną, poradnictwo i

usługi rehabilitacyjne

Pracodawcy przysługuje dofinansowanie wynagrodzenia pracowników

niepełnosprawnych w wysokości:

•

130% najniższego wynagrodzenia dla stopnia znacznego (205% w

odniesieniu do pracowników chorych psychicznie, niepełnosprawnych

intelektualnie, z padaczką lub niewidomych)

•

110% najniższego wynagrodzenia dla stopnia umiarkowanego (185% - j.w.)

•

50% najniższego wynagrodzenia dla stopnia lekkiego (125% j.w.)

–

Nie więcej niż wynagrodzenie pracownika

–

Jeśli kwota przekracza wynagrodzenie pracownika – przekazywana jest

na zakładowy fundusz rehabilitacji z przeznaczeniem na indywidualny

program rehabilitacji pracowników

Prowadzący zpch jest zwolniony z:

•

Podatków (z wyjątkiem cła, od towarów i usług, akcyzy, dochodowych, od

gier i środków transportowych)

•

Opłat (z wyjątkiem opłaty skarbowej i opłat sankcyjnych)

środki przekazuje w 10% na PFRON, w 90% na zakładowy fundusz

rehabilitacji, który przeznacza się w 15% na programy indywidualne, w

10% na pomoc indywidualną

Może mieć dofinansowane z PFRON: 50% oprocentowania kredytów,

90%szkolenia niepełnosprawnych, jednorazową pożyczkę w celu ochrony

miejsc pracy

Zakłady aktywności zawodowej

Powiat, gmina, fundacja, stowarzyszenie lub inna organizacja

społeczna, której zadaniem jest rehabilitacja zawodowa lub

społeczna osób niepełnosprawnych może utworzyć wyodrębnioną

jednostkę i uzyskać dla niej status zakładu aktywności zawodowej,

jeśli:

•

Zatrudnia 70% osób niepełnosprawnych w stopniu:

–

Znacznym

–

Umiarkowanym – z autyzmem, upośledzeniem umysłowym, chorobą

psychiczną – nie więcej niż 35% zatrudnionych

•

Spełnia warunki lokalowe i pomocowe zpch

•

Uzyska pozytywną opinię starosty

•

Przeznacza dochody i środki ze zwolnień z opłat (takich samych jak

zpch) na zakładowy fundusz aktywności i wydaje je na:

–

Usprawnienie i dodatkowe oprzyrządowanie stanowisk pracy

wspomagające samodzielne funkcjonowanie

–

Zakup sprzętu pomagającego samodzielne życie i uczestnictwo w życiu

społecznym

–

Pomoc w przygotowaniu do pracy poza zaz

–

Pomoc w przygotowaniu mieszkalnictwa chronionego

–

Rekreację i życie kulturalne

–

Pomoc w zaspokajaniu innych potrzeb

PFRON może finansować: przystosowanie pomieszczeń, zakup urządzeń

i sprzętu rehabilitacyjnego, maszyn do produkcji, surowców, środków

transportu, wynagrodzenia niepełnosprawnych do 100% najniższego,

wynagrodzenia rehabilitantów i obsługi, koszty realizacji

rehabilitacji, transport, szkolenia niepełnosprawnych, składki

ubezpieczeniowe

Czas pracy wynosi 0,55 czasu ustawowego, może być zwiększony do 0,8

Czas trwania zajęć rehabilitacyjnych wynosi nie mniej niż 60 minut

dziennie, nie więcej niż 120

Kary na PFRON

Pracodawca zatrudniający co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu

na pełny wymiar czasu pracy jest obowiązany dokonywać

miesięcznych wpłat na PFRON w wysokości kwoty stanowiącej

iloczyn 40,65% przeciętnego wynagrodzenia i liczby pracowników

odpowiadającej różnicy między zatrudnieniem zapewniającym

osiągnięcie wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych w

wysokości 6% a rzeczywistym ich zatrudnieniem

–

Od powyższych wpłat zwolnieni są pracodawcy zatrudniający co

najmniej 6% osób niepełnosprawnych

•

W szkołach wyższych oraz palcówkach opiekuńczo-

wychowawczych i resocjalizacyjnych wskaźnik zatrudnienia

niepełnosprawnych powinien wynieść 2% (przy czym dolicza

się do niego podwojony wskaźnik niepełnosprawnych

studentów/wychowanków)

–

Od wpłat zwolnione są jednostki organizacyjne nie działające dla

osiągnięcia zysku, których jedynym przedmiotem prowadzonej

działalności jest rehabilitacja społeczna i lecznicza, edukacja

osób niepełnosprawnych lub opieka nad takimi osobami

–

Obowiązek wpłat nie dotyczy placówek dyplomatycznych i

konsularnych

Dla pracownika, który uległ wypadkowi przy pracy lub zapadł na

chorobę zawodową, pracodawca ma obowiązek przystosować

właściwie stanowisko pracy. Jeśli tego nie uczyni, ale rozwiąże z nim

stosunek pracy, obowiązany jest do wpłaty na PFRON

piętnastokrotnego przeciętnego wynagrodzenia.

Document Outline