Zaopatrzenie ortopedyczne  po 

amputacjach z  zachowaniem 

stawy kolanowego i skokowego

Przygotowanie kikuta do 

protezowania

Kikut trzeba pielęgnować od pierwszych dni po zabiegu 

operacyjnym. W pierwszych dobach po amputacji należy 

zapobiegac powstawaniu obrzęków i przykurczom oraz 

ostrożnie kształtować kikut przez bandażowanie. Chorzy mają 

tendencję do zgięciowego ustawienia kikuta goleni. Do 

bandażowania stosuje się opaskę elastyczną o szerokości 15 

cm 

Rys sposób bandażowania kikuta opaską elastyczną

Zwoje układa się spiralnie – od części dalszej ku górze. Aby 

zapobiec zsuwaniu się opaski, należy bandażować goleń powyżej 

kolana, przechodząc przez okolicę stawu kolanowego krzyżowo, 

co ułatwia zginanie. Bandaż należy zmieniać 3 razy w ciągu doby- 

przeciwdzia łając nadmiernemu uciskowi, ponadto pomaga to 

ocenić stan kikuta, a także zapewnia odpowiednie umocowanie 

opaski w przypadkach jej zsuwania się 

Należy bandażować kikut do czasu zaprotegowania.. musi on mieć 

kształt walca albo ściętego stożka. Nie powinien być kolbowaty ani 

zawierać odstających tkanek w okolicy dystalnych części blizny 

pooperacyjnej, tzw. Uszu. Jako zastępczy element   zamiast opaski 

można użyć pończoch kikutowej kompresyjnie( I stopień kompresji) 

dotyczy to zwłaszcza os starszych i samotnych.

 W pierwszych dniach należy prostować kikut, a w następnym okresie 

nie wolno pozwolić na długotrwałe siedzenie i leżenie  z zgiętym 

kikutem w st. biodrowym i kolanowym 

Pionizację chorego można rozpocząć  już w pierwszych dniach po 
amputacji. Chodzenie przy balkoniku lub za pomocą  kul czyni 
chorego bardziej samodzielnym jeszcze przed zaprotegowaniem , 
wzmacnia obręcz barkową i ręce, ponad to zapobiega zastojom 
żylnym.

Prawidłowe  ukształtowanie kikuta zmniejsza wrażliwość na ucisk w 

leju protezy. By go wzmocnić stosuje się hartowanie kikuta. Zaliczamy 

tu ćwiczenia polegające na opieraniu się szczytem kikuta w pozycji 

stojącej o ręcznik frotte, później o bardziej szorstkie rzeczy, 

pocieraniu gąbką, szczoteczką do rąk lub ostukiwanie maczugą 

wykonaną z materiału. Grę naczyniową i odporność skóry pobudzają 

masaże wirowe oraz naprzemienne polewanie wodą ciepłą i zimną. 

Po zaprotezowaniu kikut wymaga codziennej kąpieli i starannego 

osuszenia, a wszelkie otarcia skóry i zranienia powinny być 

odpowiednio zaopatrzone.

Protezy tymczasowe

Proteza ta umożliwia szybkie zaopatrzenie chorego, 

dostosowanie leja do zmieniającego objętość kikuta, 

hartowanie go oraz wczesna mobilizację ruchową.

 Tymczasowa proteza goleni składa się  z: leja kikutowego z 

wkładem, wkładki pionizacyjnej pozwalającej  dopasować 

pochylenie leja ,  rury metalowej będącej elementem goleni 

oraz stopy protezowej

.

Rys proteza tymczasowa goleni

Lej protezowy wykonuje się z żywicy akrylowej lub innego tworzywa, z 

miękkim wkładem ze spienionego polietylu. Musi być dokładnie 

dopasowana. Zadaniem leja jest integracja konstrukcji mechanicznej 

protezy z dynamicznym elementem organizmu-kikutem.lej poprzez 

płytkę łączącą, jest zespolony z niższym elementem protezy jakim 

jest wkładka pionizacyjna.

Wkładka pionizacyjna umożliwia indywidualne ustawienie protezy w 

pozycji pionowej oraz statyczną i dynamiczną regulację boczną i 

przyśrodkową 

Podczas użytkowania można korygować ustawienie protezy by 

zapewnić optymalną funkcję lokomocji.

Elementem goleni jest rura duraluminiowa, której górna część łączy 

się z wkładką a dolna wyposażona w końcówkę z gwintem do 

połączenia ze stopą  za pomocą śruby. Element rurowy można zakryć 

pokryciem kosmetycznym- estetycznym i łatwym do zdjęcia.        

Stopa protezy tymczasowej nie różni się od stóp wykorzystywanych 

w protezach stałych.

Stosowane aktualnie protezy modularne umożliwiają wymianę 

poszczególnych elementów, a część z nich pozostaje od początku na 

stałe. Z tego powodu system modularny pozwala zastąpić 

dwuetapowe zaopatrzenie jednym procesem przy wykorzystaniu tych 

samych elementów.  Proteza tymczasowa nie jest już zamkniętym 

procesem zaopatrzenia, lecz protezę wczesnego zaopatrzenia z lejem 

próbnym, ponieważ z pozostałych elementów można korzystać dłużej.

Protezy goleni

Amputacja goleni, wykonana na odpowiednim poziomie, 
zapewnia bardzo dobrą sprawność motoryczną i komfort 
psychiczny. Powstaje jednak pewna sprzeczność – długi kikut 
goleni poprawia czynna kontrolę nad protezą lecz jednak 
dystalny odcinek, około 1/3 długości, jest „przestrzenią martwą”. 

Okolica ta jest źle ukrwiona i łatwo powstają w niej zaburzenia 
troficzne. Ponadto występuje w tym miejscu skąpa masa mięśniowa, 
ograniczająca zastosowanie protez pełnokontaktowych. 

Optymalną długością kikuta goleni jest trochę poniżej 1/3 bliższej, 

co zapewnia dobre ukrwienie i sprawne sterowanie protezą.

W wyniku amputacji Syme’a (Odjecie przez staw skokowy metoda 
Syme’a polega na resekcji (usunieciu) calej stopy oraz obu kostek 

podudzia, co skraca konczyne o okolo 6 cm) powstaje lekko 

kolbowaty kikut, który pozwala na bezpośrednie obciążenie . 

stosuje się wtedy protezy z tworzywa obejmujące goleń, z 

odejmowaną ścianką tylną, aby umieścić w leju kolbowaty kikut, 

lub z miękką wkładką wyrównującą kolbowatość.

Lej protezowy jest miejscem kontaktu protezy z kikutem. Jego 

zadaniem jest stworzenie odpowiedniego podparcia masy ciała 

oraz przeniesienie ruchu kikuta na protezę. 

W większości przypadków długich i średnich kikutów goleni stosuje 

się leje PTB.

W przypadku krótkich kikutów goleni oraz u kobiet, ze względów 

kosmetycznych, stosuje się leje PTS. Nie pozwalają one na pełne 

wyprostowanie kolana i tym samym skraca długość kroku. Do lejów 

PTS i PTB stosuje się wkład miękki 

W przypadku braku stabilizacji kolana  lub dużej wrażliwości kikuta może 

istnieć konieczność zastosowania tulei udowej z szynami bocznymi.

Silikonowe leje pełnokontaktowe są nowoczesnym zaopatrzeniem kikutów 

goleni, wykonuje się je z materiałów, który zapewnia elastyczny kontakt z 

kikutem, dobre przyleganie oraz eliminacje drgań powodowanego 

podparciem protezy 

. Przed złożeniem na kikut należy wywinąć lej na wewnętrzną stonę, a 
nastepnie z powrotem rozwinąć go na kikucie. Wytworzone podciśnienie 
zapewnia bezpieczne zamocowanie leja na kikucie.

Protezy stopy

Stopa protezowa jest istotnym elementem konstrukcyjnym, pełniącym 
funkcje podpórczą i dynamiczną. Przejmuje między innymi czynność stawów 
skokowego górnego i dolnego oraz śródstopno-paliczkowego 

Najstarszym typem, jest stopa protezowa za stawem skokowym 
jednoosiowym i gumowymi zderzakami. Zderzaki maja za zadanie 
aportować ruchy zgięcia podeszwowego i grzbietowego. Obecnie 
produkuje się tylko ze zderzakiem tylnym 

Stopa protezowa typu SACH pozbawiona jest stawu skokowego, lecz posiada 
sztywny drewniany rdzeń, elastyczny klin piętowy i elastyczne przodostopie. 
Znacznie lepszą funkcjonalność zapewniaja stopy dynamiczne, które 
posiadaja dodatkowo elastyczne śródstopie. 

 Wykonywane są z lekkich materiałów, ułatwiających sprawne chodzenie i 
bieganie, budowę można modyfikować w zależności od potrzeb chorego. 

Amputacja częściowa palców osłabia propulsje, ale w małym 
stopniu zaburza sprawność chodu i najcześciej nie wymaga 
zaopatrzenia ortopedycznego a jedynie uzupełnienie wkładka do 
noska normalnego obuwia. Ze względu na utrudnione bieganie, 
skakanie i szybkie chodzenie stosuje się  obuwie ze wzmocnieniem 
podeszwy taśmą z blachy stalowej oraz metalowy stabilizator pięty. 

W przypadku osób młodych można zastosować sztywną wstawkę ale 
może to spowodować uraz kikuta. Natomiast w przypadku osób 
starszych  i w przebiegu stopy cukrzycowe wskazane jest miękkie 
uzupełnienie protezowe buta 

W amputacji na wysokości stawów Lisfranca i Charta  stosuje się  
sandały  z mobilizatorem podeszwowym, wkładane z kikutem do buta 
z cholewa. Nowoczesnym sposobem protezowania z bardzo dobrym 
efektem jest uzupełnianie sylikonowe.