CHARAKTERYSTYKA OSÓB UPOSLEDZONYCH UMYSŁOWO

Dziecko niepełnosprawne

intelektualnie w klasie i grupie

przedszkolnej

Hanna Frydrych

Aleksandra Paszyńska

Dorota Tęsiorowska

Agata Zajączkowska

"Nie istnieje coś takiego, jak naturalny

obraz osoby z upośledzeniem

umysłowym. Dopóki nie sprawimy, że

będzie on pozytywny, ludzie będą

szukali potwierdzenia dla swych

negatywnych przekonań - świadomie

lub też nieświadomie"

Pojęcie niepełnosprawności

intelektualnej



W Polsce z kilku istniejących w tym zakresie terminów w użyciu są najczęściej

następujące: „upośledzenie umysłowe”, „niedorozwój umysłowy”, „oligofrenia”

(greckie: oligos - mało, phren - myślę, umysł), „opóźnienie w rozwoju umysłowym”,

„obniżona sprawność umysłowa”, „niepełnosprawność intelektualna”.



Niepełnosprawność intelektualna odnosi się nie tylko do sfery poznawczej człowieka,

ale dotyczy wszystkich sfer jego funkcjonowania, obejmuje całą jego osobowość.



Definicja Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego ustala, że istotną cechą

upośledzenia umysłowego jest istotnie niższy ogólny poziom funkcjonowania

intelektualnego, który współwystępuje przy znacznych ograniczeniach w zachowaniu

przystosowawczym w przynajmniej dwóch następujących obszarach zdolności:

-porozumiewanie się,

-troska o siebie,

-tryb życia domowego,

-sprawności społeczno-interpersonalne,

-korzystanie ze środków zabezpieczenia społecznego,

-kierowanie sobą,

-troska o zdrowie i bezpieczeństwo,

-zdolności szkolne,

-sposób organizowania czasu wolnego i pracy



Początek tego stanu musi wystąpić przed 18 rokiem życia

Współczesny podział wyróżnia 4 stopnie a podstawą

klasyfikacji jest skala o średniej 100 i odchyleniu

standardowym 16.



Upośledzenie umysłowe w stopniu lekkim (52-67,

mieści się między dwoma i trzema odchyleniami

standardowymi)



Upośledzenie umysłowe w stopniu umiarkowanym

(36-51, między trzema a czterema odchyleniami)



Upośledzenie umysłowe w stopniu znacznym(20-35,

między czterema i pięcioma odchyleniami)



Upośledzenie umysłowe w stopniu głębokim (0-19,

między pięcioma i większą liczbą odchyleń

standardowych)

Zaburzenia rozwoju związane z

niepełnosprawnością

intelektualną:

1. Zaburzenia uwarunkowane genetycznie:

–

Zespół Downa

–

Zespół Angelmana

–

Zespół Jacobsena

–

Zespół kociego krzyku

–

Zespół Patau

–

Zespół łamliwego chromosomu X

–

Stwardnienie guzowate

2. Stany po infekcjach okresu prenatalnego:

–

Embrionopatia poróżyczkowa

–

Wrodzone zakażenie wirusem cytomegalii

–

Objawowa toksoplazmoza wrodzona

3. Całościowe zaburzenia rozwoju:

–

Autyzm dziecięcy

–

Zespół Retta

–

Dziecięce zaburzenia dezintegracyjne

–

Zaburzenie hiperkinetyczne z towarzyszącym upośledzeniem umysłowym i

ruchami stereotypowymi

4. Zaburzenia neurologiczne:

- Padaczki

- Mózgowe Porażenie Dziecięce

- Wady wrodzone mózgu

- Stany po urazach czaszkowo-mózgowych

- Stany po infekcyjnych chorobach centralnego układy nerwowego

- Brak zakrętów kory mózgu

- Wady wrodzone rdzenia kręgowego

5. Choroby metaboliczne:

- Fenyloketonuria

- Galaktozemia

- Mukopolisacharydoza

- Choroba Niemanna-Picka

- Zespół Taya-Sachsa

Charakterystyka upośledzenia

umysłowego w stopniu lekkim



najłagodniejsza forma niedorozwoju umysłowego



niedorozwojowi ulegają u nich przede wszystkim czynności

poznawcze, takie jak: spostrzeganie, uwaga, wyobraźnia, pamięć,

myślenie i orientacja społeczna



dzieci upośledzone w stopniu lekkim nie rozumieją wielu słów oraz

bardzo złożonych i skomplikowanych zjawisk; często nie potrafią

wykrywać istotnych różnic i podobieństw między przedmiotami,

powoduje to u nich trudności w wydawaniu sądów i wyciąganiu

wniosków



osoby te spostrzegają wolniej, mniej dokładnie i w węższym zakresie



wg Suchariewej u osób upośledzonych w stopniu lekkim

spostrzegawczość jest zasadniczo w normie



jednostka z tego rodzaju defektem posiada wolny tok spostrzegania,

spostrzeżenia są niesprecyzowane; posiada trudności z

wyróżnianiem istotnych szczegółów; zachowuje zdolność do

percepcji muzyki



u osób upośledzonych w stopniu lekkim uwaga dowolna jest

dobrze skoncentrowana na materiale konkretnym. Jednostka

krótko i słabo koncentruje się na treściach abstrakcyjnych,

trudnych do zrozumienia, ma ograniczony czas uwagi



osoba z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim posiada

dobrą pamięć mechaniczną, natomiast słaba jest pamięć

logiczna; Uczy się bez zrozumienia, charakteryzuje się wolnym

tempem uczenia się; zapamiętuje piosenki i wiersze



mowa rozwija się późno, występują u jednostki częste wady

wymowy; mały zasób słownictwa przyczynia się do trudności z

wypowiadaniem myśli, formułowaniem wypowiedzi;

pojedyncze wyrazy wypowiada do 3 roku życia, zdania

natomiast między 5-6 rokiem życia ,pojawiają się częste

agramatyzmy



biorąc pod uwagę procesy emocjonalno-motywacyjne i

dojrzałość społeczną, jednostka wykazuje osłabioną kontrolę

emocji, popędów, dążeń; jest zdolna do okazywania uczuć

wyższych, wykazuje utrudnione przystosowanie społeczne

Upośledzenie umysłowe w stopniu

umiarkowanym



jednostka upośledzona w stopniu umiarkowanym wykazuje

obniżoną sprawność spostrzegania, spostrzega tylko cechy

konkretne, nie odróżnia cech ważnych



wykazuje trudności w skupieniu uwagi dowolnej, natomiast

dobrze koncentruje uwagę przy wykonywaniu prostych

czynności mechanicznych i na interesujących przedmiotach.

Dominuje uwaga mimowolna



osoba upośledzona w stopniu umiarkowanym wykazuje

ograniczony zakres pamięci



zdarzają się przypadki posiadające dobrą pamięć

„fotograficzną”



zachowana jest dobra pamięc mechaniczna



ogólnie osoba upośledzona w stopniu umiarkowanym wykazuje

bardzo wolne tempo uczenia się



u osób upośledzonych w stopniu umiarkowanym jest znacznie

opóźniony rozwój mowy, pojedyncze wyrazy występują około 5

roku życia, zdania około 7 roku życia



jednostka posługuje się prostymi zdaniami i występują liczne

agramatyzmy



wymowa jest niewyraźna, wadliwa, wypowiedzi mają ograniczony

zasób słownictwa, nie zawierają pojęć abstrakcyjnych



słabo rozwinięte jest myślenie pojęciowo-słowne, myślenie ma

charakter konkretno-obrazowy



upośledzone jest rozumowanie przyczynowo-skutkowe; jednostka

wykazuje bardzo wolne tempo i sztywność myślenia, brak

samodzielności i zdolności do samokontroli



pojęcia definiuje poprzez opis przedmiotu i materiału, z którego

jest zrobiony i przez zastosowanie oraz wykorzystanie

przedmiotu



słabo rozwinięte jest myślenie pojęciowo-słowne, myślenie ma

charakter konkretno-obrazowy



upośledzone jest rozumowanie przyczynowo-skutkowe. Jednostka

wykazuje bardzo wolne tempo i sztywność myślenia, brak

samodzielności i zdolności do samokontroli



pojęcia definiuje poprzez opis przedmiotu i materiału, z którego

jest zrobiony i przez zastosowanie oraz wykorzystanie przedmiotu



osoba upośledzona w stopniu umiarkowanym słabo kontroluje

swoje emocje, popędy i dążenia



jednostki mogą opanować elementy nauki czytania, pisania i

liczenia



umiarkowanie upośledzone umysłowo osoby charakteryzują się

niskim poziomem rozwoju motorycznego – obniżeniem

sprawności manipulacyjnych i lokomocyjnych



zachowanie odbiega od ogólnie przyjętych norm

Upośledzenie umysłowe w stopniu

znacznym



osoba upośledzona w stopniu znacznym wykazuje poważnie obniżoną

sprawność i szybkość spostrzegania



spostrzeganie jest niedokładne



ma trudności w rozpoznawaniu przedmiotów i wyodrębnianiu

elementów



u osób upośledzonych w stopniu znacznym poważnie zaburzona jest

koncentracja uwagi



koncentruje się tylko na przedmiotach służących zaspokojeniu potrzeb

lub wyróżniających się np. zdecydowaną barwą



dominuje uwaga mimowolna, brak jest uwagi dowolnej



bardzo znacznie utrudnione jest zapamiętywanie



zakres pamięci jest znikomy i mała jest trwałość pamięci



głęboko opóźniony jest rozwój mowy: pojedyncze wyrazy pojawiają się

w wieku szkolnym



często nie buduje zdań, wypowiada się monosylabami lub jednym

wyrazem



niekiedy używa prostych zdań, nie odmienia przez przypadki, mowa

jest bełkotliwa i minimalny zasób słownictwa



głęboko opóźniony jest rozwój ruchowy: siadanie i

chodzenie opanowuje w wieku przedszkolnym



może przyswoić sobie ruchy niezbędne do wykonywania

prostych czynności związanych z samoobsługą- wymaga to

jednak dłuższego ćwiczenia



poważnie upośledzona jest motoryka rąk



osoby ze znacznym upośledzeniem umysłowym

charakteryzują się tak niskim poziomem rozwoju

umysłowego, że nauka czytania, pisania, czy liczenia jest

całkowicie niemożliwa

Upośledzenie umysłowe w stopniu

głębokim



osoba upośledzona w stopniu głębokim ma bardzo

zaburzone procesy orientacyjne



głęboko zaburzona jest sprawność spostrzegania; W

niektórych przypadkach nie udaje się wywołać koncentracji

wzroku na przedmiocie



w niektórych przypadkach brak jest objawów koncentracji

uwagi mimowolnej



zapamiętywanie i uczenie się jest niemożliwe (u niektórych

jednostek widoczne jedynie w opanowaniu prostych reakcji

ruchowych)



mowa jest niewykształcona. Opanowuje 2-3 wyrazy i

rozumie kilka prostych poleceń



nie wykształcone są procesy intelektualne i myślenie



osoba upośledzona w stopniu głębokim jest zdolna do

opanowania chodzenia



ruchy są automatyczne, stereotypowe, które nie służą

wykonaniu czynności



osoby upośledzone w stopniu głębokim zdolne są do

wyrażania prostych emocji, najczęściej jednak występuje

brak objawów życia uczuciowego i samodzielności



w wyniku długotrwałego ćwiczenia może nauczyć się

sygnalizować potrzeby fizjologiczne

Wyłoniono dwie grupy cech,

których kształtowanie u dzieci

niepełnosprawnych jest zadaniem

pierwszoplanowym:



Pierwsza dotyczy stosunku dziecka do

samego siebie. W obrębie tej grupy

szczególnie ważne jest kształtowanie:

samodzielności

odporności emocjonalnej

optymizmu

samoakceptacji



Na drugą grupę ważnych cech składają się

te, które dotyczą stosunku dziecka do innych

osób. Chodzi tu o szeroko rozumiane

uspołecznienie, a w jego ramach o:

komunikatywność

prospołeczność i umiejętność współdziałania

Wymienione cele określają podstawowe kierunki oddziaływań

wychowawczych.

W zależności od wieku dziecka, rodzaju i poziomu jego

niepełnosprawności

inny będzie możliwy do osiągnięcia stopień ich realizacji.

Środki dydaktyczne w nauczaniu

dzieci

niepełnosprawnych intelektualnie

Zasady, jakimi należy kierować się w

doborze odpowiednich środków

dydaktycznych to:



stosowanie i wykorzystywanie takich

środków, które tkwią w bezpośrednim,

naturalnym otoczeniu dziecka;



używanie możliwie różnorodnych środków,

gdyż tylko wówczas można oddziaływać na

różne zespoły receptorów;



traktowanie środków dydaktycznych jako

jednego z elementów procesu nauczania.



Środki wzrokowe

-Pomoce naturalne

-Zabawki dydaktyczne

-Ilustracje

-Listy obecności, kalendarze pogody



Środki słuchowe

-radio, magnetofon, gramofon



Wzrokowo-słuchowe

-Filmy edukacyjne, przeźrocza



Maszyny dydaktyczne

-komputer

Główne cele kształcenia dzieci w

klasach integracyjnych



integracja obu grup dzieci w naturalnym środowisku rówieśniczym



diagnoza potrzeb specjalnych każdego ucznia



nauczanie wielopoziomowe w ramach wspólnego programu nauczania

poprzez:

- modyfikowanie programu do potrzeb i możliwości każdego ucznia, w

zakresie treści i metod oraz tempa uczenia się poszczególnych dzieci

- aktywne metody oparte na współpracy

- tworzenie indywidualnych programów nauczania w zależności od

potrzeb i możliwości każdego ucznia



kreowanie sytuacji dających możliwość twórczego rozwoju dziecka przez

-różnorodną działalność

-humanizację edukacji



stymulowanie rozwoju dziecka oraz przygotowanie do przyszłego, na

miarę możliwości samodzielnego, włączenia się w życie społeczne



określenie priorytetów rozwojowych dziecka niepełnosprawnego w

konkretnym momencie jego życia

Dzieci upośledzone umysłowo w

przedszkolu



adaptacja do przedszkola powinna przebiegać powoli



pierwsze kontakty z grupą powinny być ograniczone czasowo i

dziecku powinien towarzyszyć ktoś z bliskiej rodziny



bardzo sprzyjającą okolicznością jest pobyt w przedszkolnym

ogródku lub udział w spacerach grupy przedszkolnej



w towarzystwie osoby bliskiej, dziecko powinno przez pewien

czas uczęszczać na dwie, trzy godziny na zajęcia przedszkolne

zapoznaje się wówczas z wychowawcami, z dziećmi i rozkładem

pomieszczeń w przedszkolu- obecna z dzieckiem matka ma

okazję zaobserwować, jakie wymagania są stawiane

przedszkolakom i na co powinna zwrócić uwagę w kontakcie ze

swoim dzieckiem, jest to też dogodny czas dla wychowawczyni,

aby nawiązała z dzieckiem bliski kontakt, nauczyła się z nim

porozumiewać i poznała jego możliwości



dzieci o opóźnionym rozwoju umysłowym najszybciej uczą

się poprzez naśladownictwo i dlatego tak ważny jest dla

nich kontakt z rówieśnikami



przy planowaniu i organizowaniu zabaw wychowawczyni nie

powinna zapominać o mniejszej sprawności manualnej tych

dzieci, gorszym rozumieniu poleceń, dużej potrzebie

aktywności ruchowej, krótkiej koncentracji i

zainteresowaniu wykonywaniem prostych konkretnych

czynności.



zasada dobrowolnego przystępowania do zabawy-

pozwolenie na bycie biernymi uczestnikami zabawy jest

niezwykle istotna w odniesieniu do wszystkich dzieci,

przymus powoduje, iż to, co może uczyć i sprawiać radość,

rodzi lęk i opór

Dzieci upośledzone umysłowo w

szkole



pomoc w podstawowych czynnościach



kształtowanie systemów wartości i postaw



wyposażanie w wiedzę i kształtowanie społecznie pożądanych umiejętności

w taki sposób, aby osoba była gotowa do podejmowania zadań, jakich

społeczeństwo od niej oczekuje



pielęgnacja indywidualności dziecka- wzmacniać specyficznych tylko dla

niego kompetencji



dawanie szansy podejmowania różnego rodzaju aktywności (wszechstronna

znajomość dziecka, wiedza o stopniu jego upośledzenia umysłowego, stanie

zdrowia, sytuacji rodzinnej, aktualnym poziomie rozwoju psychoruchowego)



usprawnianie nie zaburzonych funkcji psychicznych i fizycznych oraz

umożliwianie korygowania i kompensowania braków wychowanka



stworzenie warunków do uzyskania wiadomości o przyrodzie i środowisku

społecznym, a także przygotowanie (w miarę możliwości) takich młodych

ludzi do udziału w gospodarce i kulturze



tworzenie atmosfery akceptacji dla osób niepełnosprawnych, gdyż inaczej

dochodzi do nadawania etykiet dzieciom z upośledzeniem, co stanowi

podstawę do uprzedzeń i ich odrzucenia lub wyłączenia z grup formalnych i

nieformalnych- ułatwianie wzajemnego poznawania się i zrozumienia

indywidualnych różnic



koncentracja na tym wszystkim, co jest w dziecku mniej zaburzone

i co jednocześnie pozwoli przezwyciężyć inne niedostatki



wybór odpowiedniego modelu edukacji



indywidualny program nauczania każdego dziecka dostosowujący

treści programowe do jego potrzeb i możliwości



właściwa wewnętrzna postawa nauczyciela, jego kompetencje

przejawiające się w różnych działaniach oraz otwartość na ciągłe

poszukiwanie nowych rozwiązań



podkreślanie niepowtarzalności każdego dziecka



nauczyciel powinien zadbać o wytworzenie w klasie prawidłowej i

życzliwej atmosfery wokół dzieci z upośledzeniem umysłowym

zarówno ze strony kolegów, rodziców, jak i innych pracowników

szkoły

Jak pomóc dziecku z

upośledzeniem umysłowym w

klasie



dobra znajomość możliwości ucznia ze szczególnym uwzględnieniem jego

mocnych stron takich jak: dobra pamięć mechaniczna, uzdolnienia muzyczne,

empatia i inne;



zwracamy się do ucznia zawsze po imieniu, z poszanowaniem jego godności

bez zdrobnień i infantylnych zachowań;



posadzić dziecko blisko nauczyciela;



umożliwić pracę w małych grupach, korzystając ze wsparcia i kompetencji

kolegów;



zwiększyć częstotliwość wzmocnień pozytywnych;



kierować do dziecka krótkie, zrozumiałe polecenia;



podkreślać markerem rzeczy ważne do zapamiętania;



przygotować sprawdziany o niższym stopniu trudności, praktyczne;



dać możliwość korzystania z różnych pomocy dydaktycznych (plakaty,

plansze, kalkulator, liczmany);



angażować częściej uczniów w czynności zadaniowe, manipulacyjne o

charakterze praktycznym;



ocena osiągnięć ucznia powinna oceniać nie tyle efekt, ile wysiłek włożony w

pracę;



pomóc dziecku znaleźć najlepszy dla niego sposób uczenia i zapamiętywania.

Przykłady metod aktywizujących

stosowanych w pracy z dzieckiem

upośledzonym umysłowo



Gry dydaktyczne



Linia czasu



Metoda doświadczalna



Mowa ciała



Symulacje



Drama



Metoda ruchu rozwijającego



Aktywizowanie plastyczne



Aktywizowanie muzyczne

Podstawowe zasady wychowania,

dydaktyki oraz terapii w pracy z

dziećmi upośledzonymi

intelektualnie:



Zasada akceptacji



Zasada pomocy



Zasada indywidualizacji



Zasada terapii pedagogicznej



Zasada współpracy z rodziną

W pracy rewalidacyjnej uwzględnić

należy:



umiejętność i długość koncentrowania

uwagi



możliwości percepcyjne



bodźce, na które reaguje dziecko



zdolności manualne



ogólną sprawność fizyczną



fragmentaryczne deficyty



intelektualne możliwości

Szanse na społeczną akceptację –

opinie rodziców



81% rodziców uznaje, że wspólne kształcenie może dać wiele ich

niepełnosprawnym dzieciom i to niezależnie od ich stanu

fizycznego i psychicznego (zdaniem 15% jest ona niemożliwa)!

(A.Żywanowska, 2003)



wg rodziców dzięki integracji dzieci niepełnosprawne mogłyby

zapomnieć o inności, nabrać zaufania do otoczenia

(A. Żyta, 2003)



Jednocześnie, aż 77% rodziców boi się: poniżania, wyśmiewania,

dokuczania, agresji, izolacji, lekceważenia, jako możliwych

postaw zdrowych rówieśników w stosunku do ich dzieci!

(A. Żywanowska, 2003)



65% rodziców twierdzi, że ich dzieci nie mają żadnego

przyjaciela, dla pozostałych 35% są nimi krewni lub dzieci ich

znajomych! (j.w.)

Szanse na społeczną akceptację –

opinie nauczycieli



96% nauczycieli wierzy, że stan upośledzenia umysłowego można

zmieniać!

(I. Dajnowska, Cz. Kosakowski, 2003)



Jednocześnie upośledzeni umysłowo uczniowie są jedną z grup o

najmniejszych szansach na akceptację w szkole ogólnodostępnej!

(Z. Palak, 1993; A.Witek, Z. Kazanowski, 2001; D. Dziuba, 2001)



Nie przyjęłoby ich do swojej klasy, aż 85% nauczycieli! (B.

Oszustowicz, 1994)



Z drugiej strony ok. 60% nauczycieli uważa, że wspólne kształcenie

uczy funkcjonowania w grupie, poszerza wiedzę, zainteresowania

(31,4%), sprawia, iż niepełnosprawni nie czują się oni odrzucani

(23,5%)!

(I. Dajnowska, Cz. Kosakowski, 2003)



Mimo to: tylko 19,6% nauczycieli, wierzy że mogą oni samodzielnie

funkcjonować, dla 13,7% nie jest to możliwe! ( Z. Palak, 2003)



Dominujące postawy nauczycieli w stosunku do upośledzonych

umysłowo to: litość, współczucie – 49%. Ok. 70% postaw ma

charakter niekonstruktywne (obawa, niepokój, bezradność)! (I.

Dajnowska, Cz. Kosakowski, 2003)

Szanse na społeczną akceptację –

uczniowie



Upośledzeni umysłowo są samotni. 77,4% nigdy nie spędza czasu wolnego

ze zdrowymi rówieśnikami! (E. Gaweł-Luty, 2003)



Ok. 74 – 90% spędza samotnie czas wolny przed TV, 70 – 64% przy

słuchaniu muzyki! (A. Żywanowska, 2003)



19,6% upośledzonych umysłowo ma świadomość swojej niedoskonałości!

(E. Minczakiewicz, 2003)



preferencje własne wspólnego kształcenia uwarunkowane są rodzajem

niepełnosprawności. Uczniowie upośledzeni umysłowo preferują

kształcenie segregacyjne – brak akceptacji ze strony pełnosprawnych,

dyskryminacja i odczuwane odrzucenie! (E. Minczakiewicz, 2003)



nieadekwatna samoocena społeczna jest udziałem 83,9% upośledzonych

umysłowo (emocjonalna – 75,8%). Samoocena ta jest zazwyczaj

zawyżona!

(Z.Janiszewska-Nieścioruk, 2003, Z. Kazanowski, B. Mazur, 2004)



54% niepełnosprawnych przedszkolaków jest izolowana, 27% odrzucana;

w klasach I-III 46 i 34%(J. Bąbka, 2003, A. Maciarz, 1999, K. Ćwirynkało,

2003)



50% upośledzonych umysłowo uczniów jest odrzucanych w klasach

integracyjnych, jeszcze więcej bo 69% w klasach ogólnodostępnych. Jeżeli

dodać do tego uczniów izolowanych ze względu na niekorzystną sytuację

społeczną wskaźniki wynoszą 70 i 78,2%! (M. Chodkowska, 2004)

Cenne wskazówki!



Pamiętajmy, że osoby z niepełnosprawnością

intelektualną:

UCZĄ SIĘ

PRACUJĄ

WYPOCZYWAJĄ

INTEGRUJĄ SIĘ

MAJĄ SWOJE PASJE I ZAINTERESOWANIA



Warto wiedzieć, że osobom z niepełnosprawnością

intelektualną szkodzą:

- nadmierna opiekuńczość i zniewalanie,

- samotność i izolacja społeczna,

- bezczynność,

- brak wsparcia,

- sztucznie stawiane im ograniczenia,

- brak szans i perspektyw.

Stowarzyszenia na rzecz osób z

upośledzeniem umysłowym



PSOUU-ośrodki wczesnej interwencji



Warsztaty terapii zajęciowej



Środowiskowy dom samopomocy



Stowarzyszenie Rodziców i Opiekunów

Osób Upośledzonych Umysłowo 'Wiara i

Nadzieja‘



Stowarzyszenie na Rzecz Dzieci

Upośledzonych Umysłowo "Dzieciom

Radość"

„

Człowiek, istota żywa, jest

aktywny, działa. Człowiek, istota

rozumna poznaje świat, stara się

zrozumieć otaczającą go

rzeczywistość. Człowiek, istota

społeczna, żyje wśród innych, dzieli

się swoimi myślami, uczuciami, daje i

jest obdarowywany. Dziecko takim się

nie rodzi takim się staje”

LITERATURA



J.Carr” Pomoc dziecku upośledzonemu” PZWL W-wa 1984r.



A.M. Clarke, A.D. Clarke „Upośledzenie umysłowe”. PWN W-wa 1971r.



M.Kościelska „Oblicza upośledzenia” W-wa 1995r.



R. Kościelak „Psychologiczne podstawy rewalidacji upośledzonych

umysłowo” PWN W-wa 1989r.



W.J. Pileccy „Stymulacja psychoruchowego rozwoju dzieci o obniżonej

sprawności umysłowej” Wydawnictwo Naukowe Akademii

Pedagogicznej Kraków 2004r.



I. Obuchowska „Dziecko niepełnosprawne w rodzinie” WSiP W-wa

1995r.



I. Polkowska „

Praca rewalidacyjna z dziećmi upośledzonymi

umysłowo w szkole życia

”, WSiP, Warszawa 1994



H. Olechowicz (Red), „Wychowanie i nauczanie głębiej upośledzonych

umysłowo”, WSiP, Warszawa 1994



Cz. Kupisiewicz „

Podstawy dydaktyki ogólnej

”, Polska Oficyna

Wydawnicza, Warszawa 1994



O. Lowaas „

Nauczanie dzieci niepełnosprawnych umysłowo

”, WSiP,

Warszawa 1993

Document Outline