ETAPY I
DETERMINANTY
ROZWOJU
PIELĘGNIARSTWA
EUROPEJSKIEGO
ETAPY I
DETERMINANTY
ROZWOJU
PIELĘGNIARSTWA
EUROPEJSKIEGO
Zawód (profesja) uprawiany przez
wykwalifikowaną kadrę pielęgniarską.
Rozwój pielęgniarstwa uzależniony jest m.in.
od:
Ascetyzmu – Pielęgniarstwo było postrzegane jako
spełnianie woli Boga.
Romantyzmu – filozofia życia, afirmowanie uczucia,
spontaniczność, idealizowanie życia, bohaterstwo i
heroizm.
Pragmatyzmu – kierunek filozoficzny, postuluje
praktyczny sposób myślenia i działania.
Humanizmu – Człowieka uznawano za najwyższą wartość
i podkreślano jego godności. Wywarł
najsilniejszy wpływ na przemiany w pielęgniarstwie.
Starożytność
a)
V w.n.e. - znajdujemy wiele wskazówek
sanitarno – pielęgnacyjnych.
b)
Egipt
kobiety wykonywały czynności
opiekuńczo – pielęgnacyjne w stosunku
do dzieci i członków rodziny;
ukształtowały się podstawy etyki
lekarskiej;
powstały pierwsze szpitale;
rozwój chirurgii;
c)
Indie
leczenie przez kapłanów z pobudek
religijno – społecznych;
święta księga Wedy – zawierała wiedzę
medyczną, wierzenia w działanie sił
nadprzyrodzonych;
powstanie pierwszych szpitali;
pielęgniarkom pracującym w szpitalach
stawiano wysokie wymagania, zwracano
uwagę na kwalifikację techniczne, poziom
moralny i cechy charakteru
d)
Grecja
kapłanki a później uczniowie mistrza
zajmowały się pielęgnowaniem;
Hipokrates – ojciec medycyny –
opracował pierwszy podręcznik
medycyny, stworzył teoretyczne
podstawy patologii ogólnej, wprowadził
zasady etyki lekarskiej oraz zasadę
„Primum non nocere”, zwrócił uwagę
na obserwację i i czynności opiekuńczo
– pielęgnacyjne.
e)
Rzym
sformułowane pierwsze prawa
dotyczące ochrony zdrowia,
powstały różne towarzystwa i kolegia
lekarskie,
zwracali szczególną uwagę na higienę i
sprawność fizyczną
f)
Chiny
Zdobyczą medycyny chińskiej była
wariolizacja (pierwotna szczepionka),
która w Europie pojawiła się kilka
wieków później,
Medycyna chińska do dziś korzysta z
zielnika opracowanego 4 tys lat p.n.e
g)
Wpływ chrześcijaństwa
chrześcijaństwo wprowadziło do kultury
rzymskiej ideę humanitaryzmu opartą na
miłości bliźniego oraz nakaz miłosierdzia
w stosunku do osób potrzebujących opieki
oraz pomocy,
chrześcijańska idea wysunęła na pierwszy plan, jako
potrzebujących pomocy i opieki, ludzi
najbiedniejszych,
którymi zajmowały się bogate kobiety – patrycjuszki
oraz zgromadzenia o charakterze religijno –
opiekuńczym ( np. Fabiola)
Średniowiecze
zgromadzenia zakonne, które poświęciły się
szpitalnictwu w Polsce to: Zgromadzenie św.
Ducha, Miechowitów, Joannitów, Krzyżaków
Gwieździstych;
kościół odegrał ważna rolę w opiece nad
biednymi i chorymi.
Czasy późniejsze od połowy XVI do
połowy XIX wieku
Reformacja – odchodzenie ze szpitali osób
duchownych a przyjmowanie osób z
marginesu społecznego , bez przygotowania,
o niskim poziomie moralnym.
to przede wszystkim tworzenie
podstaw szkolnictwa pielęgniarskiego,
podejmowanie działań mających na
celu prawne uregulowanie
wykonywania zawodu pielęgniarki oraz
tworzenie samorządowych organizacji
pielęgniarskich na szczeblu krajowym i
międzynarodowym.
Istotnym zadaniem tego okresu było
także stopniowe uświadamianie
odrębności zawodu pielęgniarskiego.
a)
Florence Nightingale –
pierwsza szkoła pielęgniarska.
Jej model oparty jest na potrzebie
odwoływania się w pielęgnowaniu
do spraw naukowych, potrzebie
rozwoju naukowego
pielęgniarstwa i kształcenia
pielęgniarek.
Wskazywała na odrębność tej
działalności i potrzebę
samodzielności pielęgnowania,
którą łączyła z
podporządkowaniem pielęgniarek
lekarzom w sprawach leczenia i
lojalnego wykonywania zleceń
Wg Nightingale jest powołaniem i
domeną kobiet.
W kształceniu pielęgniarek
zwracała uwagę na wiek,
charakter, wykształcenie
kandydatki.
Kształcenie pielęgniarek wg
modelu Nightingale zostało
przyjęte na całym świecie.
MIĘDZYNARODOWA RADA PIELĘGNIAREK(ICN):
Powstała w 1899 roku w Stanach Zjednoczonych z
inicjatywy Bedford Fenwick Ethel
celem ICN jest stymulowanie rozwoju pielęgniarstwa
zawodowego na całym świecie przez stwarzanie
możliwości porozumiewania się pielęgniarek różnych
krajów i tworzenie udogodnień do międzynarodowej
współpracy,
co 4 lata organizowane są kongresy, na których obraduje
się o sprawach regulacji organizacyjno – prawnej zawodu
oraz zagadnieniach merytorycznych dotyczących
pielęgniarstwa w związku z aktualnymi problemami
zdrowotnymi świata i poszczególnych regionów,
uchwały i rewolucje są kierowane do organów rządowych
państw i do krajowych stowarzyszeń pielęgniarskich.
Obecna siedziba – Genewa.
Powstała w 1934 roku
zajmowała się prowadzeniem
międzynarodowych kursów z zakresu
pielęgniarstwa, obecnie organizuje również
międzynarodowe badania związane z
tematyką pielęgniarstwa.
w państwach członkowskich ICN działają
komitety przy krajowych stowarzyszeniach
pielęgniarskich dla gromadzenia funduszy i
realizacji zadań fundacji.
Rozwój pielęgniarstwa w Polsce
Pierwsze szkoły pielęgniarskie powstały
w XX wieku, były wzorowane na
szkołach pielęgniarskich w Stanach
Zjednoczonych
W 1911r. rozpoczęła działalność Szkoła
Pielęgniarek Zawodowych Panien
Ekonomek św. Wincentego a’Paulo w
Krakowie,
Rozwój pielęgniarstwa w Polsce można
Rozwój pielęgniarstwa w Polsce można
podzielić na trzy okresy:
podzielić na trzy okresy:
I okres – Polski Niepodległej (1918-1939)
II okres – Okres okupacji (1939 – 1945)
III okres – obejmujący lata po 1945 roku,
podzielony na dwa podokresy:
– od maja 1945 roku do czerwca 1989 roku
– trwający od 1989 roku do chwili obecnej
I okres- Polska Niepodległa
1921 r. rozpoczęcie działalności nowoczesnej szkoły
pielęgniarskiej w Warszawie i w Poznaniu o
standardach programowych dostosowanych do
szkolnictwa zachodniego. Stały się one głównymi
ośrodkami kształcenia pielęgniarek, przygotowywały
one do opieki nad pacjentem w szpitalu i w domu,
prowadzenia profilaktyki oraz oświaty zdrowotnej w
placówkach zdrowia publicznego oraz higieny
szkolnej.
Następował rozwój szkolenia praktycznego
pielęgniarek w szpitalach i instytucjach zdrowia
publicznego.
w 1925 r. utworzono Polskie Stowarzyszenie
Pielęgniarek Zawodowych (PSPZ) , które weszło w
skład Międzynarodowej Rady Pielęgniarek
W 1926 r. wprowadzono przedstawicielki
zawodu do Departamentu Służby
Zdrowia w Ministerstwie Spraw
Wewnętrznych.
powstało
pierwsze
czasopismo
„Pielęgniarka Polska”
Powstała pierwsza „Ustawa o prawach i
obowiązkach pielęgniarek” została
uchwalona 21 lutego 1935 r. Pielęgniarstwo
jako zawód zyskało podstawy prawne,
unormowano zakres obowiązków i
uprawnień pielęgniarskich oraz program
nauczania w szkołach pielęgniarskich.
II okres- Pielęgniarstwo w okresie
okupacji
Ofiarna praca pielęgniarek działających w
trudnych i zagrażających życiu warunkach.
Tajne kształcenie pielęgniarsko- sanitarne.
Służba na wszystkich frontach, w
partyzantce w powstaniu warszawskim, w
gettach i obozach koncentracyjnych.
III okres, I podokres - Pielęgniarstwo w Polsce
Ludowej
Nastąpił wzrost liczby placówek szkolnictwa
pielęgniarskiego: licea pielęgniarskie, policealne szkoły
medyczne,
zmiany w programie kształcenia pielęgniarek obejmujące
treści przedmiotów medyczno-pielęgniarskich oraz
humanistyczno-społecznych,
niskie wynagrodzenia były powodem niepodejmowania
pracy w zawodzie przez absolwentów szkół pielęgniarskich
1957 r. – powstanie Polskiego Towarzystwa Pielęgniarskiego
(PTP)
1961 r. – przyjęcie PTP do ICN;
1969 r. – powstanie w Lublinie Studium Pielęgniarstwa,
placówki o charakterze uniwersyteckim, przekształconej w
1972 r. w Wydział Pielęgniarski Akademii Medycznej;
1973 r. – wręczenie w Lublinie pierwszych dyplomów magistra
pielęgniarstwa;
III okres, II podokres - Pielęgniarstwo w okresie
transformacji ustrojowej
•
W 1989 nastąpiło upowszechnienie wyższego kształcenia pielęgniarek
•
modyfikacja programów kształcenia zgodnie z europejskim
porozumieniem w sprawie kształcenia pielęgniarek oraz z
zobowiązaniami wynikającymi z działań dostosowawczych prawa
polskiego do dyrektyw Wspólnot Europejskich,
•
przemiana podstawowego szkolnictwa pielęgniarskiego -
podwyższenie kwalifikacji kadry akademickiej wydziałów
pielęgniarskich
•
rozwój pozaszkolnych form dokształcania i doskonalenia zawodowego
czynnych pielęgniarek.
współpraca z zagranicznymi instytucjami zawodowymi i naukowymi
Europy Zachodniej, Stanów Zjednoczonych i Kanady,
rozwój działalności naukowo – badawczej,
prawne uregulowanie statusu zawodowego pielęgniarstwa jako
zawodu samodzielnego,
umacnianie się samorządu pielęgniarskiego w swoich działaniach i
uprawnieniach.
Od dłuższego czasu obserwuje się
systematyczny spadek przyrostu naturalnego,
przy jednoczesnym wydłużeniu życia ludzkiego,
co objawia się starzeniem się społeczeństwa.
Rośnie więc zapotrzebowanie na usługi
pielęgniarskie w zakresie geriatrii
i rehabilitacji ludzi starszych.
Konsekwencją powyższego powinien być dalszy
rozwój pielęgniarstwa geriatrycznego i
pielęgniarstwa w rehabilitacji ludzi starszych
oraz szeroko pojętego pielęgniarstwa
środowiskowego ukierunkowanego na opiekę
nad osobą starszą w środowisku zamieszkania.
Do głównych źródeł zanieczyszczenia
środowiska należy zaliczyć:
Zanieczyszczenia powietrza głównie
przez emisję gazów, zanieczyszczenie
pyłowe i organiczne.
Zanieczyszczenie wód.
Degradacja gleby – zanieczyszczenia
rolnicze, przemysłowe i kataklizmy.
Konsekwencje wspomnianych zanieczyszczeń dotyczą
zarówno samego środowiska, prowadząc do jego
degradacji, jak i zdrowia ludzkiego, przyczyniając się
do powstania szeregu chorób, które dotykają
niemalże całego organizmu człowieka i są to m.in:
choroby układu oddechowego,
choroby układu nerwowego,
choroby układu pokarmowego,
choroby układu krążenia,
choroby układu kostnego,
choroby układu wydalniczego,
choroby układu narządów zmysłów,
choroby alergiczne.
Zasygnalizowane czynniki i
konsekwencje degradacji środowiska
naturalnego determinują także rozwój
współczesnego pielęgniarstwa. Mamy
tu na myśli pielęgniarstwo ekologiczne,
a także pielęgniarstwo w ochronie
zdrowia pracujących, pielęgniarstwo
środowiska nauczania i wychowania
oraz pielęgniarstwo środowiskowe.
Głównym zadaniem specjalistów z tych dziedzin
powinny być działania skierowane na:
Szeroko pojętą profilaktykę zagrożeń
cywilizacyjnych;
Zwalczanie już istniejących źródeł i skutków
zagrożeń ekologicznych.
Realizacja tych zadań wymaga nie tylko posiadania
właściwej wiedzy specjalistycznej, lecz także
umiejętności współpracy w zespole
interdyscyplinarnym niezbędnym w tego rodzaju
działaniach.
Wśród czynników społeczno- kulturowych
kluczowe miejsce zajmuje styl życia, który
determinuje zarówno stan zdrowia pojedynczych
osób, jak i całego społeczeństwa. Na styl życia
składają się m.in. zachowania zdrowotne lub
zachowania związane ze zdrowiem.
W gronie profesjonalistów oczywiste jest, iż styl
życia i zachowania osób go
tworzące stanowią najistotniejsze
uwarunkowanie zdrowia, od którego pośrednio
zależy zapotrzebowanie na usługi pielęgniarskie i
kadrę pielęgniarską.
Zadaniem pielęgniarki jest szeroko pojęta edukacja
zdrowotna obejmująca wiedzę o zdrowiu,
sposobach jego utrzymania i potęgowania oraz
kształtowanie pozytywnych postaw i zachowań
zdrowotnych, a także odpowiedzialności za zdrowie
własne i swoich najbliższych. Istotnym elementem
jest również kreowanie przez pielęgniarkę
zdrowego stylu życia.
Chcąc sprostać tym wymaganiom, niezbędne jest
odpowiednie przygotowanie kadry pielęgniarskiej
do działalności edukacyjnej. Stąd też m.in.
zasadność podejmowania specjalizacji
pielęgniarskiej z promocji zdrowia i edukacji
zdrowotnej.
Ważną rolę w rozwoju współczesnego
pielęgniarstwa odgrywa WHO i Unia
Europejska. Światowa Organizacja Zdrowia
docenia rolę pielęgniarstwa we współczesnej
opiece zdrowotnej, czego dowodem jest
propozycja włączenia pielęgniarek i położnych
w działania z zakresu promocji
zdrowia i edukacji zdrowotnej oraz sprawy
polityki zdrowotnej na szczeblu
samorządowym i centralnym. Podkreślają to
Deklaracja Monachijska, Strategia Zdrowia
WHO oraz zalecenia Parlamentu Europejskiego
i Rady Unii Europejskiej.
1.
Wzrastające koszty opieki zdrowotnej
wymuszające skrócenie czasu hospitalizacji
i skłaniające do zintensyfikowania opieki
pielęgniarskiej. Problem kosztów otwiera
nowe perspektywy przed pielęgniarstwem
klinicznym.
Pielęgniarki mogą udowodnić, iż ich działania
pielęgnacyjno - opiekuńcze i terapeutyczne
mogą być mierzone wydajnością i być
odpowiednio opłacane.
Wczesne wypisywanie pacjentów wskazuje na
potrzebę zaangażowania pielęgniarek do
kierowania kompleksową opieką nad chorymi
w ich środowisku zamieszkania.
2. Nowe metody leczenia
,
które
wymagają wyspecjalizowanej kadry
pielęgniarskiej, a więc nowe
zadania dla pielęgniarstwa klinicznego.
Technizacja w medycynie wymaga, aby
pielęgniarki nie tylko opanowały nową
technologię i umiały ją właściwie
zastosować.
3. Rozpowszechniona turystyka i
migracja ludności, które z jednej
strony udostępniają informacje,
zwiększają różnorodność pacjentów i
stan ich wiedzy na temat opieki
zdrowotnej, z drugiej zaś, zwiększają
potrzebę doradztwa zdrowotnego, z
którą z pielęgniarki będą się stykać
zwłaszcza w sytuacjach klinicznych.
1. Poznańska S., Pielęgniarstwo wczoraj i dziś, PZWL,
Warszawa 1988
2. Szumowski W., Historia medycyny, PZWL,
Warszawa 1961
3. Ślusarska B. , Zarzycka D., Zahradniczek K.,
Podstawy pielęgniarstwa tom I, Czelej, Lublin 2004
4. Wrońska I., Krajewska-Kułak E.: „Wybrane
zagadnienia z pielęgniarstwa europejskiego”, wyd.
Czelej, Lublin 2007
5. Zahradniczek K.: „Wprowadzenie do
pielęgniarstwa”, wyd. PZWL, Warszawa 2006,